Kimiz biz?
Nasıl bu hâle geldik?
İnsanlar olarak ömürlerimizi
kendimizi anlamaya çalışarak geçiririz.
Ama çok yakın olduğumuzdan bazen anlamakta zorlanabiliriz.
Bu yüzden başka dünyaların hikâyelerini severiz.
Bazı açılardan bizimkine benzeyen
ama bazı açılardan çok farklı olan…
…şempanzelerin dünyası da…
…hayal edemeyeceğimiz kadar açıklayıcı hikâyeler anlatır.
Çok güçlü hikâyelerdir
çünkü hepsi sahicidir.
NGOGO ORMANI UGANDA
Ngogo Ormanı, birbiriyle bağlantılı, engin bir dünyadır.
Ve merkezinde,
gelişen bir topluluk yer alır.
Ngogo şempanzeleri.
Bu yeni anne ve bebeği için…
…bir yuva.
ŞEMPANZE İMPARATORLUĞU
Şempanzeler yaşayan en yakın akrabalarımızdır.
DNA'larımızın %98'den fazlası ortaktır.
Çok zekidirler.
Ve çok duygusaldırlar.
Altmış yaşına kadar yaşayabilirler
ve yaşam evreleri bizimkine benzer.
Ngogo'daki her şempanze bir bireydir…
…ve kendine özgü bir kişiliği ve amaçları vardır.
Bunu yansıtmak için
bilim insanları her birine bir isim vermiştir.
Ngogo topluluğu sofistikedir.
Aile ve sosyal bağlardan oluşan karmaşık bir ağdır…
…ve her şempanze bir ilişki kurup
grupta kendine yer edinmelidir.
Çoğu şempanze grubu 50 ya da 60 bireyden oluşur.
Ama Ngogo'da
bu sayı iki katına çıkar.
Yüz yirmiden fazla şempanze birlikte yaşıyor.
Şu ana dek keşfedilmiş en büyük grup.
Ngogo bir şempanze cennetidir.
Burada bir sürü meyve ağacı vardır.
Ve meyve, şempanze topluluğunun can damarıdır.
Bir sürü şempanze kendi yolunu bulmaya çalıştığından
rekabet çok fazladır.
Burada hayat politika ve güç de içerir.
Ngogo topluluğu bir hiyerarşidir.
Ve şempanzeler yükselmek için
daima fırsat kollar.
Hiyerarşinin zirvesinde Ngogo'daki en güçlü şempanze yer alır.
Jackson. Alfa erkek.
30 YAŞINDA
Jackson altı yıldır lider konumunda.
Ama bir alfa için artık yaşlı.
Zirvede kalacaksa
zayıflık gösteremez.
Gücünü göstermek zorunda.
Jackson'ın istediği bu.
Grubun ona seslenmesi
ve yanına giderek saygı göstermesi.
Ama Jackson bir şeyin farkında,
bazı şempanzeler diğerlerinden daha az saygı gösteriyor.
Bu yaştaki bir şempanze, Jackson'a meydan okumak için fazla genç.
Ama Abrams kadar zeki ya da öz güvenli
fazla şempanze yok.
Ama Jackson'ın koruması var.
Miles.
Dev bir şempanze.
Ngogo'nun en büyüğü.
Jackson ve Miles, sürekli birbirlerini tımarladıkları…
…sıkı bir bağa sahip.
Muazzam bir ittifak.
Tımar, her şempanzenin hayatında önemli bir yer tutar.
Sosyal ilişkileri böyle kurup yürütürler.
Muhabbetin şempanzelerdeki karşılığıdır.
Çok politiktir.
Planlama.
İkna etme.
Entrika çevirme.
Tımar, ittifak oluşturur.
Ve ittifaklar güç yaratır.
En güçlü şempanzeler bile
tek başlarına hükmetmekte zorlanır.
Tımar partnerinin kim olduğu,
statü ve heveslerine dair çok şey söyler.
Ama tımar partneri olmayan biri için
statü ve heves, endişe edecek son şeydir.
GUS 14 YAŞINDA
Bir erkek şempanze için 14 kolay bir yaş değildir.
Anneden ayrılınmıştır…
…ve diğer erkeklerle bağ kurmak gerekir.
Bazıları bu konuda daha az zorlanır.
Gus dışarıda kaldı.
Ama böyle devam edemez.
Birkaç arkadaş bulmalı.
Ngogo Ormanı'nda
fazla yalnız kalmak akıllıca değildir.
CHRISTINE 21 YAŞINDA
Christine'in bebeği altı aylık.
Aynı yaştaki bir insan bebeğinden çok daha güçlü ve gelişmiş.
Ama hâlâ çok savunmasız.
Ngogo'da her bebek birinci yaş gününü göremez.
Bu yüzden…
…o zamana dek bir adı olmayacak.
Christine bebeğe odaklanmak zorunda,
bu yüzden büyük kızı Nadine ortada kaldı.
NADINE 7 YAŞINDA
Eskiden annesinin dikkati üstündeydi.
Şimdi ihmal ediliyor.
Bir şempanze için bile bebek hızla gelişiyor.
Ve daha bağımsız olmaya başlıyor.
Sosyalleşmek istiyor.
Bebekler söz konusu olduğunda çoğu şempanze hoşgörülüdür.
Yine de kendi boyunda biriyle başlaması daha güvenli olur.
Sorun şu ki genç şempanzeler daha az hoşgörülüdür.
Bebek ne kadar bağımsız olursa
başı o kadar çok belaya girebilir.
Büyük erkekler tehdit unsurudur.
Yollarına çıkarsa canı çok yanabilir.
Ve Jackson gibi bir alfa
kendini her an her yerde gösterirken…
…Christine asla tamamen rahatlayamaz.
Biraz bunaltıcı.
Annesi bunları daha önce de gördü.
O yüzden rahat.
Ama ablası endişeli.
Kız kardeşler arasındaki bağın ilk belirtileri.
Ngogo bir yağmur ormanı.
Fırtınalar buradaki hayatın bir parçası.
Çoğu şempanze bir yere sığınır.
Ama hepsi değil.
Bazı şempanzeler fırtınadan güç alır.
Ve sıra dışı bir güç gösterisi yapmak için onu kullanır.
Yağmur dansı.
Abrams güçlü bir mesaj yolluyor.
Jackson şimdilik bir şey yapmıyor.
Er geç harekete geçmek zorunda kalacak.
Çünkü her geçen gün
Abrams'ın kendine güveni artıyor.
Gus hâlâ yalnız.
Ama bir planı var.
Gus sıkıntılı olsa da aptal değil.
Abrams'ın yükselişini
Jackson dışında fark eden biri daha var.
Çok faydalı bir ilişki kurmak için iyi bir fırsat olabilir.
Gus gerçekten çabalıyor.
Abrams gibi önü açık bir birey, çoğu şempanzenin tımarından hoşlanır.
Gus için asıl sınav,
Abrams'ın da onu tımarlaması olacak.
Reddedildi.
Abrams'ın hedefinde çok daha önemli bir tımar partneri var.
Abrams, Jackson'ın en önemli müttefikiyle ittifak kurmayı başarırsa
Jackson'ın alfa konumunu zayıflatır.
Miles da karşılık veriyor.
Jackson, Abrams'ın yaklaştığının farkında.
Grubun onun liderliğinde birleşmesi gerekiyor.
Ortak bir düşmana karşı birlik olmalılar.
Şempanzeler bölgesel canlılardır.
Ngogo grubu belli bir bölgede yaşar
ve etrafları düşman şempanzelerle çevrilidir.
Kaynaklarını koruyabilmek için sınırlarında devriye gezerler.
Devriye tehlikeli bir iştir.
Ama bölgeyi savunmak öyle önemlidir ki
bazen en beklenmedik adaylar bile devriyeye katılır.
Her şempanze ölçüp biçmelidir.
Riske değer mi?
Pork Pie kesinlikle en güçlü veya en cesur şempanze değil.
Ama o bile tehlikeyi göze alıyor.
Şempanzeler kuzey sınırına gidiyor.
Devriye kilometrelerce alanı kapsar
ve gergin saatler boyu sürebilir.
En büyük ve en saldırgan erkekler bile
sınır bölgelerine yaklaştıkça gerilir.
Pork Pie'a gelince,
arka tarafta
ve devam etmek istemiyor.
Öte yandan Abrams
tam da olmak istediği yerde.
Aksiyonun tam ortasında.
Grup kuzey sınırına ulaşıp,
yabancı bir bölgeye girince
tehlike daha da artıyor.
Şempanze grupları arasında dostane ilişkiler yoktur.
Bir grup diğeriyle karşılaşınca
iki seçenek vardır.
Kaç ya da saldır.
Şempanzelerin kulağı çağrılarda
ve hareketlerde.
Pork Pie'a bu kadarı yetti.
Devriyeden ayrılıyor.
Tek başına.
Ama Gus kalacak.
Yakınlarda başka şempanzeler var.
Ve düşmanca davranacaklar.
Kimin sayıca çok olduğuna karar vermeliler.
Ona göre ya geri çekilecekler ya da saldıracaklar.
Jackson'ın arkasında Miles var.
Bu işin dönüşü yok.
Saldırıya karar verdiler.
Saldırganlıkları işe yaradı.
Kuzey grubu geri çekildi.
Bu, devriye için başarı demek.
Sınır güvenliği sağlandı
ve bölgelerinin merkezine zafer kazanmış olarak dönebilirler.
Büyük erkeklerin çoğu kuzeye gittiğinden
Christine nihayet rahatlayabilir.
Bebek güçleniyor.
Ve Ngogo'daki hayatın bir diğer önemli kısmını keşfetme vakti.
Kanopi.
Etkilenmedi.
Christine çok yükseğe çıkmasına izin veremez
çünkü düşüş tehlikeli olabilir.
Bugünlük bu kadar yeter.
Devriye sınır bölgesinden dönüyor.
Ve ağaç tepelerinde bir şey gördüler.
Ngogo grubu, bölgelerinde başka şempanze istemez.
Ama ormanı başka primatlarla paylaşır.
Birkaç büyük maymun grubu da dâhil.
Maymunlar şempanzelerin rakibi değildir.
Besin kaynağıdır.
Et, şempanzeler için önemli bir besin kaynağıdır.
Ama tek değeri bu değil.
Etin paylaşılması sosyal ve politik açıdan
çok önemlidir.
Jackson müttefikleriyle paylaşıyor.
Ve en çok da Miles'la paylaşıyor.
Bu arada
diğerlerini de kasten dışlıyor.
Abrams'ın dışlanması şu an için
Jackson'nın hâlâ Ngogo'da güç sahibi olduğunu gösteriyor.
Muzaffer bir devriye
ve başarılı bir av.
Jackson ve Ngogo şempanzeleri için
bugün güzel bir gün oldu.
Maymunlar, Ngogo şempanzeleri için önemli bir kaynak.
Ama Ngogo topluluğunun temelini oluşturan meyve ağaçları
daima en önemli kaynak olacak.
Bölgenin merkezinde bir incir ağacı meyve veriyor,
şempanzeler rahatlayıp ziyafet çekebilir.
Gus hayatının çoğunu dışarıdan izleyerek geçirdi.
Çoğundan daha dikkatli.
Ve sıra dışı şeyleri daha çabuk görür.
Pork Pie.
Rakip bir grup…
…Ngogo bölgesinin göbeğinde…
…onu tek başına yakalayıp öldürdü.
Burada bir şempanze öldürülebiliyorsa…
…demek ki bu orman krallığı…
…ve içindeki şempanzeler…
…artık güvende değil.
Alt yazı çevirmeni: Can Rendeci