Kasunod ng pagkakita sa kakaibang bagay sa kalangitan ng Zimbabwe,
dinagsa ng tawag ang ZBC mula sa buong Zimbabwe,
na inilalarawan ang unidentified flying object.
Anong oras nangyari ang kaganapang ito?
Noong break time.
Nakikita mo, parang mga kumikislap na ilaw.
Mga ganito kalayo iyong nilalang,
na makikita mo ang mga detalye.
At nakita ko ang… taong ito.
At may malaki itong mata.
Mukha bang normal na tao o kakaibang…
-Hindi, puro siya itim. -Puro itim?
Opo. At ang nipis ng mga mata niya at nakakatawa ang hugis.
Ano'ng pakiramdam na nakatingin siya sa 'yo?
Natakot ako.
Parang nakatingin iyon sa aming lahat.
Iyong tingin niya sa akin ay parang, "Gusto kong sumamaka sa akin."
Tingin mo nagsasabi ng totoo ang mga bata?
Hindi, mas gugustuhin kong di na lang iyon isipin.
Kung iisipin ko 'yon ngayong gabi, di na naman ako makakatulog!
Natatakot ako. Takot na takot.
Akala ko aatakihin ako ng mga alien.
Aatakihin? At ano'ng gagawin?
Paano kung dinukot kami?
May nangyari sa kanila.
Di natin iyon maintindihan, pero may nangyari.
At wala silang sakit sa pag-iisip. Wala silang sakit sa pag-iisip.
Mahigit 60 bata ang nakakita sa nakita ko.
Hindi kami nag-iimbento.
Tungkol ito sa katotohanang lumalabas.
Di mo alam kung ano 'yon, pero lalabas din ang katotohanan.
Mula sa simula ng naitalang oras,
nakakakita na ang mga tao ng mga di maipaliwanag sa langit.
Tayo lang ba sa sansinukob?
Mayroon sa data na dapat talagang alamin.
Wala kaming itinatago.
May mga interplanetary spaceships.
Akala ko alien, malaki ang mata niya.
May mahalagang bagay na nangyayari dito,
na tunay at totoo.
Okay, ako si Ralph Blumenthal.
Naging reporter ako ng New York Times sa loob ng 45 taon.
Naglalathala ako ngayon sa Times. Nagsusulat ako ng mga libro.
Ang pinakapanganib sa larangang ito,
at ako mismo ang nagsulat, ay ang katatawanan.
Ngayon, hindi iyon aksidente. Ang…
Ang gobyerno natin, sa kasamaang-palad, noong '50s, ay gumawa ng polisiya
na kutyain ang mga nakakita ng UFO
at mga naglabas ng magagandang istorya.
At narito pa rin ang estigmang iyon.
NOONG 2017, NAGLABAS ANG NEW YORK TIMES NG ISANG SERYE NG MGA MAKABAGONG ARTICLE
NA IBINUBUNYAG ANG LIHIM NA PENTAGON PROGRAM
NA NAG-IMBESTIGA SA UNIDENTIFIED AERIAL PHENOMENA (UAPS).
Di mo talaga alam ang magiging epekto ng isusulat mo.
At inilabas ito ng Times sa front page ng Linggo.
Grabe ang naging ingay no'n.
Sinamahan namin iyong kuwento ng mga video,
mga navy video, na hindi pa nakikita hanggang noon ng publiko.
Isa ito sa pinakapinapanood na video na inilabas ng New York Times.
At hindi ako ang nagsasabi nito, ibang tao ang nagsasabi nito,
pero mas naaabot na ng mainstream media ang subject na ito.
at mas komportable nang mag-ulat tungkol dito.
Pero di alien ang tinalakay namin at di alien ang tinalakay ng Pentagon.
Kaya iyon ang di pa namin pinag-uusapan, na may magandang dahilan.
Kasi paano ba 'yon? Pupunta ka sa editor mo at sasabihing,
"May istorya ako na nakakita ng UFO sa bakuran niya."
Tatawa ang editor at sasabihing, "Sige. Bigyan mo ako ng 500 salita,
at gawin mong nakakatawa!"
Pero para sa mga nakasagupa nito,
hindi ito nakakatawa. Alam nila ang nakita nila.
Nakakita ang mga tao ng mga di nila maintindihan.
At di dahil di natin naiintindihan, di na natin pag-uusapan.
MGA NANANALIG
Magandang lugar ang Ariel para matuto. Bihira lang kami sa classroom.
Napakapribilehiyo na makapagmaneho ako papuntang paaralan at makakita ng giraffe.
Alam mo 'yon, magkaroon ng game park sa tabi ng paaralan mo.
Katabi ng high school mo!
Nasaan ang sumbrero n'yo?
Masigasig ang mga guro sa edukasyon.
Dapat nakasumbrero kayo, di ba?
Isa kaming komunidad,
at mapagkakatiwalaan namin ang matatanda sa paligid namin,
guro man sila o mga volunteer.
Pinaramdam nila sa amin
na ligtas kami at konektado.
May kaibigan na ba siya?
Saan?
Pangalawang pamilya ang Ariel School.
Nag-aral ako sa Ariel School, na magandang paaralan, pribadong paaralan.
At sa karamihan, pinalaking binabasaang Bibliya,
inuunawa ang mga bagay sa pananaw bilang Kristiyano.
Ganoon din ang kapatid ko.
Alam kong may epekto iyon sa naranasan ko,
ang makita ito sa tiyak na paraan.
Ba't tayo nandito ngayon?
Para marinig ang panig ko.
Ano ang panig mo?
Tungkol sa nakita ko, di ba? Noong araw na 'yon.
Sasabihin ko na siguro sa mundo.
Saan mo gustong magsimula?
Bale, recess namin 'yon.
Nasa ika-anim na baitang ako,
at nagpulong muna sandali 'yong mga guro.
Kaya medyo pagala-gala kami ni Salma doon sa ipinagbabawal na lugar.
At naaalala kong may maliwanag na ilaw,
malapit lang, sa itaas ng damo.
At napasabi kami ni Salma ng, "Ah, ano iyon?"
Napakakinang. Ang liwanag.
Makikita mo ito sandali. Tapos di mo makikita.
Parang pinaglalaruan kami ng mata namin.
At kami ng kaibigan kong si Emma ay mdeyo…
Dumating siya at tumabi sa akin.
Nakita ko…
iyon na lumilipad. Medyo malaki iyon, sa totoo lang.
At may mga maliliit sa paligid no'n.
Mm-hmm.
At parang nagpapalit sila ng spaceship.
Para silang langgam, ginagawa ang dapat nilang gawin,
ano man iyon.
Dito 'yong mga ship.
Isa… May isang malaki.
Oo. Mula doon hanggang…
dito.
At saka sa diameter.
Kulay pilak, makintab na disc
na may ilaw.
Sa ibabang bahagi, may mga ilaw.
Parang…
Tapos may nakita akong pinto.
Tapos bigla, nandoon na siya. At nasa harapan namin siya.
Kumurap ako, at nakita ko 'yong nilalang, wala pang isa o dalawang metro ang layo.
Iyong nilalang ay…
di lalayo sa ganito kalayo,
na kita mo 'yong mga detalye.
At napakaaraw no'n.
Kaya di kami magkakamali sa nakikita namin.
Itim ang suot niya,
napakahigpit,
parang scuba-diving outfit.
Parang diving suit, deep-sea diving.
At napakalaki ng ulo nito.
Habilog, parang matulis na baba na pababa nang ganito.
Malaki ang mata nito.
'Yon lang ang nakita ko. Malaki ang mata. At itim na katawan.
Malaking mata… na di mo matitingnan nang diretso.
At noong nagkatitigan na kami,
bigla na lang naglaho ang nakapaligid sa amin.
Saan ka natakot?
Sa ingay.
Anong ingay?
'Yong ingay na narinig namin sa ere.
-May narinig kayong ingay? -Opo.
Paano 'yon? Parang dagundong o ugong,
anong klaseng ingay ba?
Parang may tumutugtog ng plauta.
Hindi ako no'n hinawakan.
Pero parang sa titig na 'yon, hinawakan ang bawat parte ng katawan ko.
At doon ako nakaramdam ng mga mensahe.
Bigla na lang dumating ang mga ideyang iyon sa akin.
Di iyon nagsasalita. Halos telepathy iyon.
Para iyong…
masigasig na pakiramdam kung gaano kahalaga ang kapaligiran.
Kailangan nating siguraduhing ang kapaligiran ang unang prioridad natin
at gawin natin ang tama para sa kapaligiran.
Kailangan natin ng malinis na hangin at lupa, magagandang halaman para umunlad.
Mga hayop, halaman…
lahat ng nasa paligid natin.
Gusto yata nilang ipaalam sa mga tao
na sinisira natin ang mundong ito,
at di tayo dapat masyadong umasa sa teknolohika.
Di ko pa nga yata kayang sabihin ang "teknolohiya" sa edad na 'yon, kaya…
At natatandaan kong kinakapanayam ako ng mga tao,
at sasabihin kong, "Wag umasa sa teknolohika," alam mo 'yon…
Napakalinaw ng mensahe,
na ang teknolohiya ay hindi magiging…
ay mas uunlad pa ito,
at hindi ito makakabuti sa mga tao.
Paano ka nila kinausap?
-Sa salita ba o…? -Sa konsensiya ko yata.
-Saan? -Sinabi ng konsensiya ko.
-Sinabi ng konsensiya mo? -Opo, pumasok 'yon sa utak ko.
Di pa ako nakaramdam ng ganoong
koneksiyon.
Nakakalungkot lang na ang nangyari pagkatapos
ay di ganoon kapayapa at… at kasaya.
Huli akong nagpunta rito ay 20 taon na o mas matagal pa.
Iyon ay noong nagtapos ako sa Ariel School.
Naaalala ko na kung ba't ako gusto ng nanay ko rito.
Napakagandang pumunta sa kalikasan.
DALLYN DATING ESTUDYANTE
Nakita mo ba ang UFO?
Hindi ko nakita ang UFO.
Gawa-gawa ko lang ang lahat.
Bale, kami ng kaibigan ko, nag-uusap kami
kung paano makakatakas sa aralin ng Shona.
Ang ilan sa kaibigan namin ay katutubong Zimbabweans,
at ang sariling wika nila ay ang Shona.
Sana mas nakinig pa ako.
Di ako gano'n kagaling mag-Shona. Sana mas maayos pa.
Gusto ko talagang matakasan ang Shona, anuman ang magagawa ko.
At nakaisip kami ng ideya na di naman talaga dapat gagana.
Dati, di ko na makita ngayon, pero dati, may bato.
Sobrang kinang na bato, at kumikinang iyon sa araw.
At tinuro ko at sinabi ko,
"Tingnan n'yo, may spaceship! May alien!"
At sinabi ng mga Grade 1 at 2, "Ay, talaga?" "Oo, mga alien!"
Sa kalahating oras, pinag-uusapan na 'yon ng lahat.
Takbo nang takbo ang mga bata. Gumulo ang buong paaralan.
Puwedeng sobrang saglit lang no'n.
Puwedeng mga sampung minuto.
Ang alam ko lang, noong nabitawan ko na ang kamay ni Emma,
sobrang gulo na sa palaruan.
May 60 bata na nakakita ng nakita ko.
Maikli at mahabang braso.
Kakaibang berde, habilog na ulo. Malalaking mata.
At takot na takot ako. Sobrang takot.
Baka kislap 'yon ng bato, o, alam mo na, di ko alam.
Pero siguradong walang mga alien na tumatakbo.
"Paano kung i-laser beam ang mga ulo natin?" Mga ganoon.
Pero natataranta lang ako.
Ba't naman pupunta ang alien sa paaralan, tatakbo,
at di makikipag-ugnayan?
Naglakbay sila mula sa mga galaxy.
Di mo sasayangin ang pagkakataon
na bumiyahe nang libo-libong milya para makipag-usap sa bata.
Di ko inaalam 'yong, "Sige, ano'ng sunod?"
O, "Bakit sila nandito?"
Di ko maalalang lumingon ako kasi takot na takot ako.
Di ako makapaniwala sa nakikita ko.
Tumuturo silang lahat sa bato at sinasabing, "UFO 'yon."
Ganoon ang mga bata. Mga imahinasyon ang nilalaro nila.
At bago mo pa malaman, pinaniniwalaan na nila 'yon.
Hindi talaga iyon bato! Alam ko kung ano ang bato.
At masasabi nila, "Ano pa nga ba iyon?"
"Ganito kaya? Ganoon kaya? Puwedeng…"
D`i ko alam. Di ko hinawakan 'yon.
Pero hindi iyon bato. Oo.
Kung nangyari 'yon, di naman yata ako tatayo roon
at titingnan 'yon at ituturo.
Lalapit talaga ako sa alien.
Lalapit ako sa spaceship.
Kasi saan ka pa ba makakakuha ng ganoong pagkakataon?
Na talagang makalapit sa alien.
Maraming nakikipagtalo sa akin.
Sinungaling daw ako. Kung ano-ano'ng sinasabi sa akin.
Pero, magiging totoo ako sa sarili ko, una sa lahat.
At ang katotohanan ko ay walang mga alien.
Ang katotohanan ko, tsisimis iyon na nagsimula
at naniwala kayong may nakita kayo.
Humihingi ako ng tawad na sinasabihan ko kayo sa kalokohan n'yo.
Pero, pasensiya na, kailangan kong magpakatotoo.
Wala akong duda sa nakita ko noon.
Di ko pinagdudahan ang nakita ko.
Magpakatotoo tayo, nagsisinungaling ang bata.
Di sila ganoon kainosente gaya ng pinaniniwalaan natin.
"Sinasabi mo bang 60 ang nagsinungaling?"
Oo, 60 tao ang nagsinungaling.
Taong 1994 iyon, at kalilitis ko lang
ng unang malakihang sex-abuse case laban sa Simbahang Katoliko.
At nakaupo ako sa opisina ko,
at tinawagan ako ng isang prominenteng abogado,
na nasa bandang kanluran ng bansa.
Sabi niya, "Eric, may kaso ako para sa 'yo."
At sinabi niya
tungkol iyon sa Harvad professor na naniniwala sa mga alien.
Siya ang chief of psychiatry sa Cambridge Hospital.
Nanalo siya ng Pulitzer Prize,
gumawa ng unang outpatient mental hospital sa bansa,
na maraming ginawang magaganda,
na ngayo'y nagsasabi, may kababalaghang sangkot ang mga alien
na di natin naiintindihan.
Sabi ko, "Baka kailangan niya ng malubhang tulong sa mental health."
Pero sinabi sa akin na tenured professor siya,
at may magaganap na lihim na paglilitis,
kasama ang komite sa Harvard, para alisin ang tenure niya.
Na, sinabi sa akin, unang beses iyong mangyayari
sa 350 taong kasaysayan ng Harvard University.
Kaya nagkainteres ako.
Isa itong lalaking dapat seryosohin.
Nanalo siya ng Pulitzer Prize.
Binuo niya, mula sa wala,
ang psychiatry department ng Cambridge Hospital,
na ngayo'y tropeyo sa Harvard showcase ng pagtuturo sa ospital.
Karaniwan sa psychiatry, pag may pasyenteng pumunta sa 'yo
at iniulat na nagkaroon sila ng tagpo sa isang alien,
at kadalasang ipinagpapalagay, sa tingin ko,
na ang taong ito ay psychotic.
Iyon ang una kong reaksiyon
noong una kong narinig ang mga ganitong kaso.
Nagsagawa si John ng higit sa 150 panayam
sa mga taong nagsasabing dinukot sila ng mga alien,
na mga 70 roon ang nakausap ko.
At pinahirapan sila sa katotohanang wala sa kanilang nakikinig.
Itinuturing silang psychotic.
Noong tiningnan ni John, wala silang sakit sa pag-iisip,
pero mga na-trauma sila.
Ang masasabi ko, at malinaw na nabuo ito,
ang makatrabaho ang 90 kataong iyon,
walang malinaw na sakit sa pag-iisip na makakapagpaliwanag nito.
Kung may inilalarawan sila
na sobrang lapit sa inilalarawan ng iba,
at binabalewala natin at sinasabing, "Di iyan nangyari…"
Ano 'yong nangyari? Ano'ng naganap?
Iyon ang sinasabi ni John.
Nilapitan mo ba 'yon dahil gusto mong maniwala?
O dahil sobrang nagdududa?
Sobrang pagdududa. Para sa akin, imposible 'yon.
Imposible ito.
Imposibleng may ganoong katalino na gumagawa sa sansinukob natin.
Mayroon sigurong kakaiba para maipaliwanag ito.
Kaya alamin natin kung ano.
Pag-aralan nating maigi ang bawat aspeto nito.
Iyon ang gusto kong makita.
Nagiging celebrity si John.
At puro siya nasa talk show,
suot ang gusot niyang suit at kurbatang may mantsa!
Sa huling apat na taon, inaral ni Dr. Mack ang 100 pasyente
na nagsasabing dinukot sila ng mga alien.
Isang respetadong propesor si Dr. Mack na nagtuturo sa Harvard University.
-Harvard psychiatrist… -Harvard psychiatrist…
At prangka siya.
At ang Harvard,
ang di nila kayang tiisin
ay ang katotohanang nasa telebisyon si John
at nauugnay ang Harvard sa napakakontrobersiyal na bagay.
May pattern 'yon, bilang psychiatrist, di ko maipaliwanag.
Sige, pagbalik namin, ibabahagi ni Sharon ang takot na nararamdaman niya
noong nakasagupa niya ang isang alien.
Sa Harvard, malpractice ang ginawa ni John.
Na dapat hindi tinanggap ni John ang mga pasyente na di sila ginagamot
gamit ang gamot o masinsinang psychotherapy,
na psychotic ang mga pasyenteng ito. At sa pakikinig sa kanila
at sa di pagpigil sa sinasabi nilang naranasan nila, napipinsala sila ni John.
Daan-daang libong mga tao, sa buong bansa,
mula sa iba't ibang poll, baka milyong mga tao,
may katulad na katulad na karanasan.
Hindi sila magkakakilala.
Wala sa media ang mga inilalarawan nila. Wala silang mapapala roon.
Ikinahihiya nila iyon. Una iyon.
Noong una ko ring narinig na nangyayari ito sa dalawang taong bata,
inalis no'n ang paliwanag sa personalidad.
At, gaya ng sabi,
ang tao, pag sinuri, ay di psychiatrically disturbed.
Kaya magiging ganoon lang dahil sa tunay na karanasan.
Ang nakataya ay ang buo niyang professional career.
Ang lisensiya para magsagawa ng medisina.
At sinabi ni John, "Sige, di ko sasang-ayunan ito."
"Ipaglalaban ko sila."
May kung anong nangyayari dito
na kailangang tingnan nang maigi at hindi pagtawanan.
Kaya nagpunta si John sa Ruwa, Zimbabwe
para patunayan na may mahalagang
nangyari sa kanila,
at kailangang palawakin natin ang ating pag-iisip
at di lang materyal na bagay sa mundo ang pagtuunan natin.
Sige. Ilan sa kanila ang talagang nagsabi… ano'ng nangyari?
Bale ginagawa ko ang libro kong John Mack.
Inabot ako ng 17 taon para matapos.
At doon ako naintriga,
na itataya ni John Mack ang karera niya
para imbestigahan ito… na tinatawag kong di kapani-paniwalang subject.
At masasabi mo, "Wala namang sayantipikong patunay."
Wala nga, pero hinarap ni Mack ang lugar na
wala talagang sayantipikong patunay.
Di ako nandito para magustuhan. Di ko 'yon trabaho.
Di ito botohan ng pinakasikat.
Nandito ako para magpatakbo ng paaralang may magandang reputasyon,
at 'yon ang ginagawa ko.
Tinanong ako ba't 33 taon na ako rito.
Siguro dahil tamad ako. Di ko alam.
Babangon, magbibihis, papasok.
'Yon ang kailangan mong gawin, kahit pa ayaw mo, araw-araw.
Gustuhin ko man doon o hindi, nandoon ako dahil trabaho ko 'yon.
Nandito ako para magpatakbo ng Catholic school, pero may sarili akong paniniwala.
Di ko kailangang magsimba para hanapin ang Diyos. Alam kong nariyan siya.
Alam niya ang mga problema ko.
May mga bagay na di mo kailangang tanungin.
Tatanggapin mo na lang.
At iyon ang ginawa ko.
Ah, nire-record ba 'to? Para ulit akong bata!
Sige. Lalabag sa patakaran ng paaralan!
Kung malalaman ito ng Mrs. Bates, lagot ako sa kanya!
Mamumuhay ka nang normal.
Susubukan mong makalimot,
pero laging nagbubukas ng bagong pinto ang karanasang ito.
Naririnig ko 'yong mga bata…
'yong iba ay sumisigaw, umiiyak,
pero para bang hinahatak ako ng nilalang na ito.
At tanda kong nakakita ako ng malaki at itim na mata.
At
Di ko alam kung telepathic ba 'yon. Di ko alam.
Pero ang mensaheng natatanggap ko at ang naaalala ko
ay nasisira natin ang planeta.
Pero ang lumaki sa panahong iyon, di talaga natin…
pinag-uusapan ang mga ganito. Parang…
tinatakpan lang natin ito, at nagpapatuloy lang tayo.
Sobrang nakaka-trauma iyon. Parang noong pinag-usapan ulit 'yon
ay noong ipinalarawan sa akin ni John Mack ang nakita ko,
at parang puwedeng-puwede ko siyang kausapin.
Parang ligtas ako na naniwala siya sa nakita namin.
Professor Mack, mga sampung araw ka na sa Zimbabwe.
Ano'ng opinyon mo, ngayong nakausap mo na
ang mga bata sa Ariel School?
Ginawa ko 'to nang dalawang araw na nilalawakan ang isip
kung ang mga batang ito
ay nadala ng imahinasyon ng isa sa kanila,
at ikinuwento 'yon o mga ganoon.
Kinapanayam namin ang mga isang dosenang bata, nang isa-isa.
Ano ang magkukumbinsi sa iyo na ligtas ka?
Kinausap kami ng iba't ibang mamamahayag,
at hindi ako sineryoso.
Ano'ng epekto na tingnan ang mga matang ito
o tingnan ka ng mga matang iyon? Ano'ng epekto no'n sa 'yo?
-Nakakatakot. -Nakakatakot?
Maiintindihan na nila siguro ang kuwento ko,
at ipapaliwanag nila sa akin kung ano'ng nangyayari.
Darating si Mama, patutulugin ako.
Patutulugin ka niya. At matutulog ka ba,
o mag-iisip-isip ka muna?
Gising lang ako, tapos natatakot ako sa bawat ingay na maririnig ko.
-Natatakot ka pa rin sa gabi? -Opo.
Takot ka pa rin. At ano'ng ikinababahala mo ngayon sa gabi?
Iniisip kong nakatingin pa rin sa akin 'yong tao,
at papatayin niya ako.
Alam ba ng mama mo? Sinabi mo ba sa kanya kung gaano ka nababahala?
Hindi. Malamang hindi niya ako paniwalaan.
Ano'ng magkukumbinsi sa 'yo na ligtas ka?
Hindi ko alam.
Paano ka mas di mababahala?
-'Yong tao. Lagi ko siyang naiisip. -Di siya maalis sa isip mo?
-Opo. -Mm-hmm.
At paano…
Paano ka mas di mababahala? May kaya bang gawin 'yong tao?
Wala.
May lalaking dumating.
Natatandaan kong napakatangkad niya at mabagal at banayad.
Siya talaga ay
nakikinig.
Kung masasabi mo sa akin ang nangyari noong araw na 'yon.
Nasa labas ka, break yata 'yon, di ba?
Opo.
At ano ang una mong napansin?
Pumunta kami sa pinakailalim ng palaruan.
"Uy, ano'ng nakita mo?"
"Ano'ng naramdaman mo?" Alam mo 'yon?
"Nakaramdam ka ba na kinakausap ka nila?
Tanda ko ang mga tanong na 'yon.
At tapos, binigyan nila kami ng ilang papel, ilang krayola,
at sinabi, "Iguhit mo ang nakita mo." Di ba? At gumuhit ako.
Iginuguhit ko ang ship.
Na may mga ilang ilaw.
Kamay? Mahaba BA o maikli 'yon kumpara sa 'yo?
Mahaba. Medyo mahaba.
Medyo mahaba. Mm-hmm.
May nakita kang buhok?
Opo. Parang kay Michael Jackson ang buhok.
At may itim silang suit, gaya nito.
At itong malalaking mata. Okay.
May ginawa kang balintataw. Mayroon ba talaga sila?
Opo. Kulay puti ang balintataw.
Mga matang mas malaki sa atin.
Tapos, ano'ng nangyari?
Patapos na ng break noon.
Tapos noong bumalik kami sa klase,
sinabi namin sa guro namin, pero wala sa aming naniwalang guro.
Di sila naniwala? Talaga?
-Opo. -Pero iisa lang ang kinuwento n'yo.
Di sa amin naniwala 'yong mga guro.
Hindi talaga.
Inisip nilang may nakita kami, pero di sila naniwalang gma nilalang 'yon
at itong habilog na nakita namin.
Sinubukan naming baliwain iyon noong una.
COLIN MACKIE PUNONG-GURO (1994)
At nagpatuloy lang kami.
Di ko rin maalalang kinausap sila tungkol doon.
Kinakaharap namin ang di pa namin naranasan.
Kaya roon ka lang sa alam mo, sa silid-aralan.
Naninirahan ako rito sa paaralan…
kaya sinusubukan kong di iyon isipin. Kung iisipin ko, di ako makakatulog!
-Di ka makakatulog! -Oo!
Madalas akong di makatulog mula nang nangyari 'yon.
Kaya sinusubukan kong di isipin.
Ang isa sa unang sinabi sa amin,
may hardinero doon na naghahardin.
"At ayoko nang banggitin n'yo pa ito."
Nagdududa pa rin ako sa mga bata
kasi parang kaya nilang kumbinsihin ang sarili nila sa nakita nila
at kasabikan nila iyon.
Paano nila nalaman ang nakita namin?
At hindi 'yon hardinero!
Wala silang nakita. Siguro may nag-imbento lang nito
at inimbento lang talaga nila. 'Yon ang pakiramdam ko.
Pag nakatrahaho mo ang mga bata na kasingtagal ko, maingat ka dapat
sa kung paano mo iintindihin 'yong talagang sinasabi nila sa 'yo.
Iba-iba sila. Kailangan nilang maniwala sa paniniwalaan nila.
Baka naniniwala talaga sila na nakita nila iyon.
Pasensiya na, pero di iyon nangyari,
at nagsisinungaling sila sa sarili nila.
Nagsinungaling man ako,
pero 'yong iba na ang nagpatuloy no'n.
Magsisinungaling ang 60 bata?
Magsisinungaling sa nakita nila,
o kinumbinsi sila ng mga kaibigan nila?
Napakalaking grupo no'n.
Kung makakakuha ako ng limang 16 anyos na tetestigo
na nang-aabuso ang isang guro o pari,
napakalakas na ebidensiya no'n,
at panalo ako sa kaso. Okay?
Bale, 'yong 60 tao, na naglalarawan ng iisang karanasan,
ba't natin babaliwalain iyon?
Isang uri ito ng ebidensiya na napakalakas sa batas.
Sa korte, naniniwala tayo sa testigo.
Nahahatulan ang tao dahil sa testimonya ng testigo.
Binibitay sila dahil sa testimonya ng testigo.
Sinabi ni Mack, "Ganito ako, psychiatrist ako."
"Lagi akong nakikipag-usap. Alam ko pag nagsasabi sila ng totoo
at kapag nag-iimbento sila."
Kaya noong sinabi nila ito kay Mack, ikinuwento nila,
ito ang tinatawag niyang "naaangkop na epekto."
Sa ibang salita, ipinapakita nila ang takot na naramdaman nila noon.
Talagang naramdaman niya
na di ito madaling igawa-gawa ng mga tao.
-Makinig ka, nahirapan ako rito. -Bakit?
Kasi ayokong paniwalaan ito. Ayoko talaga.
Inihahayag nila ito, nang may masidhing damdamin,
isang bagay na napakahalaga at napakalakas para sa kanila, nang may takot.
At bilang psychiatrist, walang kung ano na ganoon, kundi tunay na karanasan.
Sana mas kinausap pa nila kami, nagtanong talaga sila
o ipinaramdam nila na di kami ganoon kabaliw.
Di ko 'yon masabi sa bahay
kasi ayaw malaman ng tatay ko kung ano'ng nangyayari.
Ayaw niyang masira ang kahihiyan niya.
Sinasabi lang ng magulang ko, diretsahan, "Hindi! Di mo nakita 'yon!"
Takot kaming mapalo.
Di ito tungkol sa pinaniniwalaan natin. Tungkol ito sa karanasan nila
at paano nila nakikita na ang mga matatanda sa paligid nila
ay tanggap ang karanasang ito.
At sa tingin ko
isa siguro iyon sa pinakamahalagang prinsipyo sa edukasyon.
Na sa tuwing ang pananaw mo, sa politika, pagtatangi siguro,
ay magbibigay ka ng pagkakataon para mapag-usapan
nang maayos ang mga ideya, damdamin at isipan.
Nawalan ako ng kaibigan dahil do'n.
Ako 'yong baliw
na ayaw alisin ang katotohanang di lang iyon hardinero.
Dahil ako 'yong tao na nagsabing nangyari ito.
Bale napakaraming estigma noong panahong iyon.
Kadalasan, di natin ilalagay ang tao sa telebisyon
na nagsasabi ng mga kakaibang salaysay.
Katunayan, parang kabaliwan talaga ang mga kuwento nila.
Sa maraming paraan, mas nakaka-trauma ang kinalabasan kaysa mismong karanasan.
Grabe 'yong kinalabasan.
Ilang tao ang naapektuhan no'n,
tapos magtatanong ka.
Ang mga taong ito, dati na ba silang may problema sa pag-iisip?
O… noong araw na 'yon, ang karanasang pagsisinungaling,
nagsanhi ba sa kanila ng problema sa pag-iisip?
Sa apat na taong nasa ere tayo, di pa tayo nag-show tungkol sa mga alien.
Katunayan, dahil nagdududa ang karamihan sa atin.
Noong una, nagsasaliksik ako.
Naghahanap ako, at nagtatanong ako…
hanggang sa isang punto,
nagagalit na sila.
'Yong pinakagalit ay itong batang pastor, na talagang namula ang mukha.
Sinasabi niya, "Hindi totoo ang alien."
Sinusubukan niya talaga na wag na akong magtanong.
At mas naramdaman ko nang ako 'yong baliw.
Ba't natin ginagawang baliw at hinahamak ang mga tao
pag nakakaranas sila ng ibang nilalang,
ibang katalinuhan na papunta sa kanila?
Ba't baliw ng tingin sa kanila kung may ibang katalinuhang papunta sa kanila,
at talagang nararanasan nila ito?
Sa panahong lumalaki ka
at di ka pinapaniwalaan sa napakahalagang bagay,
ibig sabihin, noong may mahahalagang nangyayari sa akin,
o nangyayari ang buhay,
nahirapan akong magsabi sa iba
at sabihin sa kanila 'yong nangyayari.
May nagsasabi na humingi ako ng payo,
o dapat may mapagsabihan ako ng mga ito.
Pero, di ko ginagawa, kasi…
maniniwala ba sila?
O lalaban na naman ako
sa "ganito ang nangyari"?
Nagpapakatotoo ang mga nakaranas nito.
Di natin alam ang karanasan nila.
Pero mahalagang tanggapin na nagsasabi sila ng totoo
tungkol sa napakabigat na nangyari sa kanila.
At bakit ito magiging kakaiba
kung naniniwala tayo sa Diyos at sa ibang espiritu?
At may kung ano sa isang ito,
na isang anyo na kakaiba para sa atin.
Sa pagkakaintindi ko, may mga tao ngayon, kasama na ang punong-guro,
na may ganoon ding alaala.
Di ko masabi kung kailan ako nakaranas.
Pero pagkatapos 'yon makakita ng mga bata at bago dumating si Professor Mack.
Pero wala akong pinagsabihan.
Gabi 'yon, sa kuwarto ko.
At tapos
Dinala ako sa craft.
Sa maliit na higaan,
Na nakakatawa, kasi medyo mataba ako.
Para,g, "Diyos ko, sana di ako mahulog dito!"
Sobrang kitid.
At nasa paligid mo itong maliliit na tao.
Mga tao… mga alien.
At sinabi nila, "Wag kang tumingala."
Siyempre, tumingala ako, ganoon kasi ako.
At ipinasok sila sa pusod ko.
Baka microchip iyon.
At tapos nag-flash, at umalis sila.
Parang pelikula, di ba? Pero hindi.
Karanasan ko iyon, di sa iba.
Sinarili ko lang iyon,
pero di 'yon nakatulong kasi napa-Prozac ako.
At di ako masaya sa paaralan.
At parang, "Oo, di na dapat ako nandito."
Magpakamatay siguro?
Hindi ko alam.
Pero imposibleng sabihin ko ito kay Professor Mack
o sinumang papasok. Nandoon lang ako halos sa likod.
Tapos bumalik ulit sila, at sinabi nila, gusto ko bang sumama?
Kasi sobrang lungkot ko.
At sabi ko, "Hindi." At sa pangatlo at panghuli nilang balik,
sinabing, "Aalis na kami. Huling pagkakataon mo ito."
"Gusto mo bang sumama?"
At sabi ko, "Hindi, gagawin ko ang sinanay ko."
At 'yong di mo iiwan ang isang proyekto. Tatapusin mo iyon.
Ayos ka lang? Hello, kumusta?
Masayang nagtanong sila. Pero, hindi, di ako aalis!
Mas mabuti 'yon para sa mga bata. Kaya umalis na sila.
Humaling man si John Mack sa mga pixie o alien,
pero malaki pa rin ang sinasahod niya.
At hindi pinapatanggal ang mga Harvard professor.
Nahihiya ba ang propesyon
kung ang isa sa kasamahan n'yo ay may mga teoryang ganito?
Oo, at nahihiya para sa propesyon at medyo nag-aalala kay John.
-Di na ba siya makontrol? -Buweno, biyaya at napakatalino ni John,
pero isa rin siyang tao na nadadala ng kasigasigan.
At ngayon, sumobra na siya.
Nasiraan na si John ngayon.
Sinasabi ng Harvard na malpractice ang ginawa ni John,
at paulit-ulit 'yong lumabas sa paglilitis.
At ang teorya ng Harvard ay,
"Sa di pagsasabing psychotic ang mga taong ito,
sa hindi pagbigay ng tranquilizing medication
para sa kanilang sakit sa pag-iisip, malpractice ang ginagawa mo."
May problema talaga sa pag-iisip ang mga pasyenteng ito,
at tinatakpan ang mga problemang iyon ng mga ideyang ito
na ang paliwanag ay ang kabaliwan na 'to.
Noong nag-high school ako, mga second at thrid year,
naging relihiyoso ako.
At tinatanong ko ang pastor ko noon, batang pastor,
"Tama." Parang, "Sige. Naiintindihan ko."
"Nagpunta si Hesus sa Mundo at namatay para sa mga kasalanan natin."
"Pero saan siya galing?"
At tinanong ko sa kanya,
"Posible bang alien siya?"
At sabi ko, "Nasaksihan ko ito. Nakita ko ito."
Nagkibit-balikat lang siya.
"Hindi. Di mo nakita iyon!"
May mga nagsasabi sa akin, "Hindi. Di mo nakita 'yan."
Tanda ko 'yong white pastor, na talagang sinabi sa akin,
"Alam mo, ang mga karanasan mo
noong bata ka, di iyon mahalaga."
"Kung sino ka, bilang African, walang saysay iyon."
"Walang saysay" talaga ang sinabi niya.
Di ko puwedeng sabihin ang pagkatao ko.
At kung gaano man kalaki ang mundo,
na napakaraming iba't ibang tao, uri ng tao, at nga wika,
gusto mong burahin iyon at sabihing di iyon mahalaga?
Dinala ako noon sa isang paglalakbay, naghahanap at nagtatanong.
Kung matagal na silang nagsisinungaling,
baka kailangan talagang may magsabi sa kanila,
"Di iyon nangyari. Gising!"
Para gumaling na sila
mula sa matagal na kasinungalingan nila sa sarili nila
at kalauna'y pinaniwalaan iyon.
Mga 20 taon, sinubukan kong itago iyon.
Sinubukan kong itago.
At bilang resulta, maraming nawala sa kabataan ko.
At napakaraming alaala ng kabataan ko ang nawala
dahil di ko masabi ang sugat na 'yon. Di ko masabi ang trauma na 'yon.
At pag may naririnig kang ingay, ano'ng iisipin mo?
Iniisip kong may mga taong papunta sa bahay,
gusto akong nakawin at nakawin ang mga laruan ko at ang lahat.
At di ko rin ito masabi sa asawa ko.
Tradisyunal na Katoliko siya, at tinanong niya ako at sinabing,
"Tungkol ba talaga saan ang dokumentaryong ito?"
At sabi ko, "Sa matagal na panahon,
natatakot ako na pag sinabi ko sa 'yo, iisipin mong baliw ako,
kaya di mo gugustuhing makasama ako."
At noong una, sabi niya, "Hindi."
"Imposible 'to!"
"Ayokong makasal sa taong nakakita ng alien!"
Pumasok ako sa korteng ito na isinaayos nila sa Harvard.
At may semicircular dais,
na nakaupo 'yong tatlong doktor. Para iyong tribunal.
At kinolekta namin ang mga sinumpaang salaysay
at nagtbigay testimonya mula sa mga taong nagsasabing iniligtas sila ni John.
Baka nagpakamatay sila, sa ilang mga kaso, kung di dahil kay John.
Di ako pinakinggan ng mga matatandang pinagkatiwalaan ko.
Pero kay John Mack,
di namin siya kailangang paniwalain sa nakita namin.
At alam ko, kinutya rin siya dahil doon.
Hindi siya umalis mula sa karanasang ito.
At kinailangan niyang lumaban para sa amin.
Nagtagal ito ng 14 na buwan.
At naglilitis kami.
At, siyempre, sa puntong 'yon, lumabas na ang lihim na paglilitis na 'to.
nagalit ang mga tao na pinagdaraanan ito ni John.
At dahil sa lumabas ito,
ang isa sa rason ba't umatras ang Harvard.
Naging madali iyon sa akin.
At aasahan ko,
kung gagalitin mo ang pananaw nila
ng isang bagay na hindi naman dapat,
lalaban ang imperyo. Aasahan mo 'yon.
Napagtanto ng mga nasa pinakaitaas na antas ng unibersidad
na para lang itong witch hunt
at dapat nang tapusin.
Nakakalakas iyon.
Sobrang iyong… sobrang nakakagaling.
Nakumbinsi tayo na may kakaibang nangyari dito.
Kakaiba sa kasaysayan ng UFO.
At kung may magpapakumbinsi sa makikitid ang isip
na may kung anong katalinuhan,
na siyang hindi, na sabi nga ng punong-guro, "sa mundong ito,"
dapat nahikayat na nito ang mga tao.
Kakaibang indibidwal siya na may sapat na tapang
para talakayin ang kakaibang paksang ito.
At nananatili itong napakalaking misteryo sa panahon natin.
Walang kasagutan sa mga karanasang ito.
Ano ang mga UFO na ito
at kung may mga nilalang ba na kasama iyon
ay ang mga tanong…
na kasama sa pinakanakakalitong katanungan sa panahon natin.
Mga gaya ng, "Ano'ng mangyayari pagkamatay natin?"
"Saan nagsimula ang sansinukob?" "Ano'ng nangyari bago ang Big Bang?"
Ano'ng mayroon doon bago iyon? Saan galing iyon?
Sa Shona, may salita kaming zvinoera.
Pag nakuha iyon ng Simbahan,
nagiging "banal" iyon.
Pero ang totoong kahulugan no'n, bago 'yon nakawin ng Simbahan,
ibig sabihin, "napakalaking misteryo."
"Isang bagay na napakahiwaga."
"Pero totoo."
Nandiyan iyon, kasi nakakasalamuha mo.
Ang makakita ng alien, dinala ako no'n para mahanap ko ang pagiging African ko.
Ang sarili kong African na paniniwala at kultura at espirituwal.
Naniniwala ako roon kasi nakita ko.
Ito ang kuwentong ibinahabagi namin. Ipinagmamalaki namin.
Ito ang kuwentong kung gusto mong pag-usapan,
pag-usapan. Kung ayaw, wag.
Pero kuwento mo rin ito.
Napakahalagang maikuwento ito,
pero di masyado dahil na rin sa mismong insidente.
Napakahalagang kuwento ng tao na dapat ikuwento.
Sa madaling salita, "Naranasan ito ng mga tao."
Empatya iyon. Iyong, "Nakikita ko mula sa pananaw mo."
Mapupunta ka sa iba't ibang direksiyon pagkatapos, pero doon tayo nagiging tao.
May mga taong pinipiling palalimin ito.
May mga taong pinipili na kalimutan at wag isipin iyon.
May mga nakahanap ng kasagutan na malinaw para sa kanila.
May mga taong, magulo pa rin siguro ito at walang mapaglagyan.
May mga taong nandoon noon
na sinasabing, "Di talaga iyon nangyari."
At ayos lang din 'yon. Pinili rin iyon.
Napakaraming sisiyasatin
at napakaraming aalamin kung ano'ng nakapaligid sa atin,
at di ko napagtanto na may epekto ako sa kalikasan
sa masamang paraan.
Kaya, ang makuha ang mensaheng iyon ang talagang nagpaintindi sa akin
ng lugar ko sa mundo.
Sobrang nakakapagpaliwanag iyon,
at napagtanto ko kung gaano ako kakitid mag-isip
at ayokong tanggapin ang posibilidad
na may kung ano sa materyal na mundong ito
na hindi ko naiintindihan.
May mga taong magsasabi na ang tanong ay, "Tayo lang ba?"
Di yata iyon. Ang tanong siguro, "Sino tayo?"
At maintindihan
na baka may ibang tumitingin sa atin. Parang,
Sino'ng nakikita nila?"
Nag-ulat ang 60 bata na nakakita sila ng spaceship at extraterrestrial being
sa paaralan noong araw na iyon.
Sampung taon ang makalipas, nasagasaan si John Mack ng lasing na drayber
at namatay kaagad.
Itinituring ng iba na ang sagupaang ito
ang pinakamahalaga sa ika-20 siglo.
Tagapagsalin ng Subtitle: Chris E.