Sau vụ việc thấy một vật thể lạ trên bầu trời Zimbabwe,
các cuộc gọi từ khắp Zimbabwe đã đổ về đài ZBC,
mô tả vật thể bay không xác định này.
Thế, vụ việc đó xảy ra lúc mấy giờ?
Lúc đang ra chơi ạ.
Bạn có thể thấy những ánh đèn nhỏ nhấp nháy.
Thực thể đó đã đứng ở tầm này,
và bạn thấy được chi tiết.
Và cháu thấy một… người.
Mắt nó to lắm.
- Một người giống người thường hay khác… - Không ạ, nó đen xì.
- Đen xì? - Dạ.
Mắt nó thì dẹt và tạo ra đủ các hình kỳ lạ.
Cảm giác… cháu thấy sao lúc nó nhìn cháu?
Cháu thấy sợ.
Nó có vẻ đang nhìn tất cả bọn cháu.
Mắt nó nhìn cháu như muốn bảo: "Ta muốn cháu đi theo ta. Ta muốn cháu đi".
Cô nghĩ các bé có đang nói thật không?
Không, tôi nghĩ là tôi không muốn nghĩ đến.
Vì tối nay tôi mà nghĩ đến thì tôi lại mất ngủ mất!
Tôi sợ lắm. Tôi chết khiếp. Tôi sợ hết hồn.
Cháu tưởng người ngoài hành tinh sẽ tấn công cháu.
Tấn công cháu à? Xong làm gì?
Nhỡ chúng tôi bị bắt cóc?
Những người này đã gặp chuyện. Ta không hiểu được, nhưng đã có chuyện gì đó.
Và những người đó không bị tâm thần. Họ thực sự không bị tâm thần.
Hơn 60 đứa bé đã thấy thứ tôi thấy.
Chúng tôi không bịa chuyện.
Câu chuyện về sự thật sẽ được tiết lộ.
Ta chưa biết sự thật là gì, nhưng rồi sự thật sẽ được tiết lộ.
Từ thuở ban sơ, con người đã thấy những thứ không thể giải thích trên bầu trời.
Ta có đơn độc trong vũ trụ này không?
Đâu đó trong dữ liệu sẽ có thứ thực sự đáng để điều tra.
- Chúng tôi không giấu gì cả. - Tàu vũ trụ liên hành tinh có thật.
Cháu nghĩ nó là người ngoài hành tinh, mắt nó to lắm.
Một chuyện vô cùng quan trọng đang diễn ra,
nó chân thực và có thật.
BẮT GẶP UFO
Rồi, tôi là Ralph Blumenthal. Tôi từng có 45 năm làm phóng viên cho New York Times.
Giờ tôi đóng góp cho tờ Times. Tôi viết sách.
Rủi ro lớn nhất trong cả lĩnh vực này,
chính tôi đã gặp phải khi viết về nó, là sự chế giễu.
Không phải tự dưng có đâu. Cái…
Đáng buồn là, hồi thập niên 1950, chính phủ ta đã ra quyết sách
chế giễu những người nhìn thấy UFO
và kể lại những câu chuyện phi thường đó.
Và sự kỳ thị đó tồn tại đến tận ngày nay.
NĂM 2017, NEW YORK TIMES CÔNG BỐ MỘT LOẠT BÀI BÁO GÂY SỐC,
TIẾT LỘ MỘT CHƯƠNG TRÌNH BÍ MẬT CỦA LẦU NĂM GÓC
CHUYÊN ĐIỀU TRA HIỆN TƯỢNG KHÔNG TRUNG KHÔNG XÁC ĐỊNH (UAPS).
Khi viết một thứ, bạn thật sự không thể biết nó sẽ tạo ra hiệu ứng gì.
Tờ Times đã đưa nó lên trang nhất của một số báo Chủ Nhật.
Đó là một cơn địa chấn.
Chúng tôi đã đăng kèm câu chuyện đó với các video,
của hải quân, chưa từng được biết trước đó, đăng công khai.
Trong các video New York Times từng đăng, chúng thuộc số được xem nhiều nhất.
Và, bạn biết đấy, không phải tôi nói nhé, nhiều người khác nói,
nhưng chúng đã khiến đề tài này có phần dễ tiếp cận hơn với truyền thông đại chúng
và khiến người ta thấy tự tin báo tin hơn.
Mà chúng tôi không nhắc đến người ngoài hành tinh và Lầu Năm Góc cũng vậy.
Nên đó là một lĩnh vực chúng tôi chưa đi vào,
với lý do chính đáng.
Vì bạn đâu biết phải làm sao? Bạn vào bảo biên tập viên:
"Tôi có chuyện một tay nhìn thấy UFO ở sân sau".
Biên tập viên sẽ cười và đáp: "Ừ. Cho tôi một bài 500 từ đi, viết buồn cười vào!"
Mà với người đã bắt gặp UFO, thật ra họ không hề thấy buồn cười.
Họ biết họ đã thấy gì. Nhiều người đã thấy những thứ họ không hiểu nổi.
Mà ta không hiểu gì đó không có nghĩa là ta không nên nói về nó.
NHỮNG NGƯỜI TIN TƯỞNG
CỔNG VÀO TRƯỜNG ARIEL
Ariel là nơi tuyệt vời để học hỏi. Chúng tôi chẳng ở trong lớp mấy.
Tôi đã rất may mắn khi được trải qua cảnh chạy xe đến trường và thấy hươu cao cổ.
Bạn biết đấy, có một công viên bảo tồn ngay cạnh trường, trường cấp ba của bạn!
CỰU HỌC SINH
Mũ của các con đâu?
Các giáo viên đều rất tâm huyết với việc dạy học.
Các con phải đội mũ cơ mà?
Chúng tôi là một cộng đồng,
chúng tôi chắc chắn là tin tưởng được mọi người lớn ở quanh,
dù họ là thầy cô giáo hay tình nguyện viên.
Họ đều khiến chúng tôi
thấy an toàn và gắn kết.
Em này có bạn rồi à?
Đâu?
Trường Ariel là gia đình thứ hai.
Tôi từng học Trường Ariel, một trường khá tốt, một trường tư.
CỰU HỌC SINH
Và hầu như đã lớn lên với việc đọc Kinh Thánh,
hiểu mọi thứ từ quan điểm Cơ đốc giáo.
Anh tôi cũng vậy.
Tôi biết việc đó có tác động đến những gì tôi đã trải qua,
tôi đã thấy và nhìn nhận nó theo cách nhất định.
Sao hôm nay ta đến đây?
Để nghe câu chuyện của tôi.
Câu chuyện của anh là gì?
CỰU HỌC SINH
Chắc là những gì tôi đã thấy, nhỉ? Hôm đó.
Chắc tôi sẽ kể cho thế giới nghe.
Anh muốn bắt đầu từ đâu?
NGÀY 16 THÁNG CHÍN NĂM 1994
Chúng tôi đang trong giờ ra chơi.
Tôi đang học lớp sáu,
và các thầy cô đang đi họp nhân viên nhanh.
Nên Salma và tôi đã lang thang ở khu vực ngoài ranh giới đó.
Và tôi nhớ là đã có một luồng sáng rực rỡ,
ở rất gần, ngay trên bãi cỏ.
Cả tôi và Salma đều kêu: "Gì kia nhỉ?"
Nó rất lấp lánh. Nó sáng rực. Lúc thì bạn thấy nó. Lúc lại không thấy nữa.
Gần như mắt đang đánh lừa chúng tôi vậy.
CỰU HỌC SINH
Thế rồi Emma bạn tôi và tôi kiểu…
Cô ấy ra đứng cạnh tôi.
Cháu đã thấy…
một vật thể lơ lửng. Thật ra nó khá lớn.
Và khắp quanh nó có những vật thể nhỏ.
Và trông như chúng đang đổi tàu vũ trụ vậy.
Chúng như đàn kiến, làm việc phải làm, dù đó là việc gì.
Mấy con tàu đó ở ngay đây này.
Một… có một tàu lớn.
Ừ. Khoảng từ ở kia đến khoảng…
đây.
Bay thành hình tròn.
Một cái đĩa bạc lấp lánh
có đèn.
Có đèn ở nửa dưới của nó.
Kiểu…
Xong cháu thấy một cánh cửa.
Xong tự dưng nó đứng kia. Nó ở ngay trước mặt chúng tôi.
Tôi chớp mắt, xong tôi thấy thực thể đó đứng cách tôi chưa đến một hoặc hai mét.
Thực thể đó đã đứng…
chỉ ở tầm này,
và bạn thấy được chi tiết.
Hôm đó trời quang, nắng.
Nên chắc chắn chúng tôi không nhầm được chúng tôi thấy gì.
Nó mặc đồ đen,
bó sát,
như một bộ đồ lặn vậy.
- Giống đồ lặn, lặn biển sâu. - Ừ.
Và đầu nó rất to.
Hình bầu dục, cằm hơi nhọn, hơi vát xuống như này.
Mắt nó to.
Cháu chỉ thấy mỗi thế. Mắt to. Và người đen.
Hai mắt rất to… bạn không thể không nhìn vào được.
Và khi hai bên nhìn vào mắt nhau xong
thì mọi thứ khác quanh chúng tôi đột nhiên biến mất.
- Cái gì đã làm cháu sợ? - Cái tiếng đó ạ.
Tiếng gì?
Tiếng bọn cháu nghe trong không khí.
- Cháu nghe tiếng trong không khí? - Dạ.
Nghe như thế nào? Giống tiếng gầm, vo ve, ngâm nga hay là tiếng kiểu gì?
Như ai đang thổi sáo ấy ạ.
Nó không đụng hẳn vào người tôi.
Mà cảm giác như bằng một cái nhìn đó, nó chạm vào mọi phần cơ thể tôi.
Và đó là lúc tôi bắt đầu cảm nhận được thông điệp.
Ý niệm đó cứ thế vô tình đi vào trong tôi, trong thực thể của tôi.
Không hề có sự trao đổi bằng lời. Nó gần giống như năng lực ngoại cảm.
Nó đơn thuần chỉ là cảm giác…
Cái cảm giác bao trùm về tầm quan trọng của môi trường.
Chúng ta cần phải đảm bảo rằng môi trường luôn là ưu tiên số một
và rằng chúng ta đều phải đưa ra những quyết định đúng đắn cho môi trường.
Chúng ta cần không khí sạch, thực vật xanh tươi, đất sạch để sống và phát triển.
Động vật rồi tới thực vật,
những thứ quanh ta.
Cháu nghĩ họ muốn con người biết rằng
chúng ta đang hủy hoại thế giời này,
và ta không được phát triển công nghệ quá.
Tôi không nghĩ là tôi thậm chí đã nhắc đến từ "công nghệ" ở cái tuổi đó, nên tôi…
Và tôi nhớ khi được người ta phỏng vấn,
tôi sẽ nói mấy thứ kiểu: "Đừng phát triển công nghệ quá"…
Thông điệp đó rất rõ ràng,
rằng công nghệ sẽ chỉ
phát triển hơn nữa,
và điều đó không hề tốt cho nhân loại chút nào.
Điều đấy được truyền đạt đến cháu bằng cách nào? Bằng lời hay…
Cháu nghĩ là tâm trí ạ.
- Gì cơ? - Tâm trí ạ.
Nó đến qua… tâm trí của cháu bảo thế à?
Vâng, nó đi vào đầu cháu.
Tôi chưa từng trải qua cảm giác
kết nối như thế.
Rất buồn là những gì xảy ra sau đó
thì không được yên bình và dễ chịu bằng.
Lần cuối tôi đến đây là 20 năm trước hoặc lâu hơn chút.
Đấy là hồi tôi tốt nghiệp Trường Ariel.
Tôi nhớ sao mẹ tôi muốn tôi học ở đây rồi. Được hòa mình vào thiên nhiên thích thật.
CỰU HỌC SINH
Thế anh đã thấy UFO đó à?
Không, tôi không thấy UFO đó. Tôi bịa ra hết đấy.
Tôi và một đứa bạn đang bàn nhau
cách trốn tiết học tiếng Shona.
Bạn chúng tôi có mấy đứa Zimbabwe bản địa nên tiếng Shona là tiếng mẹ đẻ của họ.
Tôi thực sự ước đã chú ý hơn vì tôi nói tiếng Shona không thạo lắm
và ước là tôi thạo hơn.
Tôi rất muốn trốn học tiếng Shona, cứ khi nào có cơ hội.
Chúng tôi nghĩ ra một ý điên rồ, đúng ra thì không thể thành công.
Hồi đấy, giờ tôi không thấy, nhưng hồi đấy có một tảng đá.
Một tảng đá sáng bóng, nó lấp lánh dưới ánh nắng.
Thế là tôi chỉ nó xong bảo: "Nhìn kìa, tàu vũ trụ! Người ngoài hành tinh!"
Đám lớp một, hai hỏi: "Thật á?" "Ừ, người ngoài hành tinh kìa!"
Thế là nửa tiếng sau, đứa nào cũng bàn tán.
Cả lũ trẻ nháo nhác. Cả trường xôn xao.
Có thể là một phần nghìn giây.
Có thể là mười phút.
Tôi chỉ biết là, đến lúc rốt cuộc tôi buông được tay Emma ra
thì cả sân chơi đã hỗn loạn.
Sáu mươi đứa bé đã thấy thứ tôi thấy.
Bạn biết đấy, thấp, tay dài.
Cái đầu màu xanh lá quái dị hình bầu dục. Hai mắt khá to.
Và tôi chết khiếp. Tôi sợ hết hồn.
Có thể tại tảng đá kia lấp lánh hoặc, tôi chẳng rõ.
Nhưng chắc chắn chả có người ngoài hành tinh nào ở đó.
"Nhỡ có tia la-de cắt đứt đầu ta thì sao?" Sợ đủ thứ. Tôi thật sự hoảng loạn.
Sao người ngoài hành tinh lại đến trường, chạy quanh, chả tiếp xúc với ai?
Họ từ các thiên hà đến cơ mà.
Ai lại đánh đổi việc đến từ cách xa hàng ngàn cây số để nói chuyện với trẻ con.
Tôi không định xem xem là: "Ừ, xong sẽ thế nào đây?"
Hay là: "Họ đến đây làm gì?" Tôi nhớ là tôi đã không ngoái lại vì tôi sợ quá.
Tôi không tin nổi vào mắt mình. Những người đó
đúng nghĩa là chỉ một tảng đá và kêu: "UFO kìa".
Mà trẻ con là thế. Chúng hay chơi những trò tưởng tượng.
Và chúng rất tin, thực sự tin, gần như ngay lập tức.
Chắc chắn đấy không phải tảng đá! Tôi biết tảng đá trông như nào.
Ai mà chẳng nói được là: "Đấy có thể là gì khác mà?
Đấy có thể là cái nọ mà? Cái kia mà? Đấy có thể là…"
Tôi không rõ, có ra sờ vào nó đâu.
Nhưng đấy không phải một tảng đá. Ừ.
Nếu có chuyện ấy thật, tôi nghĩ tôi không chỉ đứng đấy nhìn, chỉ tảng đá đó.
Tôi sẽ đi hẳn về phía người ngoài hành tinh. Tôi sẽ đi về phía tàu vũ trụ.
Vì bao giờ bạn mới có một cơ hội như thế nữa?
Được thực sự bước đến chỗ người ngoài hành tinh.
Nhiều người đã cãi lại tôi. Bảo tôi nói dối. Gọi tôi bằng đủ các từ.
Nhưng trước tiên tôi phải thành thật với mình đã.
Và sự thật của tôi là chả có người ngoài hành tinh nào cả,
là đấy chỉ là một lời đồn dấy lên, và các bạn tưởng là đã thấy gì đó thôi.
Tôi xin lỗi vì đã bóc mẽ các bạn bịa đặt.
Nhưng xin lỗi nhé, tôi phải thành thật.
Tôi hoàn toàn chắc hôm đó đã thấy gì.
Tôi chưa từng nghi ngờ chuyện tôi đã thấy gì.
Và phải nói thật đi, trẻ con hay nói dối. Chúng không ngây thơ như ta hay nghĩ đâu.
"Ý anh là 60 người đã nói dối à?" Ừ, 60 người đã nói dối đấy.
ĐẠI HỌC HARVARD
Năm 1994, tôi vừa tranh tụng xong
vụ kiện lạm dụng tình dục lớn đầu tiên đối với giáo hội Cơ đốc giáo.
Tôi đang ngồi trong văn phòng
thì nhận được điện thoại của một luật sư cực kỳ nổi tiếng
đang làm ở phía Tây đất nước. Anh ấy bảo tôi: "Eric, tôi có vụ này cho anh đây".
Anh ấy bảo vụ đó là về một giảng viên Harvard tin là có người ngoài hành tinh.
Ông ấy là trưởng khoa tâm thần ở Bệnh viện Cambridge.
Ông ấy đã giành Giải Pulitzer,
lập ra bệnh viện tâm thần ngoại trú đầu tiên trên cả nước,
rất giàu thành tích,
và đang nói là có một hiện tượng liên quan đến người ngoài hành tinh ta không hiểu.
Tôi bảo: "Chắc ông ấy cần hỗ trợ sức khỏe tâm thần nghiêm túc đấy".
Nhưng tôi được biết ông ấy là giảng viên đương nhiệm,
và một vụ kiện bí mật sắp được tổ chức
với một hội đồng ở Harvard để bãi bỏ nhiệm kỳ của ông ấy.
Và tôi nghe nói đấy là lần đầu tiên có chuyện đó
trong lịch sử 350 năm của Đại học Harvard. Việc đó đã khiến tôi quan tâm.
Đây là một người không thể xem thường. Ông từng giành Giải Pulitzer.
Ông đã xây mới từ đầu khoa tâm thần ở Bệnh viện Cambridge,
giờ là đỉnh cao trong hệ thống bệnh viện giảng dạy của Harvard.
Như bình thường trong tâm thần học, nếu một bệnh nhân đến gặp ông
và nói là đã tiếp xúc với sinh vật ngoài hành tinh,
theo tôi ta sẽ gần như tự động cho
là người đó có khả năng bị loạn thần.
Đấy là phản ứng đầu tiên của tôi lúc tôi nghe nói đến ca bệnh kiểu này.
John đã thực hiện hơn 150 cuộc phỏng vấn
với người nói bị người ngoài hành tinh bắt cóc,
và tôi đã hỏi chuyện khoảng 70 người trong đó. Và họ bị giày vò
bởi việc không ai chịu nghe họ.
Người ta sẽ coi là họ loạn thần.
Nhưng khi John xem xét thì họ không bị tâm thần mà bị tổn thương.
Theo như tôi biết, và điều này đã được chứng minh rõ ràng
bởi tôi đã làm việc với 90 người như vậy,
không có chứng bệnh tâm thần rõ ràng nào gây ra chuyện đó được.
Nếu họ đang tả lại một việc rất giống việc nhiều người khác đang tả lại
mà ta lại xem nhẹ và bảo: "Làm gì có chuyện đấy…"
Thì đã có chuyện gì? Chuyện gì đã xảy ra?
John đã nói vậy.
Ông tiếp cận họ như người sẵn sàng tin? Hay là như một người vô cùng hoài nghi?
Người vô cùng hoài nghi. Với tôi, chả thể nào.
Đó là chuyện không thể xảy ra.
Không thể có kiểu trí tuệ đó hoạt động trong vũ trụ của ta được.
Phải có cách khác để lý giải chuyện này. Vậy hãy xem xem chuyện này là sao.
Hãy nghiên cứu cẩn thận mọi khía cạnh.
Đấy là cái tôi muốn thấy.
John đang bắt đầu trở thành người nổi tiếng. Ông ấy lên đủ các sô trò chuyện
với bộ vét nhàu nhĩ và cái cà vạt dính bẩn!
Bốn năm qua, Tiến sĩ Mack đã nghiên cứu khoảng 100 bệnh nhân
nói là họ đã bị người ngoài hành tinh bắt cóc.
Tiến sĩ Mack là một giảng viên đáng kính giảng dạy ở Đại học Harvard.
- Bác sĩ tâm thần ở Harvard… - Ở Harvard…
Mà ông là người thẳng thắn. Harvard thì,
cái họ không chấp nhận được
là việc John lên tivi
và khiến Harvard bị dính dáng đến một chủ đề cực kỳ gây tranh cãi.
Có một mô-típ mà bác sĩ tâm thần như tôi không lý giải nổi.
Khi ta quay lại, Sharon sẽ chia sẻ với ta nỗi sợ mà cô đã cảm thấy
khi cô bắt gặp một người ngoài hành tinh.
Quan điểm của Harvard là John đã mắc sai sót nghề nghiệp,
là lẽ ra John không được nhận những bệnh nhân đó nếu không điều trị cho họ
bằng thuốc hoặc liệu pháp tâm lý chuyên sâu,
là những bệnh nhân đó bị loạn thần. Và với việc lắng nghe họ
và không xem nhẹ những gì họ nói họ đã trải qua,
John đã hại họ.
Hàng trăm ngàn người trên khắp cả nước,
từ nhiều cuộc điều tra đã biết, có khi hàng triệu,
đã có những trải nghiệm rất giống.
Họ không quen nhau. Những chi tiết họ tả không được truyền thông đưa tin.
Họ chẳng được lợi gì.
Họ thấy xấu hổ. Đấy là thứ nhất.
Tôi còn được biết là trẻ em mới hai hoặc ba tuổi cũng gặp phải,
tức loại trừ được các lý giải về tính cách.
Và, như đã nói, khi được kiểm tra, những người đó không bị rối loạn tâm thần.
Nên họ chỉ hành xử như vậy do trải nghiệm thực tế.
Cả sự nghiệp chuyên môn của ông ấy bị đe dọa.
Giấy phép hành nghề y của ông ấy.
Nhưng John bảo: "Ừ, tôi sẽ không đầu hàng. Tôi sẽ chống lại họ".
Một chuyện không lý giải được đang diễn ra
và cần nhìn nhận nó một cách thực tế chứ đâu phải chế giễu.
John liền tới Ruwa, Zimbabwe
để chứng minh là có chuyện gì đó nghiêm trọng
đã xảy ra với những con người đó, và ta cần giữ tâm thế cởi mở
chứ không chỉ tập trung hạn hẹp vào thế giới vật chất.
Rồi. Trong số họ, bao nhiêu người đã nói hẳn là họ… đã có chuyện gì?
Hồi đó tôi đang viết sách về John Mack.
Tổng cộng, tôi đã viết mất tận 17 năm.
Và đấy là cái làm tôi tò mò,
John Mack đánh liều sự nghiệp của mình
để điều tra cái… cái mà tôi gọi là chủ đề tai tiếng đó.
Bạn có thể bảo: "Có chứng cứ khoa học đâu".
Đúng là không có, nhưng Mack lại làm trong một lĩnh vực
không thực sự có chứng cứ khoa học.
Tôi không đến để được yêu quý. Không phải việc của tôi.
Không phải cuộc bình chọn yêu thích.
Tôi đến đây để điều hành một ngôi trường tốt, có tiếng, đấy mới là việc của tôi.
Có người hỏi sao tôi làm ở đây những 33 năm.
HIỆU TRƯỞNG
Có thể vì tôi lười. Tôi chịu.
Ngủ dậy, mặc đồ, đi làm.
Đấy là việc bạn phải làm mỗi ngày, dù bạn có không muốn.
Dù tôi có muốn đến đây hay không, tôi vẫn đến vì đấy là nhiệm vụ của tôi.
Tôi đến điều hành một trường Cơ đốc giáo, nhưng tôi có đức tin riêng.
Tôi không cần đến nhà thờ để tìm Chúa. Tôi biết Chúa luôn có mặt.
Người rõ vấn đề của tôi ở đâu.
Ở đời có những thứ bạn chẳng cần phải thắc mắc.
Bạn chỉ cần chấp nhận thôi.
Tôi để đời tôi diễn ra như thế.
Đang ghi hình đấy à? Ừ, tôi lại thấy như hồi bé rồi đấy!
CỰU HỌC SINH
Ừ. Phá nội quy của trường!
Cô Bates mà biết thì cô ấy giết tôi luôn!
Bạn cố sống như bình thường. Bạn cố sống tiếp,
nhưng trải nghiệm ấy luôn mở ra những cánh cửa mới.
Tôi nghe thấy tiếng lũ trẻ…
những đứa trẻ khác đang gào thét, khóc lóc,
nhưng cứ như thực thể đó hút tôi vào vậy.
Tôi nhớ là đã thấy hai con mắt to, đen.
Và…
Không rõ có phải nhờ năng lực ngoại cảm không.
Nhưng cái thông điệp tôi nhận được, cái thông điệp tôi nhớ
là chúng ta đang hủy hoại hành tinh này.
Nhưng lớn lên hồi đó, chúng tôi không thật sự…
nhắc lại chuyện như thế. Chúng tôi chỉ…
chúng tôi cứ chôn vùi nó rồi sống tiếp thôi.
Thực sự rất ám ảnh. Hình như lần tiếp theo chúng tôi nhắc lại
là lúc John Mack nhờ tôi tả lại những gì chúng tôi đã thấy,
và tôi thấy đủ an toàn để nói chuyện với ông ấy.
Tôi thấy an toàn vì ông ấy tin thứ chúng tôi đã thấy.
Vâng, Giáo sư Mack, ông ở Zimbabwe khoảng mười ngày rồi nhỉ.
Quan điểm của ông thế nào sau khi đã nói chuyện với các em nhỏ ở Trường Ariel?
Hai ngày nay, tôi cố giữ tâm thế tiếp cận cởi mở
về việc liệu các em nhỏ này có
bị óc tưởng tượng của một em kích động chẳng hạn,
nên nghĩ ra một câu chuyện hay gì đó không.
Và chúng tôi đã phỏng vấn riêng khoảng hơn mười em nhỏ.
Ông ấy là một trong những phóng viên cuối cùng đến trường này.
Các nhóm đưa tin từ khắp nơi đã đến nói chuyện với chúng tôi,
nhưng họ không xem trọng lời tôi.
Có hiệu ứng gì khi nhìn vào đôi mắt ấy
hay khi đôi mắt ấy nhìn cháu? Cháu bị ảnh hưởng thế nào?
- Sợ ạ. - Sợ hả?
Giờ thì có lẽ họ sẽ hiểu câu chuyện, lắng nghe
và sẽ giúp tôi hiểu được chuyện gì đang xảy ra.
Thỉnh thoảng mẹ vào, ru cháu ngủ.
Mẹ ru cháu ngủ à. Cháu có ngủ luôn không hay cháu còn thức nghĩ một lúc?
Cháu thức ạ, và cứ nghe thấy tiếng gì là cháu lại sợ.
- Tối đến cháu vẫn sợ à? - Dạ.
Ừ. Thế bây giờ, tối đến thì cháu sợ cái gì?
Cháu sợ là người đấy vẫn đang nhìn cháu
và nó sẽ giết cháu.
Mẹ cháu có biết cháu sợ không? Cháu có bảo mẹ cháu sợ lắm không?
Không ạ. Gần như chắc chắn mẹ sẽ không tin cháu đâu.
Cái gì sẽ làm cháu tin là cháu an toàn rồi?
- Cháu không biết ạ. - Cái gì có thể làm cháu bớt sợ?
- Người đó ạ. Nó luôn ở trong đầu cháu. - Nó không chịu ra khỏi đầu cháu à?
- Vâng. - Ừ.
Thế làm sao để…
Thế cái gì sẽ làm cháu đỡ sợ? Người đó có làm được gì không?
Không ạ.
Sau đó thì có một người đến đây. Tôi nhớ là ông ấy rất cao, nói từ tốn, thận trọng.
Ông ấy đã thật sự
lắng nghe.
Cháu kể lại chuyện đã xảy ra hôm đó được không.
Cháu đang ở ngoài, chắc là lúc giờ ra chơi, đúng không?
Vâng.
Xong cái đầu tiên cháu để ý thấy là gì?
Bọn cháu đi xuống cuối sân chơi.
"Này, cháu thấy gì, kể bác nghe đi?
Cháu đã thấy sao?" Bạn hiểu chứ?
"Cháu có cảm giác họ đang giao tiếp với cháu không?"
Tôi vẫn nhớ những câu hỏi đấy.
Thế rồi, ừ, họ đưa chúng tôi mấy tờ giấy, mấy cây bút màu
và bảo: "Vẽ lại thứ cháu thấy đi". Đấy? Và tôi vẽ lại.
Cháu đang vẽ con tàu.
Có mấy cái đèn.
Tay à? Theo cháu là dài hay ngắn, so với tay ta?
Dài ạ. Hơi dài.
Hơi dài hả. Ừ.
- Rồi. Nhưng cháu có thấy tóc không? - Có ạ. Tóc hơi giống Michael Jackson.
Và họ mặc đồ đen, như này.
Đôi mắt to. Ừ.
Cháu vẽ con ngươi. Họ có cả con ngươi à?
Vâng, con ngươi màu trắng ạ.
Mắt to hơn mắt ta.
Sau đó thì sao?
Lúc đấy hết giờ ra chơi rồi.
Xong lúc bọn cháu về lớp,
bọn cháu kể với thầy cô,
nhưng không thầy cô nào tin bọn cháu.
Họ không tin các cháu? Thật à?
- Dạ. - Nhưng các cháu kể như nhau hết mà.
Các thầy cô đã không tin chúng tôi.
Không hề tin.
Họ nghĩ có thể chúng tôi thấy gì đấy thôi chứ họ không tin là đã có các thực thể
với, bạn biết đấy, cái đầu hình bầu dục chúng tôi đã thấy.
Thật ra lúc đầu chúng tôi đã cố gạt đi.
HIỆU TRƯỞNG (1994)
Chúng tôi dạy tiếp như thường.
Tôi còn chẳng nhớ có nói chuyện đấy với các em.
Vì chúng tôi đang gặp chuyện chưa từng gặp phải.
Nên bạn cứ làm những gì bạn biết thôi, trong lớp.
Tôi sống ở trường này luôn
nên tôi cố không nghĩ đến chuyện đấy. Vì nghĩ đến thì tôi sẽ mất ngủ mất!
- Thì cô sẽ mất ngủ hả! - Ừ!
Từ lúc có chuyện này, tôi mất ngủ nhiều lắm rồi.
Nên tôi cố gạt nó ra khỏi đầu.
Một trong những việc đầu tiên họ bảo là có một người làm vườn đang làm vườn ở đó.
"Và cô không muốn các con nhắc đến chuyện này nữa".
Tôi vẫn hoài nghi về trẻ nhỏ lắm
vì tôi nghĩ chúng có thể tự làm chúng tin là chúng đã thấy gì
rồi phấn khích với nhau.
Sao họ biết được chúng tôi đã thấy gì?
Và đấy đâu phải một người làm vườn!
Chúng chẳng thấy gì đâu. Tôi nghĩ có em đã bịa ra chuyện khó tin đó,
chính chúng nghĩ ra thôi. Theo tôi là thế.
Khi đã làm với trẻ nhỏ lâu như tôi thì bạn phải hết sức thận trọng
về cách bạn hiểu những gì chúng kể với bạn.
Họ đều là con người. Họ phải chọn cái họ muốn tin.
Có thể họ thật sự tin họ đã thấy thế.
Mà tôi rất tiếc phải nói là không có đâu, họ đang nói dối chính họ thôi.
Tôi có thể đã một, hai lần nói dối, nhưng người khác đã thay tôi kéo dài chuyện đó.
Sáu mươi em nhỏ nói dối ư?
Nói dối về thứ họ đã thấy,
hoặc bị bạn bè họ xúi ư?
Nhóm đối tượng đó khá đông đấy. Tôi mà kiếm được năm em 16 tuổi làm chứng
là một giáo viên hoặc linh mục nào đó là yêu râu xanh
thì đó sẽ là chứng cứ cực kỳ thuyết phục và tôi sẽ thắng kiện. Nhé?
Nên việc cả 60 người, tả lại cùng một trải nghiệm,
sao ta lại xem nhẹ việc đó?
Đó là kiểu chứng cứ vô cùng thuyết phục trong giới pháp lý.
Ở tòa, ta ghi nhận lời khai nhân chứng.
Nhiều kẻ đã bị kết tội giết người dựa trên lời khai nhân chứng,
bị kết án tử hình và xử tử theo lời khai nhân chứng.
Nên Mack bảo: "Đây là việc của tôi. Tôi là bác sĩ tâm thần.
Tôi nói chuyện với mọi người suốt. Tôi đánh giá khi nào họ nói thật
và khi nào không, họ bịa chuyện".
Và khi người ta kể những câu chuyện đó với Mack, thuật lại chi tiết,
ông ấy đã thấy thứ ông ấy gọi là "ảnh hưởng tương ứng".
Nói cách khác, họ đã thể hiện nỗi khiếp sợ họ cảm thấy khi ấy.
Nên ông ấy chắc chắn
đó không phải chuyện người ta dễ dàng bịa ra được.
- Nghe này, tôi đang thấy rất chật vật. - Tại sao?
Vì tôi không muốn tin. Tôi thật sự không muốn.
Những người này kể lại, với cảm xúc mãnh liệt,
với cảm giác đầy sợ hãi, một chuyện rất ý nghĩa, nghiêm trọng với họ.
Mà là bác sĩ tâm lý, chẳng có gì giống vậy ngoài trải nghiệm thực tế.
Tôi ước gì họ đã nói chuyện với chúng tôi nhiều hơn, đã thực sự hỏi chúng tôi
hoặc giúp chúng tôi nghĩ chúng tôi không điên khùng như thế.
Tôi chả thể nhắc đến chuyện đấy ở nhà vì bố tôi chả muốn biết đang có chuyện gì.
Bố không muốn bị sự kỳ thị đeo bám.
Bố mẹ tôi nói thẳng luôn: "Không! Con không thấy thế!"
Chúng tôi đã sợ bị đánh đòn.
Vấn đề không phải ta tin cái gì.
Mà là trải nghiệm của chúng là gì
và chúng thấy những người lớn quanh chúng đang tiếp nhận trải nghiệm đó ra sao.
Và tôi nghĩ
đó chắc là một trong những nguyên tắc giáo dục cơ bản.
Không cần biết quan điểm cá nhân, chính trị, thành kiến là gì,
bạn phải tạo cơ hội để các ý tưởng,
sự thể hiện cảm xúc và suy nghĩ được trao đổi một cách cởi mở.
Tôi đã mất nhiều bạn vì chuyện đó.
Tôi là đứa điên khùng
không chịu công nhận rằng đó là một người làm vườn.
Vì tôi là đứa nói chuyện đã xảy ra là như thế.
Tức là sự kỳ thị ở giai đoạn đó ghê gớm lắm.
Thường chúng tôi còn chẳng đưa những người có những tuyên bố kỳ lạ như vậy lên tivi.
Nói thật, những câu chuyện của họ nghe điên rồ thật.
Theo nhiều cách, trải nghiệm đó còn chả gây tổn thương bằng đoạn sau.
Đoạn sau đó rất đau lòng.
Chuyện đó thật sự đã ảnh hưởng đến nhiều người, và bạn phải đặt ra câu hỏi.
Những con người đó bị vấn đề tâm lý từ trước à?
Hay là… hôm đó, trải nghiệm nghe người ta nói dối đó,
đã gây ra vấn đề tâm lý cho những con người đó?
Trong bốn năm lên sóng, chúng tôi chưa làm sô nào về người ngoài hành tinh.
Nói thẳng, lý do là vì nhiều người chúng tôi rất hoài nghi.
Hồi đầu, tôi cứ đi tìm. Tôi cứ tìm kiếm, đi hỏi người khác
đến mức mà đến một thời điểm nhất định, họ bắt đầu tỏ ra hằn học.
Người tỏ ra hằn học nhất là một mục sư trẻ, ông ta gần như đỏ mặt tía tai.
"Không. Đâu có người ngoài hành tinh".
Ông ta thực sự cố để tôi không hỏi những câu đó nữa.
Và tôi dần có cảm giác chính tôi mới là đứa điên.
Sao ta lại đối xử với nhiều người như họ bị điên, chế giễu họ
nếu họ gặp một thực thể nào đó, một trí tuệ nào đó du hành đến đây?
Sao ai cũng bị coi là điên nếu một trí tuệ nào đó tìm đến họ
và họ thực sự đang trải qua chuyện như thế?
Ở cái giai đoạn bạn đang lớn lên
mà không ai tin bạn một chuyện thật sự quan trọng,
đồng nghĩa là khi có những thứ quan trọng khác xảy đến với tôi,
hoặc là chuyện bình thường trong đời thôi,
khi ấy tôi cũng thấy rất khó để mở lòng với ai khác
và kể cho họ bất cứ chuyện gì đã xảy ra.
Nhiều người khuyên tôi đi gặp cố vấn
hoặc là tôi nên đi nói những chuyện này với ai đó.
Nhưng tôi không nghe vì
liệu họ có tin tôi?
Hay tôi sẽ lại phải trải qua cái cuộc chiến "chuyện đó xảy ra thật mà"?
Người có những trải nghiệm này đang thành thật. Ta không rõ chúng có từ đâu.
Nhưng quan trọng là phải chấp nhận họ đang nói thật
về chuyện rất nghiêm trọng đã xảy ra với họ.
Nhưng sao việc này lại phải khác thường như thế
khi ta còn nói ta tin là có Chúa và đủ thứ hồn ma?
Trong khi thứ này thì lại khác
vì nó có hình thể đặc biệt xa lạ với ta.
Theo tôi được biết, hiện đã có những người, gồm cả hiệu trưởng trường đó,
cũng có hồi ức tương tự.
Tôi không nhớ tôi có trải nghiệm đó lúc nào.
Nhưng đấy là sau khi các em gặp chuyện và trước khi Giáo sư Mack đến.
Mà tôi chưa từng kể chuyện này.
Lúc đó là buổi đêm, trong phòng ngủ.
Và rồi
tôi đã bị đưa lên con tàu đó.
Nằm trên một cái giường hẹp,
tôi thấy buồn cười vì tôi thì hơi mập. Tôi nghĩ: "Chúa ơi, mong mình đừng rơi xuống!"
Nó hẹp lắm.
Quanh tôi là những người nhỏ bé. Người… người ngoài hành tinh.
Họ bảo: "Đừng nhìn lên". Nhưng dĩ nhiên tôi đã nhìn lên vì tôi là như thế.
Họ nhét cái gì đó vào rốn tôi.
Có thể là một cái vi mạch.
Rồi có một ánh chớp, và họ rời đi.
Nghe như phim, nhỉ? Nhưng không phải.
Trải nghiệm của tôi, chả phải việc của ai. Tôi tự âm thầm nghĩ về nó,
không tốt lắm vì tôi đã phải uống thuốc chống trầm cảm. Đến trường, tôi không vui.
Tôi nghĩ: "Ừ, có khi mình không nên ở đây nữa".
Có khi nào đến mức muốn tự tử không?
Tôi không rõ nữa.
Nhưng sẽ không đời nào tôi kể chuyện đó với Giáo sư Mack
hay bất cứ ai đến cả. Tôi gần như tránh bị để ý.
Sau đó họ quay lại, và hỏi tôi có muốn đi theo họ không? Vì tôi rất không hạnh phúc.
Nhưng tôi đáp: "Không". Xong họ quay lại lần thứ ba, cũng là lần cuối,
hỏi: "Chúng tôi đi đây. Cơ hội cuối đó. Cô muốn đi theo không?"
"Không, tôi phải làm việc được đào tạo để làm".
Ấy là không bỏ dở một dự án. Phải làm cho trót.
Ổn chứ? Chào, con khỏe không?
Tôi vui khi họ hỏi. Nhưng không, tôi không định đi đâu!
Ở lại tốt hơn cho các em. Thế là họ rời đi.
John Mack có thể đang ở thế giới riêng hoặc với người ngoài hành tinh,
nhưng ông vẫn được nhận lương đều đặn.
Và các giảng viên Harvard thì chẳng bao giờ bị đuổi việc.
Tiến sĩ, giới ông có thấy xấu hổ
khi một đồng nghiệp đưa ra những giả thiết như thế không?
ĐẠI HỌC JOHNS HOPKINS BÁC SĨ TÂM THẦN
Có, chúng tôi xấu hổ lắm, thay cho giới này và hơi lo cho chính John.
Ông ấy quá trớn?
Ừ, John là người rất có tài và rất thông thái,
nhưng ông ấy cũng là người hay say sưa thái quá.
Và lần này ông ấy đi quá xa rồi.
Lần này John mất trí rồi.
Harvard nói là John đã mắc sai sót nghề nghiệp
và điều đó được nhắc lại nhiều lần trong các phiên điều trần. Harvard lý luận là:
"Với việc không bảo họ là họ bị loạn thần,
với việc không cho họ dùng thuốc an thần
để trị chứng loạn thần, ông đang mắc sai sót nghề nghiệp".
Những bệnh nhân đó có vấn đề về tâm thần,
nhưng những vấn đề của họ đang bị bao che bằng cái suy nghĩ
rằng lời giải đáp chính là câu chuyện điên rồ kia.
Lúc tôi lên cấp ba, chắc là khoảng năm lớp mười và lớp 11
thì tôi bắt đầu rất sùng đạo.
Tôi mới hỏi mục sư hồi đấy, một mục sư trẻ, là:
"Vâng". Kiểu: "Vâng. Con biết rồi.
Chúa Giê-su đến Trái Đất và phải chết vì tội lỗi của ta.
Nhưng Người từ đâu tới?"
Và tôi nhớ là đã hỏi ông ta: "Có khi nào Người là người ngoài hành tinh không?"
"Con chứng kiến chuyện đó rồi. Con thấy rồi". Nhưng ông ta chỉ gạt đi.
"Không đâu. Con không thấy chuyện đấy!"
Nhiều người đúng nghĩa đã bảo tôi: "Cậu không thấy".
Tôi vẫn nhớ có một mục sư da trắng đã bảo tôi là:
"Con biết không, những trải nghiệm của con
mà con có hồi bé chẳng quan trọng.
Con người châu Phi của con không quan trọng đâu".
Ông ta dùng hẳn từ "không quan trọng". Tôi không được đem theo cá tính.
Mà thế giới rộng lớn như thế,
nhiều người như thế, đủ loại người và thứ tiếng như thế,
ông lại muốn dẹp hết, nói là chả quan trọng?
Bạn biết đấy, việc đó đã khiến tôi khởi đầu hành trình tìm kiếm, đặt câu hỏi.
Họ mà tự nói dối mình ngần ấy năm
thì có khi họ thật sự cần một người bảo: "Không hề có đâu. Tỉnh ra đi!"
Để họ bắt đầu tự chữa lành sau lời nói dối họ đã tự nói với mình bao năm qua
rồi rốt cuộc tin luôn lời nói dối họ tự nói đó.
Tôi đã cố giữ kín chuyện đó khoảng 20 năm.
Tôi đã cố chôn vùi nó.
Kết quả là, tôi đã lỡ mất phần nhiều thời thơ ấu.
Và tôi đã lỡ mất rất nhiều ký ức về thời thơ ấu
vì tôi không gợi mở vết thương đó được. Tôi không mở lại tổn thương đó được.
Thế khi nghe thấy tiếng động, cháu tưởng tượng đấy là tiếng gì?
Cháu nghĩ là có người đến nhà cháu,
muốn cướp cháu đi, cướp hết đồ chơi của cháu, các thứ ạ.
Xong tôi cũng không tâm sự chuyện đó với chồng tôi được.
Anh ấy là dân Công giáo rất truyền thống, anh ấy đã chất vấn tôi và hỏi:
"Cái phim tài liệu đó thật sự nói về chuyện gì thế?"
Tôi đáp: "Ừ, từ lâu rồi,
em sợ là em mà kể cho anh thì anh sẽ nghĩ là em điên
và anh sẽ không muốn ở bên em".
Và lúc đầu anh ấy đáp là: "Ừ, không.
Không thể thế này được!
Anh đâu thể là chồng người đã thấy người ngoài hành tinh!"
Tôi bước vào cái phòng xử án họ đã tập hợp ở Harvard.
Và có một cái bục lớn kiểu hình bán nguyệt,
có ba tiến sĩ đang ngồi. Trông hơi giống một tòa án.
Chúng tôi thu thập bản khai, lời khai
và trình lên lời khai từ những người nói là John đã cứu mạng họ.
Có những trường hợp có thể đã tự tử nếu không nhờ John.
Những người lớn tôi tin tưởng không chịu nghe tôi. Trong khi với John Mack,
chúng tôi chả phải cố làm ông ấy tin thứ chúng tôi thấy.
Và tôi biết là vì thế, ông ấy cũng đã bị chỉ trích nặng.
Sau trải nghiệm này, ông ấy cũng không hề được sống yên ổn.
Và ông ấy đã phải đấu tranh cho chúng tôi.
Vụ đó kéo dài 14 tháng.
Chúng tôi trải qua đủ các phiên điều trần.
Dĩ nhiên, đến lúc ấy, tin về hội đồng cơ mật đó đã bị lộ.
Người ta phẫn nộ khi John phải trải qua chuyện đó.
Và tôi nghĩ việc tin bị lộ
là một trong những lý do khiến Harvard quyết định rút.
Tôi đang khá lì đòn.
Bạn biết đấy, tôi dĩ nhiên đã lường trước là ta mà thách thức một thế giới quan
bằng một chuyện không ai nghĩ là có, hệ thống sẽ phản ứng. Chắc chắn là vậy.
Những người ở cấp cao nhất của đại học đó đã nhận ra
đó chỉ là một kiểu "săn phù thủy"
và đã chấm dứt nó.
Việc đó hệ trọng lắm.
Việc đó thật sự… khiến tôi như được chữa lành.
Rốt cuộc, chúng tôi tin một sự việc phi thường đã xảy ra.
Khá đáng chú ý trong lịch sử về UFO.
Và nếu có sự việc nào thuyết phục được dư luận hoài nghi
rằng có một dạng trí tuệ, như lời hiệu trưởng là "không đến từ thế giới này"
thì đây là sự việc sẽ thuyết phục được người ta.
Ông ấy là người hiếm hoi đã đủ tự tin
nghiên cứu lĩnh vực rất kỳ lạ này.
Và nó vẫn là bí ẩn to lớn của thời đại ta.
Chẳng có lời giải đáp nào cho những trải nghiệm đó.
Những UFO đó là gì
và có các thực thể liên quan đến chúng hay không
là những câu hỏi…
nằm trong số những câu hỏi khó lý giải nhất của thời đại ta.
Những câu hỏi như: "Ta chết xong thì sẽ thế nào?"
"Vũ trụ từ đâu mà có?" "Trước Vụ nổ Lớn có những gì?"
Ý tôi là, có những gì trước đó? Nó từ đâu mà có?
Tiếng Shona chúng tôi có một từ…
Zvinoera.
Lúc Giáo hội biết đến từ đó, nó đã bị đổi thành một từ mang nghĩa "thần thánh".
Nhưng ý nghĩa ban đầu của nó, trước khi bị Giáo hội tước mất,
thì là "một thứ vô cùng bí ẩn".
Một thứ không giải thích được.
Nhưng nó có tồn tại".
Nó tồn tại, vì ta tương tác được với nó.
Việc gặp người ngoài hành tinh đã giúp tôi tìm được bản sắc châu Phi của tôi.
Hệ tín ngưỡng châu Phi, văn hóa và tâm linh của chính tôi.
Cháu tin là thật vì cháu đã thấy ạ.
Đây là câu chuyện chung của ta, khiến ta tự hào.
Đây là câu chuyện về việc, bạn mà muốn kể
thì cứ kể. Bạn không muốn, đừng kể. Mà nó vẫn là câu chuyện của bạn.
Việc kể câu chuyện này rất quan trọng,
nhưng không hẳn là vì bản thân sự việc đó.
Nó là câu chuyện quan trọng nên kể về con người.
Chỉ cần nói đơn giản: "Con người đã trải qua chuyện này".
Đấy là sự đồng cảm. "Tôi nhìn nhận được từ góc độ của bạn".
Sau đó bạn có thể đi theo nhiều hướng, nhưng đấy là cái định nghĩa con người.
Có người đã chọn cách đào sâu hơn.
Có người chọn cách chôn vùi nó luôn và không nghĩ đến nữa.
Có người có lẽ đã tìm ra lời giải đáp hợp lý với họ.
Có người có thể vẫn thấy nó là mảnh ghép câu đố chẳng nhét vừa vào đâu.
Có người có mặt hôm đó
nghĩ là: "Thật ra không có chuyện đấy". Và cũng không sao. Cũng là một lựa chọn.
Còn rất nhiều thứ để khám phá và để tìm hiểu về những gì ở quanh ta
và tôi không hề nhận ra rằng tôi có thể đã tác động tới môi trường
theo một cách tiêu cực.
Nên việc nghe được thông điệp đó chắc chắn đã giúp tôi có được sự thấu hiểu mới
về vị trí của tôi trong thế giới này.
Thật sự quá mở mang tầm mắt,
và nó khiến tôi nhận ra tôi đã tư duy hạn hẹp đến thế nào,
tôi đã không sẵn sàng chấp nhận khả năng
là có thứ gì đó trong thế giới vật chất này
tôi chưa hiểu được.
Hầu hết sẽ bảo câu hỏi là: "Ta có đơn độc không?"
Tôi thì không nghĩ thế. Tôi nghĩ câu hỏi là: "Ta là ai?"
Để có thể bắt đầu hiểu ra
là có những người khác có thể đang nhìn lại phía ta. Như muốn hỏi:
"Họ thấy ai?"
Sáu mươi hai em nhỏ cho biết đã thấy các tàu vũ trụ và thực thể ngoài trái đất
ở trường hôm đó.
Mười năm sau, John Mack bị một tài xế say xỉn đâm phải
và tử vong ngay lập tức.
Mack và nhiều người khác coi cuộc bắt gặp này
là lần quan trọng nhất trong thế kỷ 20.
Biên dịch: Dzung Nguyen