[malumanay na musika
[announcer ga panauhin, si Prince Harry.
Malinaw na marami sa mga problema at kahirapang hinaharap ng mga tao,
sa militar at sa mas malawak na lipunan, nagsisimula lahat sa mental health.
Pero masyado nang matagal na isinasantabi ang suporta para sa mental health.
Noong pumasok ako sa militar,
pangit na salita ang "mental health" o "mental illness".
Isa sa mga ipinagmamalaki ko, 'yong ginawa namin ni David Wiseman,
nakipag-usap kami sa mga tao sa militar.
Hinimok namin silang tanggaping,
"Sige, kung mental illness ang kahulugan ng mental health…" na hindi naman.
"…pero kung gano'n sa mentalidad n'yo,
isantabi n'yo, pag-usapan natin ang mental fitness."
Kung may stigma sa militar, magkakaroon ng stigma sa lipunan.
Kaya kung gusto nating lutasin ang stigma sa lipunan, dapat nating pangunahan.
[palakpakan
May mga gabing natulog akong umaasang di na sana ako magising sa umaga.
-[bisita] Sobrang mahalaga 'to sa mga tao. -Masaya akong ganiyan ang tingin mo.
Kung mas nababahala ang mga tao, mas lalo nating dapat pag-usapan.
Nakakapagpabago at nakakapagligtas 'to ng buhay.
[Prince Harry] Mental fitness,
'yong maturuan mo ang sarili mo ng katatagan ng isipan
sa halip na hintayin lang na magkaproblema.
At para 'yan sa bawat isang tao sa buong mundo ngayon.
-Nasa militar ka pa rin pala. -Dalawampu't pitong taon at kalahati.
Babalik ka at ang unang pananabik na umuwi, magsisimula na 'yong mawala.
[bisita 2] At kapag nawala ang liwanag, nagsisimula ang mga bangungot.
-Nasa militar ang asawa mo… -Naka-23 taon siya ro'n.
-[Prince Harry] Tama. Wow. -Siya…
Namatay siya no'ng 2019. Isa siya sa 22 kada araw.
SA USA, 22 BETERANO ANG NAGPAPAKAMATAY ARAW-ARAW
Talagang personal kong nararamdaman 'yon kasi nararamdaman kong parang
bawat buhay na nawala, buhay sanang nailigtas.
Bilang lipunan, mas may magagawa pa yata tayo
lalo na sa mga taong naglingkod sa bansa nila.
[announcer] Set.
-[pag-beep ng starter signal -[hiyawan
[komentarista Gusto raw niya ng kumpiyansa.
Gusto niyang tumawa, ngumiti at maging masaya ulit.
Si Sally Renard ang kampeon ng Invictus Games.
[Prince Harry] Pero ang nakita ko sa Invictus Games,
sa komunidad na 'to at sa sarili kong mga karanasan,
kapag desidido ka sa isang bagay, halos laging may positibong resulta 'yon.
[palakpakan]
[komentarista] Pero masdan si Storey!
Baka tama lang ang ginawa ni Beruashvili na pigilan siya
at mukhang nagawa niya! Binigay niya lahat!
MGA TAGONG PINSALA
[masigasig na elektronikong musika]
ANIM NA BUWAN BAGO ANG MGA LARO
[mawawala ang elektronikong musika]
[nakakabahalang musika]
[lumalakas ang nakakabahalang musika]
[mahinang pag-alingawngaw]
[garalgal ng helicopter]
-[hihinto ang musika] -[humihingal ang cyclist]
[humihingal ang cyclist]
[cyclist] Halos naririnig ko ang mga tunog.
Halos naaamoy ko ang amoy sa disyerto.
Bilang sundalo, gusto kong tumulong sa mga tao
at inisip kong may magagawa akong kaibahan sa mundo.
[sa Danish] Sino 'yan?
Hi.
[Kasper sa Ingles] Kami ang unang team sa Iraq mula sa Denmark.
Kaya di ko alam ang aasahan ko.
[Mette sa Danish] Kailan ka pumunta sa Iraq?
[Kasper] No'ng 2004.
'Yan ang Al-Qurnah.
Sa mga lansangan ng Al-Qurnah namin nakita ang matinding labanan.
May insidenteng kinuha ko ang bala ko at tumakbo sa isa pang sundalo.
At dapat akong tumakbo nang deretso sa isang field.
Narinig ko ang mga putok, napakalalapit no'n.
[Mette] Mm-hmm.
[Kasper] Nag-iwan din ng mga bakas ang mga pambobomba sa kampo namin.
Kapag nakaupo ka sa shelter, hindi mo alam kung tatama ang granada.
Tapos wala ka na rito.
[Mette] Kung babalikan natin ang araw na dinala ka sa ospital.
Malinaw kong naaalala 'yon. Isang Kasper na talagang patay na.
Walang buhay sa mga mata mo.
Nagsimula na 'kong mawalan ng pag-asa sa buhay no'n. At nagsimula akong mag-isip
kung ito lang ba ang buhay, dapat man lang ba 'kong narito?
[malumanay na musika]
-Kakaibang araw 'yon. -Grabe 'yon.
Oo nga.
Oo.
-[Mette] Masayang Kasper ang umalis. -Oo.
Ibang Kasper ang umuwi.
TRAINING CAMP NG TEAM NG DENMARK
[sa Ingles] Ang Denmark, may 44 lang kaming…
CLAUS BODILSEN TEAM MANAGER NG DANISH INVICTUS
…may mga pisikal na sugat kaya mabilis kaming naubusan.
Pero may libo-libo kaming may mga pinsala sa kaisipan.
Mga tagong pinsala 'yon. Di 'yon nakikita.
MGA MAY POST TRAUMATIC STRESS LANG ANG BUMUBUO SA TEAM NG DENMARK
[Bodilsen sa Danish] Paglikha ng enerhiya ang session na 'to.
Handa na tayo sa unang grupo.
Kung mahuhulaan 'to ng mga tao, e di maganda.
Tapos, puwede n'yong ipaliwanag kung ano ang makina n'yo.
Ewan ko kung pa'no siya bubuhatin.
[sa Ingles] Kung gusto mong umunlad, dapat pursigido kang
lumabas sa comfort zone mo at matuto.
-[ginagaya ang paghigop] -[manlalaro sa Danish] Isang anteater?
[mga manlalaro] Oo!
[manlalaro] Nag-imbento kami ng vacuum cleaner na kayang linisin lahat.
[Bodilsen] Magaling, astig na makina 'yan.
[sa Ingles] Naging napakahirap sa 'king kumunekta ulit sa mga tao
kaya naging napakahalaga sa 'king makita ang komunidad ng Invictus.
Sana makita ulit namin ang isa't isa bilang isang team
at sana mahanap ko ang sarili ko.
[sumisinghal at umiingit]
[palakpakan]
[Bodilsen] Lahat ng mga tao namin, may PTSD sila pero hindi permanente ito.
Pero kapag tumagal sa 'yo, dahil 'yon sa ibang mga trauma
o ibang problema habang lumalaki ka.
Kaya napakahalaga ring harapin mo ang mga problemang 'yon.
Makakapagsalita lang ako ng sarili kong karanasan,
ang pagpunta ko sa Afghanistan no'ng 2012, pagpapalipad ng Apaches.
Pagkatapos no'n,
may kalinawan.
Ang trigger sa 'kin, 'yong pagbalik mula sa Afghanistan
pero ang bumabalik-balik, 'yong mula no'ng 1997, mula sa edad na 12.
Ang mawalan ng ina sa murang edad…
ang trauma na natamo kong hindi ko talaga nalaman.
Di 'yon pinag-usapan. Di ako nagsalita tungkol do'n.
Tinago ko 'yon gaya ng karamihan sa mga kabataan.
Pero no'ng lumalabas na 'yon, aligagang aligaga ako.
Sabi ko, "Ano'ng nangyayari? Ramdam ko na lahat imbes na maging manhid."
Ang pinakanahirapan ako, 'yong walang nasa paligid kong talagang makakatulong.
Wala akong suporta, network o payo ng eksperto
para tukuyin kung ano talaga ang nangyayari sa 'kin.
Sa kasamaang-palad, gaya ng karamihan, kapag talagang inisip mo na ang therapy,
'yon 'yong nakahiga ka nang namimilipit,
hinihiling mo malamang na sana noon mo pa 'to hinarap.
'Yon ang gusto kong baguhin.
[announcer] Pumuwesto.
[pag-beep ng starter signal]
[Prince Harry] Dati ko pa gusto ang Invictus Games
at ang suportang kasama n'on para sa buong taon
na magsilbing lambat para saluhin ang mga taong 'yon.
Di ka makakapagpalista sa Invictus at aasang makakapasok ka.
Tapos na tayo diyan. [tumatawa]
Base sa pinakanangangailangan ang proseso ng pagpili sa karamihan ng mga bansa.
Naging talagang mahirap para sa karamihan sa kanila ang makapasok sa mga laro.
Malaking hamon at malaking hakbang 'yon para kaninuman
na ilantad ang sarili sa harap ng 5, 6, 7,000 katao.
[komentarista] Ipapanalo niya 'to at komportableng ipapanalo.
Narito agad, nagpakita ang sportsmanship.
Tinutulungan si Michael Jansen.
Nilabanan niya ang post-traumatic stress disorder.
Sinabi niyang gusto niyang matutong magtiwala ulit sa mga tao.
Pakikipagkapwa-tao, pagkakaisa, suporta. Ang pamilya Invictus.
[hiyawan ng madla]
[magaan na musika]
BAGO ANG PANANAKOP NG RUSSIA
[sa Ukrainian] Kumusta ang pinakamamahal kong baliw?
Ano ba naman?
Ang init dito, 'no? Ano'ng balita? Tuturuan mo ba kami?
-Ano'ng dapat naming ituro sa inyo? -Lahat.
[Horbach sa Ingles] Sa Ukraine, may mahigit 400,000 tao
kaming pumasok sa militar mula 2014.
Dapat nating maintindihang di lahat sa kanila may pisikal na mga pinsala.
May seryosong psychological at mental health issues ang ilan sa kanila.
Ang ilan sa team members namin,
puwedeng unang beses nilang makakita ng psychologist at pag-usapan ang trauma.
[Paievska sa Ukrainian] Sa isang binti mo lang ginagawa?
O habang nakaupo sa puwit mo?
-Ayos ka lang mag-isa? -Oo.
Bulletproof vests ba'ng mga 'to?
Masyadong matitingkad. Makikita kayo ng snipers.
-Taira. -'Yong flag?
Amin na ang flag.
[masayang elektronikong musika]
Ingat ka.
Wow!
'Tang ina, ayos!
[malabong pag-uusap]
[manlalaro] Kumapit ka diyan.
Ayos na subok.
Ingat, pare.
[manlalaro] Ang galing ni Syeryi.
-Halimaw ka. -Oras nang mag-surf. [tumatawa]
[malabong pag-uusap sa radyo]
[host] Patuloy na ginigipit ng Russia di lang ang energy sector ng Ukraine
kundi maging sa pagpapakita ng mga armas
at paggawa ng pagbabantang military drills sa hangganan.
Pero ayon sa Ukrainian intelligence, di raw ito paghahanda sa pagsakop.
Isa itong hakbang ng pananakot.
[Paievska] Geopolitical games 'to sa tingin ko.
Kinukumbinsi lang ng mga tao ang mga sarili nilang maayos lahat.
Sila 'yong mga ipinanganak para sa giyera o mga nagustuhan na 'yon.
Kasi kung may gagawin ka sa mahabang panahon nang di mo gusto, mababaliw ka.
Mahal ko lang ang trabaho ko, mahilig akong magligtas ng tao.
Kung di ko naturuan ang sarili kong mahalin 'to, nabaliw na sana ako.
Hindi naman siguro baliw. Pero mas na-trauma pa siguro ako.
Pero handa na talaga akong iwan 'yon at magpatuloy sa buhay.
[madimdimang musika]
125 ARAW BAGO ANG PANANAKOP NG RUSSIA
[kumakalembang na kampana]
[lalaki 1] Di ka pala sasali sa pagsagwan?
[lalaki 2] Ay, oo.
-[babae] Mm-hmm. -[lalaki 1] Kaya magsasagwan ka, archery…
-At basketball. 'Yon lang. -[lalaki 1] Basketball.
[babae] Tama na 'yon. [tumatawa]
May 800 aplikante silang gustong sumali sa team.
-[lalaki 1] Magaling. -At pumili sila ng 32.
-[lalaki 1] Lagi kang suwerte? -Sana.
[tumatawa ang babae] 'Yon yata ang pinakamaganda.
-'Yong Invictus Games na 'to, oo. -Oo.
[Ling] Nag-apply ako sa Invictus Games para lumabas sa comfort zone ko,
ang matakot… o harapin ang mga takot ko.
-Hayaan mong buhay ang apoy. -May iba pa?
Hayan na. Nagliliyab na.
[malabong pag-uusap]
[kaluskos ng apoy]
-[humihingal si Ling] -[umaalingawngaw ang apoy]
[malalimg na hininga ni Ling]
-[lumalakas ang alingawngaw ng apoy] -[malayong pagputok ng baril]
[humihikbi ang aso]
-[Ling] Uy, Caelin? -Ano?
[malayong pagputok ng baril]
Nagka-trigger ako.
-Sige. -Oo, kaya…
-Oo. -Sinusubukan kong…
-Ano'ng nangyari? -Ano?
-Ano'ng nangyari? -'Yong apoy do'n.
-Oo. Sige. -[kaluskos ng apoy]
[Ling] Binabalik ako sa nangyari.
[mabilis na pagtibok ng puso]
Bumibilis ang tibok ng puso? Oo. Nararamdaman mo ang mga kamay mo?
Hawakan ang mga kamay.
At huminga.
[pagtibok ng puso]
Oo, mababagal na mga pagbuga ng hininga.
-[Ling] Bumagal na. Mabuti. -[Caelin] Ayos!
-[Ling] Oo. -Magaling.
[malalim na hininga]
-Magaling. Oo. -Sige.
[Ling] Kapag nati-trigger ako, bumabalik ako sa trauma.
Nagkakaroon ako ng flashbacks at minsan, di ko alam kung nasaan ako
at dapat may magsabi sa 'king bumalik at tumuon sa kasalukuyan.
[mababang pag-ungol]
[Ling] Nakakatakot na pakiramdam ang matakot sa trauma mo.
Ayaw kong mangyari 'yon kaninuman.
Palamuting Pamasko 'tong ginawa ko no'ng isang taon
at binigay ko sa lahat ng teammates ko.
Kasama 'to sa therapeutic woodworking course ko.
Una ko 'tong portrait ng sarili ko mula sa unang training camp.
At ito ang lola ko, si Erva Whitehead.
Parang sandigan ko siya.
Hindi masaya ang kabataan ko.
Mga magulang, sinubukan nila ang kaya nila.
Pero nilampasan yata nila
o hinarap nila ang mga problemang walang makakatulong.
At dahil bata pa 'ko, di ko alam 'yon
at naguluhan ako kung bakit sila gano'n.
[malamlam na musika]
Desperado akong umalis at di ko alam kung saan ako pupunta.
At no'ng nasa tamang gulang na 'ko para magsundalo, ginawa ko.
'Yan ang barko namin. Tanker 'yan.
Trabaho kong dalhin ang mga tubo sa lugar ng gasolinahan.
-Talaga? -At gasolinahan ang barko.
Ang galing.
Ano'ng ginagawa mo dito? Tinitingnan ang tanawin.
[Ling] Oo, nagmamasid.
Kaya pagbalik ko,
'yong hinarap kong mga problema at ang pag-inom ko…
at habambuhay na 'kong manginginom.
Hindi ko kayang makipagrelasyon.
At ang lansangan ang lugar kung saan… isang taon ako sa lansangan.
Tumira sa ilalim ng mga tulay,
sa kakahuyan, sinusubukang mabuhay.
Naging parang paglalakbay 'to para sa 'kin mula sa pagkabata.
Masaya akong napili akong maglaro sa Invictus Games.
Ikinararangal ko. At umaasa akong gagawin ko ang makakaya ko.
LIMANG BUWAN BAGO ANG MGA LARO
[malamlam na pagkanta ng madla sa Ukrainian]
[speaker] Kasama n'yo kami ngayon dito dahil inaalala natin.
Inaalala natin ang mga nag-alay ng mga buhay nila
para bigyan tayo ng pagkakataon sa mas magandang buhay.
[madla] Nagkakaisang Ukraine!
Mabuhay ang Ukraine! Mabuhay ang mga bayani!
Baliw si Putin!
HUWAG MO AKONG SAKUPIN
[Paievska] Nabago yata ako ng giyera.
No'ng nagsimula ang giyera no'ng 2014, 11 years old ang anak ko.
Napakahirap para sa 'king iwan sila ng asawa kong si Vadym.
Ginagawa ko ang ginagawa ko para ingatan sila,
para ilayo sila mula sa mga bagay na nangyayari do'n habang naggigiyera.
Habang nabubuhay tayo, puwedeng magbago ang mga pangalan natin.
Sinimulan ko na ngang isiping bumili ng maisusuot na pangsibilyan.
[madimdimang musika]
Yuliia ang pangalan ko, call sign "Taira."
Sa tingin ko, magkaibang mga tao sina Taira at Yuliia.
Hindi tao si "Taira," syringe o tourniquet si "Taira".
Um…
Kasamahan si "Taira" na sumasama sa kapatid at masinsinan siyang kinakausap
at ako, ang sarili ko, wala lang ako, maliit na turnilyo lang ako.
Baka lilipas si "Taira" at may ibang darating pagkatapos
pero di rin ako magiging si Yuliia ulit.
Sobra akong nagpapasalamat para sa
idea ng Invictus.
Pupunasan ko na ang sipon ko tapos ituloy natin.
[madamdaming klasikong musika]
[malabong pag-uusap]
[pagpitik ng bowstring]
[pagkalampag ng pana]
Ayos lang ako.
[patuloy ang madamdaming musika]
[malabong pag-uusap]
-[pagkalampag ng pana] -[mawawala ang musika]
[coach] Magaling.
[malakas na pagbangga]
TRAINING CAMP NG TEAM NG UK
-Kailangan mo ng pandikit dito? -Hindi.
Masanay ka na. Baka mali ang puwesto. Maglaro kang ganiyan.
Minsan dumidikit sa mga daliri.
[Jenkins] Magiging mahirap ngayon, guys. Galingan n'yo, i-enjoy n'yo.
Tandaan n'yo, dapat makatutulong lahat ng kritisismo,
hindi makakasira. Malinaw? Sabi niya.
[lahat tumatawa]
[Folwell] No'ng di na 'ko sundalo, wala na.
Kaya walang routine, walang dapat gawin araw-araw,
walang inaabangan. Sa paglipas ng panahon, mas marami na 'kong ginagawa.
[pumito]
[Folwell] Inaabangan ko ang mga weekend sa Invictus.
Kasama ko ang mga kaibigan ko.
Ang kapaligiran, biruan at lahat ng kasama no'n.
Pagbutihin natin ang crisscross. Tingnan natin 'yon.
-Aakyat dito ang isang 'to. -[Jenkins] Lagpas do'n, oo.
At susunod ang isang 'to, magtutuloy siya sa baba at malaya siya.
[Jenkins] Tahimik siyang nagsimula pero mula nang maging captain,
lumakas na ang loob niya.
Parang nakabantay sa itaas ng linya. Makakagalaw ka.
[Jenkins] Hindi niya sinisigawan ang mga tao.
Siya 'yong tipo ng taong nanghihikayat ng mga tao, alam mo?
'Yan ang kailangan mo bilang captain.
[malumanay na musika]
[Folwell] Magaling ang ginawa ng grupo, sa totoo lang. Tawa kami nang tawa.
Mapagpakumbabang mga tao silang lahat at 'yon yata ang nakuha ko do'n,
ang makasama ang mga taong kilala ko at gusto kong kasama.
[Jenkins] Magaling. Magandang pagpasa.
-Kaya naming mag-multitask, mga babae. -Tama.
Kayang sumalo at hanapin ang susunod na pasa.
[Allen] Seryoso ako sa pagkakataong ibinigay sa 'kin.
Kapag tumigil nang magsundalo, puwedeng maging salbahe ang ilan
at may kapansanan kang hindi nakikita.
-Pagdaraanan lahat ng mga pagbabago. -Puwedeng maging mapanghusga ang mga tao.
Oo.
Tapos na-trigger ang mental health ko
kaya uminom ako ng dalawang bote ng vodka, mga 100 pills.
Inisip ko nang mamatay at nagising ako sa Oval Hospital, nagsusuka ng uling.
[manlalaro 1] Vicki!
[manlalaro 2] Mitch! Lumayo ka na!
-Sige lang! Sige! -Sandali!
-Sige na! -Sige, reset. Labas! Reset!
[manlalaro 3] Habang mas napapagod sila, mas sumusungit sila
at wala silang nagagawa.
-Wala, pero mabuting galitin sila. -Oo naman.
[Jenkins] Di 'to para sa mga medalya.
Para 'to sa pagpunta do'n at pagkamit ng isang bagay
na akala nila di nila magagawa kahit kailan.
Halikayo. Lahat sa gitna.
Pero kung tatanungin mo yata lahat sa team ko, ginto lang ang gusto nila.
Malaki ang pag-asa nila.
Nagsisimula nang maging bastos do'n.
'Yan ang nangyayari kapag pagod. Nagtatapon na ng mga bola.
Kapag nadala na ang bola sa gitna, bagalan n'yo na.
Tayo ang nagdidikta ng gusto nating gawin sa laro, di ang kalaban.
Pag lumabas sa Army, lumabas ka sa isang institusyon.
Ang galing ng sports recovery.
At para sa 'yo, parang pagbabalik sa militar matapos ang maraming taon.
Gusto kong sabihin sa kanila, "Maglaro tayo ng rugby."
Sasabihin nila, "Ewan ko kung gusto ko 'yan."
Masarap sa pakiramdam na tumulong sa mga tao.
[Jenkins] Ayos ang hitsura ko. Magandang picture 'yan.
May buhok pa 'ko no'n.
'Yon ang mga araw, 'no?
-Ang pogi kong lalaki, 'no? -Hindi.
Ito ang mga… Ano'ng tawag dito… Tingnan mo.
Ito no'ng naglaro ako. Tingnan mo ang kulot mo! [tumatawa]
Tapos siyempre sinimulan kong gawin ang Invictus.
Nag-coach ako sa team mula 2014,
masuwerte akong gawin lahat ng mga laro bilang head coach.
-Parang kasali ako. -[Jayne] Para kang naglalaro.
'Yan no'ng naghintay at pumila kami.
-Si Prince Harry. -Dumating si Prince Harry.
At may glue silang lahat sa kamay.
-Nilagyan nila siya ng glue. -Sa shirt at jacket niya.
-Sutil na mga bata. -Talagang nakakatawa sila.
[madamdaming musika]
[announcer] Heto na. Para sa grand final, ang Great Britain laban sa USA.
Bumibilis… at umi-score!
[Jayne] Kung maiipon ang pakiramdam, magiging napakamahal no'n.
[palakpakan ng madla] GB! GB!
[announcer] Si Walker para sa line!
[Jenkins] Kaming mga coach, kapag pumupunta sila sa bangko,
sumisigaw kami at di pa rin namin marinig. Gano'n 'yon kaingay.
-[komentarista 1] Simula na ng countdown. -[komentarista 2] May oras pa.
Naka-score tayo sa huling segundo para manalo ng ginto. Ang galing.
Nagsigawan lahat.
Talagang magaling.
[announcer] Sa final, panalo ang Team ng GB.
[lumalakas ang madamdaming musika]
[biglaang pagtigil ng musika]
[humihuni ang mga ibon]
-[lalaki sa Danish] Kasper. -Masaya rin akong makita ka.
-Ganda ng mugs. -[Kasper] Salamat.
[Bodilsen] Labas tayo, maganda ang panahon.
Ano'ng pakiramdam mo sa goals mo para sa kompetisyon?
Nakikita ko ngayong
marami pang kailangang gawin.
Mahalaga sa akin ang Invictus bilang pasimula kasi sinubukan ko na lahat.
Pinagod ko na ang napakaraming mga psychologist at psychiatrist
at napakatagal ko nang na-ospital.
Kasi naapektuhan ng pinsala sa 'yo ang pamilya mo.
Malaki ang epekto no'n.
Nakipagdiborsyo, hindi ko makasama ang mga anak ko,
nag-iisa, hindi alam ang pupuntahan.
Oo. Ano'ng isinulat mo tungkol sa goals mo?
Isinulat kong goal kong maging mas mabuting ama
at mas tumuon kapag kasama ko ang mga anak ko.
Ang masolo ko sila at sa loob ng mas mahabang panahon.
Para diyan ang lahat ng 'to.
[malumanay na madimdimang musika]
[sa Ingles] Bagong goal 'to at…
Oo. Nalulungkot na 'ko. Dapat tumigil na tayo. Oo.
-Oo. -Oo.
[garalgal ng helicopter]
[sa Ukrainian] Anak?
Ay, Diyos ko…
[tumatawa si Paievska]
ANNA-SOFIA - ANAK NI TAIRA
Doggy-doggo. Ikaw ang aso.
Sino'ng dumating?
[Anna-Sofia] Busy ako sa paghuhugas ng pinggan.
[masayang musika sa radyo]
May mahiwaga riyan. Ipasok mo ang kamay mo!
[Anna-Sofia] Madikit na dumi 'to.
-Di sigurado kung dumi nga talaga… -Buong ecosystem 'to!
Wow, mabango pa.
-[Anna-Sofia] Parang amoy rosas lang. -[Paievska] Mga rosas ng militar.
Mga rosas ng militar para sa babaeng sundalo. Parang tama.
[Anna-Sofia] Ayos lang ang relasyon namin
pero di ko masasabing parang normal na relasyong mag-ina
kasi matagal ko siyang hindi regular na nakita.
Ito lang ang buhay na nakasanayan ko.
At pangalawa, wala akong pagpipilian.
Kaya natuto akong mamuhay nang ganito.
[Paievska] Sige, tara na.
-[Anna-Sofia] Dito? -[Paievska] Oo. Sige na.
[Anna-Sofia] Matagal siyang wala pero umuwi siya,
may mga planong i-renovate ang bahay namin.
Baka tuluyan pa nga niyang yakapin ang buhay-sibilyan.
Heto.
[Anna-Sofia] Ah!
Mga paborito ko.
-Toffee flavor? -Hindi toffee.
Ano'ng gusto ni Papa?
[Anna-Sofia] Ay, ito ang kailangan ni Papa para sa mga nerbiyos niya.
-Ano 'yan? -Pop-it.
-Ano? -Pop-it?
-"Pop-it"? -Panlaban sa stress.
[malabong anunsyo sa radyo]
[Vadym] Laging siya ang pinakamalakas sumigaw.
-Napakahirap ng buhay ng pusang ito. -[tumatawa]
[malumanay na madimdimang musika]
Maayos nga pala 'yong caviar. At ang sausage.
-Di ako magaling dito. -Galingan mo rin diyan.
[Paievska] Nagpapasalamat ako kay Vadym.
Pambihirang napakatalino niyang tao. Napakabalanse, napakalakas.
Matagal na kaming magkasama. Dalawampu't limang taon.
[reporter sa radyo] Ukraine ang pangunahing paksa
at ang dami ng mga tropang Russia sa hangganan nito.
Sinabi ng White House na sa mga negosasyong 'yon,
aalukin ni Biden si Putin ng diplomatikong mga paraan
para pakalmahin ang sitwasyon malapit sa hangganan ng Ukraine.
Kung magkagiyera, makigiyera tayo.
Kung wala, enjoy-in natin ang sandwiches natin. Simple!
Ano pa'ng gusto mo?
56 ARAW BAGO ANG PANANAKOP NG RUSSIA
[reporter sa Ingles] Nasa Kyiv si Patrick Reevell ng ABC.
Magandang umaga, Patrick!
[Reevell] Magandang umaga, Eva. Salamat. Dito sa Ukraine, wala pa ring kasiguruhan.
Pero kahit may naaaninag na pag-asa sa diplomasya sa Geneva,
nagpapadala pa rin ang Russia ng marami pang tropa sa hangganan.
[nakakabahalang musika]
[hiyawan]
[Reevell] Ngayong umaga, nagbabantay at naghihintay ang mga sundalong Ukrainian
sa maniyebeng trenches ng Silangang Ukraine.
Sa kabila lang ng hangganan, may military exercises ang mga sundalong Ruso.
Maaaring nakapagbigay ng pag-asa ang mga seryosong usapan sa Geneva
sa pagitan ng US at Russia, pero di naalis ang takot na manakop ang Russia.
[humihingal]
[malamin na paghinga]
[pagkulog sa malayo]
TATLONG BUWAN BAGO ANG MGA LARO
[Smith] Priyoridad ang Ukraine kasi 'yon ang magiging balita
at kung paano rin natin sila susuportahan psychologically bilang laman ng balita.
Nakakausap namin si Oksana, ang team manager.
[lalaki] Mas madalang kaming mag-usap kaya medyo nag-aalala kami.
Sinasabing subaybayan daw 'to, laging makibalita.
Gagawin namin ang lahat para sumuporta kasi mahalaga 'to.
Kumusta ang team? Ano'ng estado ng pag-iisip nila?
Nagsasanay sila hanggang no'ng isang linggo
pero posibleng pabalikin sila para lumaban.
May ginagawa na kami para makakuha ng team do'n.
Dapat 'yong subaybayang mabuti, suportahan sila sa abot ng makakaya natin.
Mas ipinapakita ng mga pangyayari sa Ukraine
ang halaga ng komunidad ng Invictus.
-[lalaki] Balita sa mga laro? Richard? -Inaabangan 'yon ng kalahok na mga bansa.
Gusto nilang magsama-sama. Pasok na ang mga entry.
Mas maraming entry sa team sports kaysa noon sa Sydney. Talagang nasasabik sila.
[lalaki] May pag-uusapan pa?
Salamat. Marami tayong napag-usapan.
-Salamat. -[babae] Salamat sa imbitasyon.
[malabong pag-uusap]
[sa Danish] Welcome sa programa ngayong gabi.
May gusto sa inyong magsalita?
Sa dalawa't kalahating buwan, pupunta tayo do'n at do'n matatapos lahat.
Sana maging maayos lahat, lahat magkaroon ng personal na paglago.
Baka manalo ng medalya ang ilan sa 'tin at 'yon ang magiging bonus.
Tumuon ako sa personal na paglago imbes na magsanay nang sobra.
Kakatapos ko lang nang tatlong taong walang alak.
Gusto kong uminom nang mas marami at mag-cocaine,
pero sinubukan kong kontrolin.
Kasi di dapat lumaki ang mga anak ko nang walang ama, gaya ko no'ng bata ako.
Lagi kong pinalalala 'yon sa paghihintay
sa susunod na masamang panahon.
[manlalaro 1] Pinlano mo ang pagsira sa sarili mo.
Tapos siguradong papangit ang araw.
[manlalaro 2] May trabaho na 'ko ngayon. Kaya nabawasan ako ng oras sa anak ko.
Kakikita ko lang sa kanya, 18 years old na siya
pero dahil sa autism niya, ayaw niyang hinahawakan siya
pero niyakap niya 'ko nang mahigpit no'ng nakita niya 'ko. Kaya maganda 'yon.
Naro'n ang maliit naming asong si Albert at may dumating na asong walang tali.
Nag-away ang mga aso.
May dalawa akong pamimilian. Puwede kong awayin 'yong isang aso
o sigawan ang sarili kong aso para palayuin 'yon.
Kaya sinigawan ko ang aso ko.
Nagawa kong mag-isip bago kumilos.
[Bodilsen] Ano'ng ginawa mo sa pagkadismayang nabuo sa prosesong 'yon?
Binuhos ko 'yon sa rowing machine.
[Henriksen sa Ingles] Para kayanin ang pangit na mga araw,
natutunan kong paglabas ang tipo kong gamot.
No'ng nagsimula akong nagbisikleta, para 'yong pagpasok sa lagusan.
Di ko nakikita ang nangyayari sa paligid ko.
Tapos biglang parang bumukas lahat at nakita ko ang nangyayari sa paligid ko.
Naamoy ko ang gubat at ang dagat.
[lumalakas ang masayang musika]
Isa 'yon sa mga unang beses na naramdaman ko ulit na buhay ako.
[Ling] Inilalabas lang no'n lahat ng masasamang mga bagay.
Malinaw ang isip ko.
[hiyawan ng manonood]
[Folwell] Para akong nakakalimot do'n,
naglalaro sa sandaling 'yon imbes na isipin ang sandaling 'yon.
Kapag inisip mo na ang sandaling 'yon, talo ka na.
[George] Archery. Wow. Akala ko larong pang-dalawang kamay 'yon.
Para sa taong walong taon sa sofa, walang direksyon, di alam ang gagawin,
para 'tong, "Ay, kaya ko 'to."
[pagpitik ng bowstring]
Ayos.
[Na sa Korean] Marami na 'kong nakilala para maging mas positibo ako.
Mahirap 'to,
pero gusto ko ang pakiramdam na may napagtagumpayan pagdating sa finish line.
Pakiramdam kong lumakas ako pagkatapos. Oo, tama 'yon.
[manlalaro 1 sa Ukrainian] Eksaktong nangangalahati na tayo sa pagsasanay natin
at makikilala natin sa Sabado lahat ng trainers.
[Paievska] Napapabuti ng sports
ang katawan mo, ang isip mo, ang damdamin mo.
Laging mas marami ka pang magagawa, laging mapagbubuti mo pa.
[manlalaro 2] Kaligayahan, pagkamuhi, takot…
Pinipilit tayong kumilos ng lahat ng mga damdaming 'to.
At sa sports, muli nating nasasanay ang nervous system.
[sa Danish] Nasa taas na tayo ngayong nagiging kapana-panabik.
[coach sa Ukrainian] Magsimula sa napakalalim na paghinga.
Magpasok ng hangin sa mga baga.
Banayad na pagbuga.
Handa na ba ang lahat?
[hiyawan ang lahat]
Magaling. Ayos.
[palakpakan]
-Bye, Kasper. -Napakagaling mo.
-Ikaw rin. -Salamat sa tulong mo.
Palagi.
[Prince Harry] Isa sa mga pangunahing misyon
ng foundation ngayon ang hanapin
'yong mga nakaupo sa sofa nila, nakatitig sa TV at ayaw lumabas ng bahay nila.
'Yong mahirap abutin. May isang sandali para kumbinsihin ang taong 'yon
na anuman ang plano o iniisip niya,
gaano man kapangit ang araw niya, di 'yon panghabambuhay.
Pero may komunidad tayo at ang karamihan sa kanila,
pagkatapos ng isang laro, pakiramdam nila, nahanap nila ulit ang sarili nila.
'Yon ang literal na pagliligtas ng buhay araw-araw.
[mababang taimtim ng musika]
APAT NA ARAW BAGO ANG PANANAKOP NG RUSSIA
[pagbusina ng mga kotse]
[malamlam na musika]
[Paievska sa Ukrainian] Kailangan ko ang Invictus para gumaling ako.
Pero di kami pinagpapahinga ng giyera.
Di kami pinapayagang magsimula ng normal na buhay.
[lumalamlam ang musika]
[tumutugtog ang "The Pretender" ng Foo Fighters]
[madamdaming rock na kanta]
♪ Keep you in the dark ♪
♪ You know they all pretend ♪
♪ Send in your skeletons ♪
♪ Sing as their bones Go marching in again ♪
♪ They need you buried deep ♪
♪ The secrets that you keep Are ever ready ♪
♪ Are you ready? ♪
♪ I'm finished making sense ♪
♪ Done pleading ignorance ♪
♪ That whole defense ♪
♪ Spinning infinity, boy ♪
♪ The wheel is spinning me ♪
♪ It's never-ending, never-ending ♪
♪ Same old story ♪
♪ What if I say I'm not like the others? ♪
♪ What if I say I'm not just Another one of your plays? ♪
♪ You're the pretender ♪
♪ What if I say I will never surrender? ♪
♪ What if I say I'm not like the others? ♪
♪ What if I say I'm not just Another one of your plays? ♪
♪ You're the pretender ♪
♪ What if I say That I'll never surrender? ♪
♪ In time or so I'm told ♪
♪ I'm just another soul for sale ♪
♪ Oh well ♪
♪ The page is out of print ♪
♪ We are not permanent ♪
♪ We're temporary, temporary ♪
♪ Same old story ♪
♪ What if I say I'm not like the others? ♪
♪ What if I say I'm not just Another one of your plays? ♪
♪ You're the pretender ♪
♪ What if I say That I'll never surrender? ♪
♪ What if I say I'm not like the others? ♪
♪ What if I say I'm not just Another one of your plays? ♪
♪ You're the pretender ♪
♪ What if I say I will never surrender? ♪
[mawawala ang kanta]