HINDI SIBILISADO AT WALANG SINASANTO.
NAGSASALPUKAN SA ISANG BRUTAL NA DIGMAAN PARA MABUHAY
ANG HUKBO NG US, ANG MORMON MILITIA, ANG MGA NATIVE AMERICAN, AT MGA PIONEER
NASA GITNA NG PUTUKANG ITO ANG BAWAT LALAKI, BABAE, AT BATA
NA NAGLAKAS-LOOB NA PASUKIN ITONG
Ang tagal na natin dito.
Alam ko.
Siguradong darating siya?
Mama?
Kailan siya darating?
Di ko alam. Siya ay… Malapit na.
Baka di alam nasaan tayo.
Alam natin kung nasaan tayo?
Nasa may Missouri.
Di nga ito Philadelphia.
Mabuti kung ganoon.
At malapit na nating makasama ang tatay mo sa Utah,
sa totoong bayan.
Sana magpatuloy na lang hanggang California.
-Gaya ng sinasabi natin dati. -Magbasa ka.
-Natapos ko na. -Ulitin mo.
"Sa ikasiyam ni Oliver Twist, maputla at payat na bata ito,
maliit kahit nakatindig at tunay na walang kabilugan."
"Ngunit may likas
o namanang tibay ng loob sa kaibuturan ni Oliver…"
Gng. Rowell?
John Frye mula St. Louis?
Ako nga.
Kumusta ang biyahe?
Ang hirap no'n alalahanin, kasi kanina pa 'yon.
Ang pagdating ng mga tren dito ay… di maaasahan.
Mukhang ganoon din ang mga tagahatid.
Dala mo ba ang bayad na napagkasunduan?
Oo. Kaya nito hanggang Fort Bridger?
At kung anong mahuhuli natin sa daan.
May bata pala.
Anak ko siya, si Devin.
Akala ko ayos lang.
Ang kasunduan, simpleng paghatid sa Fort Bridger.
Doon kikitain iyong sina Jim Beckworth
para ipagpatuloy ang biyahe.
Sinisiguro ko, Gng. Rowell,
na hindi ito magiging simple lang.
Puwes, halika na, dahil huling-huling na kami, dahil sa 'yo.
Sundan n'yo ako.
Ano kaya ang nandoon?
Ang tatay mo.
Wag magalaw, Robert.
Butts, parang panday ka at hindi doktor.
Panday naman talaga ako.
Magnanakaw!
Hoy! Bumalik ka rito!
Takbo, bata.
Ganyan nga!
Ganito ba ang naisip mo?
Di ko naman talaga inisip.
Di tayo magtatagal dito.
Anong klase silang Indian?
Di ko alam.
Tama na!
Tigil na 'yan!
Tabi kayo riyan, balik na ro'n sa inyo!
Ayaw namin!
Lagot kayo!
Di na 'yan kailangan, G. Frye.
Ipaalam mo kay G. Beckworth na nandito na kami.
Wag ka lumayo.
-May problema. -Si G. Beckworth?
Umalis na. Iyon ang problema.
-Walt… -Umalis?
Lintik na, sinabi ko nang alisin mo 'tong mga mula mo.
Tumatae na naman sa bangketa ko.
Ito si Jim Bridger. Sa kaniya ito.
-Siguruhing… -Kikitain namin si G. Beckworth.
Ihahatid niya kami sa Crooks Springs.
Gaya ng sabi ko sa tao mo, nahuli kayo.
Nagkaproblema kasi sa panahon.
Lagi 'yong problema.
Problema din ni Beckworth kung naghintay siya.
Ano ito?
-'Yong mga Mormon? -Mawalang-galang na.
Baka mahabol pa namin.
Sabihin mo, kung gusto nilang…
-sa pasukan. Wag doon. -Kaya ko kayo ihatid…
G. Frye, salamat sa…
Kailangan ko ng may alam sa lugar. Paumanhin.
G. Bridger. Kailangan ko ng tulong mo.
Tumabi ka.
-Baka may ibang puwede. -May mga may alam ng daan.
-Kaibigan. -Gugustuhin bang pumunta…
Lintik.
Ano?
Ayos ka lang?
Bitayin ang Pranses.
Tatawag ba tayo ng doktor?
Para saan?
Sa gitna ng kapatagan,
malinaw na kasinungalingan lahat.
Sabi niya, mapayapa raw sa lugar na ito.
Di na raw kami mag-aalala.
May koreo kami kung gusto mong magpadala ng mensahe.
Di ko alam ang detalye ni G. Frye.
Nakilala ko pagkaalis ng Boston.
Di namin inalam ang istorya ng isa't isa.
May libingan sa gawing timog.
Ipapaayos ko sa ilang tauhan
kung ayos sa 'yo ang lokasyon.
Oo, sige.
Ang anak mo.
Devin. Devin?
Devin!
Mukhang minalas iyong palaka.
Di natin 'yan dapat makita.
Tumingin ka. Dito ka lang.
Ang ganda nitong lugar mo.
Inasahan kong mas maayos dito lalo pa't marami nang tao.
Magkaiba ang sibilisasyon at sibilisado, Gng. Rowell.
Bumalik ka na lang sa Boston, pareho iyong mayroon doon.
Naroon ang asawa ko sa Crooks Springs.
Hintay nang kaunti, sa simula ng tagsibol.
Aayos na siguro ang panahon no'n,
at titigil ang gulo ng mga tribu at mga Mormon.
Di na ako makakapaghintay.
Di ko alam ang hinihiling mo, Gng. Rowell.
Kailangan ko ng gabay papuntang Crooks Springs.
Nandito tayo.
Crooks Springs.
Sa pagitan, bulubundukin ng Wasatch.
Napakamabato at napakataas.
Sa ganitong panahon, di madadaanan.
Pero hindi ka rin aabot doon
dahil sa mga nakapalibot.
Kung di ka patayin ng mga tulisan,
nariyan ang mga Ute, Paiute, Shoshone,
mga oso, lobo… at galit na mga Mormon.
Kung tatatag ang kaharian ng Diyos,
lilinisin nito at dadalisayin ang mundo mula sa kasamaan.
Kuko ng oso.
May paparating na digmaan dito.
Binubuo ni Brigham Young ang kaharian niya.
Nagpapadala si Buchanan ng hukbo para supilin.
At bawat isa sa kanila, handang pumatay ng imigranteng mag-ina
para panghawakan ang akala nilang kanila.
G. Bridger, ikalulugod ko kung bibigyan mo kami ng tagahatid.
Pakiusap.
Siyempre naman, Gng. Rowell.
Saan mo ba kami dadalhin?
Sa taong nakatira sa kampo roon.
Medyo kakaiba siya, pero di magnanakaw o mamamatay-tao.
Kilala niya ang lupain higit sa sinuman.
Si Bridger 'to! Palapit na!
Baka may iba pang paraan kaysa sa ginagawa natin…
Sabing si Bridger, lintik!
Itigil mo 'yan!
Ayos ka lang?
Halika.
Sa likod ka lang.
Ano ito?
Makalumang Injun magic.
Pambugaw ng mga lobo.
-Mga masamang espiritu rin… -Sa likod ko.
kung naniniwala ka sa gano'n.
Hindi mo ba ako narinig?
May narinig ako.
Ako 'yon at sabi ko wag ka magpaputok.
Si Gng. Sara Rowell.
Naghahanap ng gabay pa-Crooks Springs.
Ito ang tinutukoy ko, si Isaac…
Isaac Reed.
G. Reed.
Wala akong kailangan sa Crooks.
Tutulungan mo kami.
Limandaang dolyar para sa pagtulong mo sa amin.
-Naisip ni Beckworth na sulit. -Sa kanila na ni Beckworth 'yon.
Totoo. Na-obliga lang akong tulungan dahil binaril
ang tao niya noong baliw na Pranses na si Henri.
Binaril din si Beckworth?
Di, umalis si Beckworth dahil ang tagal niyang dumating.
-Di dapat nahuli. -Ipinaliwanag ko…
Alam ko na dahil nahuli ako, naging ganito ang sitwasyon.
Ang mahalaga, handa ka bang
maging gabay namin o hindi.
Wala akong gagawin sa Crooks.
-Lalo't may babae't baldadong kasama. -Pitong daan at limampu.
Pauna, isandaan, 'yong iba, pag nakarating sa Crooks.
Wala siyang kailangan sa Crooks.
-At di ako baldado. -Tatanggapin mo ba kami?
Hindi.
Sabi ko, 'yong may kakayahan.
Wag sumabat kung di kinakausap.
Mataas ang alok niya para sa distansiyang iyon, Isaac.
Mawalang-galang na, Jim…
Di ko kailangan.
Sigurado ka?
Sige. Kita na lang tayo.
Wag ka namang masyadong magpabaril.
Dose para sa lahat.
May mga armas kaming di pa masyadong gamit kung kulang kayo.
Sapat na ang mga armas.
Dapat lang marami.
Inatake na ba kayo dito?
Sunod-sunod.
Mainam kung marami.
Pag mas marami kayo, hindi kayo masyadong aatakihin.
Kayong mga Mormon, paano n'yo pinaghahatian ang mga babae?
Dalawa sa isa?
Parang sapatos.
Isa sa bawat paa.
Dose raw kada isa.
Ano 'ka mo?
Totoo ba 'yon?
Kakakasal lang namin ni Abish.
Oaklyn at Ezrie, mga asawa ni William,
at hindi pa kasal si Sister Alivan.
Magkano ba siya?
Puwede mo siyang kunin kung gusto mo?
At idagdag siya sa bilang?
Pagpalain ka.
Sa labas na lang, Jacob.
Dose kada isa.
Di ko gusto ang tono mo kanina.
Ayaw niya sa 'tin. Gaya ni Papa.
Kahit pa gusto niya o ayaw.
Babayaran natin siya. Siyempre, gusto tayo ng tatay mo.
Hindi kaya.
Kahit kailan.
Di 'yan totoo.
Sino pang kakausapin namin, G. Bridger?
Susugal ka na.
Di ko sila kilala.
Ang totoo, Gng. Rowell,
mas gusto nilang nakawan at patayin ka kaysa dalhin ka ro'n.
Tiwala ako sa militar.
Nag-iisang babae kasama ng mga lalaki dito sa kawalan?
Kaya kong ipagtanggol ang sarili ko.
Kahit pa. Di sila lumalayo nang gano'n.
Nandito lang sila para pigilan ang mga Mormon at kalaban.
Sila kaya? Ayun.
Mga Mormon?
Iba pa ang problemang dala nila, gaya ng sabi ko kanina.
Mas malala pa rin dito.
Gusto ko rito.
Kuta mo talaga ito?
Paano nagkakaroon nito?
Itatayo mo.
Devin!
Dito ka lang.
Kahit na naiintindihan kita, Gng. Rowell,
sobra na rin ang mga alalahanin ko.
Di kami magpapaalaga sa 'yo.
Kailangan lang namin ng makakasama.
Maayos naman ang anak ko.
Alam ko, pero sinabi ko na ang bilang
kina Fancher na sasamahan namin bukas ng gabi.
Di niya naman siguro ikagagalit ang isang babae at bata.
Akala ko, pinagpapala ang mga bukas-palad.
Oo.
Puso ang gamit ng asawa ko sa pag-iisip.
-Di ko puwedeng gawin 'yon. -Lagi tayong puwedeng tumulong.
Natagalan tayo bago mapapayag si G. Fancher.
Kung may iba pa tayong kasama, baka paalisin tayo.
May tatlo kaming kabayo. Marami rin kaming panustos.
Sapat papuntang Crooks Springs.
-Lagpas na ang Crooks. -Kami na ang bahala sa susunod.
Hindi mo kailangang mag-alala. Di kami papabigat.
Bagong mundo ito, ang dala ko lang ay mapa at tulong ng Diyos.
Handa akong manalig sa mga iyon, G. Pratt.
Kaya mo bang magbuhat?
Opo, ginoo.
Bukas, madaling-araw.
Salamat, G. Pratt.
Salamat sa pagkumbinsi.
Wala akong ganoong impluwensiya.
Salamat pa rin.
Tila hindi pinapaboran ng mundong 'to ang babaeng nag-iisa.
-Kaya tayo nag-aasawa, di ba? -Oo.
Tama na.
Hayaan mo siya!
Tama na!
Lubayan mo na siya.
Tama na!
Ibuka mo.
Ano'ng ginawa mo?
Wala nang natira!
Dati pa akong walang kahit ano.
Halika na!
Padalos-dalos.
Isinama pa ang bata.
Ganoon din ang naisip ko.
Determinado siya.
Makikipagpalitan ako kay Walter Higgins.
Mukhang tama ka.
Pabor naman.
Wag mo nang ikukuwento…
Sawa na ako roon.
Lumalamig na. Kumuha ka ng kumot.
-Nakita mo? -Sino ka?
Nasaktan ka ba?
Puwede ka rito.
Dahan-dahan.
Ano?
Wala.
-Fancher. -Ano?
May paparating.
Mga Mormon.
Inaasahan natin sila?
Walong dolyar kada bagon.
Siguruhing masisingil.
Malapit na sa buhay na ipinangako ko.
Lagi mo 'yang sinasabi, at ako…
Iniisip ko kung ano ang papel ko ro'n.
Ang papel mo ay sa pamilya mo.
Sa asawa mo.
Tulad ng ikaw ang sa akin.
Di naging madali ang daan natin, pero iisa na tayo.
At wala ako, kung wala ka sa tabi ko.
Kilos lang.
G. Bridger. May naghahanap.
Jim Bridger?
Maliban kung gusto mo akong barilin.
May hinahanap ako.
Sara Holloway.
Dumaan daw siya rito.
HINAHANAP DAHIL PUMATAY AT NAGNAKAW
PABUYA $1,500
Ano 'ka mo ang pangalan?
Holloway. Mula Philadelphia.
May kasamang bata.
Virgil.
Mukhang mamahalin siya, kasi tinunton mo siya hanggang dito.
Pumatay 'yan sa silangan.
Mayaman ang pamilya noong lalaki at handang magbayad sa makakahuli.
Malayo tayo sa Philly.
Alam ko kung nasaan ako.
Sa labas ng St. Louis ko sinimulan ang pagtugis.
Nakita siyang naghahanap ng gabay pakanluran.
Ang sabi, may nakausap siyang lalaki, si Frye.
Di ko siya nakita, pero magbabantay ako.
Ano raw dahilan ng pagpatay?
Laging nakakahanap ng rason para pumatay.
Magandang araw.
Fancher.
May paparating.
Ang baril ko.
Sino ito? Kabalyeriya?
Hindi. Mormon militia.
Mga Mormon.
Nauvoo Legion.
'Musta, kaibigan?
Kumusta rin?
-Sino ang namamahala rito? -Ano'ng maitutulong ko?
-Ikaw? -Oo.
Sige.
May pahintulot ba kayo na maparito?
Pahintulot?
Sa proklamasyon ni Gobernador Young,
di maaaring dumaan sa teritoryong ito
kung walang pahintulot mula sa opisyal.
Kung walang pahintulot,
kailangan ninyong bumalik pasilangan bago ang takipsilim.
Di puwedeng tumuloy…
Kaibigan, sabihin mo sa gobernador, aalis kami nang umaga.
Di niya mapapansin.
Pasensiya, hindi basta gano'n.
Nagdeklara ang gobernador ng batas militar bilang proteksiyon
dahil sa pagpapaalis n'yo sa amin, pagpatay sa mga mahal namin,
pagsasabing humanap kami ng lugar.
Nahanap na namin.
At, ginoo, nakatayo ka roon ngayon.
Sa pagkakaalam ko, nakatayo ako sa lupang pagmamay-ari ng gobyerno.
Di ko kailangan…
Proklamasyon ni Gobernador Young. Walang sinuman…
Sabi ka nang sabi niyan. Narinig ko. Hindi ako bingi.
Kaso may sarili kaming proklamasyon,
at sabi sa proklamasyong 'yon, di kami nagpapamando kanino man,
lalo na sa isang lintik na Mormon, o kung ano man 'yon.
Kaya sabihin mo…
Kaibigan, kung gusto mong magpaputok, may 60 akong mamamaril.
At mahuhusay talaga sila.
Bagot na siya. Wala siyang ibang binabaril…
Ano nga 'yon, Cole?
-Mga daga. -Mga daga.
Sabihin mo sa gobernador mo, "salamat na lang" sa pahintulot niya.
Bigyan niya na lang ako ng pagpapastulan ng mga baka ko.
At kung mas mapagbigay siya,
bigyan niya na rin kami ng ilang asawa niya.
Mas bata, mas maganda.
Kaya naman, umalis na kayo, bago pa namin kayo barilin.
Alis.
Di kailangan ng karahasan, kaibigan.
Nagpakita lang ng mabuting asal.
Magandang araw.
Halika na.
Halika.
Ano'ng tingin mo?
Alam mo naman na.
Dapat patayin na natin ngayon.
Sige. Dagdagan ang bantay ngayong gabi.
Sige, sir.
Paano 'yong mga Mormon?
Mga Mormon?
Ilagay mo sila sa unahan.
Kaya ko sila dinala.
Di sila papatay ng kauri.
Sige.
Halos limang linggo na tayo sa biyahe.
Umaasang mas maayos kaysa sa Missouri.
At doon na kayo kasama ng inyong Moses?
Brigham Young sa Utah. Oo. Bagong simula sa amin.
Maliban kina Gng. Rowell.
Mula Boston sila papuntang Crooks Springs.
Oo, para makasama ang asawa ko.
May kilala akong Rowell sa Illinois.
Ibinigay niya 'to dahil sa tinrabaho ko.
Jessup Rowell?
Springfield?
Posible. Kung saan-saan ang pamilya ng asawa ko.
Paumanhin.
G. Pratt, galing kayo ng asawa mo sa Springfield, tama?
Sa Shelby ang pamilya ni Abish.
Itinakda kaming ikasal ng kapatid ni Abish na si Eden.
Kapatid? Ano'ng nangyari?
Pasensiya na.
Kinuha siya ng Diyos,
at dinala sa akin si Abish para sa paglalakbay na 'to.
Parang ang tamlay mo, Abish.
May sasabihin ka?
Pasensiya na.
Di yata ako nababagay rito.
Dapat si Eden 'to, di ako.
-Di 'yon ang plano ng Diyos. -Baka nagkamali siya.
Magtiwala tayo sa daan ng Diyos, nauunawaan man natin o hindi.
Tulad ng bulag na inaalalayan ng estranghero.
Hanggang sa bangin.
At sa pagkahulog, napagtantong, di siya bulag.
Di lang siya dumilat.
Uy, bata.
Baka gutom ka.
Maraming anak sana.
May anim akong kapatid na lalaki't babae.
Tatlo naman sa amin.
At 'yon lang ang bilang na gusto ko.
Ayaw naming magsalita nang tapos. Tingin namin, anim.
Anim?
Marami na ang tatlo. Isa pa nga lang, abala na talaga.
At ano ang gusto mong gawin?
Gusto kong tumira sa Salt Lake Valley.
Pero…
-Diyos ko! -Hoy!
Dev…
Ingatan ang kiluran!
Itaboy papuntang gulod!
Kumuha ng sandata!
Abish!
Bitiwan mo siya!
Bitiwan mo… Jacob!
Abish!
Hindi!
Papa!
Diyos ko!
-Dali! -Sige na! Dali! Kilos!
Mama!
Sige!
Baba.
Dali!
Takbo!
Hoy!
Habulin n'yo!
Tayo!
Habulin sila!
Kailangan ko ng mangangabayo!
Kailangan ng hahabol! Hulihin sila!
Hulihin natin!
Wala dapat saksi!
Patayin lahat!
Frank.
Kunin mo ang bangkay.
Opo, sir.
Mullen!
-Hindi! -Dali!
Wag mag-iingay.
Tahimik.
Siguruhing patay na lahat.
Tapusin silang lahat!
Di sila mahanap.
Walang bakas.
Di sila basta naglaho.
Sabihan ang mga Paiute, babayaran pag nahanap nila.
Sige na.
Ayaw ni Chief ng oxen.
Mga baka at kabayo daw.
Pati mga babae.
Hindi. May dalawa nang nakatakas.
Di ko patatakasin ang sino mang makapagtuturo sa atin.
Di sila tatagal sa mga Paiute.
Pag tapos na siya sa kanila, siguruhing papatayin sila.
Malinaw?
Di yata dapat tumigil.
Hinahanap pa tayo.
Sino ba sila?
'Yong mga nakamaskara.
Di sila Indian lahat.
-Nilalamig ako. -Alam ko.
Puwedeng magpaapoy?
Oo, kung ayaw mo nang mabuhay.
Pahingi ng pagkain?
Sa likod ka lang.
Dito.
Sige.
Kainin mo ito. Malinaw?
May maitutulong ako?
Sa perpektong mundo, magtutulungan tayo.
Magkano ba para sa pagdadala ng mamamatay-asawa?
Balita namin may hinahanap kang babae.
May kasamang bata.
Paano kung alam ko kung nasaan sila?
Ano ang pakinabang no'n?
May nakalagay sa paa no'ng bata.
'Yong pabuya, pag patay o buhay?
Kalahati pag patay. Pero babayaran.
Magkano siya?
Isanlibo't lima.
Dalawandaan ang sa 'yo.
Di puwede 'yon.
-Kailan mo madadala? -Ngayon.
Kung ganoon, 500.
Puwede na 'yon.
Halika na.
Ano'ng pangalan mo?
Saan ka galing?
Saan ka nga galing?
Virgil!
Ayos sa akin ang 500, pero sa iyo hindi.
Di dapat pinatay.
Patay na siya.
Puwes, pinatay natin.
Virgil.
Wag!
Tara. Isang araw na ang layo niya.
Tara!
Pasensiya ka na, ginoo. Patawad.
Abish!
SA ALAALA NI BRYAN J. HUDSON JR.
Nagsalin ng Subtitle: R Seb