Abish!
Kinuha ang asawa ko.
Hayaan siyang mabuhay
para lagi niyang maalala ang kabayaran sa pagsakop sa lupain natin.
Tulungan n'yo ako.
Kinuha nila ang asawa ko. Pakiusap…
Pakiusap, tulungan n'yo ako.
Pakiusap…
Tulungan n'yo ako…
Ano na ngayon?
Balik tayo sa Bridger nang di nakikita.
Kumuha ka ro'n ng sasama sa 'yo, di ako 'yon.
Hindi tayo babalik. Pupunta tayong Crooks Springs.
Ipapahamak mo ang bata.
Gusto ko siyang dalhin sa tatay niya. Doon siya dapat.
Kung gusto siya ng tatay niya, kukunin siya.
Halika na. Aalis na tayo.
Tigil!
G. Reed.
-Tama na! -Hindi, G. Reed!
Tama na! Ibalik mo ang anak ko.
Kung gusto mo, kunin mo siya sa Bridger.
Pag nag-ingay ka, iiwan kita para mamatay, kuha mo?
G. Reed, akin na ang anak ko.
Kami na lang ang aalis.
Ako ang magdadala sa kaniya.
Pagdating namin sa Crooks…
sisiguruhin kong babayaran ka nang malaki ng asawa ko dahil sa katapangan mo.
G. Reed!
Teka!
Umuwi ka na!
Mamamatay ka lang dito.
Alis.
Ngayon na.
Di niya tayo ginugulo.
Manahimik ka.
Ang taas ng tubig.
Hahanap tayo ng tatawiran.
O bumalik tayo at dumiretso pakanluran.
Dumito ka lang.
Dito lang? Iiwan mo kami?
Gaano katagal?
G. Reed!
Hindi ko alam.
Tingin ko, di tayo makakatagal dito.
Saan tayo pupunta?
-Kumilos na tayo. -Paano?
-Devin, nag-iisip ako. -Ma, ano'ng sinasabi mo?
-Ma! Kilala ko siya. -Wag ka lalapit!
Ano?
Kilala ko siya.
Paano?
Nagtago siya sa karetela natin.
Ano?
Ano 'ka mo?
Kukunin niya ang kutsilyo niya.
Sa kaniya 'yan. Nahulog niya.
Kumusta?
Gng. Holloway.
Gng. Holloway, gusto kitang makausap.
Ang tunay na pangalan natin.
Huwag… Wag kayong tatakbo.
Handa kang tumakbo?
Gng. Holloway!
Takbo!
Hoy!
Dali!
Sige.
Sige. Lakad. Ingat.
Nakita ko sila ro'n!
Hulihin n'yo!
Naro'n sa batong 'yon.
Sige na.
Gng. Holloway?
Nariyan ka ba?
Nandiyan sa likod?
Wala akong makita.
Mills! Ayos ka lang?
Mills!
Mills, sagot. Ayos ka?
Nariyan ka, Gng. Holloway?
Gusto ng mga naghahanap sa 'yo na buhay ka.
Gng. Holloway?
Dito tayo. Halika, dali.
Ayokong saktan ang anak mo.
Kilos. Tuloy lang.
Hayan.
'Yon!
Kulisap, kulisap
Uwi na sa inyo!
Nasusunog ang bahay mo
Tara na?
PRESIDENTE NG SIMBAHAN NG LATTER-DAY SAINTS
GOBERNADOR NG UTAH
Kamangmangan ang dahilan
na nagpapangyari sa ilang tao sa Estados Unidos
na makadama't gumawi gaya ng ipinapakita sa atin.
Pero magtiwala kayo, wala ni isa sa kanila
na kung maririnig ang mga doktrina natin, at di alam na Mormon 'yon,
ang hindi tatanggap doon na tila tubig sa nauuhaw.
Pero dahil sa mangmang na pagtatangi, tumatanggi sila,
nang-uusig at pinagbabantaan tayo ng digmaan!
Di puwedeng manghina.
Marami tayong kapatid na nais pumunta sa Utah.
Tamasahin ang biyaya nitong lupain.
Kung ano ang magagawa natin,
kung magiging tapat tayo sa isa't isa,
tapat sa paniniwala natin,
at tapat sa Simbahan.
Sa panahong ito ng repormasyon,
kapag gusto tayong ilayo ng kasamaan mula sa nagdala sa atin dito,
gamitin natin ang espiritu ng Zion
para itaboy ang kasamaang iyon!
Itaboy ang kasamaang iyon!
Hindi ngayon o bukas, mga kapatid,
pero sa hinaharap,
ang teritoryo natin at ang buong tipanan ng Amerika ay magiging Zion.
-Amen. -Amen.
Brother Cook.
Brother Young.
Mula kay Brother Wolsey.
Nagkaroon ng gulo sa mga pioneer.
Halos 70 ang patay.
Malalaman bang may kinalaman tayo?
Hindi, sir.
Mabuti.
Brother Hickman, bilisan natin ang mga plano natin.
Pumunta ka agad sa Fort Bridger
para di kumalat ang balita sa silangan.
-Opo, sir. -Mabuti.
Ang inaalala namin, G. Bridger, ang ugnayan mo sa hukbo ng Estados Unidos.
Walang ugnayan, Bill. Simpleng negosyo lang.
May lupa ako,
at binayaran nila ako para ipaupa sa 25 na mga tao nila.
'Yon lang.
Maaaring 25 lang ng Hukbo ang narito ngayon.
Pero alam natin na lalaki 'yon. Ang talagang layunin nila rito…
Ang talagang layunin ng mga sundalo rito,
patalsikin ang pamamahala ng LDS.
May dalang karahasan ang sapilitang pag-okupang ito
para sa mga masunuring LDS.
Latter? O ladder?
Di ko maintindihan. Mormon na lang.
Latter-Day Saints.
Tama. At dahil ikaw ang lider ng Nauvoo Legion,
na siyang pribadong hukbo ni Brother Young,
ayaw mong gumagamit ng karahasan para makuha ang gusto.
Kumikilos ang Nauvoo Legion para ipagtanggol ang mga kapatid.
Sabi mo, e.
Ano pa man, nandito ako bilang kinatawan ng gobernador.
Oo, na may intensiyong
sabihin kay Brother Young
na sa pagpapaupa ko ng lupa, nagpapakitang taga-usig din ako.
Sana hindi ganoon.
Pero gusto ng gobyerno na makipagdigma sa amin.
At sinumang tumutulong sa kanila, kaaway rin namin.
Kaya pala tinatawag ka nilang Wild Bill.
Jim.
May dapat kang makita.
Nakita mo ang umatake sa 'yo?
Marami.
Nakita mo ang hitsura?
Ano ang suot nila?
Nakatakip ang ulo.
Ano?
Nakatakip ang ulo.
Indian, nakatakip.
Mga Indian? Baka tribu ni Red Feather.
Hindi ka nakita?
-Pinatay sana silang lahat. -Ano mang tribu 'yon,
malinaw sa pag-atakeng ito
na dapat nakatuon kayo sa mga katutubo
imbes makipag-away sa LDS.
Kung dadalhin ko sila sa harap mo, makikilala mo na?
Maituturo mo bang sila ang gumawa?
Siguro.
Siguro?
Oo.
Madaling-araw.
Ngayon.
Ngayon!
-Madaling-araw. -Ngayon!
Kalma lang.
Naroon ang Abish ko!
Mga Paiute na ang gumagawa ng trabaho ng mga puti para sa kanila?
Para makakuha ng mga hayop. Mga babae.
At para sa karapatang matulog sa lupa na ninakaw mula sa atin.
Marami kaming napatay na puti.
Para makapagtago sa likod n'yo ang mga nagbigay sa inyo ng kabayo.
Para lumakas sila.
Ginawa namin ang…
Pumikit ka, Oaklyn.
Hindi mawawala ang mga puti!
Oaklyn, pumikit ka. Mag-isip ka ng ibang bagay.
Napakarami nila!
Para mabuhay, kailangan…
Pakiusap, gusto kong makita ang pamilya't mga anak ko.
Tulungan mo ako.
Pakiusap.
-Wag! -Wag!
Wag! Pakiusap! Wag!
Abish! Tigil! Sinasaktan nila ako!
Mamamatay ka rin.
Tulad ko.
Pero mas malala sa 'yo.
Ang puso mo, barbaro.
Kasi namuhay akong disente.
Makikita ko na ang susunod.
Muntik nang nahiwa noon ang utak mo.
"Hindi na sila gagantihan, sabi ng Panginoon na aking Diyos,
at ang pagkakasala nila'y hindi gagamitin laban sa kanila."
"Amen."
-Grupong lalaban. -Lalaban?
Batas muna, G. Pratt, bago grupo-grupo.
Wala pareho noon dito.
Puwes, bubuo ako.
At paano mo naman sila makukumbinsi?
Kinuha na ang lahat sa 'yo.
Sa tulong ng Diyos, mananawagan ako sa kabutihan nila.
Bata, kahit si Hesukristo, hindi makakapagtipon ng mga tao rito
para hanapin ang birhen niyang ina.
Wag mong isiping magagawa mo 'yon.
Di tulad natin, di nananiwala si G. Bridger sa kabutihan ng iba.
Di niya naiintindahan tayong mga nananalig.
Isa ka sa atin.
Marami ang handang samahan ka na mabawi ang asawa mo.
Pagpalain kayo.
Suwertehin sana kayo.
'Yong babae at batang kasama n'yo.
Si Rowell?
Katulad din ng iba.
Nilalamig ako.
Lahat naman tayo. Makakatulong 'to.
-Puwede mas malaki? -Hindi. Makikita tayo.
-Di ko dama. -Maya-maya lang.
Ako si Sara.
At ito ang anak kong si Devin.
Ano ang pangalan mo?
Two…
Two… Two skies.
Two Moons.
Ang ganda.
Uy.
Salamat.
Bitiwan mo ako!
Wag!
Huwag gagalaw!
Makinig!
Siyempre, kulang-kulang pa sa detalye iyong sinabi noong Mormon,
pero maituturo niya kung saan ang pag-atake at…
Tayo na lang ang umalis.
Hindi naman mahirap maghanap ng mga bangkay, lintik na 'yan.
Mga ginoo, ito si Brother Jacob Pratt.
Siya at iba pang miyembro ng ating komunidad
ay nakaranas ng marahas na pag-atake ng mga kalaban.
Sigurado si Brother Pratt na buhay ang asawa niya.
Sinabi kong handa nating gawin lahat para mahanap siya.
James Wolsey.
Ako at ang miyembro ng Nauvoo Legion,
handa kaming tumulong.
Salamat.
Tiningnan namin ang mga nakaligtas.
Madalim.
Kapag nanatili pa kami, makikita kami.
Daming palpak, Wolsey.
Buhay si Pratt, ang asawa niya, at ang iba pa.
Ikukuwento niya 'to sa mga sundalo sa Bridger.
At pag narinig 'to sa Washington, may ipapadalang hukbo rito.
Wala dapat palpak.
Papatayin ko siya mamaya.
Di naman siya nagsususpetsa.
Kaisa pa rin natin si Pratt.
At kasama natin siya sa Diyos sa labanang ito.
Malinaw?
Opo, sir.
Babalik ako kay Gobernador Young bukas.
Sasabihin kong maayos lahat.
May nakatakas pa bang iba?
Wala na.
Abish!
Wag papalag.
Sana ako lang ang nakakita ng usok n'yo.
Tinulungan niya kami noong umalis ka.
-Ang baril mo. -Hindi.
Sino ang gusto mong humawak?
Akin na.
Alis.
Umuwi ka na sa inyo.
Di ka naiintindihan. Di siya nakakasalita.
Putol ang dila niya.
May mga tainga siya.
-Hoy! Pakiusap! -Ano'ng ginagawa mo?
Aalisin ko ang pampaingay.
-Itigil mo 'yan! -Tama na!
Hindi 'yan isusuot.
-Di 'yan isusuot! -Sige!
-Ayos ka lang? -Ayos lang.
-Ikabit na lang mamaya. -Hindi na.
-Devin, dapat isuot… -Di ako baldado.
Nandito si Abish.
Paano mo nalaman?
Alivan.
Oaklyn.
Abish.
Dahil lang sa pinutol sa lubid.
Brother Wolsey! May buhay rito!
Isa ba 'to sa mga umatake sa inyo?
Di ko alam.
Tubig.
Sino'ng umatake?
May dinalang babae?
Wolf Clan, kinuha ang mga babae.
Sino ang kinuha?
Tulong.
Tumulong ako, kayo naman.
-Sino ang kinuha? -Tumulong ako, kayo naman.
Tulong…
-Sino ang kinuha? -Pakiusap…
-Kinuha ng Shoshone… -Pakiusap…
May sasabihin pa siya!
-Alam niya saan… -Tigil na, kapatid,
Tama na!
Nagdurusa siya, at sapat na ang mga narinig natin.
Tingnan mo siya. Pinatay niya ang mga kasama mo.
At ibinigay ang asawa mo sa Wolf Clan.
Naiintindihan mo?
Ano'ng Wolf Clan?
Taksil na Shoshone.
Di mo sila dapat kalabanin.
Hahanapin ko si Abish sa kanila.
Hahanapin natin.
Ano'ng gusto mo?
Siguruhing walang sino man ang makakapagturo sa atin dito.
At kung naroon ang asawa niya, matinding problema 'yon.
Kain.
Sige. Nakuha ko na.
Halos lahat ng kabayo, may suot na bakal.
May tribung ginaganito ang kabayo nila?
Kailan pa nanguha ng anit ang mga hindi Indian?
May unang beses para sa lahat.
Mga Mormon?
Ba't pati mga kasamahan nila?
Gagawin nila ang lahat para protektahan ang Zion nila.
Di tayo imbestigador, Edmund.
Ni di tayo binabayaran nang gano'n.
Inaalam lang natin kung sino'ng gumagawa nito.
Alam ko kung sino.
Tingin mo, alam mo, pero wala tayong ebidensiya.
Gawa 'to ng mga barbaro.
Kapitan.
Puwes, mga barbaro 'to? Mga Indian ang may gawa nito?
Oo.
Anong klase ng mga Indian ang nagsusuot nito?
Anong lugar ito?
Bigyan mo ako ng pera.
Bakit?
Di libre ang mga kabayo.
Magkano?
Magkano pera mo?
Magkano ang kabayo?
Magkano pera mo?
May 100 ako.
Lahat?
Ibigay mo.
Kasi…
Dito ka lang.
Sino ang namumuno?
Ganda ng coat.
Nabugbog ka ng Pula?
Bibili ako ng kabayo.
Gusto niyang bumili ng kabayo.
Sasakyan, panghila, o pangbuhat?
Sana napaamo na.
Mahirap maghanap no'n dito.
Mahal 'yon.
Magkano?
Sana di ko ibinigay.
-Kailangan sa kabayo. -Di ako tiwala.
Dito ka lang.
-Maghintay raw dito. -Dito ka lang.
Isandaan sa tatlo.
Puwede na siguro 'yon.
Ano ito?
Nagkasundo na ba, G. Reed?
Gusto kong siguruhing nagkasundo na sa presyo ng mga kabayo
lalo't pera ko.
-Di ka nakikinig. -Di lang ako tiwala sa 'yo.
Para kanino nga ang mga kabayo?
Sasakyan pabalik sa Bridger.
Tama ba?
-Kasama ka niya? -Oo.
Sino pang kasama n'yo? Kung ayos sa…
Di na mahalaga.
Wala naman kayong kasamang batang lalaki, 'no?
May mga dumaan kasi dito.
May mag-ina raw na tumatakas mula sa silangan.
May malaking pabuya raw para sa babaeng inilarawan
na katulad ng isang ito.
Wala akong alam.
Tingnan mo nga naman.
May batang sumusunod-sunod sa inyo?
-Uy! Miah! -Ano?
Batang lalaki ba 'yong nasa burol?
Mukha ngang batang lalaki.
Kung ayaw n'yo, aalis na lang kami.
Hindi. Puwede nating pag-usapan ngayon.
Ano'ng plano mo, kaibigan?
Isusuko mo siya para sa pabuya?
Kasi sa tingin ko, sa pagtulong ko sa 'yo na ihatid ang ganito kahalaga,
dapat mataas pa sa $100 ang bayad.
Nabaril ka.
-Hoy! -Halika.
-Hindi 'yon totoo! -Tumayo ka!
Tayo!
-Hindi nga… -Ano'ng sabi niya?
-Pabuya? Sino ka? -Wala akong magawa!
-Pagtatanggol sa sarili! -Sino ka?
Pinatanggol ko ang sarili ko. Walang pagkakaiba rito.
-Kung isusuko mo kami… -Ano 'yong pabuya?
-Saan mo ako dadalhin? -Sa Bridger.
Di mo kami ibabalik do'n! Nasa maling direksiyon 'yon.
-Lubayan mo si Mama! -Diyan ka lang!
Kunin mo 'yong coat. Ayun. Kunin mo.
-Kunin mo. -Di mo kami puwede ibalik doon.
Dadalhin ko muna si Devin sa tatay niya,
saka mo ako dalhin at kunin ang pabuya.
Pakialam ko?
Tingnan mo ako. 1,500 'to.
Sa 'yo 'to kung dadalhin mo kami sa Crooks Springs.
Kung iniisip mong makakabuti, mali ka.
Mamamatay siya.
Para maligtas siya, dapat makarating sa tatay niya.
Pinoprotektahan ko lang ang anak ko.
Pag nagsinungaling ka ulit, papatayin kita.
-Malinaw? -Oo.
Paano ko masisigurong di mo ako tatakbuhan?
Di ka makakasiguro.
Salamat, G. Reed.
Pati si Two Moons?
Wala siyang pakialam. Sakay na.
Nagdurugo ka.
Sumakay ka na.
May pag-atake!
Pinuno, may pag-atake.
Maraming patay.
Di kami iyon.
Hinahanap namin…
Si Red Feather.
Nakita n'yo ba siya?
Malapit ang kampo niya sa Cedar Falls.
Sabi, nasa may Cedar Falls daw
at di nila alam ang pag-atake.
Hoy!
Pratt!
Saan n'yo 'yan nakuha? Hoy!
Saan mo 'yan nakuha? Saan mo nakuha?
Sa asawa ko 'to! Nasaan siya?
Tulungan siya.
-Abish! -Hoy. Bitawan mo siya!
Abish!
-Hoy! Atras. -Abish!
Tama na!
Ayaw naming makipagdigma sa inyo.
Nakuha ang asawa niya.
Sa asawa niya 'yan.
Galing sa gulod. Wala siya rito.
Wala siya rito, Brother Pratt. Sakay na.
Sa kaniya ito.
-Sa kaniya ito. -Tumingin ka sa paligid.
Namumulot lang sila.
Itayo siya.
Wala siya rito.
Alis na!
Kamatayan ang dala n'yo!
Alis, bago iyon ang dalhin namin.
Alis!
Papatayin namin kayo!
Alis!
Ano'ng sabi niya?
Sumakay ka na raw, Brother Pratt.
Salamat sa pagpapaunlak.
G. Reed.
Ayos ka lang?
Ginoo?
G. Reed.
Diyan lang kayo.
Mamamatay na siya?
Di ko alam. Naroon pa ang bala.
Ang daming dugo.
Ito lang ang meron tayo.
Dito lang kayo.
Ma!
Ayos lang.
Pa-kanluran kami.
Anak ko siya.
Isaac…
Di ko maintindihan.
Ayos lang. Dahan-dahan.
Maligayang pagkabuhay-muli, Kinii Da-Dawon.
Binibigyan ka ni Nasuwegai'nde ng maraming buhay.
Masyadong marami.
Ginamit ni Sleeping Deer ang pinakamahusay niyang gamot.
Mukhang mas maayos ka na
kaysa huling tingin ko sa 'yo.
Gaano na tayo katagal?
Dalawang araw.
Habang naghihingalo ako, pinakialaman mo…
Hindi.
Kinuha ko agad noong akala ko mamamatay ka na.
Ang mga taong ito… nagmamalasakit sila sa iyo.
Naging napakabait nila sa amin.
Naging tirahan mo 'to dati?
Oo.
Anak, masaya ako…
na makitang humihinga ka nang maayos.
Noong dumating ka,
akala ko, tumawid ka na sa kabilang-buhay.
Pakiramdam ko nga rin.
May bago ka nang asawa't anak ngayon.
Hindi sila sa akin.
Di siya umalis sa tabi mo.
Naaalala ko ang bata sa 'yo.
Matindi ang sakit sa mga mata mo.
Ang sakit na nadarama mo…
nadarama ko rin.
Ihinga mo iyan palabas.
Tandaan mo, di ka niyan mapapatay.
Wala akong kapayapaan.
Ano 'yon?
May paparating.
Isama mo sila.
-Di ko alam kung… -Sumama kayo.
May pag-atake sa mga puti.
Marami ang napatay.
Di ako naniniwalang kayo iyon,
pero may mga nag-aakusa.
Mga puti sila.
Mga Mormon.
Malamang.
Paano mo nalaman?
Nandoon ako.
At di mo sila pinigilan?
Di ko tungkulin.
Pinatay ang mga babae't bata…
Malimit 'yon nangyayari dito.
Parte ba ng tribung ito ang Shoshone na si Red Feather?
Hindi.
Nagsasarili na ang anak kong iyon.
May sarili siyang digmaan.
Di kasama ang mga Shoshone.
Alam mo kung nasaan ang anak mo?
Ito lang ang masasabi ko.
Lumipat kayo sa silangan,
sa mga lupaing ibinigay ng gobyerno.
Mamumuhay ang Shoshone sa lupaing ibinigay ni Nasuwegai'nde.
Ang mararahas, walang pakialam sa ibinigay sa inyo.
Pag may nalaman kayo, sabihan si Kapitan Dellinger sa Bridger.
Kahiya-kahiya ka sa mga kauri mo.
Papanoorin kitang mamatay kasama ng iba.
Dito ka na lang.
Mali ang magpuntang kanluran.
Wala akong magawa.
Nagsalin ng Subtitle: R Seb