ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΔΥΟ ΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ ΧΡΟΝΙΑ
Πριν από δύο εκατομμύρια χρόνια. Ο πλανήτης μας είναι πολύ διαφορετικός.
Ο σμιλόδοντας.
Ένας τρομερός θηρευτής της εποχής του.
Μπροστά τους, ένα τεράστιο πτηνό της οικογένειας Phorusrhacidae,
ύψους δύο μέτρων.
Και οι δύο πλευρές είναι οπλισμένες…
κι έτοιμες για μάχη.
Αυτή είναι η ιστορία των μεγάλων μαχών για επιβίωση
και των δυναστειών που θα καταλάμβαναν τον κόσμο.
Αυτή είναι η ιστορία της ζωής.
Η ΖΩΗ ΣΤΟΝ ΠΛΑΝΗΤΗ ΜΑΣ
ΣΗΜΕΡΑ
Αν ξέρεις πού να ψάξεις,
μπορείς να βρεις ακόμη στοιχεία
για την προέλευση της ζωής στον πλανήτη μας.
Αυτή δεν είναι απλώς μια συγκέντρωση θαλάσσιων θηρευτών.
Είναι μια συνάθροιση αρχαίων γενεαλογιών.
Καρχαρίες, ζωντανά απολιθώματα,
σχεδόν απαράλλαχτοι επί εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια.
Δελφίνια, θηλαστικά που αναπνέουν οξυγόνο,
οι πρόγονοι των οποίων ζούσαν κάποτε στην ξηρά.
Φάλαινες, μεγαλύτερες από κάθε άλλο ζώο που έχει υπάρξει ποτέ.
Πτηνά,
οι τελευταίοι επιζώντες από την εποχή των δεινοσαύρων…
της μεγαλύτερης δυναστείας του κόσμου.
Όλοι θηρευτές,
όλοι κυνηγούν το ίδιο θήραμα,
αλλά όλοι με διαφορετική προέλευση.
Υπάρχουν πάνω από 10.000.000 είδη φυτών και ζώων σήμερα.
Ωστόσο, είναι μόλις το 1% όλων των ειδών που έχουν υπάρξει.
Ταξιδεύοντας στο παρελθόν,
θα γνωρίσουμε πολλά είδη από το 99% που έχει εξαφανιστεί.
Για να αποκαλύψουμε την πιο εκπληκτική ιστορία,
την ιστορία της ζωής στον πλανήτη μας.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1
ΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ
ΠΡΙΝ ΑΠΟ 4 ΔΙΣΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ ΧΡΟΝΙΑ
Η ζωή και η εκπληκτική ποικιλότητά της έπρεπε να ξεκινήσει από κάπου.
Η πρώτη σπίθα εμφανίστηκε πριν από τέσσερα δισεκατομμύρια χρόνια.
Ίσως ο πλανήτης μας να είχε ακριβώς τις κατάλληλες συνθήκες.
Υγρό νερό,
ενέργεια από τον Ήλιο
και την τέλεια χημεία για να δημιουργηθεί ζωή.
Η ακριβής διαδικασία έχει χαθεί στο πέρασμα του χρόνου.
Αλλά αυτό που παρήγαγε ήταν ένα μικροσκοπικό ζωντανό κύτταρο.
Τον LUCA,
τον τελευταίο παγκόσμιο κοινό πρόγονο,
απ' τον οποίο κατάγεται κάθε είδος ζωής.
Από αυτό το ταπεινό ξεκίνημα,
χρειάστηκαν δισεκατομμύρια χρόνια για να γίνει πιο περίπλοκη η ζωή.
ΠΡΙΝ ΑΠΟ 450 ΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ ΧΡΟΝΙΑ
Κάτι που επιτεύχθηκε για πρώτη φορά στη θάλασσα.
Τα πρώτα ζώα που κατάφεραν να κυριαρχήσουν
ήταν απλές μορφές ζωής.
Αυτά τα ασπόνδυλα,
ζώα χωρίς σπονδυλική στήλη,
κυριαρχούσαν στις θάλασσες για πολλά εκατομμύρια χρόνια.
Σε όλη την ιστορία, μαίνεται ένας ατελείωτος πόλεμος.
Μία δυναστεία κυριαρχεί,
για να ηττηθεί από την επόμενη.
Τα φυτά ήταν από τα πρώτα είδη που κατέκτησαν τη γη…
δημιουργώντας συνθήκες που με τον καιρό
επέτρεψαν στα ασπόνδυλα να ακολουθήσουν
και να κυριαρχήσουν.
Τα ασπόνδυλα όμως δεν μπορούσαν να κυριαρχούν για πάντα.
Μια νέα δυναστεία τα ξεπέρασε.
Μια δυναστεία που προήλθε επίσης από το νερό.
Τα αμφίβια.
Το καινοτόμο σώμα των οποίων, με τέσσερα άκρα και σπονδυλική στήλη,
θα αποδεικνυόταν ένα ανθεκτικό σχέδιο επιτυχίας.
Η εμβέλειά τους περιοριζόταν από τους δεσμούς τους με το νερό.
Αλλά δημιούργησαν μια άλλη δυναστεία χωρίς τέτοια δεσμά.
Τα ερπετά.
Ικανά να εκμεταλλεύονται ακόμη και τις πιο ξηρές περιοχές,
κατάφεραν να κατακτήσουν όλον τον κόσμο.
Για πρώτη φορά στην ιστορία, υπήρχε μια παγκόσμια δύναμη.
Από αυτά τα πρώτα ερπετά,
προέκυψε η πιο εμβληματική δυναστεία.
Οι δεινόσαυροι.
Θα κυριαρχούσαν πάνω από 150 εκατομμύρια χρόνια.
Μια ομάδα εκπληκτικής ποικιλότητας,
η απόλυτη κυριαρχία της οποίας
διακόπηκε μόνο από καταστροφική κακοτυχία.
Από τις σκιές τους,
προέκυψε η τελευταία μεγάλη δυναστεία.
Τα θηλαστικά.
Ένα από τα οποία θα άλλαζε τον πλανήτη μας
όπως τίποτα άλλο.
Η άνοδος και πτώση αυτών των δυναστειών,
σε ένα διάστημα 4.000.000.000 χρόνων,
δεν ήταν απλώς θέμα τύχης.
Αυτό το ταξίδι,
από την αρχή της ζωής ως την ποικιλότητα που γνωρίζουμε σήμερα,
καθορίζεται από κάποιες θεμελιώδεις αρχές.
Τους κανόνες της ζωής.
Ο πρώτος κανόνας είναι
ότι όσοι προσαρμόζονται κερδίζουν πάντα.
Όλα αυτά τα αυγά πεταλούδας μοιάζουν πανομοιότυπα.
Το καθένα όμως έχει έναν διαφορετικό συνδυασμό γονιδίων
που τα καθιστά εντελώς μοναδικά.
Κάποια θα έχουν γενετικά χαρακτηριστικά που θα τα βοηθήσουν να επιβιώσουν.
Χαρακτηριστικά που θα περάσουν από γενιά σε γενιά…
ώσπου τελικά
κάποιο θα διαφέρει τόσο πολύ από τους προκατόχους του,
που θα γίνει ένα νέο είδος…
καλύτερα προσαρμοσμένο στο περιβάλλον του.
Αυτή είναι η εξέλιξη.
Δεν εξελίσσονται μόνο οι κάμπιες όμως.
Τα πάντα σε αυτό το δάσος παλεύουν για να επιβιώσουν.
Ακόμη και τα φυτά.
Αν αφήνονταν ανεξέλεγκτες, οι κάμπιες δεν θα άφηναν φύλλο για φύλλο.
Αυτό το φυτό όμως έχει προσαρμοστεί για να επιβιώσει.
Έχει δηλητήριο στα φύλλα του,
που μπορεί να σκοτώσει οτιδήποτε τα τρώει.
Είναι χημικός πόλεμος.
Τότε εμφανίζεται ένα νέο είδος κάμπιας…
που μπορεί να τρώει τα δηλητηριώδη φύλλα,
μαζί με όσα αυγά βρίσκονται εκεί.
Ως συνέπεια,
άλλες πεταλούδες προσαρμόστηκαν ώστε να γεννούν σε φυτά χωρίς αυγά…
διασφαλίζοντας ότι τα μικρά τους θα έχουν την καλύτερη δυνατή αρχή.
Αλλά τα φυτά αντεπιτίθενται.
Σχηματίζουν εξογκώματα στα φύλλα τους
που μοιάζουν σαν αυγά πεταλούδας…
αποτρέποντας τα θηλυκά απ' το να γεννήσουν αυγά εκεί.
Επιπλέον, τα ψεύτικα αυγά παράγουν ένα γλυκό νέκταρ που προσελκύει μυρμήγκια…
που τρέφονται με κάμπιες.
Ο πρώτος κανόνας της ζωής, ότι κερδίζει όποιος προσαρμόζεται καλύτερα,
έχει δημιουργήσει την ποικιλομορφία που υπάρχει σήμερα.
Ο επόμενος κανόνας της ζωής
είναι ότι ο ανταγωνισμός ωθεί την προσαρμογή.
ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΔΥΟ ΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ ΧΡΟΝΙΑ
Και ο πιο έντονος ανταγωνισμός είναι μεταξύ των μελών του ίδιου είδους.
Ένα πτηνό της οικογένειας Phorusrhacidae.
Η περιοχή του είναι η όχθη της λίμνης.
Αλλά δεν είναι μόνος.
Ένα νεαρότερο αρσενικό θέλει αυτήν την περιοχή.
Το μεγαλύτερο δεν μπορεί να αγνοήσει την απειλή.
Ο νεαρός αρνείται να υποχωρήσει.
Χρειάζεται μια δική του περιοχή.
Οι δυο τους ξεκινούν μια τελετουργική επίδειξη.
Αξιολογούν ο ένας τη δύναμη του άλλου…
ενώ επιδεικνύουν τη δική τους.
Οι συντονισμένες κινήσεις τους
μοιάζουν σαν χορός.
Ποιος θα υποχωρήσει πρώτος;
Ή ποιος θα επιτεθεί πρώτος;
Αφού δεν υπάρχει τίποτα να τους χωρίσει, η μάχη είναι αναπόφευκτη.
Αλλά έχουν παρέα.
Η πονηριά των σμιλοδόντων
ήταν ένας από τους λόγους που αφανίστηκαν αυτά τα πτηνά.
Ο ανταγωνισμός, τόσο εντός όσο και μεταξύ ειδών,
πάντα ωθούσε την εξέλιξη.
Δεν αλλάζουν όμως μόνο τα είδη που μάχονται.
Αλλάζει και το πεδίο μάχης,
που οδηγεί στον τρίτο κανόνα της ζωής.
Η Γη δεν παραμένει ποτέ σταθερή για πολύ.
Μερικές φορές αυτό βοηθάει τη ζωή.
Μερικές φορές την εμποδίζει.
Τα ηφαίστεια ήταν πάντα ένας μεγάλος παράγοντας αλλαγής.
Εκρήξεις που διαρκούν χιλιάδες χρόνια
έχουν καλύψει επανειλημμένα τεράστιες εκτάσεις του πλανήτη μας.
Εκτοξεύοντας αέρια στην ατμόσφαιρα,
αλλάζοντας το κλίμα και, στη χειρότερη,
προκαλώντας μαζικό αφανισμό.
Ο κόσμος σπανίως ήταν σταθερός.
Κατά καιρούς, ένας πύρινος κόσμος.
Κατά καιρούς, ένας παγωμένος κόσμος.
Ο μεταβαλλόμενος πλανήτης μας έχει δημιουργήσει πολλές προκλήσεις.
Από τοξικές θάλασσες…
σε ερημότοπους…
και περιόδους σχεδόν ατελείωτης βροχής.
Σε τέσσερις διαφορετικές στιγμές,
ο πλανήτης έχει φέρει τη ζωή στα όρια της ύπαρξης.
Κάθε φορά, πάνω από τα τρία τέταρτα όλων των ειδών
χάθηκαν σε μαζικούς αφανισμούς.
Ο πλανήτης μας είναι αμείλικτος μερικές φορές.
ΠΡΙΝ ΑΠΟ 76 ΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ ΧΡΟΝΙΑ
Υπήρξε όμως μια περίοδος
που η Γη ήταν σταθερή για 100 εκατομμύρια χρόνια.
Μια περίοδος που επέτρεψε σε μια ομάδα να γίνει η ισχυρότερη δυναστεία.
Ήταν η εποχή των δεινοσαύρων.
Η μακροχρόνια ηρεμία βοήθησε τους δεινόσαυρους να πολλαπλασιαστούν.
Μαιασαύρες,
φυτοφάγα που σχηματίζουν κοπάδια πολλών χιλιάδων ατόμων.
Αυτή η μαζική συγκέντρωση παρέχει ασφάλεια,
κι όχι μόνο για τα ενήλικα.
Αυτό το προσεκτικό θηλυκό
θέλει να γυρίσει στη φωλιά του.
Το όνομά τους σημαίνει "καλή μητέρα".
Όπως τα άλλα θηλυκά,
έφτιαξε τη φωλιά της σε μια τεράστια αποικία.
Για να τη φτάσει,
πρέπει να περάσει από προστατευτικές μητέρες
που προστατεύουν τα μικρά τους.
Αποφεύγοντας μία μητέρα,
πλησιάζει πολύ στον επόμενη.
Επιτέλους, φτάνει στη φωλιά της.
Ταΐζει τα μικρά της σαν πτηνό.
Θα τα προστατέψει στη φωλιά για πολλούς μήνες,
μέχρι να μεγαλώσουν αρκετά ώστε να μπουν στο κοπάδι.
Ωστόσο, ο πλανήτης δεν συντηρούσε μόνο μεγάλα κοπάδια δεινοσαύρων.
Η σταθερότητά του συντηρούσε δεινοσαύρους κάθε μεγέθους.
Οι τρικεράτοπες διαφέρουν πολύ από τις ανυπεράσπιστες μαιασαύρες.
Με βάρος πέντε τόνους και τρία κέρατα,
είναι καλά θωρακισμένη.
Έχει προσαρμοστεί σε έναν κόσμο όπου η καλύτερη μορφή άμυνας
είναι η επίθεση.
Καθώς πλησιάζει η εποχή αναπαραγωγής, πρέπει να είναι σε άριστη κατάσταση.
Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να βρίσκει την καλύτερη τροφή όπου μπορεί.
Στην αναζήτησή της, έχει απομακρυνθεί απ' το κοπάδι…
κι έχει βρεθεί στην άκρη του δάσους.
Έχει λόγους να φοβάται.
Οι τρικεράτοπες δεν είναι οι μόνοι γίγαντες στο δάσος.
Ο τυραννόσαυρος.
Ο απόλυτος θηρευτής.
Έχει τα δύο μικρά της μαζί της.
Τα μικρά είναι πιο γρήγορα από τη μητέρα τους.
Δουλεύουν ομαδικά.
Ο τρικεράτοπας μπορεί να αποκρούσει τα μικρά,
αλλά όχι τη μητέρα.
Μόνο η προστασία του κοπαδιού μπορεί να τη σώσει.
Σχηματίζουν ένα αμυντικό τείχος.
Ακόμα κι ο καλύτερος θηρευτής ξέρει πότε έχει ηττηθεί.
Σε αντίθεση με το νεαρό αρσενικό.
ΠΡΙΝ ΑΠΟ 66,04 ΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ ΧΡΟΝΙΑ
Οι δεινόσαυροι ίσως να κυριαρχούσαν ακόμη αν δεν άλλαζαν οι συνθήκες στη Γη.
Όλα θα άλλαζαν όμως,
και μάλιστα μέσα σε μία μέρα.
Ένας αστεροειδής μεγέθους όσο το όρος Έβερεστ,
ταξιδεύοντας 20 φορές πιο γρήγορα από μια σφαίρα,
προσέκρουσε στον πλανήτη.
Άνοιξε μια τρύπα βάθους 20 χιλιομέτρων και πλάτους 180 χιλιομέτρων…
προκαλώντας μια συνταρακτική αλυσίδα γεγονότων.
Μέσα από τον τεράστιο κρατήρα βγήκε ο πραγματικός φονιάς.
Ένα τείχος τέφρας και θραυσμάτων πάχους εκατοντάδων χιλιομέτρων…
που κάλυψε την υφήλιο.
Το νέφος μπλόκαρε το ηλιακό φως,
οδηγώντας στον θάνατο σχεδόν όλων των δεινοσαύρων…
και των τριών τετάρτων της ζωής στη Γη.
Ο αφανισμός ήταν παγκόσμιος.
Ήταν ο πέμπτος μαζικός αφανισμός.
Ωστόσο, υπήρξαν επιζώντες.
Επιζώντες που θα αποτελούσαν τη βάση όλων των ειδών που υπάρχουν σήμερα.
Τα πτηνά ήταν οι μόνοι δεινόσαυροι που επέζησαν.
Σήμερα αριθμούν πάνω από 10.000 είδη
και ζουν σε κάθε βιότοπο στη Γη.
Αλλά δεν ήταν μόνα στον πλανήτη.
Άλλη μια μεγάλη δυναστεία αναδύθηκε από τις στάχτες.
Τα θηλαστικά.
Με τους δεινόσαυρους, δεν ήταν παρά μια απλή υποσημείωση στην ιστορία.
Χωρίς την πρόσκρουση του αστεροειδή,
κανείς από αυτούς τους επιζώντες δεν θα είχε την ευκαιρία να κυριαρχήσει.
Από τον κατακλυσμό του μαζικού αφανισμού,
προέκυψε αυτή η νέα πληθώρα ζωής
με εκπληκτική ποικιλομορφία.
Όλα προσαρμοσμένα τέλεια στις προκλήσεις της ζωής.
Για την προστασία και την ανατροφή των μικρών,
την εύρεση τροφής
και την αναπαραγωγή.
Τα είδη μπορεί να άλλαξαν,
αλλά τα βασικά παρέμειναν ίδια.
Το νερό και η ενέργεια από τον Ήλιο συνεχίζουν να συντηρούν τη ζωή,
όπως επί δισεκατομμύρια χρόνια.
Ακόμα και σήμερα εξακολουθούν να ισχύουν οι κανόνες της ζωής.
Επιβιώνουν μόνο τα καλύτερα προσαρμοσμένα είδη.
Ο ανταγωνισμός ωθεί την εξέλιξη.
Κι ένας γρήγορα μεταβαλλόμενος πλανήτης προκαλεί χάος.
Αυτοί οι κανόνες της ζωής καθορίζουν την άνοδο
και την πτώση των δυναστειών.
Κάθε ζωντανό ον σήμερα
κατάγεται από είδη που υπήρξαν πριν από τέσσερα δισεκατομμύρια χρόνια.
Ενάντια σε αντίξοες συνθήκες.
Το 99% όλων των ειδών που έχουν υπάρξει
έχει εξαφανιστεί πλέον.
Η ζωή σήμερα
είναι το 1% που άντεξε.
Αυτή η σειρά θα εξερευνήσει τα πιο σημαντικά ορόσημα
στην ιστορία της ζωής.
Από τότε που τα θηλαστικά καθιερώθηκαν ως παγκόσμια δύναμη…
ως τους προγόνους των πτηνών που πέταξαν για πρώτη φορά…
και την εξέλιξη των αυγών με σκληρό κέλυφος,
που οδήγησε στην άνοδο των ισχυρών δεινοσαύρων.
Ακόμη και τη στιγμή που τα ζώα πρωτοβγήκαν από το νερό.
Στο επόμενο κεφάλαιο, θα επιστρέψουμε στις ρίζες της ζωής στη θάλασσα…
και τις πρώτες μάχες για επιβίωση…
στον εκπληκτικό μας πλανήτη.
Υποτιτλισμός: Γιώργος Μακράκης