1 00:00:06,339 --> 00:00:11,594 DALAWANG MILYONG TAON ANG NAKARAAN 2 00:00:23,189 --> 00:00:28,945 Dalawang milyong taon ang nakaraan, ibang-iba ang planeta natin. 3 00:00:34,325 --> 00:00:37,704 Isang pusang may ngiping saber, ang Smilodon. 4 00:00:43,918 --> 00:00:46,588 Nakakatakot na mandaragit ng kanyang panahon. 5 00:00:51,384 --> 00:00:57,348 Nakaharang ang isang higanteng terror bird, dalawang metro ang taas. 6 00:01:04,689 --> 00:01:07,150 Armado ang magkabilang panig… 7 00:01:09,986 --> 00:01:11,988 at handang lumaban. 8 00:01:28,505 --> 00:01:32,926 Ito ang kuwento ng mga dakilang laban para sa survival 9 00:01:33,843 --> 00:01:37,847 at ng mga dinastiyang sasakop sa mundo. 10 00:01:43,144 --> 00:01:48,066 Ito ang kuwento ng buhay. 11 00:03:00,138 --> 00:03:04,809 KASALUKUYAN 12 00:03:05,310 --> 00:03:06,936 Kung alam mo saan tumingin, 13 00:03:07,604 --> 00:03:13,568 makakahanap ka pa rin ng mga bakas ng pinagmulan ng buhay sa ating planeta. 14 00:03:21,659 --> 00:03:25,038 Hindi lang ito pagtitipon ng mga mandaragit sa dagat. 15 00:03:28,833 --> 00:03:32,921 Pagsasama-sama ito ng mga sinaunang angkan. 16 00:03:36,841 --> 00:03:39,385 Mga pating, mga buhay na fossil, 17 00:03:40,178 --> 00:03:43,723 halos hindi nagbago sa loob ng daan-daang milyong taon. 18 00:03:45,850 --> 00:03:48,561 Mga dolphin, mga mammal na humihinga ng ere 19 00:03:48,645 --> 00:03:51,606 na may mga ninunong dating gumala sa lupa. 20 00:03:54,859 --> 00:03:58,821 Mga balyena, mas malaki kaysa sa anumang hayop na nabuhay. 21 00:04:05,328 --> 00:04:06,746 Mga ibon, 22 00:04:08,498 --> 00:04:11,793 ang huling survivors sa mga dinosaur… 23 00:04:14,462 --> 00:04:17,131 ang pinakamalaking dinastiya sa mundo. 24 00:04:23,763 --> 00:04:25,306 Lahat, mga mandaragit, 25 00:04:25,390 --> 00:04:27,517 Lahat hinahabol ang iisang biktima, 26 00:04:27,600 --> 00:04:31,771 pero lahat, may magkakaibang pinagmulan. 27 00:04:40,655 --> 00:04:45,159 Mahigit sampung milyong uri ng halaman at hayop ang nabubuhay ngayon. 28 00:04:53,001 --> 00:04:58,506 Pero isang porsiyento lang sila ng lahat ng uring nabuhay. 29 00:05:03,720 --> 00:05:05,513 Sa paglalakbay sa nakaraan, 30 00:05:06,306 --> 00:05:10,226 makikilala natin ang marami sa 99 porsiyentong nalipol na. 31 00:05:18,067 --> 00:05:21,070 Para ibunyag ang pinakapambihirang kuwento sa lahat, 32 00:05:22,071 --> 00:05:25,158 ang kuwento ng buhay sa ating planeta. 33 00:05:35,835 --> 00:05:40,631 ANG RULES NG BUHAY 34 00:05:44,177 --> 00:05:49,766 APAT NA BILYONG TAON ANG NAKARAAN 35 00:05:53,978 --> 00:05:59,692 Kinailangang may pinagmulan ang buhay at lahat ng nakakamanghang pagkakaiba nito. 36 00:06:08,659 --> 00:06:13,247 Lumitaw ang unang siklap apat na bilyong taon na ang nakararaan. 37 00:06:17,377 --> 00:06:22,382 Sa natatanging paraan marahil, tama lang ang mga kondisyon ng planeta natin. 38 00:06:25,301 --> 00:06:26,344 Tubig na likido, 39 00:06:27,220 --> 00:06:28,638 enerhiya mula sa Araw, 40 00:06:29,430 --> 00:06:33,101 at perpektong kimika para magsimula ang buhay. 41 00:06:40,400 --> 00:06:46,030 Nawawala sa paglipas ng panahon ang eksaktong proseso. 42 00:06:47,698 --> 00:06:53,621 Pero isang maliit at buhay na selula ang naging resulta nito. 43 00:06:55,498 --> 00:06:56,457 LUCA, 44 00:06:57,542 --> 00:07:01,003 ang Last Universal Common Ancestor… 45 00:07:05,133 --> 00:07:09,971 kung saan nagmula ang lahat ng buhay. 46 00:07:19,105 --> 00:07:21,315 Mula sa mapagkumbabang simulang 'to, 47 00:07:21,399 --> 00:07:25,820 bilyong taon pa ang inabot ng buhay bago magkaroon ng tunay na kompleksidad. 48 00:07:31,742 --> 00:07:35,246 450 MILYONG TAON ANG NAKARAAN 49 00:07:36,122 --> 00:07:39,876 Isang tagumpay na unang nakamit sa karagatan. 50 00:07:45,673 --> 00:07:48,593 Ang pinakaunang mga hayop na nagtagumpay 51 00:07:49,594 --> 00:07:51,512 ay mga simpleng anyo ng buhay. 52 00:07:57,977 --> 00:07:59,604 Ang invertebrates na ito, 53 00:08:00,646 --> 00:08:02,523 mga hayop na walang gulugod, 54 00:08:03,774 --> 00:08:06,944 namuno sila sa dagat sa loob ng milyon-milyong taon. 55 00:08:12,200 --> 00:08:16,412 Sa buong kasaysayan, walang katapusan ang digmaang inilulunsad ng buhay. 56 00:08:18,122 --> 00:08:19,916 Babangon ang isang dinastiya, 57 00:08:19,999 --> 00:08:22,627 para malupig lang ng susunod. 58 00:08:29,675 --> 00:08:32,720 Kabilang ang mga halaman sa unang nanakop sa lupa… 59 00:08:34,889 --> 00:08:37,642 lumikha ng mga kondisyong pagdating ng panahon, 60 00:08:39,477 --> 00:08:41,896 nahayaan ang mga invertebrates na sumunod 61 00:08:42,980 --> 00:08:44,148 at pumalit. 62 00:08:55,618 --> 00:08:58,579 Pero di habambuhay nakapaghari ang inverterbrates. 63 00:09:07,088 --> 00:09:09,507 Bagong dinastiya ang dadaig sa kanila. 64 00:09:14,011 --> 00:09:16,889 Isang galing din sa tubig. 65 00:09:25,565 --> 00:09:26,983 Ang mga amphibian… 66 00:09:33,573 --> 00:09:38,494 na may bagong plano ng katawang gawa sa apat na paa at isang gulugod 67 00:09:38,578 --> 00:09:41,998 na tatayong matatag na plano para sa pagtatagumpay. 68 00:09:46,002 --> 00:09:49,297 Nalimitahan ang sakop nila ng koneksiyon nila sa tubig. 69 00:09:54,385 --> 00:09:58,598 Pero gumawa sila ng isa pang dinastiya na walang ganoong mga tali. 70 00:10:03,686 --> 00:10:04,812 Ang mga reptilya. 71 00:10:07,773 --> 00:10:10,735 Nakakapagsamantala kahit sa pinakamatuyong rehiyon, 72 00:10:11,694 --> 00:10:14,947 nadala sila ng kanilang malawak na lakad sa buong mundo. 73 00:10:22,622 --> 00:10:27,126 Sa unang pagkakataon sa kasaysayan, nagkaroon ng pandaigdigang kapangyarihan. 74 00:10:29,587 --> 00:10:31,422 Mula sa mga sinaunang reptilya 75 00:10:33,341 --> 00:10:36,177 nanggaling ang pinakakilalang dinastiya sa lahat. 76 00:10:39,972 --> 00:10:41,182 Ang mga dinosaur. 77 00:10:53,402 --> 00:10:58,157 Namuno sila nang mahigit 150 milyong taon. 78 00:11:06,957 --> 00:11:09,377 Isang grupo ng nakakamanghang pagkakaiba, 79 00:11:09,460 --> 00:11:16,258 naputol lamang ng mala-kalamidad na malas ang kanilang lubos na paghahari. 80 00:11:25,768 --> 00:11:27,269 Lumabas sa kanilang anino 81 00:11:28,229 --> 00:11:31,899 ang huling dakilang angkan. 82 00:11:34,568 --> 00:11:35,569 Ang mga mammal. 83 00:11:43,077 --> 00:11:47,331 Magpapatuloy ang isa sa kanila na baguhin ang ating planeta 84 00:11:48,624 --> 00:11:50,292 sa di pa nagagawang paraan. 85 00:11:58,718 --> 00:12:01,637 Ang pagtaas at pagbagsak ng mga dinastiya, 86 00:12:01,721 --> 00:12:03,889 sa loob ng apat na bilyong taon, 87 00:12:03,973 --> 00:12:06,434 hindi lang ito nagkataon. 88 00:12:09,395 --> 00:12:10,730 Ang buong paglalakbay, 89 00:12:11,272 --> 00:12:15,568 mula sa simula ng buhay hanggang sa iba't ibang uring alam natin ngayon, 90 00:12:17,319 --> 00:12:20,740 dala ito ng ilang pangunahing prinsipyo. 91 00:12:23,284 --> 00:12:25,119 Ang rules ng buhay. 92 00:12:27,663 --> 00:12:33,627 Ang unang rule, ang pinakamagaling sumabay sa paligid ang laging magtatagumpay. 93 00:12:36,756 --> 00:12:41,594 Magkamukha ang bawat isa sa mga butterfly egg na ito. 94 00:12:44,305 --> 00:12:47,183 Pero bawat isa, iba-iba ang kumbinasyon ng genes 95 00:12:48,309 --> 00:12:52,605 na ginagawa silang tunay na katangi-tangi. 96 00:13:01,405 --> 00:13:05,743 Ang ilan, may genetic qualities na tutulong sa kanilang mabuhay. 97 00:13:14,835 --> 00:13:19,924 Mga katangiang mapapasa sa mga susunod na henerasyon… 98 00:13:26,055 --> 00:13:27,306 hanggang sa kalaunan, 99 00:13:28,057 --> 00:13:31,519 mag-iiba na ang isa mula sa mga nauna 100 00:13:31,602 --> 00:13:34,230 at magiging ganap na bagong uri ng hayop… 101 00:13:36,899 --> 00:13:40,486 na mas nakakasabay sa kapaligiran nito. 102 00:13:44,240 --> 00:13:47,201 Ito ang ebolusyon. 103 00:13:56,919 --> 00:14:00,339 Pero di lang ang mga higad ang umuunlad. 104 00:14:08,138 --> 00:14:12,434 Lumalaban para sa survival ang lahat ng nasa gubat na ito… 105 00:14:15,563 --> 00:14:18,357 kabilang ang mga halaman. 106 00:14:25,447 --> 00:14:29,243 Kapag mapabayaan, huhubaran sila ng mga higad. 107 00:14:38,586 --> 00:14:43,716 Pero gumawa na ng mga sariling adaptasyon ang halamang ito para sa survival. 108 00:14:46,927 --> 00:14:48,804 May lason sa mga dahon nito, 109 00:14:49,847 --> 00:14:52,850 kayang patayin ang anumang kumakain sa kanila. 110 00:14:54,685 --> 00:14:56,228 Digmaang kemikal ito. 111 00:14:59,732 --> 00:15:02,735 Pagkatapos, may bagong species ng higad na umuunlad… 112 00:15:05,279 --> 00:15:08,908 na kayang kainin ang mga nakakalasong dahon, 113 00:15:09,825 --> 00:15:12,328 kasama ng anumang itlog sa ibabaw. 114 00:15:20,336 --> 00:15:21,795 Bilang tugon, 115 00:15:21,879 --> 00:15:26,842 nakikisabay ang ibang paruparong manganak sa mga halamang walang itlog… 116 00:15:33,265 --> 00:15:37,019 tinitiyak ang pinakamagandang simula para sa kanilang mga anak. 117 00:15:47,655 --> 00:15:50,032 Pero gumaganti ang mga halaman… 118 00:15:52,660 --> 00:15:54,620 nagpapalaki sa kanilang mga dahon 119 00:15:55,704 --> 00:15:57,706 ng gumagaya sa itlog ng paruparo… 120 00:16:04,964 --> 00:16:08,801 pinipigilan ang mga babaeng manganak doon. 121 00:16:12,596 --> 00:16:15,724 Gumagawa rin ang mga pekeng itlog ng matamis na nektar 122 00:16:15,808 --> 00:16:17,810 na nakakaakit ng mga langgam… 123 00:16:20,521 --> 00:16:23,190 na kumakain ng mga higad. 124 00:16:29,738 --> 00:16:34,326 Ang unang rule ng buhay, na pinakamagaling sumabay ang magtatagumpay, 125 00:16:36,161 --> 00:16:39,999 ang gumagawa ng malaking pagkakaiba-iba na umiiral ngayon. 126 00:16:49,591 --> 00:16:51,260 Ang susunod na rule ng buhay 127 00:16:51,844 --> 00:16:54,388 ay kompetisyon ang nagtutulak sa adaptasyon. 128 00:16:56,724 --> 00:17:01,186 DALAWANG MILYONG TAON ANG NAKARAAN 129 00:17:02,813 --> 00:17:08,068 At nagmumula sa sariling uri ang pinakamatinding kompetisyon. 130 00:17:14,658 --> 00:17:16,285 Isang lalaking terror bird. 131 00:17:21,248 --> 00:17:24,376 Baybayin ng lawa ang teritoryo niya. 132 00:17:38,223 --> 00:17:39,558 Pero di siya nag-iisa. 133 00:17:43,353 --> 00:17:45,981 Gusto ng batang lalaki itong magandang lugar. 134 00:17:54,406 --> 00:17:56,825 Di mabalewala ng matanda ang pananakot. 135 00:18:16,678 --> 00:18:18,806 Tumatangging umatras ang binata. 136 00:18:22,351 --> 00:18:24,812 Kailangan niya ng sariling teritoryo. 137 00:18:35,072 --> 00:18:37,825 Sisimulan ng dalawa ang pagtatanghal ng ritwal. 138 00:18:48,669 --> 00:18:50,629 Sinusuri ang lakas ng isa… 139 00:18:57,261 --> 00:18:59,513 habang nagpapamalas ng sariling lakas. 140 00:19:07,688 --> 00:19:10,065 Ang magkaugnay nilang mga galaw, 141 00:19:10,149 --> 00:19:12,067 kasing pormal ng sayaw. 142 00:19:24,496 --> 00:19:26,582 Sino ang unang uurong? 143 00:19:35,465 --> 00:19:36,675 O aatake? 144 00:19:44,892 --> 00:19:49,021 Dahil walang naghihiwalay sa kanila, hindi maiiwasan ang away. 145 00:20:02,993 --> 00:20:04,328 Pero may kasama sila. 146 00:20:13,962 --> 00:20:19,551 Isang dahilan ang mammalian na katusuhan ng Smilodon bakit nawala ang terror birds. 147 00:20:25,682 --> 00:20:30,270 Ang kompetisyon, sa loob at sa pagitan ng mga uri ng hayop, 148 00:20:30,979 --> 00:20:33,190 ang palaging nagtutulak sa ebolusyon. 149 00:20:36,944 --> 00:20:41,490 Pero di lang ang mga lumalaban ang laging nagbabago. 150 00:20:42,699 --> 00:20:45,619 Gayundin ang mismong larangan ng digmaan, 151 00:20:46,453 --> 00:20:49,081 na nag-aabante sa ikatlong rule ng buhay: 152 00:20:50,832 --> 00:20:53,752 hindi napipirmi nang matagal ang Earth. 153 00:20:54,878 --> 00:20:56,880 Minsan, nakakatulong ito sa buhay. 154 00:20:57,631 --> 00:20:59,967 Minsan, nakakahadlang ito. 155 00:21:05,973 --> 00:21:10,185 Sa kasaysayan, isa sa malalaking ahente ng pagbabago ang mga bulkan. 156 00:21:28,537 --> 00:21:31,623 Ang mga pagsabog na umabot nang libu-libong taon, 157 00:21:32,666 --> 00:21:37,212 paulit-ulit nang nalamon ang malalawak na bahagi ng ating planeta. 158 00:21:39,589 --> 00:21:42,301 Nagbobomba ng mga gaas sa atmospera, 159 00:21:42,384 --> 00:21:45,012 binabago ang klima, at, ang pinakamasama, 160 00:21:46,305 --> 00:21:48,890 nagdudulot ng global mass extinction. 161 00:21:59,318 --> 00:22:01,194 Bihirang napipirmi ang mundo. 162 00:22:01,903 --> 00:22:05,073 Kung minsan, nababalutan ng apoy. 163 00:22:07,159 --> 00:22:09,619 Kung minsan, nababalutan ng yelo. 164 00:22:19,171 --> 00:22:23,008 Lumilikha ng napakaraming hamon sa buhay ang pagbabago ng planeta. 165 00:22:25,093 --> 00:22:26,928 Mula sa mga nakakalasong dagat… 166 00:22:30,766 --> 00:22:32,392 global wastelands… 167 00:22:35,604 --> 00:22:37,898 at mga walang katapusang pag-ulan. 168 00:22:45,197 --> 00:22:47,324 Sa apat na magkakaibang pagkakataon, 169 00:22:48,742 --> 00:22:52,746 naitulak na ng planeta ang buhay sa pinakadulo ng pag-iral. 170 00:22:53,789 --> 00:22:57,751 Sa bawat pagkakataon, mahigit tatlong-kapat ng lahat ng species 171 00:22:57,834 --> 00:23:00,253 ang nawala sa mga malawakang pagkalipol. 172 00:23:05,384 --> 00:23:08,345 Maaaring maging brutal ang planeta natin. 173 00:23:12,057 --> 00:23:16,686 76 MILYONG TAON ANG NAKARAAN 174 00:23:17,312 --> 00:23:19,106 Pero may isang panahon 175 00:23:20,315 --> 00:23:25,028 kung kailan napirmi ang Earth sa loob ng 100 milyong taon. 176 00:23:29,116 --> 00:23:34,663 Panahong nagbigay-daan sa isang pangkat na maging pinakamalakas sa mga dinastiya. 177 00:23:39,251 --> 00:23:42,295 Ito ang panahon ng mga dinosaur. 178 00:23:52,305 --> 00:23:57,894 Nakatulong ang mahabang pagkalma para makapagparami ang mga dinosaur. 179 00:24:07,821 --> 00:24:10,198 Kabilang dito ang Maiasaura, 180 00:24:11,700 --> 00:24:16,371 magiliw na taga-kain ng halaman na bumubuo ng kawang libu-libo ang lakas. 181 00:24:26,506 --> 00:24:29,801 Nagbibigay ang maramihang pagtitipong ito ng kaligtasan, 182 00:24:31,178 --> 00:24:33,013 at di lang sa mga nakakatanda. 183 00:24:39,227 --> 00:24:41,563 Itong medyo maingat na babae 184 00:24:42,439 --> 00:24:44,649 ay gustong bumalik sa kanyang pugad. 185 00:24:57,579 --> 00:25:00,749 "Mabuting ina" ang ibig sabihin ng Maiasaura. 186 00:25:04,377 --> 00:25:05,921 Gaya ng ibang mga babae, 187 00:25:06,796 --> 00:25:09,799 gumawa na siya ng pugad sa napakalaking kolonya. 188 00:25:13,094 --> 00:25:14,179 Para marating ito, 189 00:25:14,679 --> 00:25:17,974 kailangan niyang harapin ang ngitngit ng mga palabang ina 190 00:25:18,058 --> 00:25:20,060 na pinroprotektahan ang mga anak. 191 00:25:34,157 --> 00:25:36,034 Sa pag-iwas sa isang aggressor, 192 00:25:36,993 --> 00:25:38,703 napapalapit siya sa susunod. 193 00:25:54,219 --> 00:25:57,889 Sa wakas, nakarating na rin siya sa sariling pugad. 194 00:26:08,066 --> 00:26:11,570 Pinapakain niya ang kanyang anak sa mala-ibong paraan. 195 00:26:31,131 --> 00:26:34,050 Maraming buwan niya silang poprotektahan sa pugad, 196 00:26:35,552 --> 00:26:38,763 hanggang lumaki na sila't puwede nang sumama sa kawan. 197 00:26:47,272 --> 00:26:51,776 Pero di lang maraming dinosaur ang sinuportahan ng planeta, 198 00:26:52,944 --> 00:26:58,700 sinuportahan ng katatagan nito ang bawat hugis at sukat ng dinosaurs. 199 00:27:11,880 --> 00:27:16,426 Ibang-iba ang Triceratops sa walang kalaban-labang Maiasaura. 200 00:27:22,265 --> 00:27:26,269 Sa timbang na 5,000 kilos at maipagyayabang na tatlong sungay, 201 00:27:26,936 --> 00:27:28,355 nakabaluti talaga siya… 202 00:27:30,774 --> 00:27:36,071 angkop sa mundong pag-atake ang pinakamagandang paraan ng depensa. 203 00:27:42,577 --> 00:27:47,123 Dahil malapit na'ng breeding season, kailangang nasa magandang kondisyon siya. 204 00:27:49,834 --> 00:27:54,631 Kailangan niyang makahanap ng pinakamasarap na pagkain saanman 'yan. 205 00:27:59,844 --> 00:28:02,931 Pero napalayo siya sa kawan dahil sa paghahanap niya… 206 00:28:05,475 --> 00:28:08,478 at mas malapit sa gilid ng gubat. 207 00:28:18,863 --> 00:28:20,532 Tamang kabahan siya. 208 00:28:21,574 --> 00:28:24,869 Hindi lang Triceratops ang higante sa kagubatang ito. 209 00:28:38,925 --> 00:28:40,802 Tyrannosaurus rex. 210 00:28:44,556 --> 00:28:46,266 Ang tunay na mandaragit. 211 00:28:53,898 --> 00:28:56,109 Kasama niya ang dalawa niyang anak. 212 00:29:22,802 --> 00:29:25,305 Mas mabilis ang magkapatid kaysa sa ina. 213 00:29:29,809 --> 00:29:31,019 Magtutulungan sila. 214 00:29:34,063 --> 00:29:36,858 Kaya ng Triceratops ang mga bata, 215 00:29:37,859 --> 00:29:39,068 pero di ang matanda. 216 00:30:00,590 --> 00:30:03,802 Proteksyon lang ng kawan ang makakapagligtas sa kanya. 217 00:30:07,722 --> 00:30:09,557 Bumubuo sila ng defensive wall. 218 00:30:15,939 --> 00:30:20,485 Kahit ang pinakamagaling na mandaragit sa mundo, alam kung kailan siya natalo. 219 00:30:32,747 --> 00:30:34,499 Hindi tulad ng batang lalaki. 220 00:30:50,640 --> 00:30:55,228 66.04 MILYONG TAON ANG NAKARAAN 221 00:30:55,979 --> 00:30:58,273 Maaaring namumuno pa rin ang dinosaurs 222 00:30:58,356 --> 00:31:01,568 kung nanatiling ganoon ang mga kondisyon sa Earth. 223 00:31:03,778 --> 00:31:06,698 Pero malapit nang magbago ang lahat, 224 00:31:07,490 --> 00:31:09,742 at sa loob lang ng isang araw. 225 00:31:20,962 --> 00:31:24,257 Isang asteroid na kasinglaki ng Mount Everest, 226 00:31:25,592 --> 00:31:28,511 mas mabilis kaysa sa isang bala nang 20 times, 227 00:31:28,595 --> 00:31:30,388 ang tumama sa planeta. 228 00:31:36,436 --> 00:31:41,524 Gumawa ito ng butas na 20 kilometro ang lalim at lapad na 180… 229 00:31:45,153 --> 00:31:48,281 na nagsimula ng nakakapuksang hanay ng mga pangyayari. 230 00:31:53,369 --> 00:31:57,874 Bumangon mula sa malaking hukay ang tunay na mamamatay. 231 00:32:01,336 --> 00:32:05,340 Isang pader ng abo at debris na daan-daang kilometro ang kapal… 232 00:32:07,508 --> 00:32:09,385 na bumalot sa mundo. 233 00:32:15,350 --> 00:32:17,435 Hinarang ng ulap ang sikat ng araw, 234 00:32:18,770 --> 00:32:22,023 na nagresulta sa pagkamatay ng halos lahat ng dinosaurs… 235 00:32:35,036 --> 00:32:38,289 at tatlong-kapat ng buhay sa Earth. 236 00:32:44,045 --> 00:32:46,798 Pandaigdigan ang naging paglipol. 237 00:32:55,264 --> 00:32:58,184 Iyon ang ikalimang mass extinction sa mundo. 238 00:33:29,424 --> 00:33:31,092 Pero may mga nakaligtas. 239 00:33:34,595 --> 00:33:40,184 Mga nakaligtas na magiging batayan ng lahat ng species na nabubuhay ngayon. 240 00:33:50,236 --> 00:33:54,115 Ang mga ibon na lang ang natitirang dinosaurs. 241 00:33:59,871 --> 00:34:03,082 Ngayon, mahigit 10,000 ang bilang ng species nila, 242 00:34:04,625 --> 00:34:07,128 na nakatira sa bawat habitat sa Earth. 243 00:34:10,840 --> 00:34:13,885 Pero di lang sa mga ibon ang planeta noon. 244 00:34:16,721 --> 00:34:21,184 Isa pang dakilang dinastiya ang bumangon mula sa mga abo. 245 00:34:29,025 --> 00:34:29,984 Ang mga mammal. 246 00:34:35,281 --> 00:34:39,911 Sa ilalim ng mga dinosaur, balewala lang sila sa kasaysayan. 247 00:34:48,419 --> 00:34:50,213 Kung wala ang asteroid strike, 248 00:34:50,922 --> 00:34:55,009 wala sa mga nakaligtas na ito ang magkakaroon ng pagkakataong maghari. 249 00:34:59,972 --> 00:35:02,934 Mula sa sakuna ng malawakang pagkalipol 250 00:35:04,435 --> 00:35:06,813 dumating ang bagong pulutong ng buhay 251 00:35:08,731 --> 00:35:11,567 sa iba't ibang uri nito… 252 00:35:19,033 --> 00:35:24,038 lahat talagang kayang makipagsabayan sa mga hamon ng buhay: 253 00:35:32,046 --> 00:35:35,174 ang pakikibaka para protektahan at palakihin ang anak… 254 00:35:38,094 --> 00:35:39,303 maghanap ng pagkain, 255 00:35:40,263 --> 00:35:41,305 at magparami. 256 00:35:46,602 --> 00:35:49,272 Maaaring nagbago na ang mga tauhan sa kuwento, 257 00:35:51,440 --> 00:35:54,694 pero pareho pa rin ang mga mahalagang bagay. 258 00:35:57,238 --> 00:36:02,702 Patuloy na sumusuporta sa buhay ang tubig at enerhiya mula sa Araw, 259 00:36:02,785 --> 00:36:06,372 gaya ng ginawa na nila sa nakalipas na bilyon-bilyong taon. 260 00:36:16,090 --> 00:36:20,178 Hanggang ngayon, nagagamit pa rin ang rules ng buhay. 261 00:36:23,723 --> 00:36:27,351 Ang pinakamagaling sumabay sa paligid ang magtatagumpay. 262 00:36:39,238 --> 00:36:42,742 Kompetisyon ang nagtutulak sa ebolusyon. 263 00:36:47,872 --> 00:36:51,792 At nagdudulot ng kaguluhan ang mabilis na pagbabago ng planeta. 264 00:37:02,011 --> 00:37:05,890 Tinutukoy ng rules ng buhay kung paano tataas ang mga dinastiya 265 00:37:06,974 --> 00:37:08,809 at kung paano sila babagsak. 266 00:37:13,356 --> 00:37:15,858 Bawat bagay na nabubuhay ngayon 267 00:37:17,193 --> 00:37:20,613 mababakas ang angkan pabalik sa apat na bilyong taon. 268 00:37:26,327 --> 00:37:29,830 Sa harap ng di kapani-paniwalang pagsubok. 269 00:37:39,966 --> 00:37:46,973 Nalipol na ang 99 porsiyento ng lahat ng species na nabuhay. 270 00:37:52,979 --> 00:37:58,818 Ang isang porsiyentong nakaligtas ang bumubuo sa buhay ngayon. 271 00:38:09,787 --> 00:38:14,500 Tutuklasin ng seryeng ito ang mga pinakamahalagang pangyayari 272 00:38:14,583 --> 00:38:16,377 sa kasaysayan ng buhay. 273 00:38:25,678 --> 00:38:29,307 Mula nang naging pandaigdigang kapangyarihan ang mammals… 274 00:38:37,315 --> 00:38:41,986 hanggang sa mga ninuno ng mga ibong unang lumipad sa himpapawid… 275 00:38:48,117 --> 00:38:51,037 sa ebolusyon ng mga matitigas na itlog 276 00:38:51,954 --> 00:38:55,875 na nagresulta sa pag-usbong ng makapangyarihang dinosaurs. 277 00:39:04,216 --> 00:39:09,180 At kahit ang sandaling unang lumabas ang mga hayop sa tubig. 278 00:39:18,397 --> 00:39:23,069 Sa susunod na kabanata, babalik tayo sa pinagmulan ng buhay sa dagat… 279 00:39:30,201 --> 00:39:33,079 at ang mga unang laban para sa survival… 280 00:39:36,040 --> 00:39:38,292 sa ating pambihirang planeta. 281 00:41:24,690 --> 00:41:27,693 Tagapagsalin ng Subtitle: Marionne Dominique Mancol