2 MILJOEN JAAR GELEDEN
Twee miljoen jaar geleden zag onze planeet er heel anders uit.
Een sabeltandkat, de Smilodon.
Een angstaanjagend roofdier.
In z'n weg staat een enorme schrikvogel van twee meter.
Beide kanten zijn gewapend.
Ze zijn klaar voor een gevecht.
Dit is het verhaal van de grote overlevingsstrijden…
…en de dynastieën die de wereld zouden veroveren.
Dit is het verhaal van het leven.
HET HEDEN
Als je weet waar je moet zijn…
…kun je nog steeds aanwijzingen vinden voor hoe het leven op aarde is ontstaan.
Dit is niet alleen een verzameling zeeroofdieren.
Het is een samenkomst van eeuwenoude bloedlijnen.
Haaien zijn levende fossielen.
Ze zijn al honderden miljoenen jaren onveranderd.
Dolfijnen zijn zoogdieren die lucht ademen.
Hun voorouders zwierven ooit rond op land.
Walvissen, groter dan alle andere dieren die ooit hebben geleefd.
Vogels.
De laatste overlevenden van de dinosaurussen…
…de grootste dynastie ter wereld.
Allemaal roofdieren die op dezelfde prooi jagen…
…maar allemaal met een andere afkomst.
Er leven nu meer dan tien miljoen soorten planten en dieren.
En toch is dit slechts één procent van alle soorten die ooit hebben bestaan.
Door terug in de tijd te reizen…
…ontmoeten we een groot deel van de 99 procent die uitgestorven is.
Dit om een uitzonderlijk verhaal te tonen:
het verhaal van het leven op onze planeet.
HOOFDSTUK 1
4 MILJARD JAAR GELEDEN
Het leven en z'n ongelooflijke variëteit moest ergens beginnen.
De eerste aanzet was vier miljard jaar geleden.
Onze planeet had, wellicht als enige, de juiste omstandigheden.
Vloeibaar water…
…energie van de zon…
…en de perfecte chemische eigenschappen voor de mogelijkheid tot leven.
Het exacte proces is verloren gegaan in de nevelen der tijd.
Maar wat het voorbracht, was een enkele levende cel.
LUCA…
…de laatste universele gemeenschappelijke voorouder.
Hiervan stamt al het leven, alles, af.
Na dit bescheiden begin…
…heeft het leven miljarden jaren nodig gehad om zich echt te ontwikkelen.
450 MILJOEN JAAR GELEDEN
Dat is voor het eerst gelukt in de oceaan.
De eerste dieren die suprematie verworven…
…waren eenvoudige levensvormen.
Deze ongewervelden…
…dieren zonder ruggengraat…
…heersten miljoenen jaren over de zeeën.
Door de geschiedenis heen heeft het leven een eindeloze oorlog gevoerd.
Een dynastie verrijst, om door de volgende te worden overwonnen.
Planten namen als eerste het land in.
Ze creëerden omstandigheden die ervoor zorgden…
…dat de ongewervelden volgden…
…en het overnamen.
Maar de ongewervelden konden niet eeuwig heersen.
Een nieuwe dynastie was sterker.
Eentje die ook uit het water kwam.
De amfibieën.
Hun nieuwe lichaamsbouw van vier ledematen en een ruggengraat…
…zou een blijvende blauwdruk voor succes blijken.
Hun bereik was beperkt door hun afhankelijkheid van water.
Maar ze brachten een andere dynastie voort die daar geen last van had.
De reptielen.
Ze konden zelfs de droogste gebieden verkennen.
Lopend kwamen ze over de hele wereld.
Voor het eerst in de geschiedenis was er een wereldmacht.
Uit deze vroege reptielen…
…kwam de meest iconische dynastie voort.
De dinosaurussen.
Ze zouden meer dan 150 miljoen jaar heersen.
Een groep van verbazingwekkende variëteit, van wie de absolute heerschappij…
…alleen ten einde kwam door rampzalige pech.
Uit hun schaduw…
…rees de laatste grote bloedlijn op.
De zoogdieren.
Eén soort zou onze planeet veranderen…
…zoals niets dat ooit had gedaan.
De opkomst en ondergang van de dynastieën over vier miljard jaar…
…was niet alleen een kwestie van toeval.
De hele reis…
…van het ontstaan van leven tot de variëteit vandaag de dag…
…werd aangedreven door bepaalde fundamentele principes.
De beginselen van het leven.
Het eerste beginsel is dat degene die zich het beste aanpast, overleeft.
Deze vlindereieren zien er identiek uit.
Maar elk eitje heeft een andere combinatie genen.
Dat maakt elk individu compleet uniek.
Sommige hebben genetische eigenschappen die hen helpen te overleven.
Eigenschappen die van generatie op generatie worden doorgegeven.
Tot er uiteindelijk eentje zo anders is dan z'n voorgangers…
…dat het een geheel nieuwe soort wordt.
Deze soort heeft zich aangepast aan de omgeving.
Dit noemen we evolutie.
Maar de rupsen zijn niet de enige die evolueren.
Alles in dit bos vecht om te overleven.
Zo ook de planten.
Als ze hun gang mogen gaan, eten de rupsen ze helemaal kaal.
Maar deze plant heeft zichzelf aangepast om te overleven.
Hij heeft gif in z'n bladeren.
Dit doodt alles wat hem opeet.
Het is chemische oorlogvoering.
Dan evolueert er een nieuwe rupssoort.
Eentje die de giftige bladeren kan opeten.
En zo ook de eitjes die erop zitten.
In reactie…
…passen vlinders zich aan door eitjes te leggen op planten zonder eitjes.
Zo zorgen ze dat hun jongen een zo goed mogelijk begin hebben.
Maar de planten slaan terug.
Ze vormen groeisels op hun bladeren…
…die op vlindereitjes lijken.
Hierdoor schrikken ze de vrouwtjes af om daar eitjes te leggen.
Bovendien produceren de nepeitjes een zoete nectar die mieren aantrekt.
Die mieren eten rupsen.
Het eerste beginsel, dat degene die zich het beste aanpast, overleeft…
…heeft geleid tot de enorme diversiteit die er nu is.
Het volgende beginsel…
…is dat competitie leidt tot aanpassing.
2 MILJOEN JAAR GELEDEN
En de grootste concurrentie komt van de eigen soort.
Een mannelijke schrikvogel.
Zijn territorium is de oever van het meer.
Maar hij is niet alleen.
Een jonger mannetje wil deze toplocatie.
De oudere kan de dreiging niet negeren.
De jongere weigert zich terug te trekken.
Hij heeft ook een territorium nodig.
De twee beginnen een rituele vertoning.
Ze schatten de ander z'n kracht in…
…terwijl ze hun eigen laten zien.
Hun afgestemde bewegingen zijn zo formeel als een dans.
Wie is de eerste die zich terugtrekt?
Of aanvalt?
Met niets om ze te scheiden, is een gevecht onvermijdelijk.
Maar ze hebben gezelschap.
De sluwheid van de Smilodon…
…is een van de redenen waarom schrikvogels zijn uitgestorven.
Concurrentie, zowel onderling als tussen soorten…
…ligt altijd aan de basis van evolutie.
Maar niet alleen degenen die strijden veranderen.
Het slagveld zelf verandert ook…
…wat leidt tot het derde beginsel van het leven:
de aarde blijft nooit lang stabiel.
Soms helpt dat het leven.
Soms belemmert het dat.
Door de geschiedenis heen hebben vulkanen voor de grootste veranderingen gezorgd.
Uitbarstingen die duizenden jaren duurden…
…hebben keer op keer grote delen van onze planeet bedekt.
Ze hebben gassen de atmosfeer ingepompt, het klimaat veranderd, en het ergste:
ze hebben wereldwijde massa-extinctie veroorzaakt.
De wereld is zelden stabiel geweest.
Soms was hij een wereld van vuur.
En soms een wereld van ijs.
Onze veranderende planeet heeft uitdagingen voor het leven gecreëerd.
Van giftige zeeën…
…tot wereldwijde woestenij…
…en periodes van bijna eindeloze regen.
Op vier verschillende momenten…
…heeft de planeet het leven naar de rand van het bestaan geduwd.
Elke keer ging meer dan driekwart van alle soorten verloren…
…door massa-uitsterving.
Onze planeet kan wreed zijn.
76 MILJOEN JAAR GELEDEN
Maar er was één periode…
…waarin de aarde 100 miljoen jaar stabiel was.
Een periode waarin één groep de machtigste dynastie werd.
Dit was het dinosaurustijdperk.
De lange periode van kalmte hielp ze om zich in groten getale te verspreiden.
Dit zijn maiasaura's.
Kalme planteneters die kuddes vormen van wel duizenden dinosaurussen.
Deze massabijeenkomst biedt veiligheid.
En niet alleen voor de volwassenen.
Dit nogal voorzichtige vrouwtje…
…wil graag terug naar haar nest.
Maiasaura betekent 'goede moeder'.
Net als de andere vrouwtjes…
…heeft ze haar nest gemaakt in een enorme kolonie.
Om er te komen…
…moet ze voorbij de defensieve moeders komen die hun jongen beschermen.
Door de ene agressor te ontwijken…
…komt ze te dicht bij de andere.
Eindelijk bereikt ze haar eigen nest.
Ze voedt haar jongen bijna als een vogel.
Ze zal ze maandenlang in het nest beschermen…
…tot ze groot genoeg zijn om zich bij de kudde te voegen.
Maar de planeet hield niet alleen grote aantallen dinosaurussen in stand.
Z'n stabiliteit zorgde ook voor allerlei soorten en maten dinosaurussen.
Triceratops is heel anders dan de weerloze Maiasaura.
Met een gewicht van zo'n 4,5 ton en drie hoorns…
…is ze goed gepantserd.
Ze is aangepast aan een wereld waarin aanvallen de beste verdediging is.
Met het broedseizoen op komst, moet ze in topconditie zijn.
Dat betekent dat ze het beste eten moet vinden wat er is.
Maar dit heeft haar ver van de kudde gebracht…
…en dichter bij de rand van het bos.
Ze is terecht nerveus.
Triceratops is niet de enige reus in deze bossen.
Tyrannosaurus rex.
Het ultieme roofdier.
Ze heeft haar twee jongen bij zich.
De jongen zijn sneller dan hun moeder.
Ze werken samen.
De triceratops kan de jongen op een afstandje houden…
…maar de volwassene niet.
Alleen de bescherming van de kudde kan haar redden.
Ze vormen een verdedigingsmuur.
Zelfs 's werelds grootste roofdier weet wanneer ze verslagen is.
In tegenstelling tot het jong.
66,04 MILJOEN JAAR GELEDEN
De dino's hadden wellicht nog geheerst…
…als de omstandigheden op aarde hetzelfde waren gebleven.
Maar alles stond op het punt te veranderen.
En dat in één dag.
Een asteroïde zo groot als de Mount Everest…
…die twintig keer zo snel was als een kogel…
…sloeg in op aarde.
Ze maakte een gat van 20 kilometer diep en 180 kilometer breed.
Ze veroorzaakte een wereldschokkende reeks gebeurtenissen.
Uit de enorme krater kwam de echte verwoesting.
Een deken van as en puin van honderden kilometers dik…
…die de wereld bedekte.
De wolk blokkeerde het zonlicht.
Dit leidde tot de dood van bijna alle dinosaurussen.
En tot de dood van driekwart van het leven op aarde.
De vernietiging was allesomvattend.
Het was de vijfde massa-uitsterving.
Maar er waren overlevenden.
Overlevenden die de basis zouden vormen van alle soorten die tegenwoordig bestaan.
De vogels waren de enige overgebleven dinosaurussen.
Tegenwoordig zijn er meer dan 10.000 soorten…
…te vinden in elk leefgebied op aarde.
Maar de vogels hadden de planeet niet voor zichzelf.
Een andere grote dynastie verrees ook uit de as.
De zoogdieren.
Ten tijde van de dinosaurussen waren ze slechts 'n voetnoot in de geschiedenis.
Zonder het inslaan van de asteroïde…
…hadden deze overlevenden nooit de kans gekregen om te heersen.
Uit de catastrofe van de massa-uitsterving…
…ontstond deze grote hoeveelheid van leven…
…in al z'n wonderbaarlijke soorten.
Allemaal volledig aangepast aan de uitdagingen van het leven:
hoe moeilijk het is om jongen groot te brengen…
…voedsel te vinden…
…en te paren.
De personages mogen dan wel anders zijn…
…maar de essentie blijft hetzelfde.
Water en de energie van de zon blijven zorgen voor leven…
…net zoals ze dat al miljarden jaren doen.
Zelfs tegenwoordig gaan de beginselen van het leven nog op.
Alleen degene die zich het best aanpast, overleeft.
Concurrentie drijft evolutie.
En een snel veranderende planeet veroorzaakt chaos.
Deze beginselen bepalen hoe dynastieën opkomen…
…en hoe ze vallen.
Alles wat vandaag de dag leeft…
…kan zijn erfgoed vier miljard jaar terugvoeren.
Dit ondanks alle zware tegenslagen.
Negenennegentig procent van alle soorten die ooit hebben bestaan…
…is uitgestorven.
Wat we nu nog zien, is de ene procent die het heeft overleefd.
Deze serie kijkt naar de belangrijkste mijlpalen in de geschiedenis van 't leven.
Vanaf het moment dat zoogdieren een wereldmacht werden…
…tot de voorouders van de vogels die als eerste vlogen…
…tot de evolutie van eieren met een harde schaal…
…die leidde tot de opkomst van de machtige dinosaurussen.
En zelfs het moment waarop dieren voor het eerst uit het water kwamen.
In het volgende hoofdstuk gaan we terug naar de oorsprong van het leven in de zee.
Naar de eerste overlevingsstrijden…
…op onze buitengewone planeet.
Ondertiteld door: Susan Oldemenger