DWA MILIONY LAT TEMU
Dwa miliony lat temu
nasza planeta była zupełnie innym miejscem.
Kot szablozębny, smilodon.
Groźny drapieżnik swoich czasów.
A na jego drodze
stoi potężny titanis,
dwumetrowy ptak.
Obie strony są uzbrojone…
i gotowe do walki.
Oto historia wielkich bitew o przetrwanie
oraz dynastii, które przejęły władzę nad światem.
Oto historia życia.
ŻYCIE NA PLANECIE ZIEMIA
CZASY OBECNE
Jeśli wiesz, gdzie szukać,
wciąż możesz znaleźć wskazówki
na temat początków życia na naszej planecie.
To nie jest tylko gromada morskich drapieżników.
To miejsce spotkania starożytnych rodów.
Rekiny, żywe skamieliny,
praktycznie nie zmieniły się przez setki milionów lat.
Delfiny, oddychające powietrzem ssaki,
których przodkowie wędrowali po lądzie.
Wieloryby, największe zwierzęta, jakie kiedykolwiek istniały.
Ptaki,
ostatni potomkowie dinozaurów…
najwspanialszej dynastii świata.
Wszystkie te drapieżniki polują na tę samą zdobycz,
ale mają zupełnie inne pochodzenie.
Na świecie żyje obecnie ponad dziesięć milionów gatunków stworzeń.
A jednak stanowią zaledwie 1% gatunków, które kiedykolwiek istniały.
Przeniesiemy się w przeszłość,
by spotkać wiele z tych 99%, które wyginęło.
Oto najbardziej niezwykła historia świata.
Historia życia na naszej planecie.
ROZDZIAŁ PIERWSZY
PRAWIDŁA ŻYCIA
CZTERY MILIARDY LAT TEMU
Życie i jego niesamowita różnorodność musiały się gdzieś rozpocząć.
Pierwsza iskra pojawiła się cztery miliardy lat temu.
W odróżnieniu od innych,
na naszej planecie panowały odpowiednie warunki.
Ciekła woda,
energia słoneczna
i idealny skład chemiczny, by mogło powstać życie.
Dokładny proces zaginął w mrokach przeszłości.
Ale w jego rezultacie powstała maleńka, żywa komórka.
LUCA,
ostatni uniwersalny wspólny przodek…
z którego wywodzi się całe życie na Ziemi.
Pomimo skromnych początków
życie rozwinęło prawdziwą złożoność na przestrzeni miliardów lat.
450 MILIONÓW LAT TEMU
Po raz pierwszy udało się to w oceanach.
Pierwsze zwierzęta, które osiągnęły dominację,
były prostymi formami życia.
Te bezkręgowce,
zwierzęta bez kręgosłupa,
rządziły morzami przez miliony lat.
Na przestrzeni dziejów życie toczyło niekończącą się wojnę.
Pojawiały się nowe dynastie, które były zwyciężane przez kolejne.
Rośliny jako pierwsze podbiły ląd…
i stworzyły warunki, które następnie…
utorowały drogę dla bezkręgowców
i ich dominacji.
Ale bezkręgowce nie mogły rządzić wiecznie.
Prześcignęła je nowa dynastia…
która też wywodziła się z wody.
Płazy.
Ich nowa budowa ciała, z czterema kończynami i kręgosłupem,
okazała się trwałym planem na sukces.
Ich zasięg był ograniczony przez uzależnienie od wody.
Ale zapoczątkowały dynastię, która nie miała tych ograniczeń.
Gady.
Mogły przetrwać nawet w suchych regionach,
więc rozprzestrzeniły się po całym świecie.
Po raz pierwszy w historii pojawiła się światowa potęga.
A z tych wczesnych gadów
wywodzi się najsłynniejsza dynastia świata.
Dinozaury.
Miały utrzymać się przy władzy przez ponad 150 milionów lat.
To zadziwiająco różnorodna grupa,
której absolutna władza
została nagle przerwana przez katastrofalnego pecha.
Z ich cienia
wyłonił się ostatni wielki ród.
Ssaki.
A jeden z nich zmienił naszą planetę
jak żaden inny.
Powstanie i upadek tych dynastii na przestrzeni czterech miliardów lat
nie było jedynie dziełem przypadku.
Cała ta podróż,
od początków życia do różnorodności, którą dziś znamy,
opierała się na pewnych podstawowych zasadach.
Na prawidłach życia.
Pierwsza zasada brzmi,
że najlepiej przystosowany zawsze wygrywa.
Te wszystkie jaja motyli wyglądają identycznie.
Ale każde ma inną kombinację genów,
która czyni je jedynymi w swoim rodzaju.
Niektóre będą miały cechy genetyczne, które pomogą im przetrwać.
I te cechy będą przechodzić z pokolenia na pokolenie…
aż w końcu
staną się tak różne od swoich przodków,
że powstanie zupełnie nowy gatunek…
lepiej przystosowany do warunków środowiska.
To właśnie ewolucja.
Ale nie tylko gąsienice ewoluują.
W tym lesie wszystko walczy o przetrwanie…
łącznie z roślinami.
Nieposkromione gąsienice obgryzłyby je do naga.
Ale ta roślina wytworzyła własne techniki przetrwania.
Trucizna w jej liściach
zabije wszystko, co spróbuje ją zjeść.
To broń chemiczna.
Wtedy wyewoluuje nowy gatunek gąsienicy…
który będzie mógł zjadać te trujące liście
i jaja, które zostały na nich złożone.
W efekcie inne motyle zaczną składać jaja tylko na roślinach,
na których nie ma jaj…
by zapewnić swemu potomstwu jak najlepszy start.
Ale rośliny kontratakują…
wytwarzając narośle,
które przypominają jaja motyli…
co odstrasza samice przed składaniem tam jaj.
Co więcej, sztuczne jaja produkują nektar, który wabi mrówki…
które żywią się gąsienicami.
Pierwsza zasada życia, że najlepiej przystosowany zwycięży,
wytworzyła ogromną różnorodność, która istnieje dzisiaj.
Kolejna zasada brzmi,
że rywalizacja napędza adaptację.
DWA MILIONY LAT TEMU
A najostrzejsza konkurencja zachodzi w obrębie jednego gatunku.
Samiec titanisa.
Jego terytorium to brzeg jeziora.
Ale nie jest sam.
Młodszy samiec chce przejąć ten teren.
Starszy nie może zignorować zagrożenia.
Młodzieniec nie chce się poddać.
Potrzebuje własnego terytorium.
Dwa samce rozpoczynają rytualny pokaz.
Oceniają siłę drugiego…
i popisują się własną.
Ich skoordynowane ruchy
przypominają taniec.
Kto pierwszy się wycofa?
Lub zaatakuje?
Nie dzieli ich już nic, więc walka jest nieunikniona.
Ale mają towarzystwo.
Przebiegłość smilodonów
przyczyniła się do wymarcia titanisów.
Konkurencja wewnątrz gatunków i pomiędzy nimi
zawsze napędzała ewolucję.
Ale nie tylko ci, którzy walczą, podlegają ciągłym zmianom.
Zmienia się też samo pole bitwy,
co prowadzi do trzeciej zasady życia:
stabilność na Ziemi nie trwa długo.
Czasem to pomaga życiu.
Czasami mu szkodzi.
Wulkany to jeden z największych czynników zmian w historii.
Erupcje trwające tysiące lat
wielokrotnie pochłaniały ogromne połacie naszej planety.
Uwalniały gazy do atmosfery, zmieniały klimat, a w najgorszym razie
powodowały globalne masowe wymieranie.
Świat rzadko bywał stabilny.
Czasem był królestwem ognia.
Czasem królestwem lodu.
Nasza zmieniająca się planeta stawia życiu wiele wyzwań.
Od toksycznych mórz…
po globalne pustkowia…
i okresy niekończących się deszczy.
W czterech różnych okresach
planeta popchnęła życie na samą krawędź istnienia.
Za każdym razem ponad trzy czwarte wszystkich gatunków
zginęło w wyniku masowego wymierania.
Nasza planeta bywa brutalna.
76 MILIONÓW LAT TEMU
Ale był jeden okres,
w którym Ziemia była stabilna przez 100 milionów lat.
Czas, w którym jedna z grup stała się najpotężniejszą dynastią.
To była era dinozaurów.
Długi spokój pomógł dinozaurom masowo się rozprzestrzenić.
To majazaury,
łagodni roślinożercy, którzy tworzą wielotysięczne stada.
To wielkie zgromadzenie zapewnia bezpieczeństwo.
I nie tylko dorosłym.
Ta ostrożna samica
chce wrócić do swojego gniazda.
Majazaura oznacza „dobra matka”.
Tak jak inne samice,
zbudowała swoje gniazdo w ogromnej kolonii.
By tam dotrzeć,
musi stawić czoła innym matkom, które chcą chronić swoje młode.
Unika jednego agresora,
ale zbliża się do drugiego.
W końcu dociera do własnego gniazda.
Karmi swoje młode w bardzo ptasi sposób.
Będzie chroniła je przez wiele miesięcy,
aż będą na tyle duże, by dołączyć do stada.
Ale planeta wspierała nie tylko dużą liczebność dinozaurów.
Jej stabilność sprzyjała też dinozaurom wszelkich kształtów i rozmiarów.
Triceratops znacznie różni się od bezbronnej majazaury.
Waży pięć ton i ma trzy rogi.
Jest ciężko opancerzony…
i przystosowany do świata, w którym najlepszą formą obrony jest atak.
W sezonie lęgowym samica musi być w szczytowej formie.
To oznacza ciągłe poszukiwanie najlepszego pożywienia.
Ale poszukiwania odciągnęły ją od stada…
bliżej krawędzi lasu.
Ma prawo się denerwować.
Triceratops to nie jedyny olbrzym w tym lesie.
Tyranozaur.
Najdoskonalszy drapieżnik.
Ma ze sobą dwójkę młodych.
Rodzeństwo jest szybsze od matki.
Działają razem.
Triceratops zdoła pokonać młode,
ale nie dorosłego.
Tylko stado może ją uratować.
Tworzą mur obronny.
Nawet największy drapieżnik świata wie, że został pokonany.
Ale nie ten młody samiec.
66,04 MILIONÓW LAT TEMU
Dinozaury mogłyby nadal rządzić,
gdyby warunki na Ziemi pozostały takie same.
Ale wszystko miało się zmienić.
I to w zaledwie jeden dzień.
Asteroida wielkości Mount Everestu,
poruszająca się 20 razy szybciej niż nabój,
uderzyła w Ziemię.
Pozostawiła po sobie krater głęboki na 20 kilometrów i szeroki na 180…
wyzwalając łańcuch zdarzeń, które wstrząsnęły Ziemią.
A z tego ogromnego krateru wyłonił się prawdziwy zabójca.
Ściana popiołu i gruzu o grubości setek kilometrów…
która otoczyła kulę ziemską.
Chmura przesłoniła słońce,
co wywołało śmierć prawie wszystkich dinozaurów…
i trzech czwartych życia na Ziemi.
To była globalna zagłada.
To było piąte masowe wymieranie świata.
Ale niektórzy przetrwali.
Gatunki, które ocalały, są przodkami tych istniejących dzisiaj.
Ptaki to jedyne ocalałe dinozaury.
Dziś jest ich ponad 10 000 gatunków
i zamieszkują każde środowisko na Ziemi.
Ale ptaki nie miały planety na wyłączność.
Z popiołów powstała inna wielka dynastia.
Ssaki.
Za czasów dinozaurów były jedynie przypisem w historii.
Gdyby nie asteroida,
żaden z ocalałych gatunków nie miałby szansy rządzić.
W efekcie katastrofy masowego wymierania
powstała ta nowa mnogość gatunków
w całej swej niezwykłej różnorodności…
idealnie przystosowana do wszystkich wyzwań życia.
Do walki o ochronę i wychowanie młodych,
do znajdowania pożywienia i rozmnażania się.
Główni bohaterowie się zmienili,
ale najważniejsze pozostaje bez zmian.
Woda i energia słoneczna dalej podtrzymują życie,
tak jak robiły to przez miliardy lat.
Zasady życia obowiązują do dziś.
Przetrwają tylko najlepiej przystosowani.
Konkurencja napędza ewolucję.
A szybko zmieniająca się planeta powoduje chaos.
Te prawidła życia decydują o powstawaniu nowych dynastii
i ich upadku.
Każde stworzenie, które dziś istnieje,
może prześledzić swe dziedzictwo cztery miliardy lat wstecz.
Pokonały wszelkie przeciwności losu.
Około 99% wszystkich gatunków, które kiedykolwiek istniały
to gatunki wymarłe.
Dzisiejsze życie to jeden procent, któremu udało się przetrwać.
Ten serial przedstawi najważniejsze kamienie milowe
w historii życia.
Od momentu, gdy ssaki stały się światową potęgą…
do pierwszych przodków ptaków, które wzbiły się w powietrze…
do wytworzenia jaj z twardą skorupką,
które doprowadziły do powstania potężnych dinozaurów.
A nawet do momentu, w którym zwierzęta wyszły z wody na ląd.
W następnym rozdziale wrócimy do początków życia w morzu…
oraz pierwszych walk o przetrwanie…
na naszej niezwykłej planecie.
Napisy: Marta Racka