(สองล้านปีที่แล้ว)
เมื่อสองล้านปีก่อน โลกของเรา แตกต่างอย่างยิ่งจากตอนนี้
เสือเขี้ยวดาบ สไมโลดอน
สัตว์นักล่าที่น่ากลัวที่สุดในสัตว์ยุคเดียวกัน
เทอร์เรอร์เบิร์ดตัวใหญ่ยักษ์ สูงสองเมตรยืนขวางทางอยู่
ทั้งสองฝ่ายมีเขี้ยวเล็บ...
และพร้อมจะห้ำหั่น
นี่คือเรื่องราวของการต่อสู้ เพื่อความอยู่รอดครั้งสำคัญ
เรื่องราวของสายพันธุ์ที่จะได้ยึดครองโลก
นี่คือเรื่องราวของชีวิต
(ชีวิตบนโลกของเรา)
(ยุคปัจจุบัน)
หากเรารู้ว่าต้องมองไปที่ใด
ก็ยังพอมองหาเบาะแส ต้นกำเนิดสิ่งมีชีวิตบนโลกของเราได้
นี่ไม่ใช่แค่การรวมตัวของนักล่าในทะเล
แต่คือการรวมตัวกันของเผ่าพันธุ์โบราณกาล
ฉลาม ซากดึกดำบรรพ์ที่ยังมีชีวิต
สายพันธุ์ที่ไม่เปลี่ยนแปลงเลยมาหลายร้อยล้านปี
โลมา สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่ใช้อากาศหายใจ
บรรพบุรุษของพวกมันเคยหากินบนบก
วาฬ ตัวใหญ่กว่าสัตว์อื่นๆ ที่เคยปรากฏ
นก
ผู้รอดชีวิตกลุ่มสุดท้ายของสายพันธุ์ไดโนเสาร์
วงศ์ตระกูลสัตว์ที่ใหญ่ที่สุดในโลก
นักล่าทั้งหมดนี้
กำลังล่าเหยื่อชนิดเดียวกัน
แต่มีต้นกำเนิดที่ต่างกันโดยสิ้นเชิง
ปัจจุบันมีพืชและสัตว์มากกว่าสิบล้านสายพันธุ์
แต่พวกมันเป็นแค่หนึ่งเปอร์เซ็นต์ ของสายพันธุ์ทั้งหมดที่เคยปรากฏบนโลก
ด้วยการเดินทางย้อนเวลา
เราจะได้พบกับ 99% ของสายพันธุ์ที่สูญสิ้นไปแล้ว
เพื่อเปิดเผยเรื่องราวที่อัศจรรย์ที่สุด
เรื่องราวของชีวิตบนโลกของเรา
(บทที่ 1)
(กฎเกณฑ์ของชีวิต)
(สี่พันล้านปีที่แล้ว)
สรรพชีวิตอันหลากหลายเหลือเชื่อ ต้องเริ่มต้นที่ไหนสักแห่ง
จุดกำเนิดแรกเกิดขึ้นเมื่อสี่พันล้านปีก่อน
บางทีโลกของเราอาจมี เงื่อนไขที่เหมาะสมต่างจากที่อื่น
ของเหลวอย่างน้ำ
พลังงานจากดวงอาทิตย์
และเคมีที่สมบูรณ์แบบสำหรับก่อเกิดสิ่งมีชีวิต
กระบวนการที่แน่ชัดเลือนหายไปในกาลเวลา
แต่สิ่งที่กระบวนการนั้นสร้างขึ้นคือ สิ่งมีชีวิตเซลล์เดียวขนาดจิ๋ว
ลูก้า
บรรพบุรุษร่วมที่ใกล้กันที่สุดของสิ่งมีชีวิตบนโลก
ต้นทางของสิ่งมีชีวิตทั้งมวล
จากจุดเริ่มต้นอันสมถะเหล่านี้เอง
ชีวิตใช้เวลาหลายพันล้านปี พัฒนาเป็นความซับซ้อนอย่างแท้จริง
(ก่อนหน้านี้ 450 ล้านปี)
ความสำเร็จครั้งแรกเกิดขึ้นในมหาสมุทร
สัตว์ยุคแรกๆ ที่อยู่ตำแหน่งสูงสุด
คือรูปแบบชีวิตที่เรียบง่าย
สัตว์ทะเล
ซึ่งไม่มีกระดูกสันหลังเหล่านี้
ครองท้องทะเลมาหลายล้านปี
ตลอดประวัติศาสตร์ สิ่งมีชีวิตได้เข้าร่วมในสงครามที่ไม่มีวันจบ
วงศ์ตระกูลหนึ่งถือกำเนิดขึ้น
เพียงเพื่อจะถูกพิชิตโดยวงศ์ตระกูลถัดไป
พืชเป็นหนึ่งในวงศ์ตระกูลแรกที่ยึดครองผืนดิน…
ระหว่างนั้นก็สร้างสภาวะต่างๆ
ที่เอื้อให้สัตว์ไร้กระดูกสันหลังถือกำเนิดตามมา
และครองโลกต่อ
แต่สัตว์ไร้กระดูกสันหลัง ไม่อาจครองโลกไปได้ตลอด
วงศ์ตระกูลใหม่ย่อมมีชัยเหนือพวกมัน
วงศ์ตระกูลหนึ่งมาจากน้ำเช่นกัน
สัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก...
โครงสร้างร่างกายแบบใหม่ ที่มีสี่ขาและมีกระดูกสันหลัง
ทำให้มันเป็นต้นแบบ ความสำเร็จที่ยั่งยืนท้าทายกาลเวลา
ขอบเขตของพวกมันจำกัดอยู่กับสายน้ำ
แต่พวกมันให้กำเนิด อีกวงศ์ตระกูลหนึ่งที่ไม่มีข้อจำกัดนี้
สัตว์เลื้อยคลาน
ด้วยความที่อยู่รอดแม้ในพื้นที่แห้งแล้งที่สุด
พวกมันจึงเยื้องกรายคืบคลานไปได้ทั่วโลก
เป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ที่สัตว์ครองโลกได้
จากสัตว์เลื้อยคลานยุคแรกเหล่านี้
ก็ตามมาด้วยวงศ์ตระกูล ที่โดดเด่นที่สุดของสัตว์เลื้อยคลาน
ไดโนเสาร์
พวกมันครองโลกนานกว่า 150 ล้านปี
มีสายพันธุ์หลากหลายอย่างน่าอัศจรรย์
การครองโลกอย่างเบ็ดเสร็จของพวกมัน
กลับถึงจุดจบด้วยภัยพิบัติที่ไม่คาดคิด
พ้นไปจากเงื้อมเงานี้
สายพันธุ์ที่ยิ่งใหญ่ล่าสุดจึงถือกำเนิดขึ้น
สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม
หนึ่งในสายพันธุ์นี้ จะเปลี่ยนโลกของเราในเวลาต่อมา
อย่างที่ไม่เคยเป็นมาก่อน
การเกิดขึ้นและดับไปของวงศ์ตระกูลเหล่านี้
ตลอดเวลากว่าสี่พันล้านปี
ไม่ใช่แค่เรื่องบังเอิญ
ตลอดเส้นทางนั้น
จากจุดกำเนิดของชีวิต จนถึงความหลากหลายอนันต์อย่างที่รู้ในปัจจุบัน
ขับเคลื่อนด้วยหลักการพื้นฐานบางอย่าง นั่นคือ
กฎเกณฑ์ของชีวิต
กฎข้อแรกคือ ผู้ที่ปรับตัวเก่งที่สุดจะชนะเสมอ
ไข่ผีเสื้อพวกนี้ดูเหมือนกันหมด
ทว่าแต่ละฟองประกอบด้วยยีนที่ต่างกัน
ซึ่งทำให้แต่ละฟองมีเอกลักษณ์เฉพาะตัว
บางฟองจะมีคุณสมบัติทางพันธุกรรม ที่ช่วยให้พวกมันอยู่รอด
คุณสมบัติที่จะส่งต่อจากรุ่นสู่รุ่น…
จนในที่สุด
รุ่นหนึ่งจะแตกต่างจากรุ่นก่อนอย่างยิ่ง
จนกลายเป็นสายพันธุ์ใหม่อย่างสิ้นเชิง
สายพันธุ์ที่ปรับตัวเข้ากับสภาพแวดล้อมได้ดีขึ้น
นี่คือวิวัฒนาการ
แต่หนอนผีเสื้อไม่ใช่สัตว์ชนิดเดียวที่มีวิวัฒนาการ
ทุกชีวิตในป่าแห่งนี้กำลังต่อสู้เพื่อความอยู่รอด
รวมถึงพืชด้วย
ถ้าไม่ระวัง หนอนผีเสื้อจะรุมทึ้งมันจนใบโกร๋น
แต่พืชชนิดนี้มีวิวัฒนาการ ปรับตัวเพื่อความอยู่รอดในแบบของมันเอง
พิษในใบของมัน
สามารถฆ่าทุกอย่างที่มากัดกิน
มันคือสงครามเคมี
จากนั้นหนอนผีเสื้อสายพันธุ์ใหม่ก็พัฒนาขึ้น...
จนสามารถกินใบไม้ที่มีพิษได้
รวมถึงไข่ที่อาจจะติดมากับใบไม้นั้น
ผลต่อมาคือ
ผีเสื้อพันธุ์อื่นปรับตัวโดยการวางไข่เฉพาะบนพืช
ที่ไม่มีไข่อื่นติดอยู่…
เพื่อให้แน่ใจว่าลูกๆ ของพวกมันมีโอกาสเกิดมากที่สุด
แต่พืชก็ตอบโต้…
ด้วยการพัฒนาใบของตนเองให้มีลักษณะใหม่
เลียนแบบไข่ผีเสื้อ…
ป้องกันไม่ให้ผีเสื้อตัวเมียมาวางไข่
ยิ่งไปกว่านั้น ไข่ปลอมเหล่านี้ ยังผลิตน้ำหวานที่ล่อใจมด
สัตว์ที่กินหนอนผีเสื้อเป็นอาหาร
กฎข้อแรกของชีวิต ที่บอกว่า ผู้ปรับตัวเก่งที่สุดจะชนะเสมอ
ได้สร้างความหลากหลาย มหาศาลที่ดำรงอยู่ทุกวันนี้
กฎข้อต่อมาของชีวิตคือ
การแข่งขันทำให้เกิดการปรับตัว
(สองล้านปีที่แล้ว)
และการแข่งขันที่รุนแรงที่สุด เกิดขึ้นในพวกเดียวกัน
เทอร์เรอร์เบิร์ดตัวผู้
อาณาเขตของมันคือ ริมฝั่งทะเลสาบ
แต่ไม่ได้มีแค่ตัวเดียว
ตัวที่หนุ่มกว่าต้องการทำเลทองนี้
ตัวที่แก่กว่าไม่อาจมองข้ามภัยคุกคาม
ตัวหนุ่มไม่ยอมถอย
มันต้องการอาณาเขตของตัวเอง
ทั้งสองเริ่มเคลื่อนไหวแสดงท่าที
ประเมินความแข็งแกร่งของอีกฝ่าย
พร้อมกับอวดความแข็งแกร่งของตน
การเคลื่อนไหวที่สอดประสาน
ราวกับการเต้นรำ
ใครจะเป็นฝ่ายล่าถอยก่อน
ใครจะโจมตีก่อน
เมื่อไม่มีใครมาห้าม การต่อสู้ย่อมไม่อาจเลี่ยงได้
แต่มีแขกมาเยือน
ความหลักแหลมแบบ สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมของสไมโลดอน
เป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้เทอร์เรอร์เบิร์ดสูญพันธุ์
การแข่งขัน ทั้งภายในและระหว่างสายพันธุ์
เป็นตัวขับเคลื่อนวิวัฒนาการเสมอมา
แต่ไม่ใช่เฉพาะผู้ต่อสู้ที่เปลี่ยนแปลงตลอดเวลา
สนามรบเองก็เปลี่ยนแปลงเช่นกัน
ซึ่งนำไปสู่กฎเกณฑ์ของชีวิตข้อที่สามนั่นคือ
โลกไม่เคยอยู่นิ่งได้นาน
บางครั้งมันเอื้อต่อชีวิต
บางครั้งมันก็เป็นอุปสรรค
ตลอดประวัติศาสตร์ที่ผ่านมา ภูเขาไฟคือ หนึ่งในผู้สร้างการเปลี่ยนแปลงที่ยิ่งใหญ่ที่สุด
การปะทุที่ยาวนานหลายพันปี
กลืนกินพื้นที่กว้างใหญ่ของโลกเราซ้ำแล้วซ้ำเล่า
สูบแก๊สขึ้นสู่ชั้นบรรยากาศ
เปลี่ยนแปลงสภาพอากาศ
และที่เลวร้ายที่สุด
ทำให้เกิดการสูญพันธุ์ทั่วโลก
โลกแทบไม่เคยหยุดนิ่ง
บางครั้ง โลกคือดินแดนแห่งไฟ
บางครั้ง โลกคือดินแดนแห่งน้ำแข็ง
โลกที่เปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลาของเรา สร้างความท้าทายมากมายให้กับชีวิต
ตั้งแต่ทะเลที่เป็นพิษ...
ไปจนถึงดินแดนรกร้างทั่วโลก...
และหน้าฝนที่แทบไม่จบไม่สิ้น
นับได้สี่ครั้งที่
โลกตกอยู่ในสภาพทำให้ชีวิต หมิ่นเหม่ต่อการสูญพันธุ์
แต่ละครั้ง กว่าสามในสี่ของสายพันธุ์ทั้งหมด
ล้มตายไปในการสูญพันธุ์ครั้งใหญ่
โลกของเราอาจเป็นดาวเคราะห์ที่ทรหดแห่งนึง
(เจ็ดสิบหกล้านปีที่แล้ว)
แต่มีอยู่ช่วงเวลาหนึ่ง
ที่โลกสงบนิ่งถึง 100 ล้านปี
ช่วงเวลาที่ทำให้ชีวิตกลุ่มหนึ่ง กลายเป็นวงศ์ตระกูลที่ทรงอำนาจที่สุด
นี่คือยุคของไดโนเสาร์
ความสงบที่ยาวนานช่วยให้ ไดโนเสาร์ขยายพันธุ์จำนวนมหาศาล
พวกนี้คือ ไมอาซอรา
สัตว์กินพืชนิสัยอ่อนโยน ที่แข็งแกร่งเพราะอยู่รวมฝูงหลายพันตัว
พวกมันรวมฝูงขนาดใหญ่เพื่อความปลอดภัย
และไม่ได้มีเพียงตัวเต็มวัย
ตัวเมียที่ค่อนข้างระแวดระวังตัวนี้
อยากกลับไปที่รังใจจะขาด
ไมอาซอราแปลว่า "แม่ที่ดี"
เช่นเดียวกับตัวเมียตัวอื่น
มันสร้างรังของตัวเองไว้กลางนิคมขนาดใหญ่
เพื่อจะเข้าไปถึงรัง
มันต้องเดินฝ่าแม่ๆ ขี้หวง
ที่พร้อมปกป้องลูกของตน
ขณะเลี่ยงแม่ที่ก้าวร้าวตัวหนึ่ง
มันก็หลงเข้าใกล้แม่ที่ก้าวร้าวอีกตัว
ในที่สุด มันก็มาถึงรังของตัวเอง
มันป้อนอาหารให้ลูกๆ แบบแม่นกไม่มีผิด
มันจะปกป้องลูกๆ ในรังไปอีกหลายเดือน
จนกว่าพวกมันจะโตพอเข้ารวมฝูง
แต่โลกนี้ไม่ได้รองรับแค่ ไดโนเสาร์จำนวนมหาศาล
โลกที่สงบนิ่งช่วงนั้นยังรองรับ ไดโนเสาร์ทุกรูปร่างและขนาดด้วย
ไทรเซอราทอปส์แตกต่างอย่างยิ่ง จากไมอาซอราที่อ่อนโยน
มันมีน้ำหนักตัวห้าตันและเขาสามเขาอหังการ
เหมือนหุ้มเกราะหนา...
เพื่อปรับตัวเข้ากับโลกที่ การป้องกันตัวที่ดีที่สุดคือการจู่โจม
เมื่อถึงฤดูผสมพันธุ์ มันจะต้องอยู่ในสภาพที่สมบูรณ์
และนั่นหมายถึงการ หาอาหารที่ดีที่สุดในทุกที่ที่ทำได้
แต่การค้นหาทำให้มันอยู่ห่างจากฝูง...
และใกล้ชายป่าขึ้นทุกที
ไม่แปลกที่มันจะกระวนกระวาย
ไทรเซอราทอปส์ ไม่ใช่สัตว์ใหญ่กลุ่มเดียวในป่าแถบนี้
ไทแรนโนซอรัส เร็กซ์
สุดยอดนักล่า
มันอยู่กับลูกน้อยสองตัว
ลูกๆ เร็วกว่าแม่ของพวกมัน
พวกมันทำงานกันเป็นทีม
ไทรเซอราทอปส์อาจต้านเด็กๆ ได้
แต่ไม่ใช่กับตัวเต็มวัย
มีแต่การอยู่รวมฝูงเท่านั้นที่จะคุ้มครองมันได้
พวกมันตั้งกำแพงป้องกัน
แม้แต่นักล่าที่เก่งที่สุดในโลกก็รู้ว่าตัวเองสู้ไม่ไหว
ยกเว้นตัวผู้ที่ยังเล็ก
(ในอดีต 66.04 ล้านปีก่อน)
ไดโนเสาร์อาจจะยังครองโลกอยู่จนวันนี้
ถ้าสภาวะบนโลกยังเหมือนเดิม
แต่ทุกอย่างกำลังจะเปลี่ยนไป
และเปลี่ยนไปในวันเดียว
เมื่อดาวเคราะห์น้อยขนาดเท่าภูเขาเอเวอเรสต์
ซึ่งเดินทางเร็วกว่ากระสุน 20 เท่า
พุ่งชนโลก
มันทำให้เกิดหลุมลึก 20 กิโลเมตร และกว้าง 180 กิโลเมตร...
จุดเริ่มต้นของหายนะบนโลก ที่ตามมาอย่างต่อเนื่อง
มือสังหารตัวจริงผุดจากปล่องภูเขาไฟยักษ์
ก่อกำแพงเถ้าถ่านและเศษหิน หนาหลายร้อยกิโลเมตร...
ห่อหุ้มโลกทั้งใบ
เมฆบดบังแสงอาทิตย์
นำไปสู่การล้มตายของไดโนเสาร์เกือบทั้งหมด
และชีวิตสามในสี่บนโลก
การทำลายล้างเกิดขึ้นทั่วโลก
นั่นเป็นการสูญพันธุ์ขนาดใหญ่ ครั้งที่ห้าที่เกิดขึ้นบนโลก
แต่มีผู้รอดชีวิต
ผู้รอดชีวิตที่จะกลายเป็นรากฐาน ของทุกสายพันธุ์ที่มีอยู่ในปัจจุบัน
นกเป็นไดโนเสาร์ชนิดเดียวที่เหลืออยู่
ทุกวันนี้ นกซึ่งมีมากกว่า 10,000 สายพันธุ์
ยึดครองถิ่นที่อยู่ทุกแห่งบนโลก
แต่นกไม่ได้ครองโลกตามลำพัง
อีกวงศ์ตระกูลหนึ่งก็ผงาดขึ้นจากเถ้าถ่านเช่นกัน
สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม
เทียบกับไดโนเสาร์แล้ว พวกมันเป็นแค่ตัวประกอบในประวัติศาสตร์
หากดาวเคราะห์น้อยไม่ชนโลก
ผู้รอดชีวิตเหล่านี้จะไม่มีโอกาสครองโลกเลย
หลังเกิดหายนะการสูญพันธุ์ครั้งใหญ่
มีชีวิตใหม่เกิดขึ้นมากมาย
ซึ่งมีความหลากหลายอย่างน่าอัศจรรย์…
ทั้งหมดล้วนปรับตัวเข้ากับ ความท้าทายของชีวิตได้อย่างยอดเยี่ยม
นั่นคือการต่อสู้เพื่อปกป้องและเลี้ยงดูลูกๆ
เพื่อหาอาหาร
และเพื่อสืบพันธุ์
ในแต่ละยุคสมัย เผ่าพันธุ์อาจเปลี่ยนไป
แต่สิ่งสำคัญยังเหมือนเดิม
น้ำและพลังงานจากดวงอาทิตย์ ยังคงหล่อเลี้ยงชีวิต
เช่นเดียวกับที่เป็นมาหลายพันล้านปี
กระทั่งทุกวันนี้ กฎเกณฑ์ของชีวิตก็ยังเป็นจริง
ผู้ที่ปรับตัวได้เก่งที่สุดเท่านั้นจึงจะชนะ
การแข่งขันขับเคลื่อนวิวัฒนาการ
และโลกที่เปลี่ยนแปลงรวดเร็ว นำมาซึ่งความโกลาหล
กฎเกณฑ์แห่งชีวิตเหล่านี้กำหนด วิถีรุ่งเรืองของวงศ์ตระกูลสิ่งมีชีวิต
และวิถีที่มันล่มสลาย
ทุกสิ่งที่มีชีวิตอยู่ในปัจจุบัน
สามารถสืบย้อนกลับไปได้ถึงสี่พันล้านปี
ในสภาพแวดล้อมที่ทารุณเป็นพิเศษ
เก้าสิบเก้าเปอร์เซ็นต์ของทุกสายพันธุ์ที่เคยมีอยู่
ตอนนี้สูญพันธุ์ไปแล้ว
ชีวิตที่เห็นวันนี้คือหนึ่งเปอร์เซ็นต์ที่รอดมาได้
ซีรีส์นี้จะสำรวจเหตุการณ์สำคัญที่สำคัญที่สุด
ในประวัติศาสตร์ของสิ่งมีชีวิต
ตั้งแต่ตอนที่สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ตั้งตัวเป็นมหาอำนาจของโลก...
ไปจนถึงเมื่อบรรพบุรุษของนก เริ่มยึดครองน่านฟ้า...
และวิวัฒนาการของไข่ที่มีเปลือกแข็ง
ซึ่งนำไปสู่ยุครุ่งเรืองของไดโนเสาร์ผู้ยิ่งใหญ่
และแม้แต่ช่วงเวลา ที่สัตว์ขึ้นมาจากน้ำเป็นครั้งแรก
ในบทต่อไป เราจะกลับไปที่ ต้นกำเนิดของชีวิตในทะเล...
และการต่อสู้เพื่อความอยู่รอดครั้งดึกดำบรรพ์...
บนโลกที่อัศจรรย์ของเรา
คำบรรยายโดย เพียรพิไล ธรรมลิขิตชัย