HAI TRIỆU NĂM TRƯỚC
Hai triệu năm trước, và hành tinh của ta là một nơi rất khác.
Một con mèo răng kiếm, loài Smilodon.
Một kẻ săn mồi đáng sợ ở thời đại của nó.
Chặn đường là một con chim khủng bố khổng lồ cao hai mét.
Đôi bên đều được vũ trang…
và sẵn sàng chiến đấu.
Đây là câu chuyện về những trận chiến sinh tồn vĩ đại
và những triều đại sẽ thống trị thế giới.
Đây là câu chuyện về sự sống.
SỰ SỐNG TRÊN HÀNH TINH XANH
NGÀY NAY
Nếu bạn biết tìm đúng nơi,
bạn vẫn có thể tìm được những manh mối về nguồn gốc của sự sống trên hành tinh xanh.
Đây không chỉ là buổi tụ tập những kẻ săn mồi dưới biển.
Đây là buổi tụ hội của những dòng máu cổ xưa.
Cá mập, những hóa thạch sống,
hầu như không thay đổi suốt hàng trăm triệu năm.
Cá heo, loài động vật có vú thở không khí
có tổ tiên từng lang thang trên đất liền.
Cá voi, lớn hơn bất cứ loài động vật nào từng sống.
Chim…
những hậu duệ còn sống cuối cùng của khủng long…
triều đại vĩ đại nhất thế giới.
Đều là những kẻ săn mồi,
đều săn cùng một con mồi,
nhưng có nguồn gốc khác hẳn nhau.
Ngày nay, có hơn mười triệu loài thực vật và động vật đang sống.
Thế mà chúng mới chỉ chiếm một phần trăm tổng số loài từng tồn tại.
Bằng cách du hành ngược thời gian,
ta sẽ gặp rất nhiều loài trong số 99% loài đã tuyệt chủng đó.
Để tiết lộ câu chuyện phi thường bậc nhất,
câu chuyện về sự sống trên hành tinh xanh.
CHƯƠNG 1
QUY LUẬT CỦA CUỘC SỐNG
BỐN TỶ NĂM TRƯỚC
Sự sống và ngần ấy sự đa dạng đáng kinh ngạc của nó phải bắt đầu từ đâu đó.
Tia lửa đầu tiên xuất hiện bốn tỷ năm trước.
Có lẽ độc đáo ở chỗ, hành tinh của ta lại có đúng những điều kiện thích hợp.
Nước lỏng,
năng lượng từ Mặt Trời,
và tính hóa học hoàn hảo để sự sống bắt đầu.
Không thể xác định được quá trình chính xác do yếu tố thời gian.
Nhưng thứ nó đã tạo ra là một tế bào sống nhỏ bé duy nhất.
LUCA,
Tổ tiên Chung Phổ quát Cuối cùng…
khởi nguồn của hết thảy mọi sự sống.
Từ khởi đầu khiêm nhường đó,
sự sống mất thêm hàng tỷ năm để phát triển nên tính phức tạp thực sự.
BỐN TRĂM NĂM MƯƠI TRIỆU NĂM TRƯỚC
Một kỳ tích nó đạt được lần đầu tiên ở đại dương.
Những động vật đầu tiên đạt được quyền lực tối thượng
là những dạng sống đơn giản.
Những loài không xương sống,
động vật không có xương sống,
đã thống trị biển cả suốt hàng triệu năm.
Xuyên suốt lịch sử, sự sống đã khơi mào một cuộc chiến không hồi kết.
Một triều đại trỗi dậy,
rồi lại bị triều đại kế tiếp tiêu diệt.
Thực vật là loài vào loại đầu chinh phục đất liền…
tạo ra những điều kiện mà, dần dà,
sẽ cho phép động vật không xương sống đi theo
và tiếp quản.
Nhưng động vật không xương sống không thể thống trị mãi.
Một triều đại mới sẽ vượt mặt chúng.
Một triều đại cũng đến từ dưới nước.
Những động vật lưỡng cư…
với cấu trúc cơ thể mới lạ gồm bốn chi và một xương sống,
trở thành một bản thiết kế thành công trường tồn.
Khả năng của chúng bị giới hạn do mối quan hệ với nước.
Nhưng chúng đã tạo ra một triều đại khác không có những ràng buộc đó.
Loài bò sát.
Khai thác được cả những vùng khô hạn nhất,
dáng bò lổm ngổm của chúng đã đưa chúng đi khắp thế giới.
Lần đầu tiên trong lịch sử, có một thế lực toàn cầu.
Từ những loài bò sát đời đầu này
sinh ra triều đại mang tính biểu tượng bậc nhất.
Khủng long.
Chúng đã trị vì hơn 150 triệu năm.
Một nhóm loài đa dạng đáng kinh ngạc, giai đoạn thống trị tuyệt đối của chúng
chỉ bị vận rủi tai ương chặn đứng.
Từ cái bóng của chúng
nổi lên dòng máu vĩ đại cuối cùng.
Động vật có vú.
Một trong số đó về sau sẽ biến đổi hành tinh của ta
nhiều hơn bất cứ loài nào.
Sự thăng trầm của các triều đại này
trong hơn bốn tỷ năm
không chỉ là chuyện may rủi.
Toàn bộ hành trình đó,
từ khởi đầu của sự sống đến sự đa dạng vô hạn ta biết ngày nay,
đều được thúc đẩy bởi một số nguyên tắc cơ bản.
Những quy luật của cuộc sống.
Quy luật đầu tiên là kẻ thích nghi tốt nhất sẽ luôn thắng.
Những quả trứng bướm này trông giống hệt nhau.
Nhưng mỗi quả lại có một tổ hợp gen khác nhau,
khiến chúng hoàn toàn độc đáo so với nhau.
Có những quả sẽ có những phẩm chất di truyền giúp chúng tồn tại.
Những phẩm chất sẽ truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác…
đến khi rốt cuộc
sẽ có một con khác các bậc tiền nhiệm của nó đến nỗi
nó trở thành một loài hoàn toàn mới…
thích nghi tốt hơn với môi trường của nó.
Đó là sự tiến hóa.
Nhưng sâu bướm không phải loài duy nhất tiến hóa.
Mọi thứ trong khu rừng này đều đang đấu tranh để sinh tồn…
kể cả các loài thực vật.
Không bị kìm hãm, sâu bướm sẽ chén sạch chúng.
Nhưng loài cây này đã tự tìm ra cách thích nghi để sinh tồn.
Chất độc trong lá của nó,
có thể giết chết bất cứ thứ gì ăn chúng.
Đây là chiến tranh hóa học.
Rồi một loài sâu bướm mới lại tiến hóa…
ăn được thứ lá như trước sẽ là có độc kia,
cùng mọi quả trứng có thể có trên chúng.
Đáp lại, các loài bướm khác thích nghi bằng cách chỉ đẻ trên những cây
không có trứng…
để đảm bảo con chúng có được khởi đầu tốt nhất có thể.
Nhưng thực vật lại trả đũa…
tạo ra các u trên lá của chúng
giống với trứng bướm…
ngăn chặn mọi con cái đẻ ở đó.
Chưa hết, số trứng giả đó còn tạo ra một thứ mật ngọt hút kiến…
loài ăn sâu bướm.
Quy luật đầu tiên của cuộc sống, kẻ thích nghi tốt nhất sẽ chiến thắng,
đã tạo ra sự đa dạng khổng lồ đang tồn tại ngày nay.
Quy luật tiếp theo của cuộc sống là cạnh tranh thúc đẩy sự thích nghi.
HAI TRIỆU NĂM TRƯỚC
Và sự cạnh tranh gay gắt nhất đến từ chính đồng loại.
Một con chim khủng bố đực.
Lãnh thổ của nó là khu vực bờ hồ.
Nhưng nó không đơn độc.
Một con đực trẻ hơn muốn chiếm vị trí đắc địa này.
Con lớn hơn không thể phớt lờ mối đe dọa.
Con trẻ hơn không chịu lùi bước.
Nó cần một lãnh thổ của riêng mình.
Hai con bắt đầu một màn nghi lễ.
Đánh giá sức mạnh của đối thủ…
trong lúc phô trương sức mạnh của mình.
Những động tác phối hợp của chúng
trang trọng như một điệu nhảy.
Ai sẽ là kẻ rút lui trước?
Hoặc tấn công trước?
Không gì tách biệt được chúng, một trận chiến là không thể tránh khỏi.
Nhưng đâu chỉ có chúng.
Sự xảo quyệt từ động vật có vú của Smilodon
là một lý do khiến chim khủng bố tuyệt chủng.
Sự cạnh tranh, cả trong và giữa các loài,
vốn luôn thúc đẩy sự tiến hóa.
Nhưng không chỉ những kẻ tham chiến luôn thay đổi.
Cả chiến trường cũng vậy,
dẫn tới quy luật thứ ba của cuộc sống:
Trái Đất không bao giờ ổn định lâu dài.
Đôi khi điều đó có ích cho sự sống.
Đôi khi điều đó cản trở nó.
Xuyên suốt lịch sử, núi lửa là một trong những tác nhân thay đổi vĩ đại nhất.
Những vụ phun trào kéo dài hàng ngàn năm
đã liên tục nhấn chìm những vùng đất rộng lớn trên hành tinh của ta.
Đẩy khí ga vào khí quyển,
biển đổi khí hậu,
và tệ nhất là,
gây ra sự tuyệt chủng hàng loạt trên toàn cầu.
Thế giới hiếm khi nào ổn định.
Có những lúc, nó là một vương quốc lửa thiêu.
Có những lúc, nó là một vương quốc băng giá.
Hành tinh thay đổi của ta đã tạo ra nhiều thách thức đối với sự sống.
Từ những vùng biển độc…
tới các vùng đất hoang bao trùm
và những giai đoạn mưa gần như không dứt.
Có bốn thời điểm,
hành tinh này đã đẩy sự sống đến bờ vực tồn vong.
Mỗi lần như thế, hơn ba phần tư tổng số loài
đã bị tuyệt chủng hàng loạt.
Hành tinh của ta đôi lúc rất tàn bạo.
BẢY MƯƠI SÁU TRIỆU NĂM TRƯỚC
Nhưng có một thời kỳ
Trái Đất đã ổn định trong 100 triệu năm.
Một thời kỳ cho phép một nhóm loài trở thành triều đại hùng mạnh nhất trước nay.
Đó là thời đại khủng long.
Khoảng lặng kéo dài đó đã giúp khủng long sinh sôi với số lượng khổng lồ.
Đây là Maiasaura,
loài ăn thực vật hiền lành đi thành đàn lên tới hàng ngàn con.
Cách tụ tập đông đúc này đem tới sự an toàn,
không chỉ cho các con trưởng thành.
Con cái có phần thận trọng này
đang sốt ruột muốn trở về tổ của nó.
Maiasaura nghĩa là "bà mẹ tốt".
Cũng như những con cái khác,
nó đã làm tổ cùng một bầy khổng lồ.
Để đến được tổ,
nó phải băng qua những bà mẹ đầy phòng bị
muốn bảo vệ con mình.
Tránh một kẻ gây hấn,
nó lại lỡ bước tới quá gần một kẻ khác.
Rốt cuộc nó cũng về được tổ của nó.
Cách nó cho con ăn rất giống chim.
Nó sẽ bảo vệ chúng trong tổ trong nhiều tháng,
đến khi chúng đủ lớn để hòa cùng đàn.
Nhưng hành tinh này không chỉ hỗ trợ các loài khủng long đạt số lượng lớn,
sự ổn định của nó còn hỗ trợ khủng long ở mọi hình dạng và kích cỡ.
Tam giác long rất khác loài Maiasaura không có khả năng tự vệ.
Nặng năm tấn và sở hữu ba cái sừng,
nó như được bọc thép…
thích nghi với một thế giới nơi tấn công là hình thức phòng thủ tốt nhất.
Với việc mùa sinh sản đang đến gần, nó cần đạt thể trạng tốt nhất.
Và thế tức là phải tìm nguồn thức ăn bổ dưỡng nhất ở bất cứ đâu có thể.
Nhưng cuộc tìm kiếm của nó đã đẩy nó đi xa đàn…
và tới sát bìa rừng hơn.
Nó lo lắng là đúng.
Tam giác long không phải gã khổng lồ duy nhất trong rừng này.
Khủng long bạo chúa.
Kẻ săn mồi tối thượng.
Nó đi cùng hai đứa con.
Hai đứa con nhanh hơn mẹ chúng.
Chúng phối hợp nhóm.
Tam giác long chọi lại được các con non, chứ con trưởng thành thì không.
Chỉ sự bảo vệ của đàn mới cứu được nó.
Chúng tạo thành bức tường phòng ngự.
Đến kẻ săn mồi vĩ đại nhất thế giới cũng nhận ra khi nào nó đã thua.
Con đực non này thì không.
66,04 TRIỆU NĂM TRƯỚC
Ngày nay, khủng long có thể vẫn đang thống trị
nếu điều kiện Trái Đất vẫn như cũ.
Nhưng tất cả sắp sửa thay đổi,
và chỉ trong một ngày.
Một tiểu hành tinh to ngang Đỉnh Everest,
di chuyển nhanh gấp 20 lần một viên đạn,
đã đâm vào hành tinh này.
Nó tạo thành một cái hố sâu 20 và rộng 180 cây số…
khởi động một chuỗi sự kiện tàn phá Trái Đất.
Trỗi dậy từ miệng hố khổng lồ này là sát thủ thực sự.
Một bức tường tro bụi và mảnh vụn dày hàng trăm cây số…
bao phủ địa cầu.
Đám mây này đã chặn ánh sáng mặt trời,
dẫn đến cái chết của gần như mọi loài khủng long…
cùng ba phần tư sự sống trên Trái Đất.
Cuộc hủy diệt diễn ra trên toàn cầu.
Đó là vụ tuyệt chủng hàng loạt thứ năm trên thế giới.
Nhưng có những kẻ sống sót.
Những kẻ sống sót sẽ tạo thành nền tảng của mọi loài tồn tại ngày nay.
Chim là loài khủng long duy nhất còn lại.
Ngày nay, chúng có số lượng hơn 10.000 loài,
chiếm mọi môi trường sống trên Trái Đất.
Nhưng hành tinh này không phải của riêng chim.
Một triều đại vĩ đại khác cũng trỗi dậy từ đống tro tàn.
Động vật có vú.
Dưới thời khủng long, chúng chỉ là một dòng chú thích trong lịch sử.
Không có vụ thiên thạch đâm,
sẽ chẳng kẻ sống sót nào trong số này có cơ hội thống trị.
Từ thảm họa tuyệt chủng hàng loạt,
vô vàn sự sống mới đã trỗi dậy
với đủ sự đa dạng diệu kỳ…
tất cả thích nghi hoàn hảo với những thách thức của cuộc sống:
Cuộc đấu tranh để bảo vệ và nuôi dạy con non,
để tìm thức ăn,
và để sinh sản.
Dàn nhân vật có thể đã thay đổi…
nhưng những gì là thiết yếu thì vẫn vậy.
Nước và năng lượng từ Mặt Trời tiếp tục hỗ trợ sự sống,
vẫn như hàng tỷ năm qua.
Đến ngày nay, những quy luật của cuộc sống vẫn được áp dụng.
Chỉ những kẻ thích nghi tốt nhất mới thắng.
Cạnh tranh thúc đẩy tiến hóa.
Và một hành tinh biến đổi nhanh chóng gây ra sự hỗn loạn.
Những quy luật của cuộc sống này quyết định cách các triều đại trỗi dậy
và cách chúng sụp đổ.
Mọi sinh vật sống ngày nay
đều có thể tìm lại di sản của chúng từ bốn tỷ năm trước.
Và đối diện với rủi ro chất chồng.
Chín mươi chín phần trăm tổng số loài từng tồn tại
giờ đã tuyệt chủng.
Sự sống hôm nay là của một phần trăm đã vượt qua được.
Loạt phim này sẽ khám phá những cột mốc quan trọng nhất
trong lịch sử của sự sống.
Từ khi động vật có vú trở thành một thế lực toàn cầu,
đến lúc tổ tiên của loài chim lần đầu bay lên không trung,
đến sự tiến hóa của trứng vỏ cứng,
dẫn tới sự trỗi dậy của loài khủng long hùng mạnh.
Thậm chí cả giây phút động vật lần đầu lên khỏi mặt nước.
Ở chương sau, ta sẽ quay lại với nguồn gốc dưới biển của sự sống…
và những trận chiến sinh tồn đầu tiên…
trên hành tinh phi thường của ta.
Biên dịch: Christine Tran