Εκατομμύρια χρόνια πριν την εποχή των δεινοσαύρων…
στον πλανήτη μας κυριαρχούσαν εξίσου εντυπωσιακά θηρία.
Δύο μεγάλες δυναστείες είχαν εμφανιστεί
και διεκδικούσαν την κυριαρχία.
Αυτή είναι η ιστορία της μάχης
για την κατάκτηση της γης…
και του πώς άλλαξε τα πάντα για τη ζωή στον πλανήτη μας.
Η ΖΩΗ ΣΤΟΝ ΠΛΑΝΗΤΗ ΜΑΣ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΕΙΒΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΓΗΣ
ΠΡΙΝ ΑΠΟ 500 ΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ ΧΡΟΝΙΑ
Για το μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας της Γης,
η ξηρά ήταν αφιλόξενη για τη ζωή.
Ένας ζοφερός και έρημος τόπος…
που θύμιζε περισσότερο τη Σελήνη…
παρά τη Γη σήμερα.
Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς
πώς θα μπορούσε κάτι να ζήσει σ' αυτό το εχθρικό περιβάλλον.
Κάτω από τα κύματα όμως,
όπου η ζωή είχε ευημερήσει πάνω από ένα δισεκατομμύριο χρόνια,
μια περίεργη μορφή ζωής
ήταν από τις πρώτες που ανταποκρίθηκαν στην πρόκληση.
Οι λειχήνες μπορεί να μη φαίνονται ξεχωριστές,
αλλά στην πραγματικότητα είναι εντελώς μοναδικές.
Μια πρωτοποριακή συνεργασία.
Ούτε φυτό ούτε ζώο,
είναι ένας παράξενος συνδυασμός μυκήτων και φυκιών…
που μόνο μαζί είχαν αυτό που χρειαζόταν
για να επιβιώσουν στο εχθρικό περιβάλλον της άγονης Γης.
Δεν ήταν απλώς καινοτόμες όμως.
Ήταν ριζοσπαστικές.
Καθώς εξαπλώνονταν,
τα μικροσκοπικά τους νήματα βοήθησαν ώστε να διασπαστεί το πέτρωμα
και να παραχθεί το πρώτο χώμα…
ανοίγοντας τον δρόμο για τα φυτά.
Πρώτα εμφανίστηκαν μικροφυτά, όπως τα βρύα.
Με φύλλα πάχους μόνο ενός κυττάρου,
δεν μπορούσαν να αναπτυχθούν προς τα πάνω, αλλά μπορούσαν να απλωθούν.
Αναπαράχθηκαν πιο γρήγορα από τις λειχήνες
και σύντομα κάλυψαν τη γη,
όπου κυριάρχησαν ανενόχλητα για τα επόμενα 40 εκατομμύρια χρόνια.
Μια πράσινη επανάσταση όμως…
θα άλλαζε το τοπίο για πάντα.
Το κλειδί ήταν ένα νέο πολυμερές,
η λιγνίνη.
Η λιγνίνη ενίσχυσε τα κυτταρικά τοιχώματα των φυτών…
επιτρέποντάς τους να μεγαλώσουν και να γίνουν πιο δυνατά όσο ποτέ άλλοτε.
Χωρίς να περιορίζονται πλέον στην επιφάνεια της γης,
τα φυτά άρχισαν να πολεμούν για την πάνω περιοχή,
παλεύοντας για πρόσβαση στο φως.
Τελικά, κάποια φυτά ψήλωσαν τόσο πολύ,
που επισκίασαν τον κόσμο γύρω τους.
Οι σημερινές σεκόγιες είναι οι ουρανοξύστες της φύσης.
Φτάνοντας σε ύψη πάνω από εκατό μέτρα,
είναι τα πιο ψηλά ζωντανά όντα που έχουν υπάρξει ποτέ.
Οι σεκόγιες όμως είναι μόνο ένα από πάνω από 400.000 είδη φυτών,
τα πιο ορατά σημάδια ζωής στον πλανήτη μας.
Στο μακρινό παρελθόν της Γης,
η άφιξη των φυτών δημιούργησε νέους βιότοπους
για τους επόμενους εισβολείς από τη θάλασσα.
ΠΡΙΝ ΑΠΟ 345 ΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ ΧΡΟΝΙΑ
Τα πρώτα ζώα που βγήκαν στη στεριά
ήταν τα αρθρόποδα.
Συγγενείς των τριλοβιτών,
οι σκληροί εξωσκελετοί τους τα προστάτευαν μέσα στη θάλασσα.
Στην ξηρά, η θωράκιση τα συντήρησε
και τα βοήθησε να μην ξεραθούν.
Επίσης, μπορούσαν να αναπνέουν μέσα απ' αυτό το σκληρό περίβλημα.
Και με επίπεδα οξυγόνου 60% υψηλότερα απ' ό,τι σήμερα,
κάποια έγιναν γίγαντες.
Αρθρόπλευρα, η μεγαλύτερη σαρανταποδαρούσα στη Γη.
Με μήκος πάνω από 2,5 μέτρα και πλάτος μισό μέτρο,
δεν έχει φυσικούς εχθρούς.
Έτσι, μπορεί να εστιάσει όλη του την ενέργεια στην εύρεση ταιριού.
Για τα αρθρόπλευρα όμως,
η αναζήτηση του τέλειου συντρόφου δεν είναι τόσο απλή.
Γιατί είναι ουσιαστικά τυφλά
και ο κόσμος τους εκτείνεται μόνο ως εκεί όπου τους επιτρέπουν οι αισθήσεις τους.
Το δάσος με τις φτέρες είναι τεράστιο.
Κι ένα θηλυκό μπορεί να βρίσκεται οπουδήποτε.
Η αναζήτηση όμως δεν είναι τόσο μάταιη όσο φαίνεται.
Τα θηλυκά που είναι έτοιμα να ζευγαρώσουν αφήνουν ίχνη οσμής για τα αρσενικά.
Μια σανίδα σωτηρίας στο σκοτάδι.
Ωστόσο, το να μυρίζεις πού ήταν κάποτε το θηλυκό
δεν είναι το ίδιο με το να μυρίζεις πού βρίσκεται τώρα.
Επιτέλους, μπορεί να αρχίσει η ευκαιρία του να σαγηνεύσει.
Τρίβοντας κομμάτια του κελύφους μεταξύ τους,
δημιουργεί το δικό του μοναδικό ερωτικό τραγούδι.
Το ζευγάρωμα στη στεριά μπορεί να είναι άβολο.
Η επιτυχία απαιτεί τέλεια ευθυγράμμιση.
Γι' αυτό είναι σημαντικό, σε αυτήν την κρίσιμη φάση,
να μην κάνουν τίποτα λάθος.
345 εκατομμύρια χρόνια μετά,
στα σημερινά δάση,
η τέχνη της αποπλάνησης των αρθρόποδων έχει εξελιχθεί.
Ειδικά για τα λιγότερο θωρακισμένα μέλη της ομάδας.
Σε αντίθεση με τα αρχαία αρθρόπλευρα,
οι αρσενικές αράχνες Salticidae έχουν εξαιρετική όραση
και είναι μικρές όσο ένας κόκκος ρυζιού.
Μπορεί να είναι μικρές…
αλλά έχουν στιλ.
Κάθε είδος έχει τη δική του χορευτική κίνηση
για να προσελκύει θηλυκά.
Το παγόνι.
Το σάιντ σαφλ.
Ο χορευτής ντίσκο.
Και το φτερό.
Ενώ τα αρσενικά έχουν πολύχρωμα κοστούμια και περίπλοκες χορευτικές κινήσεις…
τα θηλυκά έχουν άψογο γούστο.
Ο χορός του τράβηξε την προσοχή της.
Έχει όμως τις κινήσεις που ψάχνει;
Ψάχνει μόνο τους καλύτερους.
Όταν κουνάει την κοιλιά της, αυτό σημαίνει ότι δεν εντυπωσιάστηκε.
Πρέπει να προσέχει,
γιατί μερικές φορές τα θηλυκά τρώνε τους μνηστήρες τους.
Ωστόσο…
αξίζει άλλη μια προσπάθεια.
Προφανώς, δεν πιάνει το υπονοούμενο.
Μπορεί να είναι άτυχος στον έρωτα,
αλλά η δυναστεία των αρθρόποδων είχε καλύτερη τύχη.
Σήμερα αποτελούν πάνω από το 80% όλων των ειδών πανίδας.
Το μυστικό της επιτυχίας των αρθρόποδων
έγκειται στον απλό σχεδιασμό των σωμάτων τους…
που έχουν εξελιχθεί με αμέτρητες τρόπους.
Κάποια έχουν αυτιά στα πόδια τους.
Άλλα έχουν μάτια σε βλαστούς.
Και θωράκιση για στήριξη.
Με τόσες παραλλαγές,
η εξέλιξη των αρθρόποδων
δεν έχει όρια.
Συμπεριλαμβανομένου του καλύτερου δρομέα όλων,
του σκαθαριού Cicindelidae.
Το σχέδιό του έχει τελειοποιηθεί επί εκατομμύρια χρόνια.
Το τελευταίο μοντέλο είναι φτιαγμένο για ταχύτητα.
Για το μέγεθός του,
είναι από τους πιο γρήγορους δρομείς στη Γη.
Σε ανθρώπινες αναλογίες,
θα έτρεχε
με πάνω από 1.000 χιλιόμετρα την ώρα.
Υπάρχει ένα μειονέκτημα όμως όταν ζεις τρέχοντας.
Ο εγκέφαλός του δεν μπορεί να συμβαδίσει.
Πρέπει να σταματάει συχνά για να προσανατολιστεί
ενώ κυνηγάει το επόμενο θύμα του.
Η αναζήτηση τροφής όμως μπορεί να τον οδηγήσει σε επικίνδυνες περιοχές.
Γιατί μερικές φορές ο θύτης
μπορεί να γίνει
θήραμα.
Αυτή η αράχνη της οικογένειας Ctenizidae δεν είναι της ταχύτητας.
Προτιμά να περιμένει το θήραμα να πάει σ' εκείνη.
Στη μάχη των αρθρόποδων,
το πέταγμα συχνά έκανε τη διαφορά μεταξύ ζωής και θανάτου.
Πάνω από 300 εκατομμύρια χρόνια πριν,
μια ομάδα αρθρόποδων
ήταν τα πρώτα πλάσματα που πέταξαν.
Και η ανάπτυξη των φτερών
θα τους οδηγούσε σε παγκόσμια επιτυχία.
Τα έντομα.
Σήμερα, για κάθε άνθρωπο στον πλανήτη,
υπάρχουν πάνω από ένα δισεκατομμύριο έντομα.
Είναι η πιο πολυάριθμη ομάδα ζώων στη Γη.
ΠΡΙΝ ΑΠΟ 310 ΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ ΧΡΟΝΙΑ
Παρά τη σημερινή επιτυχία τους,
τα απόλυτα ιπτάμενα έντομα εμφανίστηκαν για πρώτη φορά στους αρχαίους βάλτους.
Λιβελούλες.
Το πέταγμά τους είναι σχεδόν τέλειο.
Τέσσερα εύκαμπτα φτερά,
ελεγχόμενα ανεξάρτητα,
τους παρέχουν απαράμιλλη κινητικότητα.
Μπορούν να πετάξουν προς οποιαδήποτε κατεύθυνση,
να κάνουν κλειστές στροφές…
και να επιταχύνουν πιο γρήγορα από μαχητικό τζετ.
Ένα επιτυχημένο σχέδιο που έχει παραμένει σχεδόν το ίδιο
επί εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια.
Ωστόσο, στους ίδιους προϊστορικούς βάλτους,
μια άλλη ομάδα ζώων περνούσε επίσης μια ριζική αλλαγή.
Κάτω απ' την επιφάνεια,
τα ασπόνδυλα είχαν συνεχίσει να εξελίσσονται.
Κι ένα νέο είδος ψαριού ευημερούσε,
το σαρκοπτερύγιο.
Κάποια έγιναν τεράστιοι θηρευτές.
Σ' αυτόν τον ανταγωνιστικό κόσμο,
το μέγεθος μετράει.
Τα μικρότερα βρίσκουν καταφύγιο στα ρηχά…
όπου τα μοναδικά τους πτερύγια τους δίνουν ένα μοναδικό πλεονέκτημα.
Μυώδη και πολύ ευέλικτα,
διαφέρουν από τα πτερύγια άλλων ψαριών.
Δεν τα βοηθούν απλώς να κολυμπούν.
Είναι αρκετά δυνατά ώστε να σηκώνουν το βάρος τους…
και να τα βοηθούν να βγουν απ' το νερό.
Αυτά τα ψάρια όμως έχουν άλλη μια καινοτόμο προσαρμογή.
Την ικανότητα
να αναπνέουν οξυγόνο.
Όχι μέσω βραγχίων, αλλά μέσω πρωτόγονων πνευμόνων.
Μαζί, αυτές οι επαναστατικές εξελίξεις
επέτρεψαν στα σπονδυλωτά να βγουν απ' το νερό
και να εξερευνήσουν τη γη.
Είχε ξεκινήσει ο αγώνας για τον αποικισμό αυτού του νέου κόσμου.
Ωστόσο, ήταν ήδη πολύ αργά
για αυτά τα σαρκοπτερύγια.
Άλλα ζώα είχαν κάνει αυτήν τη μετάβαση νωρίτερα.
Όπως ο μήκους τριών μέτρων ανθρακόσαυρος…
που είχε ήδη πόδια.
Η εξέλιξη από πτερύγια σε πόδια πήρε εκατομμύρια χρόνια.
Όταν ολοκληρώθηκε όμως, η ζωή στην ξηρά
δεν θα ήταν ποτέ ξανά ίδια.
Η εποχή των αμφίβιων
είχε ξεκινήσει.
Σήμερα
υπάρχουν πάνω από 8.000 είδη αμφίβιων.
Μια περίεργη, αλλά ποικιλόμορφη ομάδα.
Τρίτωνες,
βάτραχοι,
σαλαμάνδρες
και φρύνοι.
Δεν είναι γίγαντες όπως άλλοτε,
αλλά παραμένουν ικανοί κυνηγοί…
με μοναδικό στιλ κυνηγιού.
Εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια μετά τον ανθρακόσαυρο,
οι βάλτοι παραμένουν προπύργιο για τα αμφίβια.
Εδώ, στο δέλτα του Δούναβη στην Ευρώπη,
ζουν χιλιάδες μπάκακες
κι έχουν γίνει ειδικοί στο κυνήγι εντόμων.
Με ιδιαίτερη προτίμηση
στις λιβελούλες.
Καθώς έχουν περιμετρική όραση,
δεν είναι εύκολο να τις πιάσουν.
Οι μπάκακες όμως έχουν κι αυτοί περίεργες προσαρμογές.
Πόδια με νηκτικές μεμβράνες τούς βοηθούν να πηδάνε ψηλά.
Και μια μακριά γλώσσα τούς δίνει μεγάλη εμβέλεια.
Ακόμα κι έτσι,
μερικές φορές είναι πολύ δύσκολο
να πιάσουν λιβελούλες εν πτήσει.
Ίσως είναι πιο εύκολο να περιμένουν να προσγειωθούν.
Ώρα να αλλάξουν προσέγγιση.
Ένα θηλυκό που γεννά αυγά στο νερό.
Μισοβυθισμένη,
θα έπρεπε να είναι πιο εύκολος στόχος.
Οι λιβελούλες παραείναι γρήγορες.
Και μπορούν να κάνουν ελιγμούς.
Απέτυχε πάλι.
Οι βάτραχοι όμως είναι πολύ επίμονοι.
Παρά το χαμηλό ποσοστό επιτυχίας,
τα αμφίβια έχουν επιβιώσει πάνω από 350 εκατομμύρια χρόνια.
Ωστόσο, δεν κατέκτησαν ποτέ όλα τα περιβάλλοντα του πλανήτη.
Γιατί υπάρχει κάτι που χρειάζονται όλα τα αμφίβια
για να μεγαλώσουν τα μικρά τους.
Νερό.
Ένας βάτραχος Oophaga pumilio στην Κόστα Ρίκα.
Τα μικρά της κινδυνεύουν θανάσιμα.
Η μικροσκοπική τους λιμνούλα κοντεύει να στερέψει.
Ο μόνος τρόπος διαφυγής τους
είναι στην πλάτη της μητέρας τους.
Το δύσκολο είναι να βρει νερό.
Ευτυχώς…
ξέρει ακριβώς πού να πάει.
Είκοσι μέτρα ψηλά,
μια βρομέλια συλλέγει βρόχινο νερό.
Η τέλεια λιμνούλα για τον αγαπημένο της γυρίνο.
Πρώτα όμως πρέπει να φτάσει εκεί…
ένα άλμα τη φορά.
Με μέγεθος όσο ένας ανθρώπινος αντίχειρας,
αυτό είναι το δικό της Έβερεστ.
Επιτέλους ασφαλής.
Όσο ψηλά κι αν έφτασαν τα αμφίβια στην κατάκτηση της γης…
δεν ξέφυγαν ποτέ από τον δεσμό τους με το νερό.
Ένας δεσμός που θα οδηγούσε στον χαμό τους,
όταν οι συνθήκες στη Γη…
άλλαξαν ριζικά.
ΠΡΙΝ ΑΠΟ 300 ΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ ΧΡΟΝΙΑ
Κατά το Λιθανθρακοφόρο,
οι χερσαίες εκτάσεις της Γης ενώθηκαν
και δημιουργήθηκε η υπερήπειρος Παγγαία.
Καθώς η γη ξεραινόταν,
οι τεράστιοι βάλτοι άρχισαν να εξαφανίζονται.
Χωρίς νερό, τα περισσότερα αμφίβια δυσκολεύτηκαν.
Όχι όλα όμως.
Μια επαναστατική προσαρμογή επέτρεψε σε ένα αμφίβιο να επιβιώσει.
Το αυγό του ανέπτυξε ένα προστατευτικό κέλυφος
που κρατούσε το έμβρυο σε μια προσωπική δεξαμενή υγρού.
Μέσα, το μικρό μπορούσε να αναπτυχθεί με ασφάλεια χωρίς να ξεραθεί.
Ο δεσμός με το νερό έσπασε επιτέλους χάρη στην εξέλιξη
αυτού του αμνιακού αυγού.
Γνωστά ως αμνιωτά,
αυτά τα πλάσματα μπορούσαν να αποικίσουν την ξηρότερη γη
με έναν τρόπο που τα αμφίβια δεν μπορούσαν.
Και από αυτόν τον κοινό πρόγονο,
θα κατάγονταν όλα τα θηλαστικά, τα ερπετά, τα πτηνά
και οι δεινόσαυροι.
ΠΡΙΝ ΑΠΟ 252 ΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ ΧΡΟΝΙΑ
Εξήντα εκατομμύρια χρόνια μετά την εξέλιξη του αμνιακού αυγού,
τα αμνιωτά έχουν εξαπλωθεί στην Παγγαία…
δημιουργώντας δύο νέες δυναστείες και την αρχή μιας αέναης αντιπαλότητας.
Αυτά τα κοιμισμένα θωρακισμένα θηρία είναι ένα πρωτόγονο είδος ερπετού.
Σκουτόσαυροι, από τα μεγαλύτερα ζώα στην ξηρά.
Με βάρος πάνω από έναν τόνο,
είναι τα πρώτα τεράστια φυτοφάγα στον πλανήτη.
Χάρη στα αμνιακά αυγά, μπόρεσαν να ευημερήσουν στις πιο ξηρές συνθήκες
και να πάνε εκεί όπου άλλα ζώα δεν μπορούσαν.
Η Παγγαία όμως δεν ανήκε μόνο σ' αυτά τα ζώα.
Άλλη μια νέα δυναστεία είχε εμφανιστεί,
οι πρόγονοι των θηλαστικών.
Ενώ οι λυστρόσαυροι δεν φτάνουν τους σκουτόσαυρους,
έχουν ξαδέρφια εδώ που τους φτάνουν.
Ένα γοργονόψιο.
Ένας πιο εντυπωσιακός πρόγονος των θηλαστικών.
Με μήκος πάνω από τρία μέτρα και βάρος 300 κιλά,
είναι μεγαλύτερο από οποιοδήποτε μεγάλο αιλουροειδές σήμερα.
Με την ισχυρή του όσφρηση,
είναι εύκολο να εντοπίσει θηράματα.
Το δύσκολο θα είναι
να διαπεράσει τη θωράκισή τους.
Αλλά έχει ένα μυστικό όπλο.
Κοφτερά δόντια.
Ακόμα κι έτσι,
θα πρέπει να πλησιάσει διακριτικά.
Πρέπει να επιλέξει τη σωστή στιγμή…
και τον στόχο της…
προσεκτικά.
Αργά
και σιωπηλά…
τα καταφέρνει.
Η αντιπαλότητα μεταξύ θηλαστικών και ερπετών
αποτελεί χαρακτηριστικό της ζωής στη Γη επί εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια.
Η πρώιμη άνοδός τους όμως δεν θα κρατούσε.
Γιατί στα βόρεια της Παγγαίας
συνέβαινε κάτι καταστροφικό.
Αδρανείς επί χρόνια,
οι κολοσσιαίες δυνάμεις κάτω από την επιφάνεια της Γης
ξεχνιούνται εύκολα.
Ο λιωμένος υπόκοσμος όμως
κινείται διαρκώς,
ψάχνοντας διαρκώς για αδυναμίες.
Κάτω από τον φλοιό της Παγγαίας,
μια ροή υπερθερμασμένου μάγματος
ανέβαινε προς την επιφάνεια.
Μόλις ξεκίνησαν αυτές οι εκρήξεις του Περμίου…
δεν είχαν σταματημό.
Αυτό που τις έκανε μοναδικές ήταν η μνημειώδης τους κλίμακα.
Ήταν από τις μεγαλύτερες,
πιο βίαιες εκρήξεις που έχει βιώσει ποτέ η ζωή.
Και κράτησαν 100.000 χρόνια.
Η καταστροφή ήταν πρωτοφανής.
Μια περιοχή όσο η μισή έκταση των ΗΠΑ
καλύφθηκε από λάβα.
Εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα,
κάποτε γεμάτα ζωή,
εξαλείφθηκαν από την ίδια τη Γη.
Κι αυτό ήταν μόνο η αρχή.
Οι εκρήξεις απελευθέρωσαν κάτι πολύ πιο επικίνδυνο από τη λάβα,
ένα τοξικό μίγμα βλαβερών αερίων.
Όταν αυτά τα αέρια ενώθηκαν με το νερό…
άρχισε να βρέχει όξινη βροχή.
Το νερό, η πηγή της ζωής,
έγινε η καταστροφή της.
Η τοξική βροχή δηλητηρίασε το έδαφος
σκοτώνοντας τα φυτά.
Χωρίς τις ρίζες τους, που συγκρατούσαν το χώμα…
ολόκληρα οικοσυστήματα παρασύρθηκαν απ' το νερό.
Ωστόσο, υπήρχε κάτι ακόμα πιο καταστροφικό στον αέρα.
Ένας σιωπηλός φονιάς.
Το διοξείδιο του άνθρακα.
Τα ηφαίστεια απελευθέρωσαν έξι φορές περισσότερο διοξείδιο του άνθρακα
απ' όσο υπάρχει στην ατμόσφαιρά μας σήμερα…
προκαλώντας άνοδο της θερμοκρασίας κατά δέκα βαθμούς…
και την κλιματική καταστροφή
που αυτό συνεπάγεται.
Η Γη έβραζε, ενώ οι δυνάμεις της φύσης οργίαζαν.
Κανείς δεν μπορούσε να κρυφτεί απ' το χάος.
Και οι ωκεανοί επηρεάστηκαν περισσότερο.
Καθώς θερμαίνονταν και γίνονταν πιο όξινοι,
τα επίπεδα οξυγόνου έπεσαν…
μετατρέποντας τις θάλασσες, όπου πρωτοεμφανίστηκε η ζωή,
σε ένα έρημο νεκροταφείο.
Αυτός ήταν ο τρίτος
και πιο καταστροφικός μαζικός αφανισμός του πλανήτη.
Το 90% όλων των ειδών
χάθηκε για πάντα.
Εξαφανίστηκαν ολόκληροι κλάδοι από το εξελικτικό δέντρο.
Παρά την απώλεια πολλών,
κάποια είδη επέζησαν.
Ό,τι απέμεινε από μια περασμένη εποχή.
Η επιβίωσή τους ποτέ δεν ήταν πιο σημαντική.
Το μέλλον όλης της ζωής
κρεμόταν πλέον από μία κλωστή.
Υποτιτλισμός: Γιώργος Μακράκης