1
00:00:09,300 --> 00:00:12,804
Miljoenen jaren
voor het dinosaurustijdperk…

2
00:00:15,140 --> 00:00:19,728
…liepen er op onze planeet
beesten die net zo groots waren.

3
00:00:28,028 --> 00:00:31,114
Twee grote dynastieën waren verschenen…

4
00:00:31,823 --> 00:00:34,492
…en streden om de overhand te krijgen.

5
00:00:37,412 --> 00:00:42,959
Dit is het verhaal
van de strijd om het land…

6
00:00:45,211 --> 00:00:50,633
…en hoe die alles veranderde
voor het leven op onze planeet.

7
00:01:57,826 --> 00:02:03,414
HOOFDSTUK 3

8
00:02:06,501 --> 00:02:12,757
500 MILJOEN JAAR GELEDEN

9
00:02:13,591 --> 00:02:18,972
Het grootste deel van de geschiedenis
was onze planeet onherbergzaam.

10
00:02:23,143 --> 00:02:25,562
Een sombere en verlaten wereld.

11
00:02:33,903 --> 00:02:36,364
Hij leek meer op het maanoppervlak…

12
00:02:39,075 --> 00:02:40,994
…dan op onze huidige aarde.

13
00:02:47,041 --> 00:02:49,460
Het is moeilijk voor te stellen…

14
00:02:49,544 --> 00:02:54,632
…hoe iets ooit op deze
onherbergzame plek heeft kunnen leven.

15
00:03:02,682 --> 00:03:08,563
Maar in het water,
waar al een miljard jaar leven was…

16
00:03:10,231 --> 00:03:15,361
…was er één levensvorm die als
een van de eerste de uitdaging aanging.

17
00:03:18,656 --> 00:03:25,330
Korstmossen zien er niet bijzonder uit,
maar ze zijn compleet uniek.

18
00:03:26,539 --> 00:03:28,750
Een baanbrekende samenwerking.

19
00:03:34,130 --> 00:03:36,633
Plant noch dier.

20
00:03:37,425 --> 00:03:42,764
Korstmossen zijn een vreemde combinatie
van schimmels en algen.

21
00:03:45,808 --> 00:03:47,435
Alleen samen…

22
00:03:48,061 --> 00:03:52,982
…konden ze de extreme onherbergzaamheid
van de onvruchtbare aarde te boven komen.

23
00:04:07,121 --> 00:04:10,500
Maar ze waren niet alleen pioniers.

24
00:04:11,793 --> 00:04:13,628
Ze waren baanbrekend.

25
00:04:21,135 --> 00:04:22,845
Terwijl ze zich verspreidden…

26
00:04:24,847 --> 00:04:28,268
…hielpen hun kleine helmdraden
het steen af te breken.

27
00:04:29,269 --> 00:04:32,272
Dit maakte de allereerste grond.

28
00:04:35,984 --> 00:04:39,654
Zo werd het mogelijk voor planten
om de overhand te krijgen.

29
00:04:42,490 --> 00:04:46,953
Microplanten, zoals mos,
verschenen als eerste.

30
00:04:50,039 --> 00:04:52,542
Met bladeren van slechts één cel dik…

31
00:04:53,126 --> 00:04:57,505
…konden ze niet in de hoogte groeien,
maar wel in de breedte.

32
00:05:01,509 --> 00:05:04,220
Ze vermenigvuldigden zich
sneller dan korstmos.

33
00:05:04,304 --> 00:05:06,514
Al snel bedekten ze het land.

34
00:05:06,597 --> 00:05:12,520
Dit zouden ze de komende 40 miljoen jaar
ongestoord blijven doen.

35
00:05:26,993 --> 00:05:29,370
Maar een groene revolutie was op komst.

36
00:05:32,665 --> 00:05:35,835
Die zou het landschap voorgoed veranderen.

37
00:05:39,297 --> 00:05:42,800
Belangrijk was de evolutie
van een nieuwe verbinding:

38
00:05:43,801 --> 00:05:44,802
lignine.

39
00:05:47,221 --> 00:05:51,017
Lignine versterkte
de celwanden van de planten.

40
00:05:53,019 --> 00:05:58,566
Daardoor konden ze
groter en sterker worden dan ooit tevoren.

41
00:06:08,409 --> 00:06:11,621
Nu ze niet meer beperkt waren
tot het land bedekken…

42
00:06:12,538 --> 00:06:16,125
…gingen de planten
in de hoogte de onderlinge strijd aan.

43
00:06:16,876 --> 00:06:20,380
Ze vochten voor een plekje in het licht.

44
00:06:27,929 --> 00:06:32,183
Uiteindelijk
werden sommige planten zo hoog…

45
00:06:32,266 --> 00:06:35,311
…dat ze boven alles uittorenden.

46
00:06:45,029 --> 00:06:49,242
De sequoia's die we nu nog zien,
zijn de wolkenkrabbers van de natuur.

47
00:06:54,622 --> 00:06:57,375
Met een hoogte van meer dan honderd meter…

48
00:06:58,668 --> 00:07:03,423
…zijn ze de langste levende wezens
die ooit hebben bestaan.

49
00:07:11,139 --> 00:07:17,812
Maar sequoia's zijn slechts een van
de meer dan 400.000 plantensoorten.

50
00:07:19,522 --> 00:07:23,276
Het zijn de zichtbaarste tekenen
van leven op onze planeet.

51
00:07:30,950 --> 00:07:34,745
In het verre verleden
creëerde de komst van planten…

52
00:07:35,329 --> 00:07:39,834
…nieuwe leefgebieden
voor de volgende indringers uit de zee.

53
00:07:39,917 --> 00:07:44,755
345 MILJOEN JAAR GELEDEN

54
00:07:46,799 --> 00:07:52,722
De eerste dieren die voet op land zetten,
waren de geleedpotigen.

55
00:07:56,767 --> 00:07:58,895
Ze waren verwant aan de trilobieten.

56
00:08:00,104 --> 00:08:04,942
Hun harde huidskelet
diende als handig pantser onder water.

57
00:08:11,991 --> 00:08:14,994
Op het land
bood het pantser hen ondersteuning…

58
00:08:15,995 --> 00:08:18,247
…en voorkwam het dat ze uitdroogden.

59
00:08:23,753 --> 00:08:27,590
Ze konden ook ademen
door deze harde buitenkant.

60
00:08:32,386 --> 00:08:36,599
Doordat het zuurstofgehalte
60 procent hoger lag dan het nu doet…

61
00:08:38,100 --> 00:08:40,520
…werden sommige reusachtig.

62
00:08:53,658 --> 00:08:59,705
Arthropleura, de grootste duizendpoot
die ooit op aarde heeft rondgelopen.

63
00:09:05,461 --> 00:09:10,216
Hij is ruim tweeënhalve meter lang
en een halve meter breed.

64
00:09:11,133 --> 00:09:13,344
Hij heeft geen natuurlijke vijanden.

65
00:09:17,515 --> 00:09:22,728
Daardoor kan hij zich volledig richten
op het zoeken van een partner.

66
00:09:26,399 --> 00:09:31,612
Maar voor Arthropleura
is het zoeken van de perfecte partner…

67
00:09:32,488 --> 00:09:34,073
…niet zo eenvoudig.

68
00:09:37,368 --> 00:09:40,496
Hij is zo goed als blind.

69
00:09:42,456 --> 00:09:47,878
Z'n wereld reikt niet verder
dan wat hij kan waarnemen.

70
00:10:08,524 --> 00:10:11,110
Het varenbos is enorm.

71
00:10:12,153 --> 00:10:15,489
Een vrouwtje zou overal kunnen zitten.

72
00:10:23,080 --> 00:10:26,375
Maar z'n zoektocht
is niet zo hopeloos als hij lijkt.

73
00:10:30,087 --> 00:10:35,343
Vrouwtjes die willen paren
laten geursporen achter voor de mannetjes.

74
00:10:37,887 --> 00:10:40,890
Een reddingslijn in de duisternis.

75
00:10:54,862 --> 00:11:00,618
En toch is waarnemen waar ze is geweest
niet hetzelfde…

76
00:11:01,494 --> 00:11:04,038
…als waarnemen waar ze is.

77
00:11:51,419 --> 00:11:56,006
Eindelijk kan hij
haar proberen te charmeren.

78
00:12:00,469 --> 00:12:03,264
Door delen van z'n schelp
tegen elkaar te wrijven…

79
00:12:03,347 --> 00:12:06,225
…maakt hij z'n eigen unieke liefdeslied.

80
00:12:34,086 --> 00:12:37,381
Paren op het land kan lastig zijn.

81
00:12:38,799 --> 00:12:42,136
Om te slagen
moet de positionering perfect zijn.

82
00:12:44,889 --> 00:12:49,059
Dus het is belangrijk
om in deze kritieke fase…

83
00:12:49,769 --> 00:12:52,897
…voet bij stuk te houden.

84
00:13:09,580 --> 00:13:15,503
345 miljoen jaar later,
in de huidige bossen…

85
00:13:15,586 --> 00:13:20,674
…heeft de kunst van het verleiden
een lange weg afgelegd.

86
00:13:23,302 --> 00:13:27,473
Vooral voor de geleedpotigen
met iets minder bepantsering.

87
00:13:36,023 --> 00:13:38,609
In tegenstelling tot de oude Arthropleura…

88
00:13:40,152 --> 00:13:43,906
…hebben mannetjes springspinnen
een perfect gezichtsvermogen.

89
00:13:45,658 --> 00:13:48,953
Ze zijn niet groter dan een rijstkorrel.

90
00:13:53,499 --> 00:13:55,084
Groot zijn ze niet…

91
00:13:59,755 --> 00:14:02,424
…maar stijl hebben ze wel.

92
00:14:06,804 --> 00:14:13,394
Elke soort heeft z'n eigen dansbeweging
om de aandacht van 'n vrouwtje te trekken.

93
00:14:18,983 --> 00:14:20,025
De pauw.

94
00:14:22,361 --> 00:14:23,612
De side shuffle.

95
00:14:25,906 --> 00:14:27,116
De discodanser.

96
00:14:30,035 --> 00:14:32,663
En de pronkveer.

97
00:14:37,626 --> 00:14:43,090
De mannetjes hebben zich aangepast
met kleurrijke kostuums en danspasjes…

98
00:14:45,968 --> 00:14:50,264
…terwijl de vrouwtjes
een onberispelijke smaak hebben gekregen.

99
00:14:53,684 --> 00:14:56,437
Z'n side shuffle
heeft haar aandacht getrokken.

100
00:15:01,483 --> 00:15:04,111
Maar heeft hij de moves die ze zoekt?

101
00:15:07,364 --> 00:15:09,575
Hij moet z'n uiterste best doen.

102
00:15:22,630 --> 00:15:28,344
Dat ze met haar buik zwaait,
betekent dat ze niet onder de indruk is.

103
00:15:34,016 --> 00:15:35,559
Hij moet voorzichtig zijn.

104
00:15:35,643 --> 00:15:41,440
Kieskeurige vrouwtjes
eten soms hun vrijers op.

105
00:15:57,122 --> 00:15:57,957
Maar…

106
00:16:01,627 --> 00:16:04,380
…hij waagt nog een poging.

107
00:16:15,891 --> 00:16:18,143
De boodschap komt duidelijk niet aan.

108
00:16:32,616 --> 00:16:34,660
Hij is niet gelukkig in de liefde…

109
00:16:35,285 --> 00:16:39,999
…maar de geleedpotigen zelf
hebben meer geluk gehad.

110
00:16:42,418 --> 00:16:46,839
Meer dan 80 procent van alle diersoorten
tegenwoordig is geleedpotig.

111
00:16:50,050 --> 00:16:53,053
Het geheim van hun succes…

112
00:16:54,138 --> 00:16:57,599
…schuilt in hun eenvoudige,
gesegmenteerde lichaamsbouw.

113
00:17:02,521 --> 00:17:05,899
Die is in talloze
verschillende richtingen geëvolueerd.

114
00:17:14,158 --> 00:17:16,368
Sommige hebben oren in hun benen.

115
00:17:18,912 --> 00:17:21,832
Andere hebben ogen op steeltjes.

116
00:17:24,918 --> 00:17:28,255
En bepantsering op hun rug.

117
00:17:31,675 --> 00:17:34,595
Soort na soort…

118
00:17:36,138 --> 00:17:41,560
…zijn de geleedpotigen wat je krijgt
als de evolutie z'n gang gaat.

119
00:17:44,146 --> 00:17:48,692
Hier valt de snelste
hardloper aller tijden ook onder:

120
00:17:49,485 --> 00:17:51,070
de zandloopkever.

121
00:17:53,781 --> 00:17:58,077
Z'n ontwerp is in de loop
van miljoenen jaren verfijnd.

122
00:18:00,245 --> 00:18:04,041
Het nieuwste model
is gemaakt voor snelheid.

123
00:18:13,926 --> 00:18:18,847
Voor z'n grootte is hij
een van de snelste sprinters ter wereld.

124
00:18:22,392 --> 00:18:25,145
Als je 'm
tot menselijk proporties zou opschalen…

125
00:18:26,480 --> 00:18:32,277
…zou hij sneller
dan 1000 kilometer per uur rennen.

126
00:18:34,738 --> 00:18:37,950
Maar er is één nadeel
aan dit snelle leven.

127
00:18:41,161 --> 00:18:43,789
Z'n hersenen houden het niet bij.

128
00:18:45,749 --> 00:18:49,878
Hij moet vaak stoppen
om zich te oriënteren…

129
00:18:51,255 --> 00:18:55,092
…als hij op zoek is
naar z'n volgende slachtoffer.

130
00:19:06,436 --> 00:19:11,358
Maar z'n verwoede zoektocht naar voedsel
kan hem op gevaarlijk terrein brengen.

131
00:19:14,820 --> 00:19:17,239
Want soms kan de jager…

132
00:19:18,407 --> 00:19:19,783
…ook…

133
00:19:21,243 --> 00:19:22,244
…de prooi worden.

134
00:19:31,712 --> 00:19:36,341
Snel en krachtig
is niet de stijl van deze valdeurspin.

135
00:19:39,469 --> 00:19:44,224
Ze wacht liever
tot prooi naar haar toe komt.

136
00:20:47,621 --> 00:20:49,873
In de strijd van de geleedpotigen…

137
00:20:50,415 --> 00:20:54,962
…maakte vlucht vaak het verschil
tussen leven en dood.

138
00:21:00,968 --> 00:21:03,637
Meer dan 300 miljoen jaar geleden…

139
00:21:04,304 --> 00:21:10,811
…ging een groep geleedpotigen
als eerste wezens de lucht in.

140
00:21:17,609 --> 00:21:19,528
De evolutie van vleugels…

141
00:21:20,946 --> 00:21:24,074
…zou uiteindelijk
tot hun wereldwijde succes leiden.

142
00:21:27,869 --> 00:21:29,454
Insecten.

143
00:21:36,044 --> 00:21:42,884
Tegenwoordig zijn er voor elk mens
meer dan een miljard insecten.

144
00:21:46,763 --> 00:21:50,892
Ze zijn de meest
voorkomende groep dieren op aarde.

145
00:21:57,691 --> 00:22:02,571
310 MILJOEN JAAR GELEDEN

146
00:22:07,784 --> 00:22:10,203
Ondanks hun huidige succes…

147
00:22:10,954 --> 00:22:15,959
…verschenen de vliegende insecten
voor het eerst in de oermoerassen.

148
00:22:18,670 --> 00:22:20,297
Libellen.

149
00:22:24,468 --> 00:22:28,305
Hun manier van vliegen
kan haast niet beter.

150
00:22:31,641 --> 00:22:35,812
Vier flexibele vleugels,
los van elkaar aangedreven…

151
00:22:36,355 --> 00:22:39,066
…geven ze een ongeëvenaarde mobiliteit.

152
00:22:41,568 --> 00:22:45,238
Ze kunnen alle kanten op vliegen…

153
00:22:47,157 --> 00:22:49,284
…de scherpste bochten maken…

154
00:22:52,829 --> 00:22:56,375
…en sneller optrekken dan een straaljager.

155
00:22:59,544 --> 00:23:04,633
Een topontwerp
dat bijna onveranderd is gebleven…

156
00:23:04,716 --> 00:23:07,219
…in de afgelopen
honderden miljoenen jaren.

157
00:23:12,599 --> 00:23:16,853
En toch, in dezelfde oermoerassen…

158
00:23:17,479 --> 00:23:22,567
…onderging een andere groep dieren
een radicale verandering.

159
00:23:26,822 --> 00:23:28,240
Onder het oppervlak…

160
00:23:29,241 --> 00:23:32,661
…waren de gewervelden verder geëvolueerd.

161
00:23:35,580 --> 00:23:39,584
Een nieuw soort vis deed het goed.

162
00:23:40,669 --> 00:23:42,712
De kwastvinnigen.

163
00:23:52,806 --> 00:23:57,060
Sommige werden monsterlijke roofdieren.

164
00:24:06,445 --> 00:24:12,742
In deze meedogenloze wereld
loont het om groot te zijn.

165
00:24:21,418 --> 00:24:25,380
Voor de kleintjes is er
een schuilplaats in het ondiepe water.

166
00:24:29,468 --> 00:24:34,514
Daar zijn hun unieke vinnen
een groot voordeel.

167
00:24:37,100 --> 00:24:40,687
Ze zijn gespierd en zeer wendbaar…

168
00:24:40,770 --> 00:24:44,357
…anders dan die van andere vissen.

169
00:24:48,069 --> 00:24:50,322
Ze helpen niet alleen met zwemmen…

170
00:24:53,325 --> 00:24:57,162
…maar ze zijn ook sterk genoeg
om hun gewicht te dragen.

171
00:25:00,790 --> 00:25:06,213
Zo kunnen ze uit het water kruipen.

172
00:25:11,009 --> 00:25:16,056
Maar deze vissen hebben ook nog
een andere aanpassing.

173
00:25:18,141 --> 00:25:19,142
Het vermogen…

174
00:25:20,810 --> 00:25:22,562
…om lucht te ademen.

175
00:25:25,273 --> 00:25:29,277
Niet door kieuwen,
maar door primitieve longen.

176
00:25:33,073 --> 00:25:36,993
Deze evolutionaire ontwikkelingen
hebben er samen voor gezorgd…

177
00:25:37,077 --> 00:25:42,249
…dat de dieren het water konden verlaten
en het land konden verkennen.

178
00:25:46,294 --> 00:25:50,298
De race was begonnen
om deze nieuwe wereld te bezetten.

179
00:25:58,473 --> 00:26:01,142
Maar het was al te laat…

180
00:26:02,644 --> 00:26:04,896
…voor deze kwastvinnigen.

181
00:26:08,775 --> 00:26:11,736
Andere hadden
deze overgangsfase al meegemaakt.

182
00:26:27,919 --> 00:26:30,922
Zoals de drie meter lange Anthracosaurus.

183
00:26:34,634 --> 00:26:36,970
Hij stond al op eigen benen.

184
00:26:47,981 --> 00:26:52,485
De evolutie van vin naar ledemaat
duurde miljoenen jaren.

185
00:26:57,949 --> 00:27:01,244
Maar eenmaal voltooid,
zou het leven op het land…

186
00:27:02,370 --> 00:27:04,623
…nooit meer hetzelfde zijn.

187
00:27:18,136 --> 00:27:20,138
Het amfibieëntijdperk…

188
00:27:21,514 --> 00:27:22,641
…was aangebroken.

189
00:27:40,909 --> 00:27:47,248
Tegenwoordig zijn er meer
dan 8000 soorten amfibieën.

190
00:27:50,543 --> 00:27:53,963
Een eigenaardige maar diverse groep…

191
00:27:57,676 --> 00:28:00,845
…bestaande uit watersalamanders, kikkers…

192
00:28:01,513 --> 00:28:02,847
…salamanders…

193
00:28:03,765 --> 00:28:04,849
…en padden.

194
00:28:07,143 --> 00:28:10,105
Niet langer de reuzen die ze ooit waren…

195
00:28:11,022 --> 00:28:13,525
…maar nog steeds succesvolle jagers.

196
00:28:16,528 --> 00:28:19,864
Met hun eigen stijl.

197
00:28:28,915 --> 00:28:32,335
Honderden miljoenen jaren
na Anthracosaurus…

198
00:28:33,461 --> 00:28:37,966
…zijn moerassen
nog steeds een bolwerk voor amfibieën.

199
00:28:42,137 --> 00:28:45,390
In de Donaudelta van Europa…

200
00:28:45,473 --> 00:28:48,893
…leven duizenden moeraskikkers.

201
00:28:49,686 --> 00:28:53,106
Ze zijn
deskundige insectenjagers geworden.

202
00:28:55,692 --> 00:28:57,819
Met een voorkeur…

203
00:28:59,279 --> 00:29:00,905
…voor libellen.

204
00:29:07,829 --> 00:29:09,956
Door hun brede gezichtsveld…

205
00:29:12,459 --> 00:29:15,044
…is het niet makkelijk
om er een te vangen.

206
00:29:16,421 --> 00:29:22,552
Maar moeraskikkers hebben
eigenaardige aanpassingen ontwikkeld.

207
00:29:32,687 --> 00:29:35,732
Hun zwemvliezen helpen ze de lucht in.

208
00:29:44,115 --> 00:29:49,037
Hun protractiele tong
zorgt voor een enorm bereik.

209
00:29:57,045 --> 00:30:01,049
Toch kunnen vliegende libellen…

210
00:30:01,132 --> 00:30:05,094
…gewoon te moeilijk zijn om te pakken.

211
00:30:10,099 --> 00:30:14,562
Het is misschien makkelijker om te wachten
tot de luchtacrobaten landen.

212
00:30:53,560 --> 00:30:55,562
Tijd voor een andere aanpak.

213
00:31:00,942 --> 00:31:05,154
Een vrouwtje legt eitjes in het water.

214
00:31:10,785 --> 00:31:12,662
Half onder water…

215
00:31:13,538 --> 00:31:16,207
…zou ze een makkelijk doelwit moeten zijn.

216
00:31:44,986 --> 00:31:49,532
De libellen zijn gewoon te snel.

217
00:32:02,045 --> 00:32:05,214
En ze kunnen een kurkentrekker uitvoeren.

218
00:32:26,611 --> 00:32:27,862
Weer niet.

219
00:32:30,573 --> 00:32:35,203
Maar kikkers zijn doorzetters.

220
00:32:50,009 --> 00:32:52,303
Ondanks het lage slagingspercentage…

221
00:32:52,387 --> 00:32:58,518
…overleven amfibieën
het al meer dan 350 miljoen jaar.

222
00:33:03,022 --> 00:33:08,277
En toch hebben ze nooit
alle leefwerelden op aarde veroverd.

223
00:33:10,613 --> 00:33:15,827
Want er is één ding wat alle amfibieën
nodig hebben om jongen groot te brengen:

224
00:33:19,122 --> 00:33:20,123
water.

225
00:33:23,543 --> 00:33:27,213
Dit is de aardbeikikker uit Costa Rica.

226
00:33:33,094 --> 00:33:35,972
Haar kikkervisjes zijn in levensgevaar.

227
00:33:38,558 --> 00:33:41,853
Hun kleine plas is bijna opgedroogd.

228
00:33:57,452 --> 00:34:00,038
Ze kunnen alleen maar ontsnappen…

229
00:34:00,955 --> 00:34:03,041
…op hun moeders rug.

230
00:34:06,377 --> 00:34:09,630
Water vinden is lastig.

231
00:34:14,177 --> 00:34:15,011
Gelukkig…

232
00:34:18,931 --> 00:34:21,642
…weet ze precies waar ze heen moet.

233
00:34:28,316 --> 00:34:29,859
Twintig meter boven haar…

234
00:34:31,402 --> 00:34:34,072
…hoopt regenwater zich op in een bromelia.

235
00:34:37,283 --> 00:34:40,703
De perfecte plas
voor haar dierbare kikkervisje.

236
00:34:43,247 --> 00:34:46,292
Maar ze moet er wel zien te komen.

237
00:34:48,753 --> 00:34:51,881
Sprong voor sprong.

238
00:35:02,016 --> 00:35:05,103
Met de afmetingen van een vingernagel…

239
00:35:05,770 --> 00:35:09,107
…is dit haar Mount Everest.

240
00:35:36,092 --> 00:35:38,010
Eindelijk veilig.

241
00:35:48,020 --> 00:35:52,316
Hoe hoog amfibieën ook zijn gekomen
in hun verovering van het land…

242
00:35:55,444 --> 00:35:58,364
…ze zaten nog altijd vast aan het water.

243
00:36:00,408 --> 00:36:05,288
Dit werd hun ondergang
toen de omstandigheden op aarde…

244
00:36:07,331 --> 00:36:09,000
…drastisch veranderden.

245
00:36:16,799 --> 00:36:21,637
300 MILJOEN JAAR GELEDEN

246
00:36:21,721 --> 00:36:24,765
Tijdens het tijdperk dat we kennen
als het carboon…

247
00:36:25,391 --> 00:36:28,686
…kwamen de grote grondgebieden samen…

248
00:36:28,769 --> 00:36:32,648
…en ontstond het supercontinent Pangaea.

249
00:36:35,443 --> 00:36:40,531
Door het opdrogen van het land
verdwenen de uitgestrekte moerassen.

250
00:36:43,034 --> 00:36:47,288
De meeste amfibieën hadden het moeilijk
door het gebrek aan water.

251
00:36:52,376 --> 00:36:53,669
Maar niet allemaal.

252
00:36:55,254 --> 00:37:00,676
Eén soort ontwikkelde 'n nieuwe aanpassing
waardoor hij kon gedijen.

253
00:37:06,474 --> 00:37:10,144
Z'n ei kreeg een beschermende schil…

254
00:37:10,228 --> 00:37:15,149
…waardoor het embryo
in z'n eigen vloeistof zat.

255
00:37:18,945 --> 00:37:24,700
In het ei konden de jongen veilig groeien
zonder uit te drogen.

256
00:37:38,172 --> 00:37:43,010
Hun band met het water werd verbroken
door de komst…

257
00:37:44,303 --> 00:37:46,555
…van dit amniotische ei.

258
00:37:52,812 --> 00:37:58,651
Deze dieren, de Amniota,
konden zich vestigen op het drogere land…

259
00:37:58,734 --> 00:38:01,279
…iets wat de amfibieën niet konden.

260
00:38:06,659 --> 00:38:10,663
Van deze ene gemeenschappelijke voorouder…

261
00:38:10,746 --> 00:38:14,500
…zouden alle zoogdieren,
reptielen, vogels…

262
00:38:14,583 --> 00:38:18,087
…en dinosaurussen afstammen.

263
00:38:50,911 --> 00:38:56,042
252 MILJOEN JAAR GELEDEN

264
00:38:57,293 --> 00:39:01,547
Zestig miljoen jaar na de komst
van het amniotische ei…

265
00:39:03,132 --> 00:39:06,135
…had Amniota zich
door heel Pangaea verspreid.

266
00:39:10,890 --> 00:39:16,812
Dit leidde tot twee nieuwe dynastieën
en het begin van een eindeloze rivaliteit.

267
00:39:22,818 --> 00:39:28,491
Deze slapende beesten met pantser
zijn een oerreptiel.

268
00:39:35,122 --> 00:39:40,252
Scutosaurus,
een van de grootste landdieren.

269
00:39:59,605 --> 00:40:01,690
Met een gewicht van minstens een ton…

270
00:40:02,983 --> 00:40:06,362
…zijn ze de eerste
reuzenplanteneters op aarde.

271
00:40:12,326 --> 00:40:16,664
Door het anmiotische ei
konden ze gedijen in een droger milieu…

272
00:40:17,206 --> 00:40:20,209
…en op plekken komen
waar anderen niet konden komen.

273
00:40:24,588 --> 00:40:27,466
Maar Pangaea was niet alleen van hen.

274
00:40:33,139 --> 00:40:35,891
Er was een nieuwe bloedlijn ontstaan.

275
00:40:36,892 --> 00:40:39,812
De voorouder van de zoogdieren.

276
00:40:47,862 --> 00:40:51,323
Hoewel Lystrosaurus
geen partij is voor Scutosaurus…

277
00:40:53,659 --> 00:40:56,537
…heeft hij verwanten die dat wel zijn.

278
00:41:20,769 --> 00:41:22,229
Gorgonopsia.

279
00:41:25,900 --> 00:41:29,320
Een indrukwekkendere voorloper
van de zoogdieren.

280
00:41:33,032 --> 00:41:37,661
Met een lengte van meer dan drie meter
en een gewicht van 300 kilo…

281
00:41:38,829 --> 00:41:42,082
…evenaart ze
onze huidige grote katachtigen.

282
00:41:48,589 --> 00:41:50,799
Met haar sterke reukvermogen…

283
00:41:51,884 --> 00:41:54,011
…spoort ze makkelijk prooi op.

284
00:41:56,847 --> 00:41:58,891
Door hun dikke pantser komen…

285
00:42:00,142 --> 00:42:02,144
…wordt haar grootste uitdaging.

286
00:42:08,442 --> 00:42:10,528
Maar ze heeft een geheim wapen.

287
00:42:13,447 --> 00:42:15,074
Een soort sabeltanden.

288
00:42:22,581 --> 00:42:23,582
Desondanks…

289
00:42:24,875 --> 00:42:27,294
…moet ze onopvallend bij ze komen.

290
00:43:06,834 --> 00:43:08,752
Ze moet het juiste moment…

291
00:43:13,215 --> 00:43:14,550
…en haar slachtoffer…

292
00:43:16,385 --> 00:43:17,553
…zorgvuldig kiezen.

293
00:43:25,769 --> 00:43:26,812
Langzaam…

294
00:43:28,397 --> 00:43:29,815
…en stilletjes…

295
00:43:33,193 --> 00:43:34,528
…gaat ze aan het werk.

296
00:44:50,437 --> 00:44:53,357
De rivaliteit
tussen zoogdieren en reptielen…

297
00:44:54,149 --> 00:44:59,071
…is al honderden miljoenen jaren
een kenmerk van het leven op aarde.

298
00:45:02,199 --> 00:45:05,536
Maar hun vroege bestaan
was van korte duur.

299
00:45:06,286 --> 00:45:09,915
In het hoge noorden van Pangaea…

300
00:45:10,666 --> 00:45:13,460
…gebeurde er iets rampzaligs.

301
00:45:18,173 --> 00:45:20,592
Jarenlang waren ze inactief geweest.

302
00:45:21,218 --> 00:45:25,222
Daardoor was het makkelijk
om de krachten onder het aardoppervlak…

303
00:45:26,140 --> 00:45:28,016
…te vergeten.

304
00:45:33,397 --> 00:45:35,607
Maar de gesmolten onderwereld…

305
00:45:36,900 --> 00:45:39,194
…is altijd in beweging…

306
00:45:40,571 --> 00:45:43,115
…en altijd op zoek naar een zwakke plek.

307
00:45:52,833 --> 00:45:54,835
Onder de aardkorst van Pangaea…

308
00:45:56,128 --> 00:46:01,467
…baande een sliert van hete magma
zich een weg naar de oppervlakte.

309
00:46:08,682 --> 00:46:12,060
Toen deze permische uitbarstingen
eenmaal waren begonnen…

310
00:46:14,521 --> 00:46:16,565
…was er geen stoppen meer aan.

311
00:46:44,051 --> 00:46:48,430
Hun kolossale omvang maakte ze uniek.

312
00:46:58,649 --> 00:47:00,818
Het waren de grootste…

313
00:47:01,860 --> 00:47:07,032
…meest heftige uitbarstingen
die we ooit hebben meegemaakt.

314
00:47:17,960 --> 00:47:22,047
En ze gingen 100.000 jaar lang door.

315
00:47:24,091 --> 00:47:27,469
De verwoesting was ongekend.

316
00:47:30,305 --> 00:47:33,308
Een gebied half zo groot
als de Verenigde Staten…

317
00:47:34,059 --> 00:47:36,103
…ging verloren door de lava.

318
00:47:59,001 --> 00:48:03,922
Miljoenen vierkante kilometers
die ooit van het leven bruisten…

319
00:48:04,506 --> 00:48:07,926
…werden vernietigd door de aarde zelf.

320
00:48:17,853 --> 00:48:21,481
En dat was nog maar het begin.

321
00:48:25,277 --> 00:48:30,240
Bij de uitbarstingen kwam iets
veel gevaarlijkers vrij dan lava.

322
00:48:33,911 --> 00:48:38,874
Een giftig mengsel van schadelijke gassen.

323
00:48:50,177 --> 00:48:52,888
Toen deze gassen
in aanraking kwamen met water…

324
00:49:00,145 --> 00:49:03,941
…zorgde dit sterke mengsel
voor zure regen.

325
00:49:13,867 --> 00:49:16,453
Water, de schenker van het leven…

326
00:49:17,412 --> 00:49:20,165
…was nu de vernietiger.

327
00:49:26,880 --> 00:49:29,967
Door de zure regen
raakte de grond vergiftigd…

328
00:49:32,094 --> 00:49:33,720
…en gingen de planten dood.

329
00:49:41,812 --> 00:49:44,982
Zonder hun wortels
om de grond bij elkaar te houden…

330
00:49:49,152 --> 00:49:52,990
…spoelden complete ecosystemen weg.

331
00:50:12,968 --> 00:50:19,016
En toch hing er
nog iets destructievers in de lucht.

332
00:50:22,227 --> 00:50:23,645
Een sluipmoordenaar.

333
00:50:26,815 --> 00:50:29,359
Kooldioxide.

334
00:50:32,696 --> 00:50:37,242
De vulkanen stootten
zes keer meer kooldioxide uit…

335
00:50:37,868 --> 00:50:40,495
…dan dat er tegenwoordig
in de atmosfeer zit.

336
00:50:43,457 --> 00:50:46,918
Dit zorgde voor
een opwarming van tien graden.

337
00:50:50,797 --> 00:50:53,383
En alle klimaatverwoesting…

338
00:50:54,885 --> 00:50:56,386
…die daarbij komt kijken.

339
00:51:09,691 --> 00:51:15,363
De opgewarmde aarde woedde uit
terwijl de natuurkrachten hun gang gingen.

340
00:51:40,806 --> 00:51:43,975
Je verstoppen voor de chaos kon niet.

341
00:51:45,727 --> 00:51:49,106
En de wereldzeeën
werden het hardst getroffen.

342
00:51:51,983 --> 00:51:57,114
Nu ze warmer en zuurder werden,
kelderde hun zuurstofgehalte.

343
00:51:59,699 --> 00:52:03,787
De zeeën waar het leven was begonnen…

344
00:52:06,039 --> 00:52:08,208
…werden nu een verlaten kerkhof.

345
00:52:11,378 --> 00:52:18,301
Dit was de derde
en meest verwoestende massa-uitsterving.

346
00:52:20,262 --> 00:52:23,557
Negentig procent van alle soorten…

347
00:52:24,474 --> 00:52:26,852
…ging voorgoed verloren.

348
00:52:33,024 --> 00:52:37,737
Hele takken werden
van de evolutionaire boom gerukt.

349
00:52:46,288 --> 00:52:50,417
Maar ondanks het grote verlies,
hadden een paar het toch uitgehouden.

350
00:52:58,967 --> 00:53:02,179
Alles wat nog over was van vroeger.

351
00:53:07,392 --> 00:53:13,064
Hun overleving was nog nooit
zo belangrijk geweest.

352
00:53:17,527 --> 00:53:20,488
De toekomst van al het leven…

353
00:53:21,573 --> 00:53:24,534
…hing nu aan een zijden draadje.

354
00:55:12,058 --> 00:55:14,602
Ondertiteld door: Susan Oldemenger