Miljoenen jaren voor het dinosaurustijdperk…
…liepen er op onze planeet beesten die net zo groots waren.
Twee grote dynastieën waren verschenen…
…en streden om de overhand te krijgen.
Dit is het verhaal van de strijd om het land…
…en hoe die alles veranderde voor het leven op onze planeet.
HOOFDSTUK 3
500 MILJOEN JAAR GELEDEN
Het grootste deel van de geschiedenis was onze planeet onherbergzaam.
Een sombere en verlaten wereld.
Hij leek meer op het maanoppervlak…
…dan op onze huidige aarde.
Het is moeilijk voor te stellen…
…hoe iets ooit op deze onherbergzame plek heeft kunnen leven.
Maar in het water, waar al een miljard jaar leven was…
…was er één levensvorm die als een van de eerste de uitdaging aanging.
Korstmossen zien er niet bijzonder uit, maar ze zijn compleet uniek.
Een baanbrekende samenwerking.
Plant noch dier.
Korstmossen zijn een vreemde combinatie van schimmels en algen.
Alleen samen…
…konden ze de extreme onherbergzaamheid van de onvruchtbare aarde te boven komen.
Maar ze waren niet alleen pioniers.
Ze waren baanbrekend.
Terwijl ze zich verspreidden…
…hielpen hun kleine helmdraden het steen af te breken.
Dit maakte de allereerste grond.
Zo werd het mogelijk voor planten om de overhand te krijgen.
Microplanten, zoals mos, verschenen als eerste.
Met bladeren van slechts één cel dik…
…konden ze niet in de hoogte groeien, maar wel in de breedte.
Ze vermenigvuldigden zich sneller dan korstmos.
Al snel bedekten ze het land.
Dit zouden ze de komende 40 miljoen jaar ongestoord blijven doen.
Maar een groene revolutie was op komst.
Die zou het landschap voorgoed veranderen.
Belangrijk was de evolutie van een nieuwe verbinding:
lignine.
Lignine versterkte de celwanden van de planten.
Daardoor konden ze groter en sterker worden dan ooit tevoren.
Nu ze niet meer beperkt waren tot het land bedekken…
…gingen de planten in de hoogte de onderlinge strijd aan.
Ze vochten voor een plekje in het licht.
Uiteindelijk werden sommige planten zo hoog…
…dat ze boven alles uittorenden.
De sequoia's die we nu nog zien, zijn de wolkenkrabbers van de natuur.
Met een hoogte van meer dan honderd meter…
…zijn ze de langste levende wezens die ooit hebben bestaan.
Maar sequoia's zijn slechts een van de meer dan 400.000 plantensoorten.
Het zijn de zichtbaarste tekenen van leven op onze planeet.
In het verre verleden creëerde de komst van planten…
…nieuwe leefgebieden voor de volgende indringers uit de zee.
345 MILJOEN JAAR GELEDEN
De eerste dieren die voet op land zetten, waren de geleedpotigen.
Ze waren verwant aan de trilobieten.
Hun harde huidskelet diende als handig pantser onder water.
Op het land bood het pantser hen ondersteuning…
…en voorkwam het dat ze uitdroogden.
Ze konden ook ademen door deze harde buitenkant.
Doordat het zuurstofgehalte 60 procent hoger lag dan het nu doet…
…werden sommige reusachtig.
Arthropleura, de grootste duizendpoot die ooit op aarde heeft rondgelopen.
Hij is ruim tweeënhalve meter lang en een halve meter breed.
Hij heeft geen natuurlijke vijanden.
Daardoor kan hij zich volledig richten op het zoeken van een partner.
Maar voor Arthropleura is het zoeken van de perfecte partner…
…niet zo eenvoudig.
Hij is zo goed als blind.
Z'n wereld reikt niet verder dan wat hij kan waarnemen.
Het varenbos is enorm.
Een vrouwtje zou overal kunnen zitten.
Maar z'n zoektocht is niet zo hopeloos als hij lijkt.
Vrouwtjes die willen paren laten geursporen achter voor de mannetjes.
Een reddingslijn in de duisternis.
En toch is waarnemen waar ze is geweest niet hetzelfde…
…als waarnemen waar ze is.
Eindelijk kan hij haar proberen te charmeren.
Door delen van z'n schelp tegen elkaar te wrijven…
…maakt hij z'n eigen unieke liefdeslied.
Paren op het land kan lastig zijn.
Om te slagen moet de positionering perfect zijn.
Dus het is belangrijk om in deze kritieke fase…
…voet bij stuk te houden.
345 miljoen jaar later, in de huidige bossen…
…heeft de kunst van het verleiden een lange weg afgelegd.
Vooral voor de geleedpotigen met iets minder bepantsering.
In tegenstelling tot de oude Arthropleura…
…hebben mannetjes springspinnen een perfect gezichtsvermogen.
Ze zijn niet groter dan een rijstkorrel.
Groot zijn ze niet…
…maar stijl hebben ze wel.
Elke soort heeft z'n eigen dansbeweging om de aandacht van 'n vrouwtje te trekken.
De pauw.
De side shuffle.
De discodanser.
En de pronkveer.
De mannetjes hebben zich aangepast met kleurrijke kostuums en danspasjes…
…terwijl de vrouwtjes een onberispelijke smaak hebben gekregen.
Z'n side shuffle heeft haar aandacht getrokken.
Maar heeft hij de moves die ze zoekt?
Hij moet z'n uiterste best doen.
Dat ze met haar buik zwaait, betekent dat ze niet onder de indruk is.
Hij moet voorzichtig zijn.
Kieskeurige vrouwtjes eten soms hun vrijers op.
Maar…
…hij waagt nog een poging.
De boodschap komt duidelijk niet aan.
Hij is niet gelukkig in de liefde…
…maar de geleedpotigen zelf hebben meer geluk gehad.
Meer dan 80 procent van alle diersoorten tegenwoordig is geleedpotig.
Het geheim van hun succes…
…schuilt in hun eenvoudige, gesegmenteerde lichaamsbouw.
Die is in talloze verschillende richtingen geëvolueerd.
Sommige hebben oren in hun benen.
Andere hebben ogen op steeltjes.
En bepantsering op hun rug.
Soort na soort…
…zijn de geleedpotigen wat je krijgt als de evolutie z'n gang gaat.
Hier valt de snelste hardloper aller tijden ook onder:
de zandloopkever.
Z'n ontwerp is in de loop van miljoenen jaren verfijnd.
Het nieuwste model is gemaakt voor snelheid.
Voor z'n grootte is hij een van de snelste sprinters ter wereld.
Als je 'm tot menselijk proporties zou opschalen…
…zou hij sneller dan 1000 kilometer per uur rennen.
Maar er is één nadeel aan dit snelle leven.
Z'n hersenen houden het niet bij.
Hij moet vaak stoppen om zich te oriënteren…
…als hij op zoek is naar z'n volgende slachtoffer.
Maar z'n verwoede zoektocht naar voedsel kan hem op gevaarlijk terrein brengen.
Want soms kan de jager…
…ook…
…de prooi worden.
Snel en krachtig is niet de stijl van deze valdeurspin.
Ze wacht liever tot prooi naar haar toe komt.
In de strijd van de geleedpotigen…
…maakte vlucht vaak het verschil tussen leven en dood.
Meer dan 300 miljoen jaar geleden…
…ging een groep geleedpotigen als eerste wezens de lucht in.
De evolutie van vleugels…
…zou uiteindelijk tot hun wereldwijde succes leiden.
Insecten.
Tegenwoordig zijn er voor elk mens meer dan een miljard insecten.
Ze zijn de meest voorkomende groep dieren op aarde.
310 MILJOEN JAAR GELEDEN
Ondanks hun huidige succes…
…verschenen de vliegende insecten voor het eerst in de oermoerassen.
Libellen.
Hun manier van vliegen kan haast niet beter.
Vier flexibele vleugels, los van elkaar aangedreven…
…geven ze een ongeëvenaarde mobiliteit.
Ze kunnen alle kanten op vliegen…
…de scherpste bochten maken…
…en sneller optrekken dan een straaljager.
Een topontwerp dat bijna onveranderd is gebleven…
…in de afgelopen honderden miljoenen jaren.
En toch, in dezelfde oermoerassen…
…onderging een andere groep dieren een radicale verandering.
Onder het oppervlak…
…waren de gewervelden verder geëvolueerd.
Een nieuw soort vis deed het goed.
De kwastvinnigen.
Sommige werden monsterlijke roofdieren.
In deze meedogenloze wereld loont het om groot te zijn.
Voor de kleintjes is er een schuilplaats in het ondiepe water.
Daar zijn hun unieke vinnen een groot voordeel.
Ze zijn gespierd en zeer wendbaar…
…anders dan die van andere vissen.
Ze helpen niet alleen met zwemmen…
…maar ze zijn ook sterk genoeg om hun gewicht te dragen.
Zo kunnen ze uit het water kruipen.
Maar deze vissen hebben ook nog een andere aanpassing.
Het vermogen…
…om lucht te ademen.
Niet door kieuwen, maar door primitieve longen.
Deze evolutionaire ontwikkelingen hebben er samen voor gezorgd…
…dat de dieren het water konden verlaten en het land konden verkennen.
De race was begonnen om deze nieuwe wereld te bezetten.
Maar het was al te laat…
…voor deze kwastvinnigen.
Andere hadden deze overgangsfase al meegemaakt.
Zoals de drie meter lange Anthracosaurus.
Hij stond al op eigen benen.
De evolutie van vin naar ledemaat duurde miljoenen jaren.
Maar eenmaal voltooid, zou het leven op het land…
…nooit meer hetzelfde zijn.
Het amfibieëntijdperk…
…was aangebroken.
Tegenwoordig zijn er meer dan 8000 soorten amfibieën.
Een eigenaardige maar diverse groep…
…bestaande uit watersalamanders, kikkers…
…salamanders…
…en padden.
Niet langer de reuzen die ze ooit waren…
…maar nog steeds succesvolle jagers.
Met hun eigen stijl.
Honderden miljoenen jaren na Anthracosaurus…
…zijn moerassen nog steeds een bolwerk voor amfibieën.
In de Donaudelta van Europa…
…leven duizenden moeraskikkers.
Ze zijn deskundige insectenjagers geworden.
Met een voorkeur…
…voor libellen.
Door hun brede gezichtsveld…
…is het niet makkelijk om er een te vangen.
Maar moeraskikkers hebben eigenaardige aanpassingen ontwikkeld.
Hun zwemvliezen helpen ze de lucht in.
Hun protractiele tong zorgt voor een enorm bereik.
Toch kunnen vliegende libellen…
…gewoon te moeilijk zijn om te pakken.
Het is misschien makkelijker om te wachten tot de luchtacrobaten landen.
Tijd voor een andere aanpak.
Een vrouwtje legt eitjes in het water.
Half onder water…
…zou ze een makkelijk doelwit moeten zijn.
De libellen zijn gewoon te snel.
En ze kunnen een kurkentrekker uitvoeren.
Weer niet.
Maar kikkers zijn doorzetters.
Ondanks het lage slagingspercentage…
…overleven amfibieën het al meer dan 350 miljoen jaar.
En toch hebben ze nooit alle leefwerelden op aarde veroverd.
Want er is één ding wat alle amfibieën nodig hebben om jongen groot te brengen:
water.
Dit is de aardbeikikker uit Costa Rica.
Haar kikkervisjes zijn in levensgevaar.
Hun kleine plas is bijna opgedroogd.
Ze kunnen alleen maar ontsnappen…
…op hun moeders rug.
Water vinden is lastig.
Gelukkig…
…weet ze precies waar ze heen moet.
Twintig meter boven haar…
…hoopt regenwater zich op in een bromelia.
De perfecte plas voor haar dierbare kikkervisje.
Maar ze moet er wel zien te komen.
Sprong voor sprong.
Met de afmetingen van een vingernagel…
…is dit haar Mount Everest.
Eindelijk veilig.
Hoe hoog amfibieën ook zijn gekomen in hun verovering van het land…
…ze zaten nog altijd vast aan het water.
Dit werd hun ondergang toen de omstandigheden op aarde…
…drastisch veranderden.
300 MILJOEN JAAR GELEDEN
Tijdens het tijdperk dat we kennen als het carboon…
…kwamen de grote grondgebieden samen…
…en ontstond het supercontinent Pangaea.
Door het opdrogen van het land verdwenen de uitgestrekte moerassen.
De meeste amfibieën hadden het moeilijk door het gebrek aan water.
Maar niet allemaal.
Eén soort ontwikkelde 'n nieuwe aanpassing waardoor hij kon gedijen.
Z'n ei kreeg een beschermende schil…
…waardoor het embryo in z'n eigen vloeistof zat.
In het ei konden de jongen veilig groeien zonder uit te drogen.
Hun band met het water werd verbroken door de komst…
…van dit amniotische ei.
Deze dieren, de Amniota, konden zich vestigen op het drogere land…
…iets wat de amfibieën niet konden.
Van deze ene gemeenschappelijke voorouder…
…zouden alle zoogdieren, reptielen, vogels…
…en dinosaurussen afstammen.
252 MILJOEN JAAR GELEDEN
Zestig miljoen jaar na de komst van het amniotische ei…
…had Amniota zich door heel Pangaea verspreid.
Dit leidde tot twee nieuwe dynastieën en het begin van een eindeloze rivaliteit.
Deze slapende beesten met pantser zijn een oerreptiel.
Scutosaurus, een van de grootste landdieren.
Met een gewicht van minstens een ton…
…zijn ze de eerste reuzenplanteneters op aarde.
Door het anmiotische ei konden ze gedijen in een droger milieu…
…en op plekken komen waar anderen niet konden komen.
Maar Pangaea was niet alleen van hen.
Er was een nieuwe bloedlijn ontstaan.
De voorouder van de zoogdieren.
Hoewel Lystrosaurus geen partij is voor Scutosaurus…
…heeft hij verwanten die dat wel zijn.
Gorgonopsia.
Een indrukwekkendere voorloper van de zoogdieren.
Met een lengte van meer dan drie meter en een gewicht van 300 kilo…
…evenaart ze onze huidige grote katachtigen.
Met haar sterke reukvermogen…
…spoort ze makkelijk prooi op.
Door hun dikke pantser komen…
…wordt haar grootste uitdaging.
Maar ze heeft een geheim wapen.
Een soort sabeltanden.
Desondanks…
…moet ze onopvallend bij ze komen.
Ze moet het juiste moment…
…en haar slachtoffer…
…zorgvuldig kiezen.
Langzaam…
…en stilletjes…
…gaat ze aan het werk.
De rivaliteit tussen zoogdieren en reptielen…
…is al honderden miljoenen jaren een kenmerk van het leven op aarde.
Maar hun vroege bestaan was van korte duur.
In het hoge noorden van Pangaea…
…gebeurde er iets rampzaligs.
Jarenlang waren ze inactief geweest.
Daardoor was het makkelijk om de krachten onder het aardoppervlak…
…te vergeten.
Maar de gesmolten onderwereld…
…is altijd in beweging…
…en altijd op zoek naar een zwakke plek.
Onder de aardkorst van Pangaea…
…baande een sliert van hete magma zich een weg naar de oppervlakte.
Toen deze permische uitbarstingen eenmaal waren begonnen…
…was er geen stoppen meer aan.
Hun kolossale omvang maakte ze uniek.
Het waren de grootste…
…meest heftige uitbarstingen die we ooit hebben meegemaakt.
En ze gingen 100.000 jaar lang door.
De verwoesting was ongekend.
Een gebied half zo groot als de Verenigde Staten…
…ging verloren door de lava.
Miljoenen vierkante kilometers die ooit van het leven bruisten…
…werden vernietigd door de aarde zelf.
En dat was nog maar het begin.
Bij de uitbarstingen kwam iets veel gevaarlijkers vrij dan lava.
Een giftig mengsel van schadelijke gassen.
Toen deze gassen in aanraking kwamen met water…
…zorgde dit sterke mengsel voor zure regen.
Water, de schenker van het leven…
…was nu de vernietiger.
Door de zure regen raakte de grond vergiftigd…
…en gingen de planten dood.
Zonder hun wortels om de grond bij elkaar te houden…
…spoelden complete ecosystemen weg.
En toch hing er nog iets destructievers in de lucht.
Een sluipmoordenaar.
Kooldioxide.
De vulkanen stootten zes keer meer kooldioxide uit…
…dan dat er tegenwoordig in de atmosfeer zit.
Dit zorgde voor een opwarming van tien graden.
En alle klimaatverwoesting…
…die daarbij komt kijken.
De opgewarmde aarde woedde uit terwijl de natuurkrachten hun gang gingen.
Je verstoppen voor de chaos kon niet.
En de wereldzeeën werden het hardst getroffen.
Nu ze warmer en zuurder werden, kelderde hun zuurstofgehalte.
De zeeën waar het leven was begonnen…
…werden nu een verlaten kerkhof.
Dit was de derde en meest verwoestende massa-uitsterving.
Negentig procent van alle soorten…
…ging voorgoed verloren.
Hele takken werden van de evolutionaire boom gerukt.
Maar ondanks het grote verlies, hadden een paar het toch uitgehouden.
Alles wat nog over was van vroeger.
Hun overleving was nog nooit zo belangrijk geweest.
De toekomst van al het leven…
…hing nu aan een zijden draadje.
Ondertiteld door: Susan Oldemenger