Πριν από 252 εκατομμύρια χρόνια…
και ο πλανήτης μας πεθαίνει.
Ο μεγαλύτερος αφανισμός στην ιστορία έχει αφήσει τον κόσμο άγονο…
και σε νεκρική σιγή.
Αυτή όμως είναι η ιστορία των λίγων…
που επέζησαν.
Η ΖΩΗ ΣΤΟΝ ΠΛΑΝΗΤΗ ΜΑΣ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4
ΕΝ ΨΥΧΡΩ
ΠΡΙΝ ΑΠΟ 252 ΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ ΧΡΟΝΙΑ
Η αρχή της τριαδικής περιόδου…
και τα ποτάμια της φωτιάς σταδιακά υποχωρούν.
Στον απόηχό τους,
ψυχραινόμενη λάβα καλύπτει μια περιοχή όση η μισή έκταση των ΗΠΑ…
σε μια κρούστα βάθους μέχρι τρία χιλιόμετρα.
Ηφαιστειακά αέρια έχουν προκαλέσει αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας.
Δάση και ύφαλοι
έχουν αφανιστεί.
Εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια εξέλιξης
έχουν χαθεί.
Ωστόσο, εδώ,
κρυμμένες στο μαύρο τοπίο…
υπάρχουν ευκαιρίες.
Γιατί υπάρχει μια μορφή ζωής που τρέφεται
με νεκρή οργανική ύλη.
Οι μύκητες.
Με τον κόσμο ένα απέραντο νεκροταφείο,
οι μύκητες ήταν στο στοιχείο τους.
Και για μερικές χιλιάδες χρόνια…
αυτοί οι απλοί οργανισμοί
έγιναν η κυρίαρχη μορφή ζωής…
στη Γη.
Κάποιοι επιζώντες όμως του αφανισμού του Περμίου
δεν βασίζονταν στον θάνατο για την επιτυχία τους.
Ένα ταπεινό πλάσμα
βρέθηκε στην ιδανική θέση
για να καταλάβει τον κόσμο.
Ο λυστρόσαυρος…
ένας αρχαίος πρόγονος των θηλαστικών.
Αυτό το περίεργο πλάσμα, μεγέθους όσο ένα γουρούνι,
ζούσε σε λαγούμια
και αναζητούσε καταφύγιο σε σπηλιές.
Ένας τρόπος ζωής που το έσωσε,
όταν άλλα ζώα πέθαιναν.
Από άμοιρο αουτσάιντερ,
είναι πλέον ένας από τους λίγους τυχερούς επιζώντες του Αρμαγεδώνα.
Καθώς το μεγαλύτερο μέρος της βλάστησης έχει καταστραφεί,
η εύρεση τροφής είναι δύσκολη.
Οι λυστρόσαυροι όμως αντέχουν
και μπορούν να ψάξουν για τροφή σε μεγάλες περιοχές.
Κινούνται συνεχώς,
ψάχνοντας για ρίζες, βολβούς και μικρούς θύλακες νέας βλάστησης.
Δεν ήταν όμως τα μόνα ζώα που επέζησαν.
Η ζωή, με πολλές μορφές,
βρήκε τρόπο.
Ο απλός, αλλά προσαρμόσιμος τρόπος ζωής του λυστρόσαυρου
θα έφερνε μεγάλα οφέλη.
Με ελάχιστο ανταγωνισμό και χωρίς μεγάλους θηρευτές,
οι ηφαιστειακές εκρήξεις τον μετέτρεψαν από ζώο στη βάση της τροφικής αλυσίδας
στο ζώο που κληρονόμησε τη Γη.
Τα χρόνια μετά τον μαζικό αφανισμό
αποτελούσαν τα τρία τέταρτα όλων των σπονδυλωτών στη γη,
κάτι που δεν έχει καταφέρει ποτέ κανένα άλλο ζώο.
Η κυριαρχία τους όμως δεν κράτησε.
Καθώς ένας άλλος επιζών του μαζικού αφανισμού
ήταν σε άνοδο,
χάρη σε τεράστιες αλλαγές στη δομή του πλανήτη μας.
Επί δεκάδες εκατομμύρια χρόνια,
οι ήπειροι της Γης συνέκλιναν,
δημιουργώντας έναν απέραντο ωκεανό στη μία πλευρά του κόσμου…
και μια τεράστια χερσαία μάζα στην άλλη,
την υπερήπειρο Παγγαία.
Η ξήρανση που ξεκίνησε σε μια προηγούμενη εποχή
συνδυάζεται πλέον με αφόρητη ζέστη.
Οι θερμοκρασίες φτάνουν τους 60 βαθμούς Κελσίου.
Αμμοθύελλες οργώνουν το εσωτερικό.
Αμμόλοφοι υψώνονται σε ύψη πάνω από ένα χιλιόμετρο…
σχηματίζοντας σταδιακά τη μεγαλύτερη και πιο αφιλόξενη έρημο
που έχει δει ποτέ ο πλανήτης.
Ωστόσο, στις παρυφές αυτού του άγονου και χωρίς ζωή τοπίου,
μια άλλη ομάδα επιζώντων ήταν σε άνοδο.
Κι εξακολουθούν να κυριαρχούν στις ερήμους ακόμη και σήμερα.
Αυτή είναι η έρημος Ατακάμα στη Νότια Αμερική.
Είναι έρημος από την τριαδική περίοδο.
Σε κάποια μέρη έχει δεκαετίες να βρέξει.
Ωστόσο, ένα είδος ζώου ευημερεί εδώ.
Οι σαύρες.
Είναι ερπετά
ιδανικά προσαρμοσμένα σ' αυτό το ξηρό περιβάλλον.
Έχουν σκληρό, φολιδωτό δέρμα,
ώστε να μην ξεραίνονται στον καυτό ήλιο.
Αντ' αυτού, ο ήλιος τις τροφοδοτεί…
ζεσταίνοντας το ψυχρό τους αίμα ώστε να μπορούν να τρέχουν γρήγορα.
Ακόμη και τα ερπετά της ερήμου όμως πρέπει να ξεδιψάσουν.
Νερό που βγαίνει από το έδαφος.
Δυστυχώς, αυτοί οι νερόλακκοι είναι σχεδόν τόσο αλμυροί όσο η Νεκρά Θάλασσα.
Αν το έπιναν, θα ήταν θανατική καταδίκη.
Γι' αυτό αυτές οι σαύρες παίρνουν νερό από μια απρόσμενη πηγή,
ένα ζώο του οποίου οι πρόγονοι επέζησαν επίσης από τον Αρμαγεδώνα.
Τα έντομα επλήγησαν πολύ κατά τον μαζικό αφανισμό,
αλλά κάποια επέζησαν.
Σήμερα, τα έντομα της οικογένειας Ephydridae
είναι ειδήμονες στο αλάτι,
αφαλατώνοντας το νερό
και μετατρέποντας τους εαυτούς τους σε τέλεια μπουκαλάκια νερού
για τις σαύρες.
Το δύσκολο είναι να τα πιάσουν.
Επιτέλους.
Εκεί που νομίζει όμως ότι το 'χει,
παρουσιάζεται ένα πρόβλημα.
Αυτά τα σημεία κυνηγιού μυγών είναι σε μεγάλη ζήτηση…
και οι ντόπιες σαύρες δεν θέλουν να τα μοιράζονται.
Αδιέξοδο,
αλλά στην περιοχή μιας άλλης σαύρας.
Η σαύρα αρπάζει την ευκαιρία…
αξιοποιώντας τον περισπασμό τους…
όσο σύντομος κι αν είναι.
Απόλυτοι κάτοικοι της ερήμου,
οι σαύρες είναι σκληρές και ανθεκτικές,
όπως οι αρχαίοι πρόγονοί τους.
Πίσω στο Τριαδικό όμως, πολύ μεγαλύτερα ερπετά
θα άλλαζαν τον ρου της ιστορίας.
ΠΡΙΝ ΑΠΟ 248 ΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ ΧΡΟΝΙΑ
Στα τέσσερα εκατομμύρια χρόνια από τον αφανισμό του Περμίου,
οι λυστρόσαυροι έχουν κυριαρχήσει.
Αναδύθηκαν σε έναν σχεδόν άδειο κόσμο
και αποκόμισαν τα οφέλη.
Η ζωή πάει καλά.
Αυτοί οι πρόγονοι των θηλαστικών όμως
είχαν ελάχιστο ανταγωνισμό ή θηρευτές,
μέχρι τώρα.
Με την ανάκαμψη του πλανήτη,
κάποια ερπετά έχουν γίνει τεράστια.
Ένα ερπετό του γένους Erythrosuchus.
Με μήκος σχεδόν τρία μέτρα,
είναι ο μεγαλύτερος θηρευτής της εποχής του.
Τα κοπάδια λυστρόσαυρων είναι εύκολος στόχος.
Είναι ανυπεράσπιστοι ενάντια σε αυτό το νέο είδος ερπετού.
Ούτε καν γνωρίζουν πόσο επικίνδυνο είναι.
Σαν αλεπού σε κοτέτσι,
αυτό το ερπετό μπορεί να σκοτώσει περισσότερα ζώα απ' όσα χρειάζεται.
Ο λυστρόσαυρος ήταν το ακούσιο ντόντο
της εποχής του.
Ο συνδυασμός θηρευτών και ανταγωνισμού
οδήγησε τους λυστρόσαυρους από την απόλυτη κυριαρχία του πλανήτη
στον αφανισμό.
Τα θηλαστικά είχαν χάσει το στέμμα τους.
Αυτή…
ήταν η εποχή των ερπετών.
Σήμερα υπάρχουν πάνω από 10.000 είδη ερπετών.
Αν και δεν είναι όλα τόσο τρομακτικά όσο οι πρόγονοί τους.
Καθώς η Γη έχει αλλάξει,
τα ερπετά έπρεπε να προσαρμοστούν σε έναν πιο συνωστισμένο κόσμο.
Και το σκληρό, φολιδωτό δέρμα,
που τους επέτρεψε να κατακτήσουν την Παγγαία,
συνεχίζει να είναι το μυστικό της επιτυχίας τους.
Για κάποια, το δέρμα τους τους επέτρεψε να γίνουν εξπέρ στη μεταμφίεση.
Το δέρμα όμως μπορεί να χρησιμοποιηθεί επίσης
για να τρομάξει θύτες.
Ωστόσο, υπάρχουν φορές που απαιτούνται πιο δραστικά μέτρα.
Μπορεί να διέφυγε απ' το πουλί,
αλλά οι σαύρες δεν φημίζονται για τις κολυμβητικές τους ικανότητες.
Ωστόσο, η σαύρα Anolis της Κόστα Ρίκα έχει μια εξαιρετική τεχνική επιβίωσης.
Καθώς εκπνέει,
δημιουργεί μια φυσαλίδα που κολλάει στο αδιάβροχο δέρμα της…
σχηματίζοντας ένα σκάφανδρο…
που της επιτρέπει να μένει κρυμμένη μέσα στο νερό
μέχρι και 15 λεπτά.
Τα σημερινά ερπετά έχουν ειδικευτεί στο να ζουν στο περιθώριο.
Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι κάποτε κυριαρχούσαν στη Γη.
Υπάρχουν όμως κάποια νησιά στην Ινδονησία…
που προσφέρουν μια ματιά σ' αυτό το μακρινό παρελθόν.
Γιατί εδώ οι σαύρες κυριαρχούν ακόμη.
Μόλις εκκολάφτηκε
και είναι ήδη περίεργο.
Αυτό το μικρό ξεκινάει τη ζωή του σε έναν παράδεισο για τις σαύρες.
Το μόνο πρόβλημα…
είναι οι συγγενείς του.
Γιατί αυτός είναι ένας μικρός βαράνος του Κόμοντο…
και αυτοί οι βαράνοι είναι κανίβαλοι.
Μυρίζουν με τη διχαλωτή γλώσσα τους για να βρουν θηράματα.
Για τις μεγαλύτερες σαύρες του κόσμου,
οι μικροί βαράνοι είναι ιδανικά σνακ.
Ευτυχώς γι' αυτόν, μια φωλιά με θαμμένα αυγά βαράνων
είναι ευκολότερο γεύμα.
Αλλά δεν θα ικανοποιήσει αυτό το τέρας για πολύ.
Επί εφτά ή οχτώ χρόνια θα κρύβεται σε δέντρα,
μέχρι να μεγαλώσει αρκετά ώστε να μπορεί να αμυνθεί.
Πολύ βαρύς για να σκαρφαλώσει,
ο ενήλικος βαράνος πάει να βρει κάτι πιο προσιτό.
Ένα παχύ στρώμα λάσπης δεν μπορεί να κρύψει τη μυρωδιά αυτού του ζώου.
Οι νεροβούβαλοι είναι σε επαγρύπνηση…
για τα κυρίαρχα ερπετά.
Τα μικρά βουβάλια όμως δεν είναι τόσο ξύπνια όσο οι γονείς τους.
Ο βαράνος έχασε το θήραμά του,
αλλά μόνο προσωρινά.
Δηλητήριο από έναν αδένα στο σαγόνι του
εμποδίζει την πήξη του αίματος του θηράματός του,
οδηγώντας σε επικίνδυνη πτώση της πίεσης.
Το αποτέλεσμα
είναι αναπόφευκτο.
Κάπως έτσι ήταν η ζωή
κατά το Τριαδικό.
Τα θηλαστικά παλεύουν για τη ζωή τους,
ενώ τα ερπετά κυριαρχούν
με αυτοπεποίθηση.
Ίσως το πιο αξιοσημείωτο κεφάλαιο της εποχής της κυριαρχίας των ερπετών…
ήταν όταν κάποια γύρισαν την πλάτη τους στην ξηρά
και επέστρεψαν στη θάλασσα.
Χελώνες.
Είτε οδηγήθηκαν εδώ λόγω ανταγωνισμού
είτε δελεάστηκαν από την ευκαιρία…
οι χελώνες επέστρεψαν στις θάλασσες που άφησαν οι πρόγονοί τους,
και σήμερα ζουν σε όλους εκτός από τους πιο κρύους ωκεανούς.
Ωστόσο, μία φορά τον χρόνο,
τα ενήλικα θηλυκά πρέπει να επιστρέψουν στην ξηρά
για να γεννήσουν τα αυγά τους.
Εδώ, στις παρυφές του Μεγάλου Κοραλλιογενή Υφάλου…
συγκεντρώνονται κατά χιλιάδες.
Τέτοιες συναθροίσεις
αποτελούν ένα από τα μεγαλύτερα θεάματα της φύσης
επί εκατομμύρια χρόνια.
Υπάρχει λόγος γι' αυτήν τη συγκέντρωση.
Η ισχύς εν τη ενώσει.
Οι χελώνες πρωτοεμφανίστηκαν την τριαδική περίοδο.
Όταν κατέκτησαν όμως τις θάλασσες, ήταν ήδη γεμάτες επικίνδυνους θηρευτές.
Με μήκος οχτώ μέτρα, αυτός είναι ένας πλησιόσαυρος.
Είναι κι αυτός ερπετό,
αλλά περνά όλη του τη ζωή στη θάλασσα.
Καθώς ο πλησιόσαυρος δεν μπορεί να τρώει ασταμάτητα,
αυτές οι πολυάριθμες συγκεντρώσεις
επιτρέπει σε πολλές χελώνες να επιβιώσουν.
Το μόνο που μένει
είναι να βγουν στην ακτή όπου γεννήθηκαν
και να βρουν το ιδανικό μέρος για να γεννήσουν τα αυγά τους.
Σχεδόν δύο μήνες μετά, οι προσπάθειες των θηλυκών αποδίδουν.
Νεοσσοί.
Ο καθένας όμως έχει να αντιμετωπίσει μια δοκιμασία…
καθώς κατευθύνονται ενστικτωδώς προς τη θάλασσα.
Πτερόσαυροι.
Πολύ πριν την ύπαρξη πτηνών,
αυτή η ομάδα αρχαίων ερπετών έκανε ένα τεράστιο εξελικτικό βήμα.
Ανέπτυξαν φτερά…
κι έγιναν κυρίαρχοι των αιθέρων.
Εντελώς ανυπεράσπιστος…
η μόνη ελπίδα αυτού του νεοσσού…
είναι να συνεχίσει…
αγνοώντας τις επιθέσεις
κι ελπίζοντας ότι οι πτερόσαυροι θα έχουν πολλές επιλογές.
Κάθε τυχερή διαφυγή
τον φέρνει πιο κοντά στο νερό.
Ωστόσο, ακόμη κι όσα χελωνάκια φτάνουν στη θάλασσα δεν είναι ασφαλή.
Μόνο φτάνοντας στα βαθιά
μπορούν να αποφύγουν τους πτερόσαυρους
και να χαθούν στο βαθύ γαλάζιο.
Τα ερπετά κάποτε κυριαρχούσαν στον ουρανό και στη θάλασσα.
Παρά την υπεροχή τους όμως,
οι πτερόσαυροι και οι πλησιόσαυροι θα αφανίζονταν εν καιρώ.
Ωστόσο, ένα από τα κυρίαρχα ερπετά αυτής της εποχής επιβίωσε.
Είναι τόσο τέλειοι αδιόρατοι κυνηγοί,
που ακόμα και 200 εκατομμύρια χρόνια μετά…
ελάχιστα ζώα τα έχουν ξεπεράσει.
Αγνοώντας τον κίνδυνο,
γκνου έρχονται να σβήσουν τη δίψα τους.
Παραλίγο.
Δεν έχει σημασία όμως.
Ο κροκόδειλος του Νείλου ξέρει ότι τα γκνου θα επιστρέψουν…
όπως πάντα.
Για να μην τον εντοπίσουν, ο κροκόδειλος βυθίζεται σιωπηλά…
κρατώντας την ανάσα του
μέχρι και μία ώρα.
Μπορεί να επιβραδύνει τον καρδιακό ρυθμό του
στους δύο χτύπους το λεπτό…
σταματώντας σχεδόν την καρδιά του…
με έναν τρόπο που τα ερπετά τελειοποίησαν εκατομμύρια χρόνια πριν.
Ωστόσο, τη στιγμή που επιτίθεται…
περνάει από την αδράνεια…
στην εκρηκτική ενέργεια
σε ένα κλάσμα του δευτερολέπτου.
Παράγοντας αρκετή ταχύτητα και δύναμη…
για να εκτοξεύσει το μήκους πέντε μέτρων σώμα του…
έξω απ' το νερό…
με άδειο στομάχι…
και μία μόνο ανάσα.
Είναι μια τεχνική τόσο επιτυχημένη για τους κροκόδειλους σήμερα,
όσο ήταν και για τους προϊστορικούς προγόνους τους.
Οι σημερινοί κροκόδειλοι κυριαρχούν στα νερά όπου ζουν.
Δεν είναι όμως οι διαδεδομένοι θηρευτές που ήταν κάποτε.
Γιατί στο Τριαδικό,
οι δυνάμεις της φύσης θα οδηγούσαν τη ζωή
σε μια εντελώς νέα κατεύθυνση.
ΠΡΙΝ ΑΠΟ 234 ΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ ΧΡΟΝΙΑ
Συνεχείς ηφαιστειακές εκρήξεις προκάλεσαν άλλη μια περίοδο παγκόσμιας υπερθέρμανσης.
Καθώς η θερμοκρασία της θάλασσας αυξήθηκε, προκάλεσε εξάτμιση.
Στη βόρεια Παγγαία,
άνεμοι με υγρασία έφτασαν σε μια οροσειρά ύψους 3.000 μέτρων…
δημιουργώντας τεράστια μουσωνικά συστήματα.
Και άρχισε να βρέχει…
σε βιβλική κλίμακα.
Καταιγίδες μαίνονταν σε όλον τον πλανήτη.
Οι νεροποντές κράτησαν πάνω από ένα εκατομμύριο χρόνια…
μετατρέποντας τις ερήμους της Παγγαίας σε μακρινή ανάμνηση.
Στα βόρεια, χείμαρροι έρρεαν από τα βουνά.
Τα επιφανειακά ύδατα αναδιαμόρφωσαν το τοπίο…
μεταφέροντας πλούσια σε θρεπτικές ουσίες λάσπη.
Σύντομα οι πλωτές οδοί κάλυψαν πάνω από 1.600.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα…
μια περιοχή όση η έκταση της Αλάσκας,
δημιουργώντας το μεγαλύτερο δέλτα στην ιστορία της Γης.
Αυτές οι εύφορες πλωτές οδοί έγιναν η πηγή ενός νέου κόσμου…
το καύσιμο της εξέλιξης.
Κωνοφόρα ήρθαν στο προσκήνιο.
Και για πρώτη φορά μετά τον αφανισμό του Περμίου…
ο πλανήτης μας έγινε πάλι ένας δασώδης τόπος γιγάντων.
ΠΡΙΝ ΑΠΟ 210 ΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ ΧΡΟΝΙΑ
Πολλά αρχαία ερπετά δεν μπόρεσαν να προσαρμοστούν σ' αυτό το νέο τοπίο.
Μια ομάδα όμως καλοδέχτηκε αυτήν την αλλαγή στη χλωρίδα…
και σύντομα θα καταλάμβανε τον κόσμο.
Οι νεοσσοί ξεκινούν τη ζωή όπως όλα τα άλλα ερπετά.
Εκκολάπτονται από αυγά…
έχουν φολιδωτό δέρμα…
και πρέπει να τα βγάλουν πέρα μόνοι τους…
από τη στιγμή που έρχονται στον κόσμο.
Υπάρχουν διαφορές όμως.
Έχουν ένα πιο αποτελεσματικό αναπνευστικό σύστημα,
που διοχετεύει διαρκώς αίμα στους πνεύμονες.
Αυτό τους επιτρέπει να τρέχουν χωρίς να χρειάζεται να πάρουν ανάσα.
Τα πόδια τους εκτείνονται κάτω από το σώμα τους κι όχι στο πλάι.
Έτσι, μπορούν να περπατούν όρθιοι.
Αυτό επιτρέπει στους νεοσσούς να γίνουν ενήλικα ερπετά
που είναι 50 φορές μεγαλύτερα.
Ανήκουν στην οικογένεια των ερπετών,
αλλά είναι ένας ξεχωριστός κλάδος.
Οι πρώτοι γίγαντες, όπως ο πλατεόσαυρος,
μπορούν να φτάσουν στις νέες, ψηλότερες πηγές τροφής.
Το στομάχι τους μπορεί να χωνέψει τις σκληρές βελόνες των κωνοφόρων.
Και ο όγκος τους
τους βοηθά να διατηρούν υψηλή θερμοκρασία σώματος
μέρα νύχτα.
Είναι μια επιτυχημένη φόρμουλα που θα σηματοδοτήσει μια νέα εποχή.
ΠΡΙΝ ΑΠΟ 152 ΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ ΧΡΟΝΙΑ
Το Ιουράσιο.
Αυτή η νέα δυναστεία θα κυριαρχούσε
πάνω από 150 εκατομμύρια χρόνια.
Η εποχή της ανόδου ορισμένων από τα πιο εμβληματικά πλάσματα
που έχουν περπατήσει ποτέ στη Γη.
Καλώς ήρθατε στην εποχή των δεινοσαύρων.
Υποτιτλισμός: Γιώργος Μακράκης