1
00:00:13,888 --> 00:00:17,308
Dünya'da yaşam
ilk kez ortaya çıktığından beri

2
00:00:19,269 --> 00:00:21,980
sürekli değişen bir dünya…

3
00:00:28,778 --> 00:00:31,614
…ve aşırı rekabetin etkisiyle…

4
00:00:35,952 --> 00:00:38,204
…gelişmesi hiç durmadı.

5
00:00:44,961 --> 00:00:48,631
Ama olağanüstü bir çağ vardı ki

6
00:00:49,591 --> 00:00:52,510
evrim yoğun bir tempoya girip…

7
00:00:54,888 --> 00:00:58,308
…günümüzde hâlâ aramızda yaşayan
birçok hayvanı…

8
00:01:05,065 --> 00:01:06,983
…ve bir zamanlar onlara hükmeden

9
00:01:08,777 --> 00:01:11,029
ikonik devleri ortaya çıkardı.

10
00:01:13,740 --> 00:01:19,079
Bu, dinozorlar çağının hikâyesi.

11
00:02:21,224 --> 00:02:25,770
GEZEGENİMİZDE YAŞAM

12
00:02:29,440 --> 00:02:31,734
5. BÖLÜM

13
00:02:31,818 --> 00:02:35,864
DEVLERİN GÖLGESİNDE

14
00:02:35,947 --> 00:02:40,201
Jura Dönemi'nin şafağı.

15
00:02:40,285 --> 00:02:45,081
200 MİLYON YIL ÖNCE

16
00:02:45,165 --> 00:02:50,253
Sürüngenler çağına tanıklık eden
süper kıta Pangea

17
00:02:51,254 --> 00:02:53,840
yavaş yavaş parçalanıyor.

18
00:03:02,056 --> 00:03:03,933
Kayan tektonik plakaların…

19
00:03:06,686 --> 00:03:09,272
…magma nehirlerini yüzeye itmesiyle…

20
00:03:12,525 --> 00:03:16,487
…gezegenin topyekûn dönüşümü başlıyor.

21
00:03:35,423 --> 00:03:37,175
Milyonlarca yıl içinde

22
00:03:37,258 --> 00:03:42,180
erimiş yarık,
dev kara kütlesini ikiye ayırıyor.

23
00:03:46,768 --> 00:03:51,272
Yeni oluşan kıtalar arasındaki çatlak
suyla doluyor.

24
00:03:59,280 --> 00:04:01,950
Kara kütleleri birbirinden uzaklaştıkça

25
00:04:03,785 --> 00:04:06,955
yepyeni ortamlar oluşuyor.

26
00:04:15,463 --> 00:04:18,299
Bu, birçoğunun yok olmasına
yol açmakla birlikte…

27
00:04:21,552 --> 00:04:25,348
…hayatta kalanlar
ve özellikle bir grup hayvan için…

28
00:04:27,392 --> 00:04:30,812
…evrime aşırı hız kazandırıyor.

29
00:04:37,485 --> 00:04:38,611
152 MİLYON YIL ÖNCE

30
00:04:38,695 --> 00:04:42,240
Jura Kuzey Amerikası'nın
yüksek ormanlarının derinliklerinde…

31
00:04:44,325 --> 00:04:49,330
…Dünya'nın gördüğü
en büyük hayvanlar yükselişte.

32
00:05:00,675 --> 00:05:01,884
Dinozorlar.

33
00:05:08,224 --> 00:05:10,101
Pangea'nın dağılmasıyla

34
00:05:11,102 --> 00:05:15,148
onlar da kendilerini
bolluk dolu bir dünyada buldular.

35
00:05:26,367 --> 00:05:32,206
Diplodocus gibi bazıları
25 metre uzunluğa ulaştı.

36
00:05:47,638 --> 00:05:50,266
Ama büyüklüklerine rağmen

37
00:05:51,225 --> 00:05:53,478
asla gardlarını indiremezler.

38
00:06:06,366 --> 00:06:10,036
Çünkü Jura'da başka devler de var.

39
00:06:43,986 --> 00:06:45,113
Allosaurus.

40
00:06:51,160 --> 00:06:53,121
Yaklaşık dokuz metre uzunluğuyla…

41
00:06:55,081 --> 00:06:57,625
…dinozorlar devrinin bu ilk günlerinde

42
00:06:58,459 --> 00:07:01,754
karadaki en büyük yırtıcılardan biri.

43
00:07:08,177 --> 00:07:10,930
Fırsat kolluyor.

44
00:07:25,361 --> 00:07:27,864
Ama yetişkinlerin peşinde değil.

45
00:07:32,201 --> 00:07:36,581
Bu Allosaurus daha kolay bir av arıyor.

46
00:07:41,794 --> 00:07:44,005
Bir yavru Diplodocus.

47
00:07:47,967 --> 00:07:51,762
Greyfurt kadar bir yumurtadan çıkan dişi

48
00:07:53,139 --> 00:07:55,892
sürünün arasında
yaşayamayacak kadar küçük.

49
00:07:56,476 --> 00:07:58,144
Ezilme tehlikesi var.

50
00:07:59,854 --> 00:08:03,733
Başının çaresine bakmak zorunda.

51
00:08:12,158 --> 00:08:16,329
Allosaurus yavrunun işini hemen bitirir.

52
00:08:18,456 --> 00:08:19,790
Tabii onu bulabilirse.

53
00:08:25,630 --> 00:08:27,256
Yavrunun tek çaresi…

54
00:08:29,967 --> 00:08:32,803
…olabildiğince hareketsiz durmak.

55
00:08:45,316 --> 00:08:48,027
Allosaurus'un keskin duyuları var…

56
00:08:50,154 --> 00:08:55,034
…ama fırtına, yavrunun yerine dair
tüm ipuçlarını gizliyor.

57
00:09:21,852 --> 00:09:23,938
Ucuz kurtuldu.

58
00:09:26,691 --> 00:09:30,027
Üstelik sadece
tek bir yavru Diplodocus değil.

59
00:09:42,206 --> 00:09:44,667
Hayatta kalma şansını artırmak için

60
00:09:45,167 --> 00:09:51,007
bu gençler olabildiğince bol miktarda
ve hızlı yemek zorunda.

61
00:09:54,802 --> 00:09:58,639
Ancak bu şekilde
dev yetişkinlere dönüşebilirler.

62
00:10:06,689 --> 00:10:11,736
Ama bu dev dinozorlar
etraflarındaki bitkileri yiyip bitirirken

63
00:10:13,237 --> 00:10:17,158
bitkiler de Dünya'daki yaşamı…

64
00:10:19,577 --> 00:10:24,040
…kökten değiştirecek bir şekilde
değişim geçiriyordu.

65
00:10:28,836 --> 00:10:35,259
Bir zamanlar bitkiler polenlerini
sadece rüzgâr ya da suyla yayardı…

66
00:10:40,640 --> 00:10:42,683
…ama dinozorlar çağında

67
00:10:43,267 --> 00:10:46,729
bitki üremesinde bir yenilik ortaya çıktı…

68
00:10:50,775 --> 00:10:54,737
…ve bugün hâlâ bizimle.

69
00:11:07,291 --> 00:11:08,292
Çiçekler.

70
00:11:15,007 --> 00:11:17,093
40 santimetre genişliğiyle bu çiçek

71
00:11:17,927 --> 00:11:20,721
Güney Amerika'nın
Amazon yağmur ormanlarındaki

72
00:11:21,555 --> 00:11:24,850
dev bir nilüfere ait…

73
00:11:27,311 --> 00:11:32,483
…ve tek amacı
onu tozlaştıracak bir hayvanı cezbetmek.

74
00:11:36,278 --> 00:11:42,076
Akşama doğru çiçek
ananasa benzer güçlü koku yayıyor.

75
00:11:47,790 --> 00:11:51,210
Bu böcek için karşı konulamaz bir koku.

76
00:12:01,887 --> 00:12:04,348
Tıpkı antik ataları gibi

77
00:12:05,433 --> 00:12:09,353
kokudan büyülenen böcek
çiçeğin içine girmekten kendini alamıyor.

78
00:12:11,647 --> 00:12:14,817
Dıştaki taç yaprakların arasından geçip

79
00:12:16,777 --> 00:12:18,654
çiçeğin kalbine ulaşıyor.

80
00:12:19,905 --> 00:12:22,700
Orası âdeta bir cennet.

81
00:12:25,745 --> 00:12:32,209
İçerisi ılık,
gece havasından 10 derece daha sıcak.

82
00:12:35,296 --> 00:12:41,218
Burada çiçeğin etli yapraklarıyla
güzel bir ziyafet çekiyor.

83
00:12:43,012 --> 00:12:46,056
Ama böcek de karşılığında bir şey veriyor.

84
00:12:47,725 --> 00:12:51,896
Başka bir dev nilüferden aldığı polenleri.

85
00:12:55,649 --> 00:13:02,072
Böcek beslenirken polenler
çiçeğin üreme organlarına bulaşıyor.

86
00:13:08,913 --> 00:13:10,331
Şafak sökerken

87
00:13:11,332 --> 00:13:13,125
çiçek kapanarak…

88
00:13:17,713 --> 00:13:21,467
…böceği kadifemsi yapraklarıyla sarıyor…

89
00:13:26,055 --> 00:13:29,475
…ve onu
kendi yapışkan polenleriyle kaplıyor.

90
00:13:34,647 --> 00:13:38,317
Hava kararırken çiçek bir kez daha açıyor.

91
00:13:42,613 --> 00:13:46,367
Bitkinin üremesine yardımcı olma amacına
hizmet etmiş olan çiçek

92
00:13:47,159 --> 00:13:51,080
renk değiştirip
albenili kokusunu kaybediyor.

93
00:14:05,177 --> 00:14:09,640
Böylece çiçeğin polenleriyle
kaplanmış böcek

94
00:14:09,723 --> 00:14:11,016
uçup gidiyor

95
00:14:12,184 --> 00:14:16,689
ve farkında olmadan
başka bir dev nilüferi tozlaştırıyor.

96
00:14:24,029 --> 00:14:28,325
Ama çiçeklerle
böcek tozlaştırıcıları arasındaki ilişki

97
00:14:28,868 --> 00:14:30,244
sadece bir başlangıçtı.

98
00:14:33,664 --> 00:14:38,627
Dinozor çağındaki diğer böcekler de
çok geçmeden bundan nemalandılar.

99
00:14:45,217 --> 00:14:47,636
Tatlı sıvı nektar karşılığında…

100
00:14:50,931 --> 00:14:53,976
…çiçekten çiçeğe polen taşıdılar.

101
00:15:06,989 --> 00:15:09,408
130 milyon yıl önce çiçekler…

102
00:15:12,119 --> 00:15:14,788
…en iyi tozlaştırıcıları cezbetmek için

103
00:15:16,040 --> 00:15:17,041
rekabet ettikçe

104
00:15:18,667 --> 00:15:19,668
daha canlı,

105
00:15:21,128 --> 00:15:25,215
daha parlak ve daha çeşitli hâle geldi.

106
00:15:36,560 --> 00:15:37,978
Onlar yayıldıkça…

107
00:15:40,898 --> 00:15:43,692
…uçsuz bucaksız yeşilliklerden
oluşan kara…

108
00:15:46,904 --> 00:15:50,449
…farklı renklerde bir
kaleydoskoba dönüştü.

109
00:15:53,661 --> 00:15:58,666
Bugün çiçekli bitkilerin sayısı

110
00:15:59,500 --> 00:16:03,253
tüm diğer bitki türlerinden
10 kat daha fazla.

111
00:16:12,054 --> 00:16:14,932
Ancak dünyada çiçekler açtıkça

112
00:16:16,684 --> 00:16:18,852
diğer canlılar

113
00:16:18,936 --> 00:16:22,523
çiçeklerle böceklerin ilişkisinden
faydalanmaya başladı.

114
00:16:34,076 --> 00:16:35,828
Bu da

115
00:16:37,287 --> 00:16:41,583
avcı ve av çeşitliliğinde
ani bir yükselişe yol açtı.

116
00:16:51,510 --> 00:16:55,848
100 milyon yılı aşkın süredir
örümcekler vardı…

117
00:16:59,018 --> 00:17:04,189
…ama şimdi
bu yeni yaşam dalgasından faydalanıp…

118
00:17:13,282 --> 00:17:16,702
…ipeklerini kullanarak
karmaşık ağlar örmeye başlamışlardı.

119
00:17:27,129 --> 00:17:29,673
Dinozorların devrinin ortasında…

120
00:17:31,925 --> 00:17:34,887
…çiçekli bitkilerin gelişiyle birlikte…

121
00:17:37,181 --> 00:17:40,225
…biyoçeşitlilikte öyle büyük bir
patlama oldu ki…

122
00:17:42,686 --> 00:17:45,898
…Dünya tarihinde ilk kez

123
00:17:46,398 --> 00:17:51,403
karadaki türlerin sayısı
okyanuslardakinden daha fazlaydı.

124
00:18:11,423 --> 00:18:16,220
110 MİLYON YIL ÖNCE

125
00:18:21,850 --> 00:18:25,771
Ama yeni ve köklü değişimler geçiren

126
00:18:27,564 --> 00:18:29,900
sadece küçük canlılar değildi.

127
00:18:35,531 --> 00:18:37,491
Bu, Deinonychus.

128
00:18:39,993 --> 00:18:42,204
Sevimli görünüşüne rağmen

129
00:18:44,039 --> 00:18:45,249
o bir dinozor.

130
00:18:47,126 --> 00:18:49,253
Yavru dinozor.

131
00:18:51,755 --> 00:18:56,468
Deinonychus "korkunç pençe" demek.

132
00:18:59,596 --> 00:19:01,765
Ama tek güçlü yönü bu değil.

133
00:19:03,684 --> 00:19:05,769
Keskin bir görüşü de var

134
00:19:07,521 --> 00:19:09,231
ve işitme duyusu mükemmel.

135
00:19:17,156 --> 00:19:22,035
Ama en göz alıcı adaptasyonu, tüyleri.

136
00:19:24,454 --> 00:19:28,959
Basit tüy benzeri yapılar
ilk olarak Triyas'ta ortaya çıktı.

137
00:19:30,085 --> 00:19:33,046
Uçmak için değil, ısınmak için.

138
00:19:39,386 --> 00:19:41,138
Sıcak kalabilmek

139
00:19:41,221 --> 00:19:44,766
teropod'lar denen bu dinozor sınıfının

140
00:19:45,309 --> 00:19:47,603
gece gündüz aktif olup…

141
00:19:50,606 --> 00:19:55,360
…yavrularını ailenin bir parçası olarak
büyütmesi için daha çok zaman demek.

142
00:20:07,247 --> 00:20:11,293
Grup hâlinde yaşamanın
başka avantajları da var.

143
00:20:12,961 --> 00:20:16,340
Özellikle yiyecek bulma zamanı geldiğinde.

144
00:20:30,479 --> 00:20:33,523
Çünkü Deinonychus bir sürü avcısı.

145
00:20:45,827 --> 00:20:47,746
Hem de zeki bir avcı.

146
00:20:52,417 --> 00:20:57,547
Avları olan Arkansaurus da bir dinozor.

147
00:21:03,845 --> 00:21:07,933
Ancak çok farklı,
çoğunlukla otçul bir yaşam sürüyor.

148
00:21:10,018 --> 00:21:11,728
Ama ortak bir noktaları var.

149
00:21:13,313 --> 00:21:14,564
Hız.

150
00:21:41,758 --> 00:21:44,594
Avlarına yetişmeleri zor.

151
00:21:47,472 --> 00:21:50,559
Ama onu alt etmek de başka mesele.

152
00:21:54,104 --> 00:21:55,314
Birlikte çalışıp

153
00:21:56,940 --> 00:21:59,026
sırayla onu yoruyorlar.

154
00:22:26,595 --> 00:22:33,518
Korkunç pençeleri bir hamlede
yorgun Arkansaurus'un sonunu getiriyor.

155
00:22:40,525 --> 00:22:42,819
Dinozorlar çeşitlendikçe

156
00:22:44,237 --> 00:22:46,448
çoğu giderek sosyalleşti.

157
00:22:48,283 --> 00:22:50,118
Ama onlar bile

158
00:22:50,202 --> 00:22:53,497
çağlarının en harika
sosyal hayvanlarıyla kıyaslanamazdı.

159
00:22:54,539 --> 00:22:59,211
Hemen ayaklarının dibinde
evrilen hayvanlarla.

160
00:23:12,140 --> 00:23:14,726
Bugün Batı Afrika'da

161
00:23:14,810 --> 00:23:20,524
o ilk süper sosyal hayvanların
torunlarını hâlâ bulabiliriz.

162
00:23:31,284 --> 00:23:32,285
Termitler.

163
00:23:38,708 --> 00:23:41,294
Beş milyon gücündeki kardeşlerden oluşan

164
00:23:43,171 --> 00:23:45,132
muazzam bir aile…

165
00:23:50,387 --> 00:23:56,560
…hem koloni
hem de ana kraliçeleri için çalışıyor.

166
00:24:04,693 --> 00:24:07,112
Termitler gibi sosyal böcekler

167
00:24:08,697 --> 00:24:11,450
ilk kez dinozorlar çağında ortaya çıkıp…

168
00:24:14,703 --> 00:24:17,247
…hem yeni bitki örtüsünü
geri dönüştürdüler…

169
00:24:21,293 --> 00:24:27,966
…hem de düşmanlarının
ana besin kaynağı oldular.

170
00:24:30,177 --> 00:24:32,471
Bir gözcü kokularını takip etti.

171
00:24:36,850 --> 00:24:39,436
Keşfinin haberini vermek için

172
00:24:40,145 --> 00:24:42,105
yuvasına geri dönüyor.

173
00:24:44,858 --> 00:24:49,362
Bu dişi başka bir
antik sosyal böcek grubunun üyesi.

174
00:24:52,407 --> 00:24:53,408
Karıncaların.

175
00:24:59,289 --> 00:25:02,334
Olağanüstü bir
evrimsel silahlanma yarışında

176
00:25:03,126 --> 00:25:05,921
bu rakip türler arasındaki rekabet…

177
00:25:08,757 --> 00:25:12,219
…milyonlarca yıldır
şiddetlenerek devam ediyor.

178
00:25:24,856 --> 00:25:29,236
Yuvaya dönen gözcü, ordusunu çağırıyor.

179
00:25:34,366 --> 00:25:38,578
Bunlar yırtıcı Megaponera karıncaları.

180
00:25:43,583 --> 00:25:46,169
İyi eğitilmiş bir Roma lejyonu gibi…

181
00:25:49,005 --> 00:25:52,509
…bin asker savaşa gidiyor.

182
00:26:00,100 --> 00:26:02,227
Termit işçilerine yaklaşırken

183
00:26:03,395 --> 00:26:05,063
gözcü işaret veriyor

184
00:26:06,773 --> 00:26:09,401
ve sıra yelpaze gibi açılmaya başlayıp

185
00:26:11,069 --> 00:26:14,406
kırılmaya hazır bir dalga hâline geliyor.

186
00:26:19,869 --> 00:26:22,163
Artık tüm güçlerini topladılar.

187
00:26:23,039 --> 00:26:25,875
Gözcü son bir emir veriyor.

188
00:26:28,128 --> 00:26:29,129
Hücum.

189
00:26:38,805 --> 00:26:41,224
Termitler savunmasız değil.

190
00:26:46,980 --> 00:26:51,318
İşçileri koruyan ayrı bir
silahlı asker grubu geliştirmişler.

191
00:26:58,533 --> 00:27:01,161
Karıncayı yakalayınca hemen parçalıyorlar.

192
00:27:06,291 --> 00:27:09,461
Ama bu karıncaların
kendilerine has bir silahları var.

193
00:27:11,838 --> 00:27:16,384
Zehirli iğnelerini
kadim rakiplerinin tek zayıf noktasına…

194
00:27:22,849 --> 00:27:25,185
…tam çenelerinin ortasına batırıyorlar.

195
00:27:34,486 --> 00:27:39,574
Bu asırlık savaştaki kayıplar
hızla artıyor.

196
00:27:44,079 --> 00:27:47,540
Ama yağmacı karıncalar
termitleri bastırıyor.

197
00:27:55,465 --> 00:27:57,967
Galipler kolonidekileri beslemek için

198
00:27:58,843 --> 00:28:00,679
mağlupları toplayıp

199
00:28:02,138 --> 00:28:04,307
yuvalarına götürüyorlar.

200
00:28:09,396 --> 00:28:15,443
Yer altında karıncalar
yaralı yoldaşlarıyla ilgilenirken

201
00:28:15,527 --> 00:28:18,446
evrimsel başarılarının
zirvesini sergiliyorlar.

202
00:28:24,703 --> 00:28:27,122
Çoğu, uzvunu kaybetti.

203
00:28:31,876 --> 00:28:35,588
Ama işçiler
tükürüklerindeki antibiyotiklerle

204
00:28:37,048 --> 00:28:42,011
onları iyileştirmek için
yaralıların yaralarını yalıyorlar.

205
00:28:48,393 --> 00:28:51,271
Aksi hâlde çoğu ölürdü.

206
00:28:53,398 --> 00:28:55,775
Ama tedavi sayesinde

207
00:28:55,859 --> 00:29:00,780
24 saat içinde
tekrar savaşa gidebiliyorlar.

208
00:29:02,449 --> 00:29:04,743
Uzuvları yokken bile.

209
00:29:08,413 --> 00:29:12,751
Bu, insanlar dışında
hayat kurtarmak için ilaç kullanmanın

210
00:29:13,334 --> 00:29:15,962
hayvanlarda görülen tek örneği.

211
00:29:20,508 --> 00:29:21,926
Birlik olarak

212
00:29:22,594 --> 00:29:28,183
karınca ve termit gibi sosyal hayvanlar
dinozorların altında gelişti.

213
00:29:32,812 --> 00:29:37,317
Ama ayaklarının altındaki zemin
hâlâ hareket hâlindeydi,

214
00:29:38,943 --> 00:29:41,696
bu da sismik değişime neden oluyordu.

215
00:29:47,327 --> 00:29:49,370
90 MİLYON YIL ÖNCE

216
00:29:49,454 --> 00:29:55,293
90 milyon yıl önce
Dünya'nın kayan tektonik plakaları

217
00:29:55,376 --> 00:29:57,629
gezegene şekil vermeye devam ediyordu.

218
00:30:13,895 --> 00:30:16,481
Pangea'nın parçaları yayıldıkça…

219
00:30:21,778 --> 00:30:25,949
…yukarı yönlü magma akıntıları
deniz tabanını kaldırmaya başladı…

220
00:30:28,993 --> 00:30:31,120
…ve küresel deniz seviyesi yükseldi.

221
00:30:35,083 --> 00:30:37,377
Karayı su basması sonucu…

222
00:30:48,263 --> 00:30:51,349
…sayısız sığ deniz ile…

223
00:30:54,894 --> 00:30:57,146
…kendi iklimi ve karakteri olan

224
00:30:58,147 --> 00:31:02,068
birçok ada kıtası oluştu.

225
00:31:12,620 --> 00:31:15,331
Kendi kara kütlelerinde
yalnız kalan dinozorlar

226
00:31:15,957 --> 00:31:19,460
daha önce hiç olmadığı kadar gelişti.

227
00:31:24,257 --> 00:31:25,341
76 MİLYON YIL ÖNCE

228
00:31:25,425 --> 00:31:31,306
Uzun boyunlu dev sauropod'ların
ve tüylü teropod'ların yanı sıra

229
00:31:32,891 --> 00:31:37,270
başka bir dinozor grubu da başarılı oldu.

230
00:31:38,104 --> 00:31:39,856
Kuş kalçalı dinozorlar.

231
00:31:47,697 --> 00:31:52,035
Tıpkı Diplodocus gibi
çoğunlukla otçuldular…

232
00:31:55,079 --> 00:31:58,708
…ama çiğneyebilen çeneleri vardı.

233
00:32:05,673 --> 00:32:08,259
Bitki yaşamındaki artışla birlikte bu

234
00:32:09,010 --> 00:32:13,264
Maiasaura gibi kuş kalçalı dinozorların

235
00:32:13,973 --> 00:32:18,269
Dünya'nın gördüğü en büyük sürülerden
bazılarını oluşturmasını sağladı.

236
00:32:32,617 --> 00:32:34,118
Dünyanın her yerinde

237
00:32:34,202 --> 00:32:38,331
dinozorlar artık değişen gezegenin sunduğu
her kara habitatında

238
00:32:39,123 --> 00:32:41,876
hüküm sürüyordu.

239
00:32:47,548 --> 00:32:49,550
Ama aynı zamanda

240
00:32:50,301 --> 00:32:54,764
kendi hanedanımız olan
ilk gerçek memeliler de

241
00:32:56,432 --> 00:32:59,727
yeni bolluktan faydalanıyordu.

242
00:33:09,570 --> 00:33:11,531
Devlerin gölgesinde

243
00:33:12,240 --> 00:33:17,620
bu küçük canlılar
bir köşede yaşamaya mahkûmdu.

244
00:33:25,586 --> 00:33:30,675
Ama onlar da giderek daha sofistike,
daha sosyal hâle geliyor

245
00:33:31,259 --> 00:33:33,428
ve yavrularına bakabiliyorlardı.

246
00:33:43,813 --> 00:33:47,525
Bugün Güney Batı Avustralya ormanlarında

247
00:33:48,484 --> 00:33:50,528
o antik memelilerden bazılarının

248
00:33:52,196 --> 00:33:56,993
nasıl bir yaşamı olduğuna
bir bakış atmak mümkün.

249
00:34:01,914 --> 00:34:03,916
Bu bir keseli karıncayiyen.

250
00:34:05,877 --> 00:34:12,133
Doğada sadece 3.000 tane olduğu düşünülen,
nesli tükenmekte olan bir keseli hayvan.

251
00:34:14,177 --> 00:34:16,804
Tarih öncesi atalarından bazıları gibi

252
00:34:17,805 --> 00:34:21,601
o da leziz termitlerle beslenerek
hayatta kalıyor.

253
00:34:25,063 --> 00:34:27,273
Uzun, yapışkan dilini kullanarak

254
00:34:28,566 --> 00:34:30,693
onları topluyor ve afiyetle yiyor.

255
00:34:31,778 --> 00:34:34,530
Ne kadar çok yerse o kadar iyi.

256
00:34:39,077 --> 00:34:40,369
Çünkü yuvada

257
00:34:41,454 --> 00:34:44,624
bir avuç yavru onun dönmesini bekliyor.

258
00:34:52,965 --> 00:34:55,134
Ebeveyn bakımının evrimi

259
00:34:55,802 --> 00:34:58,596
memelilerin başarısı için çok önemliydi.

260
00:34:59,639 --> 00:35:02,141
İçinde büyüttüğü yavruyu doğurmak

261
00:35:03,851 --> 00:35:06,020
ve kendine bakacak duruma gelene dek

262
00:35:06,979 --> 00:35:09,023
onu anne sütüyle beslemek.

263
00:35:18,074 --> 00:35:20,660
Ama bu gergin küçük yavrular için…

264
00:35:24,831 --> 00:35:26,958
…bu biraz zaman alabilir.

265
00:35:33,756 --> 00:35:40,054
İlk memelilerden çoğunun
onları koruyacak zırhı veya cüssesi yoktu.

266
00:35:46,435 --> 00:35:49,981
Ama tıpkı
günümüz ormanlarında olduğu gibi…

267
00:35:52,358 --> 00:35:55,778
…tehlike hiçbir zaman uzakta değildi.

268
00:35:58,906 --> 00:36:02,994
Kadim düşmanlarının atılmış derisi.

269
00:36:09,792 --> 00:36:10,793
Yılanın.

270
00:36:14,672 --> 00:36:18,968
Yılanlar ilk gerçek memelilerle
hemen hemen aynı dönemde evrildiler.

271
00:36:19,844 --> 00:36:24,056
Sürüngen atalarının
kollarını ve bacaklarını kaybedip

272
00:36:24,140 --> 00:36:27,018
aerodinamik bir karoser geliştirdiler.

273
00:36:29,645 --> 00:36:32,899
Bu, yuvada avlanmaya
kusursuz şekilde adapte olmalarını

274
00:36:32,982 --> 00:36:37,778
ve çalılıkların arasında sessizce
avlarını takip etmelerini sağladı.

275
00:36:41,199 --> 00:36:44,452
Ama yavru memeliler tamamen çaresiz değil.

276
00:36:45,661 --> 00:36:48,206
Onlara göz kulak olan anneleri yanlarında.

277
00:36:51,834 --> 00:36:53,377
Dişi tehlikeyi fark edip…

278
00:36:58,507 --> 00:37:00,426
…dikkat çekiyor.

279
00:37:05,556 --> 00:37:08,517
Ama yılan doğruca yavrularına gidiyor.

280
00:37:26,494 --> 00:37:28,120
Ebeveyn bakımı sayesinde

281
00:37:28,746 --> 00:37:32,208
bu sefer memeliler galip geliyor.

282
00:37:36,796 --> 00:37:39,924
Ama sürüngenler sabırlıdır.

283
00:37:42,051 --> 00:37:45,930
Dinozorların ortaya çıkışından beri
bu oyunu oynuyorlar.

284
00:37:47,932 --> 00:37:54,397
Memeliler geliştikçe
onlarla beslenen yılanlar da gelişti.

285
00:38:03,030 --> 00:38:08,327
Bugün 3.000'den fazla yılan türü var.

286
00:38:10,496 --> 00:38:12,081
Kaslı ve kıvrımlı…

287
00:38:17,128 --> 00:38:18,087
…gövdeleriyle…

288
00:38:24,760 --> 00:38:29,098
…Dünya'daki, hatta okyanuslardaki
tüm habitatlardan…

289
00:38:34,770 --> 00:38:37,148
…faydalanabilecek şekilde evrimleştiler.

290
00:38:42,987 --> 00:38:44,572
Birçok sürüngen gibi

291
00:38:45,948 --> 00:38:49,160
onların derisi de
mükemmel bir kamuflaj sağlayabilir.

292
00:39:00,087 --> 00:39:01,547
Zehirle birleştiğinde

293
00:39:03,424 --> 00:39:06,093
etkisi ölümcül olabilir.

294
00:39:12,266 --> 00:39:16,228
Ama memeliler 100 milyon yılı aşkın süre…

295
00:39:20,733 --> 00:39:23,527
…yılanlarla silahlanma yarışında kalınca

296
00:39:24,695 --> 00:39:26,989
bazı sıra dışı savunmalar geliştirdi.

297
00:39:33,412 --> 00:39:35,164
Boynuzlu çıngıraklı yılan.

298
00:39:37,500 --> 00:39:42,755
Küçük sıcakkanlı memelilerden
gelen ısının…

299
00:39:48,094 --> 00:39:52,515
…geçtiğini sezmek için saatlerce bekler.

300
00:40:00,314 --> 00:40:03,484
Ama kanguru sıçanları
bildiğiniz kemirgenlerden değil.

301
00:40:08,447 --> 00:40:10,699
İsimlerine yaraşır

302
00:40:12,118 --> 00:40:14,078
eşsiz bir yetenek geliştirmişler.

303
00:40:33,222 --> 00:40:37,017
Soğukkanlı boynuzlu çıngıraklı yılan
sabırla bekliyor.

304
00:40:41,772 --> 00:40:44,900
Haftalarca yemek yemeden yaşayıp…

305
00:40:48,446 --> 00:40:50,823
…saldırmayı bekleyebilir.

306
00:40:53,659 --> 00:40:56,036
Anlık tepkiler…

307
00:40:58,414 --> 00:41:00,416
…inanılmaz sabra karşı.

308
00:41:19,185 --> 00:41:22,980
Bunlar ebedî ölüm kalım mücadelesinde

309
00:41:23,063 --> 00:41:27,359
gelişebilecek uç noktalar.

310
00:41:39,747 --> 00:41:42,333
66 MİLYON YIL ÖNCE

311
00:41:42,416 --> 00:41:46,086
150 milyon yıl süren
dinozor saltanatından sonra

312
00:41:47,296 --> 00:41:50,674
kıtalar kayarak
neredeyse bugünkü konumlarına geldiler.

313
00:42:03,521 --> 00:42:07,942
Bu sırada
o kadar çok yeni ortam yaratmışlardı ki

314
00:42:08,442 --> 00:42:13,197
dinozorlar artık
eskisinden de başarılı hâle gelmişti.

315
00:42:27,628 --> 00:42:33,717
Ayaklarının dibinde yaşayanlar,
bugün tanıdığımız büyük hayvan grupları…

316
00:42:41,559 --> 00:42:44,979
…çağlar süren hanedanlar,

317
00:42:46,772 --> 00:42:49,900
başka bir çağdan kalanlar…

318
00:42:53,487 --> 00:42:57,575
…ve yakın zamanda sivrilenlerdi.

319
00:43:00,119 --> 00:43:03,622
Ama onları köşede yaşamaya iten
bir şey vardı.

320
00:43:04,290 --> 00:43:07,251
Dinozorların

321
00:43:08,335 --> 00:43:13,340
ve hepsine hükmeden
tek bir ikonik hayvanın baskınlığı.

322
00:43:31,984 --> 00:43:33,861
13 metre boyu,

323
00:43:35,070 --> 00:43:37,531
dokuz ton ağırlığıyla…

324
00:43:49,501 --> 00:43:53,464
…gezegenimizde yaşam tarihindeki
en meşhur yırtıcı olması

325
00:43:53,547 --> 00:43:55,758
şaşırtıcı değil.

326
00:43:57,343 --> 00:43:59,303
Tiranozor rex.

327
00:44:16,987 --> 00:44:18,614
Ama yalnız değil.

328
00:44:38,217 --> 00:44:39,551
Bir T. rex daha var.

329
00:44:49,395 --> 00:44:51,397
İkisi birbirinin nabzını yokluyor.

330
00:44:58,904 --> 00:45:01,615
Tiranozorlar genelde bölge için savaşır…

331
00:45:05,285 --> 00:45:08,080
…ve yamyamlıkta sınır tanımazlar.

332
00:45:12,334 --> 00:45:15,629
Ama bu erkeğin aklında başka bir şey var.

333
00:45:23,470 --> 00:45:27,725
Çünkü bir dişi buldu.

334
00:45:33,021 --> 00:45:38,861
Bu da onu tavlamak için
en iyi marifetlerini göstermesi demek.

335
00:45:48,662 --> 00:45:51,039
Ancak yaklaşması yanlış anlaşılırsa

336
00:45:51,832 --> 00:45:54,626
bu randevu saniyeler içinde bitebilir.

337
00:46:18,275 --> 00:46:20,235
Büyüleyici hareketleri

338
00:46:21,445 --> 00:46:23,822
ve derinden gelen coşkulu gürlemeleriyle

339
00:46:25,115 --> 00:46:28,076
istediği tepkiyi alıyor gibi görünüyor.

340
00:46:31,330 --> 00:46:34,458
Dişi de erkeğin kur dansını taklit ediyor.

341
00:46:41,882 --> 00:46:47,054
Ama güvenin en büyük göstergesi
boynunu göstermesi.

342
00:46:52,267 --> 00:46:56,188
Birlikte yükselerek
bağlarını güçlendiriyorlar.

343
00:47:02,110 --> 00:47:04,696
150 milyon yıl boyunca

344
00:47:05,280 --> 00:47:08,033
dinozorlar gezegene hükmetti.

345
00:47:13,455 --> 00:47:15,290
Saltanatları devam etseydi

346
00:47:15,374 --> 00:47:19,127
hangi yeni boyutlara ulaşabilirlerdi,
kim bilir.

347
00:47:20,754 --> 00:47:22,339
Ama yaşamın hikâyesinde…

348
00:47:24,591 --> 00:47:27,511
…hiçbir şey sonsuza dek sürmez.

349
00:49:14,242 --> 00:49:16,495
Alt yazı çevirmeni: Duygu Mengioğlu