1
00:00:13,888 --> 00:00:17,308
Kể từ khi
xuất hiện lần đầu tiên trên Trái Đất,

2
00:00:19,352 --> 00:00:21,980
sự sống chưa bao giờ ngừng phát triển…

3
00:00:28,778 --> 00:00:31,614
nhờ được thúc đẩy
bởi một thế giới luôn thay đổi…

4
00:00:35,952 --> 00:00:38,163
và sự cạnh tranh gắt gao.

5
00:00:44,961 --> 00:00:48,631
Nhưng có một thời đại đáng chú ý

6
00:00:49,632 --> 00:00:52,510
mà trong đó quá trình tiến hóa tăng tốc…

7
00:00:54,929 --> 00:00:58,308
đem tới cho ta
nhiều loài động vật ta vẫn thấy ngày nay…

8
00:01:05,106 --> 00:01:07,358
và những gã khổng lồ biểu tượng

9
00:01:08,777 --> 00:01:11,029
từng cai trị chúng.

10
00:01:13,615 --> 00:01:18,995
Đây là câu chuyện về thời đại khủng long.

11
00:02:21,224 --> 00:02:25,770
SỰ SỐNG TRÊN HÀNH TINH XANH

12
00:02:29,440 --> 00:02:31,734
CHƯƠNG 5

13
00:02:31,818 --> 00:02:35,822
DƯỚI BÓNG KẺ KHỔNG LỒ

14
00:02:35,905 --> 00:02:40,201
Bình minh của Kỷ Jura.

15
00:02:40,285 --> 00:02:45,123
200 TRIỆU NĂM TRƯỚC

16
00:02:45,206 --> 00:02:50,211
Pangaea, siêu lục địa
đã chứng kiến thời đại của loài bò sát,

17
00:02:51,254 --> 00:02:53,840
đang tự tách ra một cách chậm rãi.

18
00:03:02,015 --> 00:03:03,892
Dịch chuyển các mảng kiến tạo,

19
00:03:06,686 --> 00:03:09,272
đẩy các sông dung nham lên bề mặt,

20
00:03:12,525 --> 00:03:16,446
bắt đầu quá trình
biến đổi toàn diện hành tinh.

21
00:03:35,465 --> 00:03:37,175
Qua hàng triệu năm,

22
00:03:37,258 --> 00:03:42,138
một khe nứt nóng chảy
chia đôi mảnh đất khổng lồ này.

23
00:03:46,768 --> 00:03:51,231
Nước lấp đầy
vết nứt giữa các lục địa mới hình thành.

24
00:03:59,280 --> 00:04:01,950
Trong lúc chúng ngày càng xa nhau,

25
00:04:03,743 --> 00:04:06,996
những môi trường hoàn toàn mới
được tạo ra…

26
00:04:15,505 --> 00:04:18,258
gây ra sự tuyệt chủng của nhiều loài…

27
00:04:21,511 --> 00:04:25,306
nhưng đẩy nhanh
quá trình tiến hóa của những kẻ sống sót…

28
00:04:27,433 --> 00:04:30,812
và đặc biệt là của một nhóm động vật.

29
00:04:37,610 --> 00:04:38,736
152 TRIỆU NĂM TRƯỚC

30
00:04:38,820 --> 00:04:42,323
Sâu trong những khu rừng cao chót vót
ở Bắc Mỹ thời kỷ Jura…

31
00:04:44,367 --> 00:04:49,330
những con vật lớn nhất
từng bước đi trên Trái Đất đang trỗi dậy.

32
00:05:00,675 --> 00:05:01,884
Khủng long.

33
00:05:08,182 --> 00:05:10,059
Sau sự tan rã của Pangaea,

34
00:05:11,102 --> 00:05:15,106
chúng tìm ra một thế giới đa dạng.

35
00:05:26,326 --> 00:05:32,165
Một số loài, chẳng hạn như Diplodocus,
đã phát triển tới chiều dài 25 mét.

36
00:05:48,139 --> 00:05:50,266
Nhưng dù có kích thước đó,

37
00:05:51,225 --> 00:05:53,770
chúng cũng không bao giờ
được mất cảnh giác…

38
00:06:06,324 --> 00:06:09,994
bởi chúng không phải
những gã khổng lồ duy nhất trong kỷ Jura.

39
00:06:43,945 --> 00:06:45,113
Allosaurus.

40
00:06:51,119 --> 00:06:52,954
Dài gần chín mét…

41
00:06:55,081 --> 00:06:57,917
nó là kẻ săn mồi
vào loại lớn nhất trên cạn

42
00:06:58,459 --> 00:07:01,629
trong những ngày đầu
của triều đại khủng long.

43
00:07:08,177 --> 00:07:10,888
Nó thăm dò tìm cơ hội.

44
00:07:25,319 --> 00:07:28,030
Nhưng nó không nhắm đến
những con trưởng thành.

45
00:07:32,243 --> 00:07:36,539
Con Allosaurus này đang tìm kiếm
con mồi ngon ăn hơn nhiều.

46
00:07:41,794 --> 00:07:44,005
Một con Diplodocus con.

47
00:07:47,967 --> 00:07:51,762
Nở ra từ
một quả trứng không to hơn quả bưởi,

48
00:07:53,139 --> 00:07:58,144
nó quá nhỏ để sống giữa đàn
vì có thể sẽ bị giẫm bẹp.

49
00:07:59,896 --> 00:08:03,691
Thay vào đó, nó phải tự lo lấy thân.

50
00:08:12,158 --> 00:08:16,329
Con Allosaurus sẽ "xử đẹp" con non này…

51
00:08:18,414 --> 00:08:19,749
nếu tìm được nó.

52
00:08:25,588 --> 00:08:27,548
Hy vọng duy nhất cho con non này…

53
00:08:29,967 --> 00:08:32,803
là càng bất động càng tốt.

54
00:08:45,316 --> 00:08:48,027
Allosaurus có giác quan nhạy bén…

55
00:08:50,154 --> 00:08:55,034
nhưng cơn bão đang che giấu
mọi manh mối về vị trí của con non.

56
00:09:21,852 --> 00:09:23,938
Một pha cực kỳ hú vía…

57
00:09:26,732 --> 00:09:30,027
không chỉ với một con Diplodocus non này.

58
00:09:42,248 --> 00:09:44,667
Để tăng cơ hội sống sót,

59
00:09:45,209 --> 00:09:48,337
những con non này
phải ăn càng nhiều càng tốt,

60
00:09:48,963 --> 00:09:51,007
càng nhanh càng tốt…

61
00:09:54,844 --> 00:09:58,931
để chúng có thể lớn thành
con trưởng thành có kích thước khổng lồ.

62
00:10:06,689 --> 00:10:11,694
Nhưng ngay khi những con khủng long to lớn
này đang nuốt chửng cây cối xung quanh,

63
00:10:13,195 --> 00:10:17,033
chính cây cối cũng đang thay đổi…

64
00:10:19,619 --> 00:10:24,040
theo những cách sẽ cách mạng hóa
sự sống trên Trái Đất.

65
00:10:28,836 --> 00:10:35,217
Thời xa xưa, thực vật chỉ dựa vào
gió hoặc nước để phát tán phấn hoa…

66
00:10:40,598 --> 00:10:42,683
nhưng ở thời đại khủng long,

67
00:10:43,267 --> 00:10:46,729
một sự đổi mới về sinh sản thực vật
đã nảy sinh…

68
00:10:50,775 --> 00:10:54,695
và gần như vẫn tồn tại đến tận ngày nay.

69
00:11:07,291 --> 00:11:08,292
Hoa.

70
00:11:15,049 --> 00:11:17,093
Với chiều ngang 40 centimet,

71
00:11:17,927 --> 00:11:24,809
bông hoa này là của một loài hoa súng
khổng lồ ở rừng nhiệt đới Amazon Nam Mỹ…

72
00:11:27,311 --> 00:11:32,483
và mục đích duy nhất của nó là thu hút
một loài động vật đến thụ phấn cho nó.

73
00:11:36,320 --> 00:11:42,076
Khi tối đến, loài hoa này tiết ra
một mùi hương mạnh mẽ giống như mùi dứa…

74
00:11:47,832 --> 00:11:51,210
mà loài bọ cánh cứng này
không thể cưỡng lại.

75
00:12:01,887 --> 00:12:04,348
Giống như tổ tiên xa xưa của mình,

76
00:12:05,391 --> 00:12:09,687
con bọ cánh cứng bị mê hoặc này
không thể cưỡng lại và bị dụ dỗ vào trong.

77
00:12:11,647 --> 00:12:14,817
Nó len lỏi qua những cánh hoa bên ngoài,

78
00:12:16,819 --> 00:12:18,612
vào trái tim của bông hoa,

79
00:12:19,947 --> 00:12:22,700
nơi thiên đường đang chờ đợi.

80
00:12:25,786 --> 00:12:32,168
Bên trong thơm ngát và ấm hơn mười độ
so với không khí ban đêm xung quanh.

81
00:12:35,337 --> 00:12:41,177
Tại đây, nó vui vẻ ăn
phần thịt mọng nước của bông hoa.

82
00:12:42,970 --> 00:12:46,015
Nhưng con bọ cánh cứng
cũng trả lại một thứ,

83
00:12:47,725 --> 00:12:51,896
phấn hoa thu được
từ một cây hoa súng khổng lồ khác.

84
00:12:55,691 --> 00:13:02,114
Trong lúc nó ăn, phấn hoa
sẽ cọ vào bộ phận sinh sản của bông hoa.

85
00:13:08,954 --> 00:13:10,331
Khi bình minh lên,

86
00:13:11,332 --> 00:13:13,125
bông hoa khép lại…

87
00:13:17,755 --> 00:13:21,467
bao bọc con bọ cánh cứng
trong những cánh hoa mượt mà của nó…

88
00:13:26,055 --> 00:13:29,475
và bao phủ nó
với lớp phấn hoa dính của chính mình.

89
00:13:34,647 --> 00:13:38,317
Tới hoàng hôn, bông hoa sẽ mở ra lần nữa.

90
00:13:42,613 --> 00:13:46,325
Đã phục vụ
mục đích giúp cây sinh sản của mình,

91
00:13:47,159 --> 00:13:51,080
nó đổi màu và mất đi mùi hương quyến rũ…

92
00:14:05,094 --> 00:14:09,640
cho phép con bọ cánh cứng, giờ đã bao phủ
trong phấn hoa của bông hoa này,

93
00:14:09,723 --> 00:14:11,016
bay đi

94
00:14:12,184 --> 00:14:16,689
và vô tình thụ phấn
cho một cây hoa súng khổng lồ khác.

95
00:14:24,029 --> 00:14:28,325
Nhưng mối quan hệ
giữa hoa và bọ cánh cứng thụ phấn

96
00:14:28,868 --> 00:14:30,202
chỉ là khởi đầu.

97
00:14:33,664 --> 00:14:38,586
Các loài côn trùng khác ở thời đại
khủng long cũng mau chóng tham gia…

98
00:14:45,259 --> 00:14:47,636
đưa phấn từ hoa này sang hoa khác…

99
00:14:50,973 --> 00:14:53,976
để đổi lấy
dòng mật hoa ngọt ngào của chúng.

100
00:15:06,947 --> 00:15:09,366
Đến thời điểm 130 triệu năm trước…

101
00:15:12,119 --> 00:15:14,705
những bông hoa đã trở nên sống động hơn,

102
00:15:16,040 --> 00:15:16,999
đầy sức sống hơn

103
00:15:18,667 --> 00:15:19,710
và đa dạng hơn,

104
00:15:21,170 --> 00:15:25,174
trong quá trình cạnh tranh
để thu hút những loài thụ phấn giỏi nhất.

105
00:15:36,560 --> 00:15:37,978
Khi chúng lan rộng…

106
00:15:40,898 --> 00:15:43,692
đất liền chuyển từ một màu xanh bất tận…

107
00:15:46,904 --> 00:15:50,407
thành một chiếc kính vạn hoa nhiều màu.

108
00:15:54,161 --> 00:15:58,666
Ngày nay, số lượng thực vật có hoa
nhiều gấp mười lần

109
00:15:59,541 --> 00:16:03,337
so với mọi loài thực vật khác cộng lại.

110
00:16:12,096 --> 00:16:14,932
Tuy nhiên, khi thế giới nở rộ,

111
00:16:16,684 --> 00:16:18,936
các sinh vật khác bắt đầu khai thác

112
00:16:19,019 --> 00:16:22,523
mối quan hệ giữa hoa và côn trùng…

113
00:16:34,076 --> 00:16:35,786
gây ra sự phát triển

114
00:16:37,287 --> 00:16:42,001
về tính đa dạng của kẻ săn mồi và con mồi.

115
00:16:51,510 --> 00:16:55,848
Nhện đã tồn tại hơn 100 triệu năm…

116
00:16:59,018 --> 00:17:04,189
nhưng giờ bắt đầu kết tơ
thành những tấm mạng tinh vi…

117
00:17:13,323 --> 00:17:16,702
để lợi dụng làn sóng sự sống mới này.

118
00:17:27,171 --> 00:17:29,673
Đến giữa triều đại khủng long…

119
00:17:31,967 --> 00:17:34,887
đã có một sự bùng nổ về đa dạng sinh học…

120
00:17:37,222 --> 00:17:40,225
được thúc đẩy
bởi sự xuất hiện của thực vật có hoa…

121
00:17:42,728 --> 00:17:45,898
đến mức, lần đầu tiên
trong lịch sử Trái Đất,

122
00:17:46,398 --> 00:17:51,403
có nhiều loài trên đất liền
hơn là dưới đại dương.

123
00:18:11,423 --> 00:18:16,220
110 TRIỆU NĂM TRƯỚC

124
00:18:21,809 --> 00:18:25,729
Nhưng không chỉ những sinh vật nhỏ hơn
đang thay đổi

125
00:18:27,564 --> 00:18:29,858
theo những cách mới và triệt để.

126
00:18:35,572 --> 00:18:37,533
Đây là một con Deinonychus.

127
00:18:40,035 --> 00:18:42,204
Dù có vẻ ngoài đáng yêu,

128
00:18:44,039 --> 00:18:45,541
nó là một con khủng long.

129
00:18:47,167 --> 00:18:49,253
Một con khủng long con.

130
00:18:51,797 --> 00:18:56,510
"Deinonychus" dịch ra là
"móng vuốt khủng khiếp"…

131
00:18:59,596 --> 00:19:02,099
mà đấy không phải
thế mạnh duy nhất của nó.

132
00:19:03,767 --> 00:19:05,769
Nó còn có thị lực nhạy bén

133
00:19:07,604 --> 00:19:09,231
và thính giác tuyệt vời.

134
00:19:17,156 --> 00:19:22,077
Nhưng sự thích nghi bắt mắt nhất của nó
là lông vũ.

135
00:19:24,538 --> 00:19:28,959
Những cấu trúc đơn giản giống lông vũ
xuất hiện lần đầu vào kỷ Tam Điệp.

136
00:19:30,127 --> 00:19:33,046
Không phải để bay, mà là để giữ ấm.

137
00:19:39,428 --> 00:19:41,138
Việc giữ ấm được

138
00:19:41,221 --> 00:19:44,808
đồng nghĩa nhánh khủng long này,
khủng long chân thú,

139
00:19:45,350 --> 00:19:47,561
có thể hoạt động cả ngày lẫn đêm…

140
00:19:50,647 --> 00:19:55,402
cho chúng nhiều thời gian hơn
để nuôi con như một phần trong gia đình.

141
00:20:07,247 --> 00:20:11,293
Sống theo nhóm còn có những lợi thế khác,

142
00:20:13,045 --> 00:20:16,340
nhất là khi đến lúc phải đi kiếm ăn…

143
00:20:30,562 --> 00:20:33,523
bởi Deinonychus là thợ săn theo đàn.

144
00:20:45,827 --> 00:20:47,829
Và còn là loài săn mồi thông minh.

145
00:20:52,459 --> 00:20:57,506
Arkansaurus, con mồi của chúng,
cũng là khủng long…

146
00:21:03,929 --> 00:21:07,933
nhưng nó sống rất khác,
chủ yếu là ăn thực vật.

147
00:21:10,060 --> 00:21:12,312
Tuy vậy, điểm chung giữa hai loài

148
00:21:13,355 --> 00:21:14,564
là tốc độ.

149
00:21:41,758 --> 00:21:44,594
Bắt kịp con mồi của chúng là một chuyện.

150
00:21:47,472 --> 00:21:48,473
Hạ gục nó

151
00:21:49,599 --> 00:21:50,726
lại là chuyện khác.

152
00:21:54,104 --> 00:21:55,272
Cùng hợp tác,

153
00:21:56,940 --> 00:21:59,026
chúng thay phiên khiến nó thấm mệt.

154
00:22:26,595 --> 00:22:33,477
Những cái vuốt khủng khiếp đem đến cái kết
chóng vánh cho con Arkansaurus kiệt sức.

155
00:22:40,525 --> 00:22:42,819
Trong lúc khủng long đa dạng hóa,

156
00:22:44,279 --> 00:22:46,823
tính quần thể của nhiều loài
ngày càng cao.

157
00:22:48,325 --> 00:22:50,118
Nhưng chúng cũng không so được

158
00:22:50,202 --> 00:22:53,747
với những động vật quần thể vĩ đại nhất
ở thời đại của chúng,

159
00:22:54,581 --> 00:22:59,211
những động vật
đang tiến hóa ngay dưới chân chúng.

160
00:23:12,224 --> 00:23:14,726
Ngày nay, ở Tây Phi,

161
00:23:14,810 --> 00:23:20,524
ta vẫn tìm được hậu duệ của những con vật
sống siêu quần thể đời đầu đó.

162
00:23:31,326 --> 00:23:32,285
Mối.

163
00:23:38,750 --> 00:23:41,294
Một gia đình các anh chị em khổng lồ

164
00:23:43,171 --> 00:23:45,090
lên tới năm triệu con…

165
00:23:50,387 --> 00:23:53,348
tất cả làm việc không biết mệt mỏi
vì đàn này

166
00:23:54,266 --> 00:23:56,560
và vì mẹ chúng, mối chúa.

167
00:24:04,693 --> 00:24:07,112
Những côn trùng quần thể như mối

168
00:24:08,738 --> 00:24:11,450
xuất hiện lần đầu vào thời đại khủng long…

169
00:24:14,744 --> 00:24:17,080
tái chế thảm thực vật mới…

170
00:24:21,293 --> 00:24:24,921
đồng thời là nguồn thức ăn chính

171
00:24:26,882 --> 00:24:28,133
cho kẻ thù của chúng.

172
00:24:30,218 --> 00:24:32,471
Một gã trinh sát đã lần ra mùi chúng.

173
00:24:36,850 --> 00:24:39,436
Đem theo tin tức về phát hiện của mình,

174
00:24:40,145 --> 00:24:42,063
nó phóng như bay về tổ.

175
00:24:44,900 --> 00:24:49,279
Nó là thành viên của
một nhóm côn trùng quần thể cổ xưa khác…

176
00:24:52,365 --> 00:24:53,408
kiến.

177
00:24:59,331 --> 00:25:02,292
Sự cạnh tranh giữa các loài đối địch này

178
00:25:03,084 --> 00:25:05,879
đã diễn ra hàng triệu năm…

179
00:25:08,798 --> 00:25:12,219
trong một cuộc chạy đua vũ trang tiến hóa
đáng chú ý.

180
00:25:24,856 --> 00:25:29,194
Quay lại tổ của mình,
gã trinh sát triệu tập một đội quân riêng.

181
00:25:34,324 --> 00:25:38,495
Đây là loài kiến Megaponera săn mồi.

182
00:25:43,583 --> 00:25:46,169
Như quân đoàn La Mã
được huấn luyện nhuần nhuyễn…

183
00:25:49,047 --> 00:25:52,509
một ngàn binh sĩ hành quân ra trận.

184
00:26:00,100 --> 00:26:02,185
Khi tới gần mối thợ,

185
00:26:03,395 --> 00:26:04,980
gã trinh sát ra hiệu

186
00:26:06,773 --> 00:26:09,359
và đội hình hàng dọc bắt đầu tản ra,

187
00:26:11,111 --> 00:26:14,364
trở thành một con sóng sẵn sàng ập tới.

188
00:26:19,911 --> 00:26:22,163
Giờ, đã có toàn bộ lực lượng,

189
00:26:23,081 --> 00:26:25,875
gã trinh sát đưa ra một mệnh lệnh cuối…

190
00:26:28,128 --> 00:26:29,129
tấn công.

191
00:26:38,847 --> 00:26:41,224
Mối không phải không có khả năng tự vệ.

192
00:26:46,980 --> 00:26:51,318
Chúng đã phát triển nên một đội quân
vũ trang riêng để bảo vệ mối thợ.

193
00:26:58,533 --> 00:27:01,578
Bắt được một con kiến,
chúng nhanh chóng xé xác nó.

194
00:27:06,291 --> 00:27:09,502
Nhưng lũ kiến này
có những vũ khí chuyên dụng riêng.

195
00:27:11,338 --> 00:27:16,384
Chúng đâm nọc độc của mình
vào điểm yếu duy nhất của đối thủ cổ xưa…

196
00:27:22,891 --> 00:27:24,893
chính giữa hai hàm.

197
00:27:34,486 --> 00:27:39,574
Thương vong trong trận chiến lâu đời này
tăng lên nhanh chóng.

198
00:27:44,079 --> 00:27:47,540
Nhưng lũ kiến xâm chiếm đã áp đảo lũ mối.

199
00:27:55,465 --> 00:27:57,967
Kẻ chiến thắng tập hợp những kẻ chiến bại

200
00:27:58,885 --> 00:28:00,679
rồi lôi chúng về tổ

201
00:28:02,138 --> 00:28:04,265
để cho phần còn lại của đàn ăn.

202
00:28:09,396 --> 00:28:15,026
Dưới lòng đất, những con kiến
thể hiện đỉnh cao của thành tựu tiến hóa,

203
00:28:15,568 --> 00:28:18,446
khi chúng chăm sóc
những đồng đội bị thương.

204
00:28:24,703 --> 00:28:27,122
Nhiều con đã bị cụt chi.

205
00:28:31,876 --> 00:28:35,547
Nhưng kiến thợ
liếm vết thương của những kẻ bị thương,

206
00:28:37,048 --> 00:28:41,970
dùng chất kháng sinh có trong nước bọt
để giúp chúng lành lại.

207
00:28:48,393 --> 00:28:51,271
Không có thứ này, hầu hết sẽ chết.

208
00:28:53,398 --> 00:28:55,817
Nhưng nhờ được điều trị,

209
00:28:55,900 --> 00:29:00,780
chúng sẽ hành quân ra trận trở lại được
trong vòng 24 giờ,

210
00:29:02,449 --> 00:29:04,701
kể cả khi đã mất chi.

211
00:29:08,413 --> 00:29:12,709
Đây là ví dụ duy nhất về việc động vật,
ngoài con người,

212
00:29:13,376 --> 00:29:15,962
dùng thuốc để cứu sống con khác.

213
00:29:20,508 --> 00:29:21,885
Bằng cách hợp tác,

214
00:29:22,635 --> 00:29:28,183
các loài động vật quần thể như kiến và mối
đã phát triển mạnh dưới thời khủng long.

215
00:29:32,854 --> 00:29:37,275
Nhưng mặt đất dưới chân tất cả
vẫn đang dịch chuyển,

216
00:29:38,985 --> 00:29:41,905
gây ra sự thay đổi địa chấn.

217
00:29:47,327 --> 00:29:49,370
90 TRIỆU NĂM TRƯỚC

218
00:29:49,454 --> 00:29:51,623
Chín mươi triệu năm trước,

219
00:29:52,874 --> 00:29:55,376
các mảng kiến tạo đang xê dịch
của Trái Đất

220
00:29:55,460 --> 00:29:57,629
tiếp tục định hình lại hành tinh.

221
00:30:13,895 --> 00:30:16,481
Khi các mảnh của Pangaea tản ra…

222
00:30:21,778 --> 00:30:25,949
các dòng dung nham trồi
bắt đầu nhấc đáy biển lên…

223
00:30:28,993 --> 00:30:31,120
làm mực nước biển toàn cầu tăng cao.

224
00:30:35,124 --> 00:30:37,377
Việc này khiến đất liền bị ngập…

225
00:30:48,346 --> 00:30:51,307
tạo ra hàng loạt vùng biển nông…

226
00:30:54,853 --> 00:30:57,105
và nhiều lục địa đảo,

227
00:30:58,189 --> 00:31:02,068
mỗi cái lại có khí hậu và đặc điểm riêng.

228
00:31:12,620 --> 00:31:19,419
Bị cô lập trên những vùng đất tương ứng,
khủng long phát triển mạnh chưa từng thấy.

229
00:31:24,340 --> 00:31:25,425
76 TRIỆU NĂM TRƯỚC

230
00:31:25,508 --> 00:31:31,306
Cùng khủng long chân thằn lằn khổng lồ
cổ dài và khủng long chân thú có lông vũ,

231
00:31:32,932 --> 00:31:37,228
một nhóm khủng long khác
cũng đang tìm được thành công.

232
00:31:38,104 --> 00:31:39,814
Khủng long hông chim.

233
00:31:47,697 --> 00:31:51,993
Cũng như Diplodocus,
chúng hầu hết là động vật ăn cỏ…

234
00:31:55,079 --> 00:31:58,666
nhưng chúng đã tiến hóa
nên bộ hàm có thể nhai được.

235
00:32:05,715 --> 00:32:08,343
Kết hợp với
sự gia tăng của sự sống thực vật,

236
00:32:09,093 --> 00:32:13,222
điều này đã chứng kiến các loài
khủng long chân chim như Maiasaura

237
00:32:13,973 --> 00:32:18,269
tạo thành những đàn
vào loại lớn nhất mà Trái Đất từng thấy.

238
00:32:32,617 --> 00:32:38,331
Giờ trên khắp thế giới, khủng long
thống trị mọi môi trường sống đất liền

239
00:32:39,165 --> 00:32:41,834
mà hành tinh đang thay đổi này có…

240
00:32:47,548 --> 00:32:49,550
nhưng đồng thời,

241
00:32:50,301 --> 00:32:54,764
triều đại của chính ta,
những động vật có vú đầu tiên,

242
00:32:56,391 --> 00:32:59,686
cũng đang tận dụng tối đa
sự phong phú mới này.

243
00:33:09,612 --> 00:33:11,739
Dưới cái bóng của những gã khổng lồ,

244
00:33:12,281 --> 00:33:17,620
những sinh vật nhỏ bé này
bị giới hạn trong cuộc sống bên lề.

245
00:33:25,628 --> 00:33:30,633
Nhưng chúng cũng ngày càng trở nên
tinh vi, quần thể hơn

246
00:33:31,300 --> 00:33:33,428
và chăm sóc được con chúng.

247
00:33:43,855 --> 00:33:47,483
Ngày nay, trong những khu rừng
ở Tây Nam Úc,

248
00:33:48,484 --> 00:33:50,528
vẫn có thể hình dung sơ qua

249
00:33:52,196 --> 00:33:56,993
về cuộc sống trước kia
của một số loài động vật có vú cổ xưa.

250
00:34:01,914 --> 00:34:03,958
Đây là một con Numbat,

251
00:34:05,918 --> 00:34:07,920
một loài thú có túi đang bị đe dọa

252
00:34:08,713 --> 00:34:12,175
được cho là
chỉ có số lượng 3.000 con trong tự nhiên.

253
00:34:14,135 --> 00:34:16,763
Giống như một số tổ tiên tiền sử của nó,

254
00:34:17,805 --> 00:34:21,601
nó cũng sống sót
nhờ khẩu phần ăn mối ngon lành.

255
00:34:25,063 --> 00:34:27,190
Dùng cái lưỡi dài và dính của mình,

256
00:34:28,608 --> 00:34:30,693
nó xúc chúng lên đầy thích thú.

257
00:34:31,861 --> 00:34:34,530
Và càng nhiều càng khoái…

258
00:34:39,077 --> 00:34:40,328
bởi ở tổ…

259
00:34:41,496 --> 00:34:44,624
một đàn con nhỏ đang đợi nó quay về.

260
00:34:53,007 --> 00:34:55,134
Thành công của động vật có vú
phụ thuộc vào

261
00:34:55,843 --> 00:34:58,596
sự tiến hóa về khả năng chăm sóc con cái,

262
00:34:59,639 --> 00:35:02,141
về cách sinh ra con nhỏ

263
00:35:03,810 --> 00:35:06,020
và về cách nuôi chúng bằng sữa mẹ

264
00:35:06,979 --> 00:35:09,023
cho tới khi chúng tự lập được.

265
00:35:18,074 --> 00:35:20,660
Nhưng với những con non nhỏ lo lắng này…

266
00:35:24,831 --> 00:35:27,041
có thể sẽ mất một thời gian.

267
00:35:33,798 --> 00:35:40,054
Hầu hết động vật có vú đời đầu chưa có
lớp giáp hay kích thước để bảo vệ chúng…

268
00:35:46,477 --> 00:35:49,981
trong khi cũng như
trong những khu rừng ngày nay…

269
00:35:52,316 --> 00:35:55,736
nguy hiểm luôn luôn rình rập.

270
00:35:58,823 --> 00:36:02,994
Lớp da bị bỏ lại
từ kẻ thù truyền kiếp cổ xưa của chúng…

271
00:36:09,834 --> 00:36:10,668
rắn.

272
00:36:14,672 --> 00:36:18,968
Rắn tiến hóa cùng thời
với những động vật có vú thật sự đầu tiên.

273
00:36:19,886 --> 00:36:24,098
Chúng đã mất đi tay và chân
của tổ tiên bò sát của chúng

274
00:36:24,182 --> 00:36:27,018
và phát triển nên một cơ thể thuôn dài…

275
00:36:29,687 --> 00:36:32,899
giúp chúng thích nghi hoàn hảo
để săn mồi trong hang

276
00:36:32,982 --> 00:36:37,737
và âm thầm theo đuổi con mồi
xuyên qua bụi rậm.

277
00:36:41,199 --> 00:36:44,410
Nhưng động vật có vú non
không hoàn toàn bất lực.

278
00:36:45,703 --> 00:36:48,206
Chúng có mẹ chúng trông chừng.

279
00:36:51,834 --> 00:36:53,377
Nó đã phát hiện nguy hiểm…

280
00:36:58,507 --> 00:37:00,426
và báo động…

281
00:37:05,556 --> 00:37:08,517
nhưng con rắn
đang tiến thẳng tới chỗ con của nó.

282
00:37:26,535 --> 00:37:28,120
Nhờ sự chăm sóc của bố mẹ,

283
00:37:28,788 --> 00:37:32,166
trong tình huống này,
động vật có vú đã chiến thắng.

284
00:37:36,837 --> 00:37:39,924
Nhưng các loài bò sát có sự kiên nhẫn.

285
00:37:42,009 --> 00:37:45,888
Chúng chơi trò này
từ buổi bình minh của khủng long rồi.

286
00:37:47,932 --> 00:37:54,397
Nên khi động vật có vú phát triển mạnh,
những loài rắn ăn chúng cũng vậy.

287
00:38:03,072 --> 00:38:08,327
Ngày nay, có hơn 3.000 loài rắn.

288
00:38:10,496 --> 00:38:12,415
Với thân hình lượn sóng…

289
00:38:17,169 --> 00:38:18,671
đầy cơ bắp của mình…

290
00:38:24,760 --> 00:38:29,098
chúng đã tiến hóa để khai thác
hầu hết các môi trường sống trên Trái Đất…

291
00:38:34,854 --> 00:38:36,981
kể cả đại dương.

292
00:38:42,987 --> 00:38:44,572
Như nhiều loài bò sát,

293
00:38:45,948 --> 00:38:49,118
da của chúng
có thể là lớp ngụy trang hoàn hảo.

294
00:39:00,087 --> 00:39:01,630
Khi kết hợp với nọc độc,

295
00:39:03,424 --> 00:39:06,135
hiệu lực có thể gây chết người.

296
00:39:12,266 --> 00:39:16,187
Nhưng động vật có vú đã thu được
những kỹ năng tự vệ phi thường…

297
00:39:20,775 --> 00:39:23,527
bởi đã kẹt
trong cuộc chạy đua vũ trang với rắn

298
00:39:24,737 --> 00:39:26,989
hơn 100 triệu năm qua.

299
00:39:33,454 --> 00:39:35,122
Một con rắn chuông.

300
00:39:37,416 --> 00:39:42,797
Nó sẽ đợi dấu hiệu nhiệt đi qua
hàng giờ liền…

301
00:39:48,135 --> 00:39:52,515
nhiệt đến từ
những động vật có vú máu nóng nhỏ.

302
00:40:00,314 --> 00:40:03,484
Nhưng chuột túi
không phải loài gặm nhấm bình thường.

303
00:40:08,489 --> 00:40:10,825
Chúng đã phát triển một kỹ năng độc đáo

304
00:40:12,159 --> 00:40:14,036
phù hợp với tên của chúng.

305
00:40:33,222 --> 00:40:37,017
Con rắn chuông máu lạnh kiên nhẫn đợi.

306
00:40:41,772 --> 00:40:44,859
Nó có thể không ăn hàng tuần liền…

307
00:40:48,446 --> 00:40:50,823
chỉ để đợi tấn công.

308
00:40:53,617 --> 00:40:56,036
Phản ứng trong tích tắc…

309
00:40:58,414 --> 00:41:00,499
đấu với sự nhẫn nại đáng kinh ngạc.

310
00:41:19,185 --> 00:41:22,980
Đây là những thái cực có thể tiến hóa

311
00:41:23,063 --> 00:41:25,274
trong cuộc chơi vĩnh cửu giữa sự sống

312
00:41:26,358 --> 00:41:27,318
và cái chết.

313
00:41:39,747 --> 00:41:42,333
66 TRIỆU NĂM TRƯỚC

314
00:41:42,416 --> 00:41:46,045
Sau 150 triệu năm thống trị
của khủng long,

315
00:41:47,296 --> 00:41:50,716
các lục địa đã gần như dịch chuyển
tới vị trí như ngày nay.

316
00:42:03,479 --> 00:42:07,942
Trên đường đi,
chúng đã tạo ra vô vàn môi trường mới

317
00:42:08,484 --> 00:42:13,197
khiến khủng long
trở nên thành công hơn bao giờ hết.

318
00:42:27,628 --> 00:42:33,676
Dưới chân chúng, mọi nhóm động vật chính
ta nhận ra ngày nay sống…

319
00:42:41,600 --> 00:42:44,979
những triều đại từ khắp các thời đại,

320
00:42:46,814 --> 00:42:49,900
những kẻ sống sót từ thời đại khác…

321
00:42:53,529 --> 00:42:57,575
cùng với những kẻ mới xuất hiện gần đây.

322
00:43:00,119 --> 00:43:03,539
Nhưng tất cả đều bị ép ra rìa

323
00:43:04,331 --> 00:43:07,209
bởi sự thống trị của khủng long

324
00:43:08,377 --> 00:43:13,340
và một loài động vật biểu tượng
thống trị tất cả.

325
00:43:31,942 --> 00:43:33,861
Dài 13 mét,

326
00:43:35,070 --> 00:43:37,531
nặng chín tấn…

327
00:43:49,501 --> 00:43:53,464
chẳng có gì lạ
khi kẻ săn mồi nổi tiếng nhất

328
00:43:53,547 --> 00:43:55,966
trong lịch sử sự sống trên hành tinh xanh

329
00:43:57,343 --> 00:43:59,303
là khủng long bạo chúa.

330
00:44:17,029 --> 00:44:18,614
Nhưng nó không đơn độc.

331
00:44:38,217 --> 00:44:39,885
Một con khủng long bạo chúa khác.

332
00:44:49,395 --> 00:44:51,355
Hai con đánh giá nhau.

333
00:44:58,987 --> 00:45:01,824
Khủng long bạo chúa
thường chiến đấu vì lãnh thổ…

334
00:45:05,285 --> 00:45:08,080
và không loại trừ việc ăn thịt đồng loại.

335
00:45:12,292 --> 00:45:15,587
Nhưng trong đầu con đực này
là một suy nghĩ khác…

336
00:45:23,470 --> 00:45:27,725
vì nó đã tìm thấy một con cái.

337
00:45:33,063 --> 00:45:38,861
Điều đó tức là phải khoe những động tác
đẹp nhất để chiếm được cảm tình của nàng.

338
00:45:48,746 --> 00:45:50,998
Nhưng nếu đánh giá sai việc tiếp cận,

339
00:45:51,832 --> 00:45:54,585
cuộc hẹn này
có thể kết thúc trong vài giây.

340
00:46:18,233 --> 00:46:20,194
Chuyển động đầy mê hoặc của nó

341
00:46:21,445 --> 00:46:23,405
và những tiếng gọi gầm gừ trầm ấm

342
00:46:25,115 --> 00:46:28,035
có vẻ đang thu được phản ứng phù hợp.

343
00:46:31,246 --> 00:46:34,374
Nàng bèn bắt chước
điệu nhảy tán tỉnh của chàng.

344
00:46:41,882 --> 00:46:47,471
Nhưng dấu hiệu cao nhất của sự tin tưởng
là chàng để lộ vùng cổ.

345
00:46:52,267 --> 00:46:56,104
Cùng ngẩng lên, chúng gắn kết tình cảm.

346
00:47:02,152 --> 00:47:04,655
Trong 150 triệu năm,

347
00:47:05,322 --> 00:47:08,033
khủng long đã thống trị hành tinh này.

348
00:47:13,455 --> 00:47:16,333
Ai biết chúng có thể đạt đến đỉnh cao nào

349
00:47:17,000 --> 00:47:19,086
nếu tiếp tục trị vì.

350
00:47:20,754 --> 00:47:22,798
Nhưng trong câu chuyện về sự sống…

351
00:47:24,591 --> 00:47:27,511
chẳng có gì tồn tại mãi mãi.

352
00:49:14,242 --> 00:49:16,495
Biên dịch: Christine Tran