Kış mevsimi.
Ancak dünyanın gördüklerine hiç benzemiyor.
Bu bir kıyamet sonrası kışı.
66 Milyon yıl öncesi.
Dünya felaket boyutunda bir olaydan sonra tamamen yok olmuş durumda.
Bu, dinozorların çöküşünün öyküsü.
Ve kalanların küllerinden doğma hikâyesi. Dünyayı miras alacak olanların.
GEZEGENİMİZDE YAŞAM
BÖLÜM 6 KÜLLERİNDEN DOĞANLAR
66 MİLYON YIL ÖNCE
Hikâyemiz, Tebeşir Dönemi’nde başlıyor.
Tarihin akışını değiştirecek bir günde.
Kuzey Amerika’daki Edmontosaurus için, yuva sezonu.
Her zaman olduğu gibi, bu dişi aç yavruları ile ilgilenmeli.
Onlara hayatta en iyi başlangıcı sunmak için.
1000 Km güneyde, yetişkin bir Tiranosaurus, yavrularına avlanma sanatını
öğretiyor.
Ama onlar biraz sabırsız.
Gençlerin öğreneceği daha çok şey var. Belki yarın şansları daha yaver gider.
Batıda, bir Alamosaurus sürüsü;
Yaşamış en büyük dinozorlardan biri, nesillerdir olduğu gibi, günlerine taze
çam filizlerinin tadını çıkararak başlıyor.
Afrika kıyısında, dalgaların altında, okyanuslar zengin bir yaşamla dolu.
Dev deniz sürüngenleri egemenliğindeki bir krallık.
Dinozorların yanı sıra, tam 150 milyon yıl Dünya Gezegeni’ne hükmettiler.
Ancak bugün benzersiz bir gün olacak.
Everest Dağı büyüklüğünde bir asteroid, saatte 100 bin km hızla dünyaya doğru
ilerliyor.
Darbesi, dünyayı sonsuza dek değiştirecek.
1 Milyar atom bombasına eş bir güç ortaya çıkıyor.
Yıkıcı bir olaylar zincirini harekete geçiriyor.
Önce, ölümcül bir termal radyasyon patlaması geliyor.
1000 Km içerisindeki yaşayan her canlı, saniyeler içerisinde buhar oluyor.
Gezegenin kabuğu darbe ile bükülüyor, tüm dünyaya sismik çok dalgaları gönderiyor.
Dakikalar içinde ölçülemeyecek depremler gezegeni sallıyor.
Alamosaurus için bu daha başlangıç.
Depremler, denizleri ve kapalı gölleri sarsan çok sayıda dev dalga tetikliyor.
Kuzey Amerika boyunca dev taşkınlar ortalığı silip süpürüyor.
Bu hızla yükselen sulara karşı durmak imkânsız. En güçlüleri için bile.
Darbeden sonra 1 saat geçmeden, uzaya fırlayan kalıntılar, yerçekimiyle dünyaya
geri çekiliyor.
Yeniden girişte, kıpkırmızı kesiliyorlar.
Aşırı ısınan atmosfer, cehennem ateşi gibi ilerliyor.
Bu karada, 400 derecelik bir ızgarada durmak gibi bir şey.
Hayvanlar yavaşça, canlı canlı pişiyor.
Bir de üstüne, kaya parçaları yağmaya başlıyor.
Çarpışmanın üstünden iki saat geçmeden, boğucu tozla dolu bir ateş
fırtınası gezegenin yarısını kaplıyor.
O kadar sıcak ki, ağaçlar alev alıyor.
Büyüyen cehennemden kaçmak imkânsız.
Artık onları hiçbir şey kurtaramaz.
Dinozorların bu büyük hükümdarlığı, bir günde sona erdi.
Okyanuslar da yıkıma uğradılar. En az karalar kadar.
Sülfür dolu tozlar, asit yağmuru olarak yağdı.
Kadim resifler yok oldu.
Yaşam ağı çöktü, büyük deniz sürüngenlerini öldürdü.
Vücutları, derinlerde ölüleri arayan leşçilerin hayata tutunmasını sağladı.
Eklembacaklılar.
Köpekbalıkları.
Asteroidin katliamından uzakta, birçok yaşam formu hayatta kaldı.
Dev miktardaki leşi tükettiler.
Yok oluşla ziyafet çektiler. Ancak yüzeyde, manzara daha farklı olamazdı.
Saldırıdan yıllar sonra, Dünya ölü görünüyordu.
Ormanlar.
Ovalar.
Dağlar.
Cansız.
Ancak toz bulutları dağılınca ve ışık sonunda geri dönünce her şeyin
kaybolmadığı ortaya çıktı.
Böcekler, ilk ortaya çıkanlardan bazılarıydı.
Ölenlerle beslendiler.
Hayatta kalanlar, oyuklar tarafından korundu.
Kozalar
Ve zırhlı vücutlarla.
Yeraltına sığınan bazı sürüngenler de hayatta kaldı.
Nehir deltaları ve bataklıkların yüzeyinin altında, katliamdan korunan başkaları da
vardı.
İki yaşayışlılar.
Çok az yiyecek olduğu için, sadece küçük yaratıklar hayatta kalabildi.
Bizim hanedanımız buna dâhil. Memeliler.
Dinozorlardan arınmış bir gezegen miras aldılar.
Ya da öyle görünüyordu.
Tüm zorluklara karşı, başka bir hayvan grubu da tutundu.
Kendi yaşam destek kapsülleri tarafından korundular.
Şaşırtıcı biçimde, içlerinde, bir tür dinozor vardı.
Tam olarak, uçan bir dinozor.
Diğer adıyla; kuşlar.
Kıyametten önce, ağaçlarda yaşayan yüzlerce tarih öncesi tür vardı.
Hepsi de ormanların yanması ile yok oldu.
Ama çok sayıda karada yaşayan kuş hayatta kaldı.
Hayatta kalanlar, tüyleri sayesinde sıcak kaldı.
İlk nefeslerinden itibaren kendilerine bakabiliyorlardı.
Böcekler ve tohumlarla beslenebiliyor, birkaç saat içerisinde yürüyebiliyorlardı.
66 Milyon yıl önce, kuşlar dinozor aile ağacından kalan son dal haline geldi.
Mütevazı yaratıklardan, büyük bir hanedan doğacaktı.
Ancak inanılmaz öyküleri, asteroidden çok uzun zaman önce
başlamıştı.
160 MİLYON YIL ÖNCE
Jurassik.
Devlerin çağı.
Ancak dik yamaçlarla dolu bu kayıp dünya, daha küçük bir yaratık türünü
şekillendiriyordu.
Tehlikeli bir dünyada yaşıyordu.
Hayatta kalmak için, sıra dışı yeni bir yöntem evrimleştirmesi gerekti.
Bu Ankiornis. Küçük, tüylü bir dinozor.
Böcekleri avlamak için iğne gibi sivri dişleri var.
Fakat o da avlanıyor.
Genç bir Sinraptor.
Ve karnı aç.
Ankiornis yavaş ve hantal.
Sinraptor, onu köşeye sıkıştırdı.
Ancak Ankiornis’in buraya kaçmasının bir sebebi var.
O uçabiliyor.
Bir dinozor için küçük bir adım ama Dünya’daki yaşam için dev bir sıçrayış.
Bu ilk süzülenlerle, yeni bir hanedan doğdu.
Ve ardıllarının asteroidden sonraki çağda hayatta kalmasını sağlayacak olan
şey, uçuş olacaktı.
Günümüzde, bu hikâyenin nasıl yaşanmış olabileceğini gösteren bir yer
var.
Zorlu, çorak bir dünya.
4000 Metre yüksekte, Şili’nin Altiplano Çölü.
Neredeyse hiçbir şeyin yaşayamayacağı bir arazi.
Ancak bir grup hayvan, burada hayatta kalmanın bir yolunu bulmuş.
Kuşlar.
Asteroidden sonra evrim geçirenler gibi. Flamingolar, ilk uçan dinozorların süzülme
becerilerini alıp, yeni türde uçuş yarattı.
Havada bir devrim.
Çırpılmak üzere modifiye olmuş kanatlar.
Bu, takatli uçuş, flamingoların yiyecek aramak için yolculuk etmesini sağladı.
Tıpkı kuşların yüz milyonlarca yıl önce yaptığı gibi.
Tüyler, öncelikle dinozorları sıcak tutmak için evrimleşmiş olsa da, hava üstünlüğü
için uzmanlaştılar.
Ve tek değişim bu da değil.
Dişlerin yerini gagalar aldı.
Yeni yiyeceklerle beslenmelerini sağladı.
Ancak sadece beslenme ve uçuştaki ilerlemeler, kuşların geleceğini sağlama
almaya yetmiyordu.
Nispeten gösterişçi, eski bir davranışı aldılar.
Bu en iyinin hayatta kalmasını sağlayacak bir davranış.
Kur yapma.
Flamingolar için bu bir dans yarışması.
Çok ciddiye alınıyor.
Jüri üyeleri çok seçici.
En iyi eşi seçmek için, öyle olmalılar.
Kuşlar, dinozorların kalanı ile birlikte, neredeyse tamamen yok oldu.
Yerine, tüylü becerileri sayesinde, yükselme şansı buldular.
Ama yolları hiç de kolay olmayacaktı.
Asteroidden sonra, küresel sıcaklıklar 25 derece kadar düştü.
Ancak soğukta hayatta kalma beceriler sayesinde, çarpışmadan birkaç milyon yıl
sonra, çam ormanları geri döndü.
Tohumları, dinozorlar zamanındaki dev kozalaklı ağaçların hayatta kalmasını
sağladı.
Aralarında en büyüğü, 100 metreden fazla göklere uzanan, sekoyalardı.
Ormanların altında gizlenen bir grup sıcakkanlı hayvan, uzun süre gölgelerde
saklanmıştı.
Memeliler.
En başlarda, tarla farelerine benzer, küçük yaratıklardı.
Dinozorların yok olmasıyla ortaya çıkmakta serbestlerdi.
Ancak asteroidden sadece 5 milyon yıl sonra, çam ormanları yepyeni türde bir
yaratığın evi oldu.
Bugün hala ormanlarımızda avlanıyorlar.
Baykuşlar.
Kuşlar, zar zor hayatta kalanlardan, yırtıcılara dönüştü.
Bu, Büyük Gri Baykuş.
Jilet gibi keskin pençelere ve çok daha keskin bir görme duyusuna sahip.
Bunlar onu uçarken ölümcül kılıyor.
Neredeyse tamamen sessizce uçarak, avını dinliyor.
Küçük memeliler için, hiçbir yer güvenli değil.
İlk baykuşlar kuzey çam ormanlarında devriye gezerken, başka bir yerde, bir
diğer önemli habitat ortaya çıkıyordu.
Asteroid, tüm dünyadaki bitki ve hayvan türlerinin 4’te 3’ünü yok etti.
Tropik bölgelerde, 6 milyon yıl alsa da yaşam sonunda döndü.
Ancak bu sefer, tamamen farklıydı.
Bu canlanmaya, çiçekli bitkileri çeşitliliğindeki devasa artış güç verdi.
Daha önce gelenlerden çok daha zengindi.
Tropik yağmur ormanları.
Bu canlı habitat, çiçekler ve böcek polenleyicileri arasındaki yakın ilişki
üzerine inşa edildi.
Ancak yeni gelen biri vardı.
Böceklerin alanına zorla girdi.
İnanılmaz uçuş becerilerini kullanarak, yağmur ormanının karmaşık dünyasında yön
bulabiliyor.
Minyatür hale geldiler, böylece çiçeğin… tatlı nektarına ulaşabildiler.
Ardılları, hala bu işle uğraşıyor.
Sinekkuşları.
Nektarı çalabilmek için, tıpkı böcekler gibi havada süzülmeye evrim geçirdiler.
Kanatlarını saniyede 80 kez çırpabiliyorlar.
Uzun gagaları, çok farklı türde çiçeklerden beslenebilmelerini sağlıyor.
Sinekkuşlarının manevraları birçok böcek rakibinden daha iyi.
Ancak bunca aktivite, büyük bir enerji açlığı getiriyor.
Yani en iyi çiçekler için savaşmaya değer.
Gagalar silah işlevi de görüyor.
Fakat bir tür sinekkuşunun savaşmaya ihtiyacı yok.
Rakiplerini uzak tutan sıra dışı bir adaptasyona sahip.
Karşınızda Kılıç Gagalı.
Etkileyici uzunlukta bir uzantısı var.
Gagası kilide giren bir anahtar gibi. Böylece Melek Trompet çiçeğinin ulaşması
zor nektarının tadını çıkarabiliyor.
Kıyamet izleyen çağlarda, ormanın sahibi artık dev dinozorlar olmasa da,
minik kuzenleri onları tamamen yeni bir biçimde kolonileştirdi.
Ancak küçük olmak, gezegenin her bölgesinde işe yaramıyordu.
20 MİLYON YIL ÖNCE
Dinozorların ölümü, dünyadaki birçok büyük habitatı sahipsiz bıraktı.
En çok da, ovaları.
Ve Güney Amerika’nın erken dönemlerinde, asteroidden 46 milyon yıl sonra, yerde
yaşayan kuşların Tiranosaurus Rex’ten beri en ölümcül yırtıcıya, evrim geçirmek için
yeterince alanı vardı.
Palmiye yaprakları arasında dolaşıyor. Kadim soyunun en saldırgan özelliklerini
miras aldı.
Açıklıkta, ilk memelilerden oluşan bir sürü otluyor.
Tesodon, günümüz laması kadar bir boyuta erişebiliyor.
Yetişkin bir dişi tetikte.
Ama göremediği şey; Terör Kuşu.
Bir kazmayı andıran başı ve 2,5 metre boyuyla uçma becerisini saf güç için feda
etti.
Bir şeylerin yolunda gitmediğini hissediyor.
Ancak Terör Kuşu, neredeyse hiç ses çıkarmadan yaklaşıyor.
Av başladı.
Saatte 50 km hıza bir anda çıkabiliyor. Geride alan bir genci, gözüne kestirdi.
Devasa kafasının ağırlığını kullanarak, yön değiştirme konusunda bir
uzman.
Son darbeyi vurma zamanı.
Acımasız Terör Kuşları, artık Güney Amerika düzlüklerine hâkimdi.
Ancak dünyanın diğer ucunda, sürekli yer değiştiren kıtalar, yaşam öyküsünde, yeni
bir bölüm yazıyordu.
15 MİLYON YIL ÖNCE
Avusturalya milyonlarca yıldır kuzeye doğru ilerliyor. Bunu yaparken geniş bir
sığ deniz oluşturdu.
Yeni bir yaşam beşiği.
Kısmen bitki, kısmen hayvan.
Bunlar mercanlar.
Güneşten gelen enerjiyi kullanarak gezegenimizin gördüğü en büyük canlı
yapıyı oluşturdular.
Tropik resifler.
15 Milyon yıl önce, bu devasa deniz şehirleri, çok sayıda hayatta kalana bir
fırsat sundu.
Derinlerden köpekbalıkları geldi.
Resifler aynı zamanda, son kalan deniz sürüngenlerinden birini çekti;
Kaplumbağalar.
Bu su altı cennetinde, sayısız yeni türde balık evrim geçirdi.
Artan bolluk kısa sürede geniş okyanusa taştı. Onu yaşamla doldurdu.
Tüm bunlar gözden kaçmamıştı. Amansız bir hanedanın gözünden.
Bir kez daha, kuşlar.
Daha açık bir ifadeyle, deniz kuşları.
Milyonlarca yıl önce, okyanusun bolluğundan faydalanmanın etkileyici bir
yolunu buldular.
Bir hava istilası ile.
Bu günümüzde de devam ediyor.
Aralarında en büyük istilacılar; sümsük kuşları.
Keskin gözleriyle, bir balık sürüsünü 1i5 km’den görebiliyorlar.
Yüksekten dalarak, yüzeyi saatte 90 km’ye varan bir hızla yarıyorlar.
Özel uyum sağlamış bir kafatası. Geri çekilebilen kanatlar, onları canlı
füzelere çeviriyor.
Dahası, sümsük kuşları nefeslerini 40 saniyeden fazla
tutabiliyor.
Bu kadim deniz kuşları usta avcılar.
Havadan saldırıları, okyanusların en büyük yırtıcıları ile rekabet
edebilmelerini sağlıyor. Köpekbalıkları.
Bu gibi beslenme çılgınlıkları, hala doğanın en etkileyici manzaralarından
biri. Tıpkı 15 milyon yıl önce oldukları gibi.
Dinozorlar okyanusları asla fethedemedi. Ama kuş ardılları, sonunda
bir yolunu buldu.
Denizleri fethedişleri o kadar başarılı oldu ki, deniz kuşları tüm gezegende büyük
koloniler kurdu.
Şimdi, yeryüzünün en inanılmaz yaşam topluluklarından bazılarını
oluşturuyorlar.
Fakat kuşların okyanus üzerindeki zaferi tamamlanmamıştı.
En büyük başarıları, zamanda kaybolmuş bir dünyada görülebilir.
Galapagos Adaları.
Bunlar deniz iguanaları.
Asteroidden sağ kurtulan kertenkelelerin ardılları.
Birçok sürüngen gibi, ısınmak için güneşlenmeleri gerekiyor.
Ama burada tek güneşlenenler onlar değil.
Sıra dışı bir kuş onlara katılıyor.
Penguen.
İşte bu da, Galapagos pengueni.
On milyonlarca yılda, ataları kanatların kullanımını değiştirdi.
Artık havada uçmamak üzere ince ayar yaptılar.
Çok etkileyici bir şey yapabilmek adına.
Dalgaların altında.
Sualtı uçuşu. Penguenler yüksek bir batmazlık kontrolüne ve hayvanlar arasında
en aerodinamik vücutlardan birine sahipler.
Onları dünyanın en iyi yüzücü kuşları yapıyor.
Balıkları ararken, bir sinek kuşu gibi asılı kalıyor. Kusursuz bir dengeyle.
Buna karşın, soğukkanlı iguanalar yavaş ve hantal.
Düşük enerjili yosunları yemekle sınırlılar. Akıntıların insafına
kalmışlar.
Sıcakkanlı penguenler, bundan daha farklı olamazdı.
Hızları ve çeviklikleri ile… kolaylıkla balıkları kovalayabiliyorlar.
Sualtı uçuşu. Penguenlerin denizlerden daha önce görülmemiş biçimde
faydalanmasına neden oldu.
Strateji o kadar başarılı oldu ki, güney yarımküredeki bütün kıtaları
kolonileştirdiler.
Günümüzde bildiğimiz 18 türe evrimleştiler.
Kuşlar için son bir efsanevi bölüm; neredeyse yok olmuş bir hanedan.
Ancak dinozor aile ağacından son hayatta kalanlar sayesinde, kuşlar küllerinden
doğdu.
66 Milyon yıl boyunca, kendilerini çok farklı şekillerde yeniden icat ettiler.
Günümüzde 10 bin tür ile gezegenin hemen her köşesine yayılmanın bir yolunu
buldular.
Ama dünyayı tek fethedenler onlar değil.
Çok uzak olmayan bir zamana kadar, Amerika kıtası hala Terör Kuşları’nın merhametine
kalmıştı.
Fakat bu uç yırtıcılar yakında av olacaktı.
Asteroidden sağ kurtulan diğerleri de evrim geçiriyordu. Artık dinozorların
gölgesinde olmadıkları için daha büyük ve tehlikeli hale geldiler.
Artık vakit gelmişti.
Memelilerin yükselişi için.