Đang là mùa đông…
mà là một mùa đông thế giới chưa từng biết tới.
Đây là mùa đông hậu tận thế.
Sáu mươi sáu triệu năm trước…
và thế giới đã bị hủy diệt hoàn toàn
bởi một sự kiện đại thảm họa.
Đây là câu chuyện về sự sụp đổ của khủng long…
và sự trỗi dậy từ tro tàn
của những kẻ sống sót sẽ kế thừa Trái Đất.
SỰ SỐNG TRÊN HÀNH TINH XANH
CHƯƠNG 6
TRỖI DẬY TỪ TRO TÀN
66 TRIỆU NĂM TRƯỚC
Câu chuyện của ta bắt đầu từ Kỷ Phấn Trắng…
vào một cái ngày sẽ thay đổi tiến trình lịch sử.
Với Edmontosaurus ở Bắc Mỹ,
giờ đang là mùa làm tổ.
Như thường lệ, con cái này phải chăm đàn con đói bụng của nó…
cho chúng khởi đầu sự sống tốt nhất có thể.
Cách đó một ngàn cây số về phía Nam,
một con khủng long bạo chúa trưởng thành
đang dạy các con nó nghệ thuật săn mồi.
Nhưng chúng hơi thiếu kiên nhẫn.
Các con non này vẫn còn nhiều thứ phải học.
Có thể mai chúng sẽ gặp may hơn.
Về phía Tây, một đàn Alamosaurus…
những con khủng long vào loại lớn nhất từng sống,
bắt đầu ngày mới của chúng giống như nhiều thế hệ trước,
thưởng thức những búp thông mềm ngọt.
Bên dưới những con sóng, ngoài khơi châu Phi,
các đại dương đang đầy ắp, bùng nổ sự sống…
một lãnh địa do các loài bò sát biển khổng lồ thống trị.
Cùng với khủng long,
chúng đã thống trị Trái Đất tới tận 150 triệu năm.
Nhưng hôm nay sẽ là một ngày hoàn toàn khác.
Một tiểu hành tinh lớn bằng Đỉnh Everest
đang lao về phía Trái Đất với tốc độ 100.000 km/giờ.
Tác động của nó sẽ vĩnh viễn thay đổi thế giới,
giải phóng sức mạnh của một tỷ quả bom nguyên tử,
khởi động một chuỗi sự kiện thảm khốc.
Đầu tiên là một vụ nổ bức xạ nhiệt chết chóc.
Mọi sinh vật sống trong vòng một nghìn cây số
đều bốc hơi chỉ trong vài giây.
Lớp vỏ của hành tinh biến dạng sau cú va chạm,
tạo ra những đợt sóng địa chấn trên khắp thế giới.
Chỉ trong vài phút…
các trận động đất mạnh chưa từng có làm rung chuyển địa cầu.
Với loài Alamosaurus…
đây mới là khởi đầu.
Các trận động đất tạo ra một loạt con sóng khổng lồ
xé toạc biển và các hồ nội địa.
Những cuộn nước khổng lồ quét qua Bắc Mỹ.
Không thể đứng vững trước dòng nước lũ dâng nhanh này,
kể cả với những kẻ mạnh nhất.
Chưa đầy một giờ sau vụ va chạm,
các mảnh vỡ phóng ra ngoài không gian đã bị lực hấp dẫn kéo về Trái Đất.
Khi vào lại, chúng trở nên nóng đỏ như thiêu đốt.
Bầu không khí siêu nóng lan nhanh như lửa địa ngục.
Dưới mặt đất sẽ như đang đứng dưới một cái lò nướng nóng 200 độ.
Động vật sống bị nấu chín từ từ.
Tệ hơn nữa, những mảnh vụn đá bắt đầu trút xuống.
Chưa đầy hai giờ sau vụ va chạm,
cơn bão lửa đầy bụi ngạt đã bao trùm một nửa hành tinh.
Nóng đến nỗi
cây cối bốc cháy.
Không thể thoát khỏi hỏa ngục ngày càng lan rộng này.
Chẳng gì cứu được chúng nữa.
Triều đại huy hoàng của loài khủng long,
kết thúc chỉ sau một ngày.
Đại dương cũng bị tàn phá như đất liền.
Bụi giàu lưu huỳnh đổ xuống như mưa acid.
Các ám tiêu cổ bị xóa sổ.
Mạng lưới sự sống sụp đổ,
giết chết các loài bò sát biển lớn.
Xác chúng đem lại chiếc phao cứu sinh cho những kẻ ăn xác
đang tìm kiếm cái chết dưới đáy sâu.
Động vật chân đốt.
Cá mập.
Tránh được cuộc thảm sát của tiểu hành tinh, nhiều dạng sống đã sống sót…
gặm nhấm những cái xác khổng lồ…
ăn mừng sự tuyệt chủng.
Nhưng trên bề mặt thì bức tranh không thể khác hơn.
Trong nhiều năm sau vụ va chạm,
Trái Đất trông như cõi chết.
Những khu rừng,
những vùng đồng bằng,
những ngọn núi…
đều vô hồn.
Nhưng khi đám mây bụi tan đi…
và ánh sáng rốt cuộc trở lại…
mới thấy rõ rằng không phải tất cả đều đã mất.
Côn trùng là những loài đầu tiên trồi lên…
ăn thịt kẻ đã ngã xuống.
Những kẻ sống sót được bảo vệ bởi hang,
kén,
và cơ thể bọc giáp.
Ẩn náu dưới mặt đất…
một số loài bò sát cũng đã sống sót.
Bên dưới bề mặt ở các đồng bằng sông và đất ngập nước,
những loài khác cũng đã được che chắn khỏi vụ tàn sát.
Động vật lưỡng cư.
Với việc xung quanh ít cái ăn,
chỉ những sinh vật nhỏ qua khỏi…
gồm cả những loài thuộc triều đại của ta,
động vật có vú.
Chúng được thừa hưởng một hành tinh không có khủng long.
Hoặc tưởng là vậy.
Vượt qua chông gai, một nhóm động vật khác cũng đã bám trụ…
được những khoang hỗ trợ sự sống của chính chúng bảo vệ.
Đáng chú ý là, bên trong đó
lại là một loài khủng long.
Cụ thể hơn là một loài khủng long giống gia cầm…
hay còn gọi là chim.
Trước ngày tận thế,
đã có hàng trăm loài cổ đại sống trên cây,
đều bị xóa sổ khi rừng cháy.
Nhưng một số ít loài chim sống trên mặt đất đã qua khỏi.
Những kẻ sống sót này giữ ấm bằng lông vũ…
và tự túc từ hơi thở đầu tiên…
sống được nhờ côn trùng và hạt giống
và có thể đi bộ trong nhiều giờ.
Sáu mươi sáu triệu năm trước,
loài chim đã trở thành nhánh cuối cùng trên cây phả hệ khủng long.
Từ những sinh vật khiêm nhường đó,
một triều đại huy hoàng sẽ trỗi dậy.
Mà câu chuyện khó tin của chúng đã bắt đầu từ trước khi có tiểu hành tinh rất lâu.
160 TRIỆU NĂM TRƯỚC
Kỷ Jura.
Thời đại của những gã khổng lồ.
Nhưng thế giới đã mất của những vách đá thẳng đứng này
đang hình thành một giống sinh vật nhỏ hơn.
Nó sống ở một lãnh địa nguy hiểm.
Để tồn tại, nó đã tiến hóa theo một cách mới lạ thường.
Đây là Anchiornis.
Nó là một con khủng long nhỏ, có lông…
với hàm răng nhọn hoắt để săn côn trùng.
Nhưng nó cũng đang bị săn đuổi.
Một con Sinraptor vị thành niên…
và nó đang đói.
Con Anchiornis chậm và vụng về.
Con Sinraptor đã dồn nó vào đường cùng.
Nhưng con Anchiornis…
chạy đến đây là có lý do.
Nó biết bay.
Một bước đi nhỏ với một con khủng long,
nhưng là một bước nhảy vọt với sự sống trên Trái Đất.
Từ những kẻ bay lượn đầu tiên này, một triều đại mới đã ra đời.
Và chính khả năng bay sẽ giúp các hậu duệ của chúng sống sót
trong thời đại sau vụ tiểu hành tinh.
Ngày nay, có một nơi để ta thấy câu chuyện đó có thể đã xảy ra như thế nào.
Đó là một thế giới khắc nghiệt, hoang vắng.
Cao hơn mực nước biển 4.000 mét, Sa mạc Altiplano ở Chile…
một vùng đất gần như không gì sống nổi.
Nhưng một nhóm động vật đã tìm được cách để tồn tại ở đây…
loài chim.
Giống như những loài đã tiến hóa sau vụ tiểu hành tinh,
chim hồng hạc đã mượn kỹ năng bay lượn của những loài khủng long gia cầm đầu tiên…
và tạo ra một kiểu bay mới.
Một cuộc cách mạng trên không.
Cánh đã được sửa đổi để vỗ.
Đây là kiểu bay bằng động cơ,
và nó cho phép chim hồng hạc di chuyển để tìm kiếm thức ăn…
hệt như các loài chim làm từ hàng triệu năm trước.
Lông vũ, lúc đầu được sinh ra để giữ ấm cho khủng long,
đã trở nên chuyên dụng để làm chủ đường không.
Và đó không phải thay đổi duy nhất.
Răng đã được thay bằng mỏ…
cho phép chúng ăn theo chế độ ăn mới.
Nhưng những tiến bộ trong việc ăn và bay
là không đủ để đảm bảo tương lai cho loài chim.
Chúng còn khai thác một hành vi cổ xưa khá khoa trương,
một hành vi đảm bảo những kẻ mạnh nhất sẽ sống sót.
Tán tỉnh.
Đối với chim hồng hạc,
hành vi đó tức là một màn khiêu vũ…
và nó được thực hiện rất nghiêm túc.
Các giám khảo vô cùng khó tính…
và chúng cần phải thế để chọn được những bạn tình tốt nhất.
Các loài chim đã suýt bị xóa sổ cùng những loài khủng long khác.
Thay vào đó, nhờ cái tài dùng lông của mình,
chúng lại có cơ hội vươn lên.
Nhưng hành trình của chúng sẽ không dễ dàng.
Hậu tiểu hành tinh,
nhiệt độ toàn cầu giảm mạnh tới tận 25 độ.
Nhưng nhờ khả năng sống sót dưới cái lạnh của mình,
chỉ vài triệu năm sau vụ va chạm,
rừng thông đã trở lại.
Hạt giống đảm bảo những cây lá kim khổng lồ từ thời khủng long này
sẽ tồn tại được.
Những cây vĩ đại nhất, vươn cao lên trời tới hơn 100 mét,
là những cây gỗ đỏ.
Ẩn mình dưới những cánh rừng
là một nhóm động vật máu nóng
từ lâu đã ẩn mình trong bóng tối…
động vật có vú.
Hồi đầu, chúng là những sinh vật nhỏ,
giống chuột đồng.
Khi khủng long biến mất, chúng được tự do ra ngoài.
Nhưng chỉ năm triệu năm sau vụ tiểu hành tinh,
rừng thông đã trở thành nhà của một giống sinh vật mới…
và chúng vẫn rình rập những khu rừng của ta ngày nay.
Cú.
Chim chóc đã từ những kẻ sống sót đơn thuần biến thành những kẻ săn mồi.
Đây là cú xám lớn.
Nó được trang bị móng vuốt sắc như dao cạo
và thị lực thậm chí còn sắc bén hơn…
khiến nó trở nên chết chóc khi bay.
Có thể bay gần như không phát ra tiếng, nó lắng nghe con mồi.
Với những động vật có vú nhỏ bé, chẳng có nơi nào an toàn.
Trong lúc những con cú đời đầu đe dọa các khu rừng thông phía Bắc
thì ở nơi khác, một môi trường sống cũng quan trọng đang xuất hiện.
Tiểu hành tinh nọ đã quét sạch ba phần tư tổng số loài động thực vật trên Trái Đất.
Ở vùng nhiệt đới, phải mất sáu triệu năm,
nhưng sự sống rốt cuộc cũng trở lại.
Nhưng lần này mọi thứ khác hẳn.
Cuộc hồi sinh này được thúc đẩy bởi sự gia tăng mạnh mẽ…
trong tính đa dạng của các loài thực vật có hoa…
phong phú hơn mọi thời điểm trước đó.
Rừng mưa nhiệt đới.
Môi trường sống thịnh vượng này
được xây dựng dựa trên mối quan hệ chặt chẽ giữa hoa
và côn trùng thụ phấn.
Nhưng có một kẻ mới tới…
xâm nhập vào lãnh địa của côn trùng.
Sử dụng kỹ năng bay tài tình, chúng có thể luồn lách qua thế giới rừng phức tạp.
Chúng đã trở nên nhỏ bé,
cho phép chúng tiếp cận
mật hoa ngọt ngào.
Và con cháu chúng ngày nay vẫn làm việc đó.
Chim ruồi.
Để cướp mật hoa,
chúng đã tiến hóa để bay lơ lửng được như côn trùng…
đập cánh 80 lần mỗi giây.
Cái mỏ dài cho phép chúng ăn từ một số lượng đa dạng các loài hoa.
Chim ruồi bay giỏi hơn rất nhiều đối thủ côn trùng của chúng.
Nhưng ngần ấy hoạt động sẽ đi kèm với cơn khát năng lượng lớn.
Nên những bông hoa ngon nhất đáng để chúng giành giật.
Mỏ cũng đóng vai trò là vũ khí.
Nhưng có một loài chim ruồi chẳng cần chiến đấu.
Nó có một điểm thích nghi phi thường khiến các đối thủ chôn chân.
Đây là chim ruồi mỏ kiếm.
Nó sở hữu một phần gắn thêm dài đầy ấn tượng.
Cái mỏ của nó như chìa khóa tra vào ổ,
nên chỉ nó tận hưởng được thứ mật hoa khó chạm tới của Hoa Loa kèn Thiên thần.
Trong thời đại sau ngày tận thế,
những con khủng long khổng lồ có thể không còn làm chủ rừng nữa,
nhưng những anh chị em họ tí hon của chúng đã cai trị lại chúng
theo cách hoàn toàn mới.
Nhưng việc trở nên nhỏ bé không phải ở đâu trên hành tinh cũng hiệu quả.
20 TRIỆU NĂM TRƯỚC
Cái chết của loài khủng long
đã khiến nhiều môi trường sống lớn trên Trái Đất dễ dàng xâm chiếm.
Nhất là những vùng đồng bằng.
Và ở Nam Mỹ đời đầu, 46 triệu năm sau vụ tiểu hành tinh,
chim sống trên mặt đất
đã có không gian để tiến hóa thành dã thú nguy hiểm nhất…
từ sau khủng long bạo chúa.
Rình rập giữa những tán cọ…
nó đã thừa hưởng đặc điểm hung hãn nhất
từ huyết thống cổ xưa của nó.
Ngoài bãi đất trống, một đàn động vật có vú đời đầu đang gặm cỏ.
Theosodon, lớn cỡ một con lạc đà không bướu ngày nay.
Một con cái trưởng thành đang cẩn trọng canh chừng.
Nhưng nó chưa trông thấy…
con chim khủng bố này.
Với cái đầu trông như cái cuốc và cao hai mét rưỡi khi đứng,
nó đã đánh đổi khả năng bay để lấy sức mạnh tàn bạo.
Nó linh cảm có gì đó không ổn.
Nhưng con chim khủng bố di chuyển gần như im lìm.
Cuộc đi săn bắt đầu.
Có thể tăng tốc nhanh lên đến 50 km/giờ…
nó đã nhắm được một con non
đang tụt lại đằng sau.
Dùng sức nặng của cái đầu khổng lồ,
nó là bậc thầy về đổi hướng.
Đã đến lúc ra đòn quyết định.
Những con chim khủng bố man rợ giờ thống trị vùng đồng bằng Nam Mỹ.
Nhưng ở phía bên kia thế giới,
các lục địa thay đổi không ngừng đang viết nên một chương mới
trong câu chuyện về sự sống.
15 TRIỆU NĂM TRƯỚC
Nước Úc đã tiến về phía Bắc suốt hàng triệu năm.
Trong lúc làm vậy, nó tạo ra một vùng biển nông rộng lớn.
Một cái nôi của sự sống mới.
Nửa là thực vật…
nửa là động vật.
Đây là san hô.
Sử dụng năng lượng từ Mặt Trời,
chúng hình thành nên cấu trúc sống lớn nhất mà hành tinh của ta từng thấy…
các rạn san hô nhiệt đới.
Mười lăm triệu năm trước, những thành phố biển khổng lồ này
mang đến cơ hội cho vô số kẻ sống sót.
Những con cá mập đến từ sâu thẳm.
Các rạn san hô còn thu hút những loài bò sát biển cuối cùng còn sót lại…
rùa.
Trong thiên đường dưới nước này,
vô số loài cá mới cũng tiến hóa.
Sự phong phú ngày càng tăng này mau chóng tràn ra đại dương rộng lớn hơn…
lấp đầy nó với sự sống.
Và điều này không qua được mắt…
một triều đại trường tồn.
Lại một lần nữa, loài chim.
Cụ thể hơn là chim biển.
Hàng triệu năm trước,
chúng đã tìm ra cách ngoạn mục để tranh cướp kho tàng của đại dương…
bằng một cuộc xâm lược trên không.
Và giờ nó vẫn đang diễn ra.
Những kẻ xâm lược lớn nhất trong số chúng
là ó biển.
Tầm nhìn nhạy bén đồng nghĩa chúng nhìn ra một quả cầu cá cách xa một dặm.
Nhào từ trên cao xuống,
chúng xuyên qua mặt nước với tốc độ gần 90 km/giờ.
Hộp sọ được điều chỉnh đặc biệt
và đôi cánh thu vào được
biến chúng thành tên lửa sống.
Chưa hết,
ó biển còn nín thở được hơn 40 giây.
Những con chim biển cổ xưa này là những thợ săn bậc thầy.
Những cuộc tấn công từ trên không
cho phép chúng cạnh tranh với những kẻ săn mồi vĩ đại nhất của đại dương,
cá mập.
Những màn kiếm ăn điên cuồng này vẫn là cảnh vào loại vĩ đại nhất của tự nhiên,
hệt như 15 triệu năm trước.
Khủng long chưa từng chinh phục được đại dương,
nhưng các hậu duệ gia cầm của chúng cuối cùng đã tìm ra cách.
Cuộc chinh phục biển cả của chúng thành công đến nỗi
chim biển đã lập ra những thuộc địa mênh mông trên khắp hành tinh…
hiện là những cuộc tề tựu vào loại phi thường nhất của sự sống trên Trái Đất.
Nhưng chiến thắng của loài chim trên đại dương không hoàn toàn trọn vẹn.
Thành tựu lớn nhất của chúng…
chỉ có thể thấy rõ nhất ở một thế giới đã bị lãng quên theo dòng thời gian.
Quần đảo Galápagos.
Đây là những con cự đà biển,
hậu duệ của những con thằn lằn sống sót sau vụ tiểu hành tinh.
Như đa số các loài bò sát,
chúng phải phơi mình dưới ánh nắng để sưởi ấm.
Nhưng không chỉ có chúng tắm nắng ở đây.
Cùng với chúng là một loài chim đặc biệt.
Chim cánh cụt.
Và đây là chim cánh cụt Galápagos.
Qua hàng chục triệu năm, tổ tiên của nó đã thay đổi mục đích dùng cánh,
tinh chỉnh chúng để không còn bay trên trời nữa
mà để thực hiện một hành vi đặc biệt…
bên dưới những con sóng…
bay dưới nước.
Chim cánh cụt có khả năng kiểm soát sức nổi siêu phàm…
cùng cơ thể có dáng khí động vào loại chuẩn nhất trong mọi loài động vật…
biến chúng thành loài chim bơi giỏi nhất thế giới.
Săn tìm cá, nó bay lơ lửng như chim ruồi…
với tư thế hoàn hảo.
Ngược lại, cự đà máu lạnh thì chậm chạp và lề mề…
chỉ có thể ăn tảo bẹ năng lượng thấp…
và bị dòng chảy chi phối.
Chim cánh cụt máu nóng thì khác hẳn…
với tốc độ và sự linh hoạt của mình…
việc đuổi theo cá thật dễ dàng.
Bay dưới nước
cho phép chim cánh cụt khai thác biển hiệu quả hơn bao giờ hết.
Chiến lược của chúng thành công đến nỗi
chúng đã xâm chiếm mọi lục địa ở Nam Bán Cầu…
tiến hóa thành 18 loài khác nhau như ta biết ngày nay.
Chương cuối hùng tráng dành cho loài chim,
một triều đại từng suýt bị xóa sổ.
Nhưng nhờ vài kẻ sống sót thuộc phả hệ khủng long,
chim đã trỗi dậy từ đống tro tàn.
Hơn 66 triệu năm,
chúng đã tự tái tạo thành vô số dạng hình.
Ngày nay, với số lượng đông đảo 10.000 loài,
chúng đã tìm ra cách để phát triển ở hầu hết mọi nơi trên hành tinh.
Nhưng chúng không phải những kẻ duy nhất đã chinh phục được thế giới.
Cách đây chưa quá lâu,
châu Mỹ vẫn nằm dưới gọng kìm của chim khủng bố.
Nhưng các siêu dã thú này sẽ sớm trở thành con mồi.
Những kẻ sống sót khác sau vụ tiểu hành tinh cũng đang tiến hóa.
Không còn nằm dưới cái bóng của khủng long…
chúng đã trở nên to lớn hơn và nguy hiểm hơn.
Giờ là thời điểm trỗi dậy
của động vật có vú.
Biên dịch: Christine Tran