Στα τέσσερα δισεκατομμύρια χρόνια ζωής στον πλανήτη μας,
αμέτρητα είδη έχουν ανέλθει…
και έχουν πέσει.
Μια εκπληκτική δυναστεία όμως είχε μεγαλύτερο αντίκτυπο από κάθε άλλη.
Τα θηλαστικά.
Αυτή είναι η ιστορία του επικού ταξιδιού τους…
για να γίνουν κυρίαρχοι του κόσμου.
Η ΖΩΗ ΣΤΟΝ ΠΛΑΝΗΤΗ ΜΑΣ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7
Η ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΗΣ ΓΗΣ
Κρυμμένα στα αρχαία δάση του Ιουράσιου…
τα θηλαστικά ξεκίνησαν από χαμηλά…
υπό τον ζυγό της μεγαλύτερης δυναστείας που έχει υπάρξει ποτέ…
των δεινοσαύρων.
Ήταν τόσο κυρίαρχοι…
που τα πρώτα θηλαστικά περιορίζονταν στις σκιές.
Ως επί το πλείστον, ήταν μικρά και ζούσαν στο δέντρα…
μακριά από τους γίγαντες.
Έγιναν νυχτόβια,
αναπτύσσοντας οξείες αισθήσεις που τους βοηθούσαν στο σκοτάδι.
Υπό τον ζυγό των δεινοσαύρων,
δεν μπορούσαν να φτάσουν πολύ μακριά.
Με τον καιρό όμως, όλα άλλαξαν.
Ένα από τα πιο βίαια συμβάντα στην ιστορία του πλανήτη
έφερε μια νέα εποχή.
Παρά την καταστροφή,
ο πλανήτης ανέκαμψε.
Μέσα σε λίγα εκατομμύρια χρόνια,
τα δάση είχαν αναπτυχθεί εκ νέου και κάλυπταν μεγάλο μέρος της γης.
Το κλίμα έγινε ζεστό και υγρό…
ιδανικές συνθήκες για να ανθίσει η ζωή.
Ένας κόσμος έτοιμος για ένα νέο κύμα εξέλιξης.
Ο αστεροειδής είχε προκαλέσει μεγάλες απώλειες στα θηλαστικά.
Ωστόσο, κάποια από τα μικρότερα,
που μπορούσαν να κρυφτούν σε τρύπες, είχαν επιβιώσει.
Χωρίς τους δεινόσαυρους,
μπορούσαν επιτέλους να αφήσουν τις σκιές
και να βγουν στο φως.
Όπως οι πρόγονοί τους,
τα κοάτι έχουν πολλές προσαρμογές
που τα βοηθούν να ευημερήσουν στο πλούσιο βροχοδάσος.
Εξαιρετικά κοινωνικά, αναζητούν την ασφάλεια της μάζας.
Η μύτη της μητέρας μπορεί να μυρίσει τροφή κρυμμένη κάτω από τα φύλλα.
Μια υπεραίσθηση που έχουν ακονίσει αναζητώντας τροφή στο σκοτάδι.
Όπως όλα τα θηλαστικά, τα κοάτι είναι θερμόαιμα,
οπότε είναι δραστήρια οποιαδήποτε ώρα.
Αυτό σημαίνει ότι αυτά τα μωρά χρειάζονται πολλή ενέργεια.
Ευτυχώς, τα θηλαστικά έχουν βρει μια εξαιρετική λύση…
το γάλα.
Μπορούν να ταΐζουν τα μικρά τους όποτε θέλουν,
ακόμα κι όταν υπάρχει έλλειψη τροφής.
Το γάλα όμως δεν ήταν το μόνο μυστικό όπλο των πρώτων θηλαστικών.
Είχαν και νοημοσύνη.
Και είναι εξίσου σημαντική σήμερα.
Στα δάση της Κόστα Ρίκα,
ένας καπουτσίνος προσπαθεί να λύσει μια σπαζοκεφαλιά.
Πώς να ανοίξει μια κλειστή αχιβάδα.
Δεν είναι αρκετά δυνατός για να τη σπάσει.
Έχει ανακαλύψει όμως ότι χτυπώντας την επανειλημμένα, η αχιβάδα κουράζεται…
και τελικά ανοίγει.
Για να μάθει αυτό το μάθημα, χρειάζεται μεγάλο εγκέφαλο…
και συντονισμό.
Αυτή η μοναδική ευφυΐα επέτρεψε στους προγόνους του
να επιβιώσουν στο δάσος πριν από 50 εκατομμύρια χρόνια.
Τα έξυπνα ζώα τείνουν να είναι περίεργα.
Κι αυτό μπορεί να έχει τεράστια οφέλη.
Αυτό το θηλυκό έχει μάθει
και θυμάται
πού μπορεί να βρει νερό.
Δεν μπορεί να το φτάσει όμως.
Ευτυχώς, βρήκε μια εμπνευσμένη λύση.
Μετατρέπει την ουρά της σε σφουγγάρι.
Δεν έχουν να κάνουν όλα τα προβλήματά τους με την εύρεση τροφής και νερού.
Κάποια φρούτα τα συλλέγουν όχι για να τα φάνε…
αλλά για να τα τρίψουν στο σώμα τους.
Αυτό το φρούτο περιέχει σιτρονέλα,
ένα έλαιο που δεν αντέχουν τα κουνούπια.
Οι μαϊμούδες έχουν ανακαλύψει ένα εντομοαπωθητικό.
Χωρίς τα ενοχλητικά έντομα,
οι έξυπνοι καπουτσίνοι μπορούν να χαλαρώσουν επιτέλους.
Καθώς οι πρόγονοί τους όμως άρχιζαν να προοδεύουν,
οι ζεστές, υγρές συνθήκες στις οποίες είχαν ευημερήσει άρχισαν να αλλάζουν.
ΠΡΙΝ ΑΠΟ 34 ΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ ΧΡΟΝΙΑ
Η χερσαία μάζα της Ανταρκτικής άρχισε να απομακρύνεται από τη Νότια Αμερική…
δημιουργώντας χώρο για νέα θαλάσσια ρεύματα…
που προκάλεσαν παγκόσμια πτώση της θερμοκρασίας.
Το κλίμα περνούσε σε μια νέα ψυχρότερη κατάσταση.
Αυτό όμως ήταν μόνο η αρχή.
Καθώς η Ανταρκτική γινόταν πιο κρύα και πιο απομονωμένη,
η τεράστια ήπειρος πάγωσε,
παγιδεύοντας μεγάλο μέρος του γλυκού νερού.
Καθώς ο κόσμος πιο βόρεια ξεραινόταν,
έγινε ένα πιο σκληρό, πιο δύσκολο μέρος για να ζήσει κανείς.
Η τροφή ήταν πιο διάσπαρτη,
πιο δυσεύρετη.
Και καθώς άλλαζε η Γη,
άλλαξαν και τα θηλαστικά.
Κάποια έγιναν τεράστια.
Ένα αρσενικό του γένους Megacerops.
Με ύψος δυόμισι μέτρα, μήκος τέσσερα μέτρα…
και βάρος τρεις τόνους.
Το τεράστιο μέγεθός του του επιτρέπει να διανύει μεγάλες αποστάσεις
για να βρει τροφή…
και εξασφαλίζει ότι θα έχει αποθέματα για τις δύσκολες μέρες.
Τα θηλαστικά ήταν πλέον αρκετά μεγάλα ώστε να συναγωνίζονται τους δεινόσαυρους.
Το μεγάλο μέγεθος όμως έχει κι άλλες συνέπειες…
ειδικά όσον αφορά την εύρεση ταιριού.
Αυτό το θηλυκό φυλάσσεται ήδη από ένα αρσενικό…
μεγαλύτερο από το πρώτο.
Αν προκληθεί,
μπορεί να τραυματίσει σοβαρά τον αντίπαλό του.
Το μικρότερο αρσενικό όμως ίσως είναι τυχερό.
Άλλο ένα θηλυκό.
Και φαίνεται να είναι μόνο του.
Είναι η ευκαιρία που περίμενε.
Έχει έναν αντίπαλο.
Αυτήν τη φορά έχουν το ίδιο μέγεθος.
Με αυτά τα θηλαστικά,
το μέγεθος μετράει.
Ακόμη και το μεγαλύτερο Megacerops όμως
δεν μπόρεσε να ξεπεράσει την επόμενη μεγάλη πρόκληση του πλανήτη.
Ο σχηματισμός της Ανταρκτικής δημιουργούσε παγκόσμιο κλιματικό χάος.
Καθώς τα θαλάσσια ρεύματα άλλαζαν
και ο πλανήτης ξεραινόταν…
έγινε εύφλεκτος.
Πυρκαγιές ρήμαξαν τη γη…
ανοίγοντας τον δρόμο για κάτι εντελώς διαφορετικό.
Κάτι που θα δυσκόλευε τα θηλαστικά όσο ποτέ άλλοτε.
Καθώς καθάριζε η ατμόσφαιρα,
αναδύθηκε από τις στάχτες
μια μορφή ζωής που προηγουμένως επιβίωνε μόνο στο περιθώριο.
Το χορτάρι.
Ρίζωσε κατά τη μεγάλη ξήρανση…
κι εξαπλώθηκε τόσο γρήγορα,
που σύντομα κάλυψε το ένα πέμπτο της γης.
Οι ατελείωτες πεδιάδες όμως δεν ήταν παράδεισος για τα θηλαστικά.
Πολλά δεν μπορούσαν να χωνέψουν το χορτάρι
και σύντομα αφανίστηκαν.
20 εκατομμύρια χρόνια μετά,
και τα σημερινά θηλαστικά εξακολουθούν να είναι σε πόλεμο
με αυτόν τον πράσινο εισβολέα.
Έχουν αναπτύξει μια σειρά ριζοσπαστικών προσαρμογών.
Εξειδικευμένα δόντια,
ενισχυμένα ώστε να μη φθείρονται από το διοξείδιο του πυριτίου στο χορτάρι.
Και τεράστιες κοιλιές ώστε να μπορούν να το χωνέψουν.
Τα μικρά τους γεννιούνται πλήρως σχηματισμένα.
Μπορούν να περπατήσουν μερικές ώρες αφού γεννηθούν…
και να ακολουθήσουν το κοπάδι προς αναζήτηση φρέσκου χορταριού.
Τα θηλαστικά έχουν κατακτήσει τις χορταρένιες πεδιάδες.
Ο τεράστιος πληθυσμός τους αποτελεί απόδειξη της επιτυχίας τους.
Όπως κάποια θηλαστικά εξελίχθηκαν ώστε να τρώνε χορτάρι,
άλλα εξελίχθηκαν ώστε να τρώνε τα ζώα που βόσκουν.
Κυνηγοί.
Το κοπάδι έχει τη δική του άμυνα ενάντια στην ταχύτητα των τσιτάχ.
Πολλά μάτια εντοπίζουν τον κίνδυνο έγκαιρα.
Τα ζώα που τρέχουν προκαλούν σύγχυση ώστε να κρυφτούν τα μικρά.
Το αιλουροειδές όμως έχει ένα σχέδιο…
που κατάστρωσε το έξυπνο μυαλό του.
Πανικοβάλλει το κοπάδι ώστε να χωριστεί
και να στοχεύσει ένα μικρό.
Για να υπερασπιστεί το μικρό του,
το θηλυκό γκνου αντεπιτίθεται.
Η καταδίωξη δεν έχει τελειώσει ακόμη.
Το τσιτάχ έχει χάσει πολύ έδαφος…
αλλά το μικρό έχει κουραστεί.
Καθώς το μικρό στρίβει,
τώρα τρέχει ο κυνηγός για να σωθεί.
Το μικρό είναι πάλι ασφαλές…
αλλά το τσιτάχ θα επιστρέψει.
Και ο πόλεμος μεταξύ των θηλαστικών των λιβαδιών θα συνεχιστεί,
όπως επί εκατομμύρια χρόνια.
ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΔΥΟ ΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ ΧΡΟΝΙΑ
Στην προϊστορική Νότια Αμερική,
στα λιβάδια διαδραματιζόταν η ίδια μάχη…
αλλά με πολύ διαφορετικά ζώα.
Αυτό το γιγάντιο αρμαντίλο…
είναι επίσης θηλαστικό…
αν και έχει το μέγεθος ενός αυτοκινήτου.
Τα Doedicurus μπορεί να μην είναι γρήγορα,
αλλά ό,τι τους λείπει σε ταχύτητα,
το αναπληρώνουν με θωράκιση και μια φονική ουρά.
Προσαρμογές που τα προστατεύουν, όπως και τα μικρά τους,
από τυχόν επίδοξους θηρευτές.
Ένας σμιλόδοντας…
αλλά νεαρός.
Δεν αποτελεί σοβαρή απειλή…
παρά τα κοφτερά του δόντια.
Δεν έχει ξαναδεί Doedicurus από κοντά.
Και οι άμυνές τους είναι ενδιαφέρουσες.
Η περιέργεια τον καταβάλλει.
Εξερευνά κάθε πλευρά.
Για το νεαρό Doedicurus, η μόνη επιλογή είναι να μείνει στη θέση του.
Η θωράκιση των γιγάντιων αρμαντίλο είναι εντελώς αδιαπέραστη…
και το ξέρουν.
Υπάρχει όμως μία προφανής ευκαιρία.
Το νεαρό Doedicurus είναι πολύ μικρότερο.
Αν μπορέσει να το πιάσει…
ίσως μπορέσει να το αναποδογυρίσει.
Όχι όμως με τα ενήλικα τριγύρω.
Άλλο ένα αδιέξοδο.
Οι μάχες μεταξύ των θηλαστικών πάντα ωθούσαν την εξέλιξή τους.
Και δεν συμβαίνουν μόνο στα λιβάδια.
Πριν από 50 εκατομμύρια χρόνια,
η σημερινή Ινδία και η Ασία συγκρούστηκαν σε επική κλίμακα.
Η σύγκρουση ώθησε τη στεριά στον ουρανό,
δημιουργώντας τα πανύψηλα Ιμαλάια.
Σήμερα έχουν μήκος 2.500 χιλιόμετρα,
ύψος σχεδόν εννιά χιλιόμετρα,
και ψηλώνουν ακόμη.
Με χαμηλές θερμοκρασίες και αραιή ατμόσφαιρα,
αυτά τα βουνά είναι αφιλόξενα για τα περισσότερα ζώα…
αλλά όχι για όλα.
Βαθιά σε μια ανήλιαγη κοιλάδα…
μια αρσενική λεοπάρδαλη του χιονιού…
κι ένας αίγαγρος που έπεσε και σκοτώθηκε.
Η λεοπάρδαλη είναι πολύ γερασμένη,
κουρασμένη από τη σκληρή ορεινή ζωή.
Σε αυτά τα υψόμετρα, τα θηλαστικά πρέπει να τρέφονται τακτικά για να ζεσταθούν.
Τα Ιμαλάια όμως αποτελούν μεγάλη πρόκληση για το κυνήγι.
Ψηλά πάνω από την κοιλάδα, ένα θηλυκό…
και τα μικρά της
με τον πατέρα τους.
Τρεις συνολικά,
όλες εξαιρετικά καμουφλαρισμένες.
Αυτές οι λεοπαρδάλεις έχουν πυκνό τρίχωμα,
μεγάλες πατούσες
και μακριές ουρές.
Ιδανικές προσαρμογές
για το πιο κρύο, πιο απόκρημνο μέρος στη Γη.
Μακριά από τους γκρεμούς…
η μητέρα ξεκινάει ένα μάθημα κυνηγιού.
Η διδασκαλία και φροντίδα των μικρών
είναι βασικό χαρακτηριστικό των θηλαστικών.
Αυτά τα μικρά θα μείνουν με τη μητέρα τους σχεδόν δύο χρόνια…
μαθαίνοντας τις δεξιότητες που χρειάζονται για να επιβιώσουν εδώ.
Σε αυτά τα υψόμετρα, πρέπει να αρπάζουν κάθε ευκαιρία.
Το γερασμένο αρσενικό ακολουθεί ένα κοπάδι.
Σε αυτόν τον κάθετο κόσμο, πρέπει να πάει πάνω από το θήραμά του…
και να πλησιάσει αρκετά…
για να το πιάσει.
Αυτήν τη φορά
σκοτώθηκαν και οι δύο.
Τα μικρά της λεοπάρδαλης όμως ζουν ακόμη.
Σε μερικούς μήνες
θα αφήσουν τη μητέρα τους και θα αρχίσουν να κυνηγούν μόνα τους…
έχοντας μάθει ό,τι χρειάζεται
για να επιβιώσουν στην κορυφή του κόσμου.
Αν και είχαν κατακτήσει τη γη,
τα θηλαστικά δεν σταμάτησαν εκεί.
Ένα θηλαστικό επεκτάθηκε προς μια εντελώς διαφορετική κατεύθυνση.
Πριν από 50 εκατομμύρια χρόνια, οι νυχτερίδες άνοιξαν έναν νέο κόσμο…
μέσω της πτήσης.
Το πέταγμα επέτρεψε στα ζώα να ψάχνουν πιο μακριά για τροφή…
και να συγκεντρώνονται κατά εκατομμύρια.
Σήμερα, ένα στα πέντε είδη θηλαστικών είναι νυχτερίδα.
Οι νυχτερίδες όμως δεν ήταν τα πρώτα ζώα που πέταξαν.
Αφού έψαχναν για τροφή όλη τη νύχτα,
οι νυχτερίδες πρέπει να επιστρέψουν στην κούρνια τους…
γιατί το χάραμα φέρνει κινδύνους.
Πτηνά.
Πέταξαν πολύ πριν τα θηλαστικά.
Πιο γρήγοροι και πιο δυνατοί από τις νυχτερίδες…
οι αετοί είναι οπλισμένοι με φονικά νύχια.
Καθώς σουρουπώνει όμως,
οι ουρανοί ανήκουν πάλι στις νυχτερίδες.
Εκατομμύρια πετάνε,
ξέροντας ότι υπάρχει ασφάλεια στη μάζα
και στο επερχόμενο σκοτάδι.
Ενώ οι νυχτερίδες άρχισαν να πετάνε,
άλλα θηλαστικά πήγαν στη θάλασσα.
ΠΡΙΝ ΑΠΟ 47 ΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ ΧΡΟΝΙΑ
Τα προσέλκυσε η αφθονία τροφής που κρύβεται κάτω από τα κύματα.
Το ταξίδι των θηλαστικών στους ωκεανούς ήταν σταδιακό.
Αυτά είναι Maiacetus inuus,
μήκους 2,5 μέτρων πρόγονοι των φαλαινών.
Σε αντίθεση με τις φάλαινες,
περνούσαν μεγάλο μέρος της ζωής τους στη στεριά.
Μέσα στο νερό ζωντανεύουν…
κυνηγώντας κοπάδια ψαριών.
Μπορεί να μείνει εδώ όση ώρα μπορεί να κρατήσει την αναπνοή του.
Μοιάζει παγιδευμένο ανάμεσα σε δύο κόσμους,
ειδικά όταν αντιμετωπίζει κίνδυνο.
Η ευφυΐα του θηλαστικού είναι η μόνη του άμυνα.
Δεν μπορεί να μείνει εδώ για πάντα.
Otodus.
Έχει διπλάσιο μήκος από τον μεγάλο λευκό καρχαρία.
Με οξείες αισθήσεις, μπορεί να εντοπίσει την ακριβή του τοποθεσία,
και δεν βιάζεται να κάνει την κίνησή του.
Το Maiacetus inuus ξεμένει από αέρα.
Στα ανοιχτά, δεν υπάρχει διαφυγή.
Μια προεξοχή προσφέρει καταφύγιο.
Αλλά ο χρόνος τελειώνει.
Ένα αυλάκι παρέχει προστασία.
Ασφαλής
και μπορεί να αναπνεύσει ξανά.
Τα θηλαστικά είχαν πολύ δρόμο ακόμη για να γίνουν κυρίαρχοι των ωκεανών,
αλλά ήταν απλώς θέμα χρόνου.
Καθώς οι θερμοκρασίες συνέχιζαν να πέφτουν,
αυτό οδήγησε σε μια έκρηξη ζωής…
επιτρέποντας τη δημιουργία των σημερινών γιγάντων.
Τα θηλαστικά έγιναν από μικροσκοπικά ζώα της ξηράς…
μεγαλύτερα από τους δεινόσαυρους.
Με κάθε γιγάντια ανάσα,
χρησιμοποιούν το οξυγόνο πιο αποτελεσματικά από το Maiacetus inuus.
Και καθώς είναι θερμόαιμα,
οι μύες τους είναι πάντα στην ιδανική θερμοκρασία
για μέγιστη απόδοση.
Έτσι, οι φάλαινες μπορούν να παράγουν μεγάλες δόσεις ενέργειας.
Όταν ανταγωνίζονται για ένα ταίρι,
τα αρσενικά το αξιοποιούν στο έπακρο…
για να ρίξουν ένα θηλυκό.
Το θέμα δεν είναι μόνο η ταχύτητα.
Τα αρσενικά μένουν όσο πιο κοντά γίνεται στο θηλυκό
για να μπορέσει να κρίνει τη δύναμη και την αντοχή τους.
Οι φυσαλίδες
φοβερίζουν τους αντιπάλους.
Τα αρσενικά πέφτουν το ένα πάνω στο άλλο.
Κάποια μένουν πίσω,
παλεύοντας ακόμη.
Η κύρια ομάδα συνεχίζει το κυνήγι…
ακολουθώντας το θηλυκό.
Ξαφνικά, το θηλυκό σταματάει.
Αιωρούμενο στο νερό…
σταματάει τον αγώνα.
Πήρε την απόφασή του…
κι επέτρεψε σε ένα αρσενικό…
να πλησιάσει.
Τα θηλαστικά έχουν κατακτήσει κάθε βιότοπο στη Γη…
στη στεριά, τον αέρα και τη θάλασσα.
Η πρόσκρουση του αστεροειδούς επέτρεψε στα θηλαστικά να γίνουν από αουτσάιντερ…
παγκόσμια δύναμη.
Η τύχη έχει παίξει μεγάλο ρόλο στην ιστορία της ζωής στον πλανήτη μας.
Υπάρχει όμως ακόμη ένα κεφάλαιο στην ιστορία των θηλαστικών.
Πριν από 2,5 εκατομμύρια χρόνια,
τα θηλαστικά αντιμετώπισαν μια νέα πρόκληση.
Η αργή πτώση της θερμοκρασίας εντάθηκε.
Η αρχή μιας εποχής παγετώνων.
Από τα ψυχρά της κατάλοιπα θα προέκυπτε μια νέα δύναμη…
ένα θηλαστικό με μεγαλύτερη ευφυΐα και προσαρμοστικότητα από κάθε άλλο.
Το πιο επικίνδυνο ζώο στον κόσμο.
Υποτιτλισμός: Γιώργος Μακράκης