NETFLIX – ORYGINALNY SERIAL DOKUMENTALNY
Zaledwie 50 lat temu
wyruszyliśmy wreszcie na Księżyc.
Po raz pierwszy mogliśmy podziwiać z dala własną planetę.
Od tamtego dnia ludzka populacja ponad dwukrotnie zwiększyła swoją liczebność.
Serial ten przedstawia ocalałe cuda natury,
odkrywając to, co musimy chronić,
aby zapewnić przetrwanie ludzkości i przyrodzie.
Kiedy ludzie zbudowali pierwsze osady,
jakieś 10 000 lat temu,
świat wokół nich,
tak na lądzie, jak i na morzu,
był pełen życia.
Przez pokolenia stabilny Eden karmił nasze rosnące cywilizacje.
Lecz teraz, na przestrzeni zaledwie jednego życia ludzkiego,
wszystko się zmieniło.
Przez ostatnie pół wieku
średnia populacji fauny spadła o 60%.
Pierwszy raz w historii ludzkości
nie możemy uznawać za pewnik stabilności przyrody.
Jednak natura jest odporna.
Wciąż pozostały jej wspaniałe bogactwa.
Planeta może wyzdrowieć z naszą pomocą.
Musimy zrozumieć, jak funkcjonuje otaczająca nas przyroda
oraz jak możemy jej pomóc.
JEDNA PLANETA
Przyroda wciąż zdumiewa bogactwem i liczebnością
w kilku cennych zakątkach.
Wzdłuż peruwiańskiego wybrzeża Ameryki Południowej
zbierają się wielomilionowe kolonie ptactwa.
Przylatują, by się rozmnażać.
Każdego ranka ptaki opuszczają kolonie
i udają się na połów w jednym z bogatszych mórz na Ziemi.
Niesamowita codzienna migracja
pięciu milionów ptaków.
Ogromne gromady kormoranów i głuptaków szukają jednego:
sardeli.
Głuptaki urządzają nalot dywanowy na ławice.
Coraz więcej ptaków ogarnia szał jedzenia.
Całe to ogromne zgromadzenie znajduje się tu,
ponieważ potężny prąd oceaniczny, zwany Prądem Humboldta,
zgarnia od Antarktyki bogate pożywienie z głębin oceanu.
Dziewięćdziesiąt procent życia w oceanach
znajduje się w płytkich morzach, niedaleko wybrzeża.
Z dala od lądu
morza są w większej części niebieską pustynią.
Jednak nawet te odległe wody mogą być wzbogacone
o najmniej spodziewane powiązanie z lądem.
Niektóre pustynie,
często leżące setki kilometrów od oceanu,
dostarczają surowców dla życia.
Każdego roku wiatry unoszą dwa miliardy ton pyłu.
Przynajmniej jedna czwarta w końcu opada na morze,
dostarczając składników odżywczych, których potrzebują mikroorganizmy,
będące fundamentem życia w oceanie.
Delfiny eksplorują ogromny, otwarty ocean,
szukając bogactw odżywczych zniesionych tu z odległych pustyń.
Ławica makreli odkryła mnóstwo kryli,
małych skorupiaków,
żywiących się mikroskopijnymi roślinami dryfującymi w oceanie.
Same makrele są pożywieniem delfinów.
Zapędzają one makrele w stronę powierzchni,
wprost w kierunku zasięgu ptaków.
Burzyki.
Skrzydła, które umożliwiają im mknąć w powietrzu,
pozwalają im zanurkować na głębokość sześciu metrów.
Ptaki żerują na rybach z góry ławicy,
a delfiny atakują jej dolne szeregi.
Po 20 minutach uczty
drapieżcy z wody i powietrza
zaspokajają głód.
Stabilność życia na naszej planecie
zależy od takich powiązań między różnymi środowiskami.
Woda parująca z powierzchni morza
skrapla się i formuje wielkie chmury,
które oddają słodką wodę w postaci deszczu.
Jednak te życiodajne deszcze nie rozkładają się równomiernie nad lądem.
Rozległe solnisko w Afryce
jest jedyną pozostałością po prastarym jeziorze.
Nie ma tu ani kropli wody i jest gorąco jak w piekarniku.
Niewiele jest na lądzie miejsc, które są bardziej wrogie życiu.
Przebiega tu kilka szlaków
wydeptanych przez zwierzęta bezskutecznie szukające wody.
Jednak raz na jakiś czas ten krajobraz się przeobraża.
Rzęsista ulewa nad solniskiem.
Wiedzione nieznanym sygnałem,
stado flamingów małych przylatuje z odległości tysięcy kilometrów.
Algi, stanowiące pokarm dla flamingów,
leżały uśpione w pyle w formie zarodników.
Ale przede wszystkim,
ptaki przyleciały tu, by się rozmnażać.
Idealne warunki mogą przytrafić się zaledwie raz na dziesięć lat.
Ptaki gniazdują na wyspie z dala od brzegu.
Budują kopce z błota, by jaja leżały wyżej
w nieco niższej temperaturze niż na ziemi.
Woda otaczająca wyspę jest tak zasolona,
że drapieżcy nie ważą się do niej wejść,
gniazda są więc bezpieczne.
Trzydzieści dni później wylęga się tysiące młodych.
Nie ma jednak ucieczki przed palącym słońcem.
Woda, niegdyś otaczająca ich wyspę i broniąca do nich dostępu,
teraz zupełnie wyschła.
Ostatnie pisklątko zderza się z przeszywająco wrogim światem.
Rosnące młode muszą jakoś znaleźć słodką wodę do picia.
Jeszcze nie umieją latać, chodzą więc, prowadzone przez dorosłe.
Może ich czekać nawet 50 kilometrów wędrówki.
Niektóre nie nadążają.
Sól zbryla się wokół ich łapek.
Wbrew przeszkodom, większość młodych
po wielu dniach wędrówki
wreszcie dociera do słodkiej wody.
To koniec długiej podróży,
ale jedynie pierwsze z wielu wyzwań, które staną na drodze tych flamingów
przez nieregularność opadów deszczu.
W przypadku bardziej przewidywalnych deszczów,
życie może bujniej się rozwijać.
Tak pod względem liczebności, jak różnorodności.
Na równinie Serengeti w Afryce Wschodniej żyje ponad milion antylop gnu.
Stada przemieszczają się wraz z sezonowymi deszczami,
pasąc się na świeżej trawie wyrastającej po opadach.
Każdego roku w okresie trzech tygodni
samice rodzą ponad ćwierć miliona młodych.
Ten młodzieniec ma zaledwie kilka dni.
Zabawa wzmacnia nogi przed czekającą go długą podróżą.
Młode musi trzymać się matki.
Nie przeżyje bez jej mleka.
Stada cały czas się przemieszczają,
idąc po równinie tropem deszczu
i szukając młodej trawy.
W końcu docierają do lasu.
Likaony.
Ich ulubioną ofiarą są młode antylopy gnu.
Likaony są głodne.
Młode musi zostać przy matce, chronione przez stado.
Likaony mają niesamowitą kondycję,
ale stado broni młode.
Dla likaonów młode musi być samotne.
Matka osłania młode przed likaonami.
Młode biegnie, by się uratować.
Udaje mu się dołączyć do stada.
Przyszłość całej tej migracji zależy od regularności deszczów,
ale też od dalszego istnienia otwartych terenów porośniętych trawą
przemierzanych przez stada.
W miejscach o obfitych, całorocznych opadach rosną lasy,
a w cieple tropików
rozwija się niezrównane bogactwo życia.
Połowa gatunków zwierząt lądowych
zamieszkuje te stabilne lasy.
Różnorodność zapiera dech w piersiach.
Wciąż nie skatalogowaliśmy wszystkich gatunków
żyjących w tych lasach tropikalnych.
Łączą je liczne i złożone relacje.
Rośliny są często zależne od zwierząt, które zapylają kwiaty,
a te intymne powiązania
są tak samo ważne, jak relacje globalne.
To pułapki.
Kwiaty w kształcie wiadra
wydane przez orchideę.
Każde czerwone wiaderko wypełnione jest oleistą cieczą kapiącą z góry.
Męskie osobniki pszczół Euglossini potrzebują mocnej woni,
by wywrzeć wrażenie na samiczkach.
Orchidee zapewniają taki zapach.
Wiaderko jest jednak śliskie,
a ciecz, do której wpadła pszczoła, jest lepka.
Jedyną drogą ucieczki
jest wąski tunel.
Pszczoła pozostaje w mocnym uścisku,
co daje roślinie wystarczająco dużo czasu,
by woreczki pyłowe przylgnęły do tyłu owada.
Pyłek orchidei jest transportowany do innej rośliny,
a nagrodą dla pszczoły są perfumy,
dzięki którym, po odzyskaniu siły,
może uwodzić samiczkę.
W lasach tropikalnych nie ma wyraźnego podziału na pory roku.
Pożywienie jest produkowane w różnych formach przez cały rok.
Lasy tak w nie obfitują, że samice niektórych ptaków
są w stanie zupełnie samodzielnie wychować młode,
co pozwala samcom na spędzanie całego czasu na uwodzeniu samic.
Tak właśnie robią gorzykowate.
Jest ich ponad 50 gatunków,
a każdy ma własny, skomplikowany taniec godowy.
Manakin złotawy
rozpoczyna od sprzątania parkietu.
Przybywa samiczka, a samiec rozpoczyna taniec,
mknąc od gałęzi do gałęzi.
Samiczka sprawdza każdy szczegół.
Na końcu czas na ruch popisowy samca.
Salto do tyłu...
z przewrotem.
Idealne.
Gorzyk czerwonogłowy ma zupełnie inny występ.
Pokazuje coś w rodzaju ślizgu.
Trzaskając też skrzydłami.
Występ zdaje się nie przynosić rezultatu.
Samiczka już swoje widziała.
Modrogrzbiecik tęposterny ma najbardziej złożony występ.
Główny tancerz jest wspomagany przez trzech tancerzy pobocznych.
Ćwiczą razem prawie codziennie.
Podczas prób
młody samiec w świeżym upierzeniu gra rolę samiczki.
Taniec musi być idealnie zsynchronizowany.
Starszy samiec jest zadowolony,
są więc gotowi zaprezentować taniec.
W karuzeli ruchów każdy samiec po kolei przejmuje pozycję na przodzie.
Główny samiec wykonuje finalny ruch.
Czy zrobili, co trzeba?
Jaka jest decyzja samicy?
Ona...
się zgadza!
Świetny wysiłek grupowy.
Lasy tropikalne pokrywają zaledwie siedem procent lądów na planecie.
Daleko stąd, w chłodniejszym klimacie z sezonową pogodą,
lasy są zupełnie inne.
Największym jest tajga,
która rozciąga się wzdłuż Ameryki Północnej i Eurazji.
W mroźnych okowach zimy nie może rosnąć.
Lasy stanowią istotne schronienie
dla stosunkowo niewielu gatunków, które są w stanie tu przetrwać.
Gdy zbliża się zima,
karibu, pasące się na otwartej tundrze na północy,
zmierzają na południe, by w lesie szukać pokarmu i schronienia.
Temperatury tam mogą spadać poniżej 40 stopni Celsjusza.
Las może zapewnić nieco ochrony przed najgorszą pogodą.
Karibu nie są już jednak same.
Wilki.
Cały rok żyją w lesie.
Zimą specjalizują się w polowaniach na karibu.
Muszą znaleźć najświeższe tropy.
Poruszają się szybko, unikając głębokiego śniegu
i biegnąc szlakami wydeptanymi przez karibu.
Ten wilk zwietrzył świeży zapach.
Karibu muszą być blisko.
Stado decyduje się odpocząć na zamarzniętym jeziorze.
Na otwartej połaci mogą zauważyć zbliżające się niebezpieczeństwo.
Wilki je oczywiście doganiają.
Zaczynają sprawdzać karibu,
próbując wyczuć słabość.
Na otwartej przestrzeni jeziora
karibu mogą prześcignąć wilki.
Wilki zaganiają więc karibu z powrotem do lasu.
Tu, w głębokim śniegu, ruchy są o wiele trudniejsze i wolniejsze.
Ukrywając się między drzewami, wilki mogą się zbliżyć.
Polowanie rozpoczęte.
Stado musi zdecydować, którego osobnika karibu obrać za cel,
którym śladem podążyć.
Karibu się rozpraszają,
a wilk przywódca wybiera złą drogę.
To znaczący błąd, wilki zaprzestają pościgu.
Wraz z nastaniem wiosny karibu ponownie ruszą na północ,
opuszczając wilki i las.
Przemierzą 600 kilometrów i pokonają góry, by dotrzeć do tundry,
gdzie znów wyrośnie młoda trawa
i gdzie mogą urodzić młode.
Jednak te migracje są tylko cieniem dawnych wędrówek.
Stado straciło prawie 70 procent liczebności
w ciągu ostatnich dwóch dekad.
Ich świat i cała nasza planeta zmieniają się bardzo szybko.
Na dwóch przeciwległych biegunach
znajdują się zamarznięte krainy Antarktydy i Arktyki.
Wielu z nas mogą wydawać się odległe,
jednak stabilność lodowych wód jest kluczowa dla życia na planecie.
W ciągu zaledwie 70 lat zmiany nastąpiły w zastraszającym tempie.
Regiony polarne ocieplają się szybciej niż którakolwiek inna część planety.
Arktyka na północy jest zamarzniętym oceanem,
a lodowe morze, od którego zależy wszelkie życie,
znika.
Niedźwiedzie polarne
specjalizują się w polowaniu na foki na zamarzniętym oceanie.
Teraz jednak świat dosłownie topi im się pod łapami.
Lód morski kruszy się co rok,
ale teraz dzieje się to wcześniej,
a ograniczony sezon polowań niedźwiedzi skraca się.
Ma to już na nie ogromny wpływ.
Młode mają niedowagę,
co obniża ich szansę na przetrwanie.
W ciągu życia tych młodych
Arktyka latem może być w dużej mierze pozbawiona lodu.
Jednak nie tylko lód morski znika.
Lód lądowy również ulega szybkim przemianom.
Oto Grenlandia,
rozległa połać lodu wielkości jednej piątej USA.
Ten lód lodowcowy, wraz z lodem morskim,
chronią naszą planetę, odbijając promieniowanie słoneczne
od powierzchni i tym samym zapobiegając przegrzaniu Ziemi.
Jednak Arktyka gwałtownie się ociepla.
Najbardziej wysunięty skraj lodowca Store Glacier może wydawać się nieruchomy,
ale lodowce mogą przemieszczać się do 45 metrów na dobę.
Przy granicy z morzem, wznosi się on 100 metrów nad wodą,
a zanurzony jest na głębokość 400 metrów.
Przez ostatnie 20 lat Grenlandia traci lód,
a tempo utraty wzrasta.
Ogromne lawiny lodowe, schodzące ze szczytu lodowca,
są tylko początkiem
o wiele większego zjawiska.
Przedni odcinek lodowca o długości ponad kilometra
zaczyna się odrywać.
Lód ukryty 400 metrów pod powierzchnią wody
zaczyna wypływać na powierzchnię.
Rozpad góry lodowej wielkości wieżowca
wytwarza przeogromną falę pływową.
W ciągu 20 minut 75 milionów ton lodu odrywa się od masywu.
Lodowce zawsze dostarczały oceanom lodu,
ale obecnie dzieje się to prawie dwukrotnie szybciej
niż dziesięć lat temu.
Na całym świecie lód przenosi ogromne ilości słodkiej wody do mórz,
co podnosi ich poziom, zmienia zasolenie i zakłóca prądy oceaniczne.
Bez Prądu Humboldta wybrzeże Peru opanowałaby cisza.
Skończyłoby się ptasie widowisko.
Na całej plancie zakłócane są istotne relacje.
Tracimy stabilność, od której zależymy my i całe życie.
Nasze działania przez następne 20 lat
zdecydują o przyszłości życia na całej Ziemi.
Pozostałe części serii zgłębią najważniejsze środowiska naszej planety
i będą wysławiać wciąż rozwijające się tam życie.
Odkryjemy, co musi zostać zachowane,
jeśli mamy zapewnić dobry rozwój ludzkości i przyrody.
Na stronie ourplanet.com dowiesz się,
w jaki sposób musimy chronić naszą planetę.
Napisy: Małgorzata Ciborska