NETFLIX ORİJİNAL BELGESEL DİZİSİ
Sadece 50 yıl önce
sonunda aya gitmeye cesaret ettik.
İlk defa dönüp kendi gezegenimize baktık.
İnsan nüfusu o zamandan beri ikiye katlandı.
Bu diziyle, geride kalan doğa harikalarına göz atacak
ve insanlarla doğanın gelişimi için
korumamız gerekenleri ortaya çıkaracağız.
İnsanoğlu 10.000 yıl önce
ilk yerleşim yerlerini inşa ettiğinde
etraflarındaki dünya, karalar ve denizler
hayat doluydu.
Nesiller boyunca bu cennet, büyüyen uygarlıklarımızı besledi.
Ancak şimdi sadece bir insan ömrü süresinde
bunların hepsi değişti.
Son 50 yılda
vahşi yaşam nüfusu ortalama olarak yüzde 60 azaldı.
İnsanlık tarihinde ilk kez
doğanın dengesine artık kesin gözüyle bakılamıyor.
Ancak doğal yaşam kendini çabuk toparlıyor.
Büyük zenginlikler hâlâ varlığını sürdürüyor.
Ve gezegen, bizim de yardımımızla iyileşebilir.
Doğal yaşamın işleyiş şeklini ve ona nasıl yardım edeceğimizi anlamak
hiç bu kadar önemli olmamıştı.
TEK GEZEGEN
Vahşi yaşam, birkaç nadide yerde hâlâ şaşılacak boyutlarda
büyümeye devam ediyor.
Güney Amerika'daki Peru kıyılarında
milyonlarca deniz kuşu, koloniler hâlinde toplanıyor.
Üremek için buraya geliyorlar.
Kuşlar her sabah kolonilerinden ayrılarak
dünyanın en zengin denizlerinden birinde balık avlamaya gidiyorlar.
Bu hayret uyandıran günlük göçlere beş milyon kuş katılıyor.
Karabatak ve sümsük kuşlarından oluşan bu devasa sürünün aradığı tek bir şey var.
Hamsi.
Sümsük kuşları, balık sürülerine halı bombardımanı taktiğini uyguluyor.
Gittikçe daha fazla kuş bu beslenme çılgınlığına katılıyor.
Bu muazzam toplanışın burada olmasının sebebi,
Antarktika'dan başlayan ve beraberinde okyanusun derinliklerindeki
zengin besin kaynaklarını da getiren
güçlü Humboldt okyanus akıntısıdır.
Okyanuslardaki yaşamın yüzde 90'ı
kıyıya yakın yerlerdeki sığ denizlerde bulunur.
Karadan uzaklaşıldığında
denizler genellikle mavi bir çölü andırır.
Ancak uzaktaki bu sular bile
karadaki beklenmeyen bir bağlantıyla zenginleşmiş olabilirler.
Çoğunluğu, okyanustan
yüzlerce kilometre uzakta bulunan çöllerin bazılarında
yaşam için gerekli olan ham maddeler bulunur.
Rüzgârlar her yıl iki milyar ton toprağı gökyüzüne taşıyor.
Bunun en az dörtte biri nihayetinde denize düşerek
okyanus yaşamının temelini oluşturan
mikroskobik canlıların ihtiyaç duyduğu besinleri oluşturuyor.
Uçsuz bucaksız açık denizlerde keşfe çıkan yunuslar
uzaklardaki çöllerden gelmiş olabilecek zenginlikleri arıyorlar.
Bir uskumru sürüsü, okyanusta yüzen mikroskobik bitkilerle beslenen...
...küçük kabuklular olan
bir kril sürüsü keşfediyor.
Ancak uskumruların kendileri de yunuslar için bir yem.
Uskumruları su yüzeyine doğru yönlendirerek
kuşların menziline sokuyorlar.
Yelkovan kuşları.
Normalde havada ilerlemelerini sağlayan kanatlar,
şimdi de suyun altı metre altına inmelerini mümkün kılıyor.
Kuşlar sürünün tepede kalan kısmını avlarken...
...yunuslar da alttan saldırıyorlar.
20 dakikalık ziyafetin ardından
denizdeki ve karadaki avcılar
karınlarını doyuruyorlar.
Gezegenimizdeki yaşamın istikrarı,
değişik habitatlar arasındaki bu gibi bağlantılara dayanıyor.
Denizin yüzeyinden buharlaşan su
yoğunlaşarak bulutları oluşturur.
Bulutlar da en sonunda bu tatlı suları yağmur olarak bırakır.
Ancak hayat veren bu yağmurlar karaya eşit bir şekilde dağılmazlar.
Afrika'daki bu engin tuz tavası,
eski bir gölden geriye kalan tek şey.
Tamamen çorak ve aşırı bir sıcaklığa sahip.
Kara üzerinde yaşama elverişsiz böyle çok az yer vardır.
Hayvanların başarısız su arayışlarında oluşturdukları birkaç yol bulunur.
Ancak çok nadiren de olsa bu manzara bir dönüşüm geçirir.
Büyük bir sel, tuz tavasının her yerini sular altında bırakır.
Bilinmeyen bir sinyalle harekete geçen
küçük flamingo sürüleri binlerce kilometre uzaktan buraya gelirler.
Flamingolar, toprakta sporlar hâlinde hareketsiz duran su yosunlarıyla beslenir.
Ancak daha önemlisi, kuşlar üremek amacıyla buraya gelirler.
Mükemmel koşullar sadece on yılda bir ortaya çıkabilir.
Kuşlar kıyıdan çok uzakta bulunan bir adada yuva kurarlar.
Oluşturdukları çamur tepecikleriyle yumurtalarını kaldırarak
toprak seviyesine göre biraz daha soğukta durmalarını sağlarlar.
Yırtıcılar, adayı çevreleyen suyun
içerdiği yüksek tuz oranı sebebiyle gelmeye cesaret edemediklerinden
yuvalar güvende olur.
30 gün sonra binlerce yavru yumurtadan çıkmaya başlar.
Ancak kavurucu güneşten koruyacak bir sığınak bulunmaz.
Öncesinde adayı çevreleyip onları koruyan su
tamamen kurur.
Yumurtadan en son çıkan yavru çok zorlu bir dünyaya adım atar.
Nasıl olursa olsun, büyüyen yavrular içmek için su bulmak zorundadır.
Uçamadıkları için birkaç yetişkinin liderliğinde yürümek zorunda kalırlar.
50 kilometre yürümek zorunda kalabilirler.
Bazıları ayak uyduramaz.
Tuz, ayaklarının etrafında sertleşir.
Günlerce yürüyen yavruların çoğu
her şeye rağmen sonunda suya ulaşır.
Uzun bir yolculuk sona ermiş olsa da...
...bu sadece, flamingoların düzensiz yağışlar karşısında
verdikleri ilk sınavdır.
Yağışlar daha kesin ve öngörülebilir olursa
yaşam da hem sayı hem de çeşitlilik açısından
daha zenginleşir.
Doğu Afrika'daki Serengeti Ovası yaklaşık bir milyon Afrika antilobunu besler.
Mevsimsel yağışları takip eden sürüler
yeni filizlenen çimenlerden otlanırlar.
Her sene üç haftalık bir dönem içinde
dişiler 250.000'den fazla buzağı dünyaya getirirler.
Bu yavru sadece birkaç günlük.
Oynayarak önlerindeki uzun yolculuk için bacaklarını güçlendiriyor.
Buzağı, annesine yakın durmalı.
Onun sütü olmazsa açlıktan ölür.
Sürekli hareket hâlinde olan sürüler,
yağmurları takip ederek taze otlaklar bulmak amacıyla
ovadan ovaya sürüklenirler.
En sonunda ağaçlık arazilere ulaşırlar.
Av köpekleri.
En sevdikleri av, Afrika antilobu buzağılarıdır.
Ve köpeklerin karnı aç.
Sürü tarafından korunan buzağı, annesinin yanında kalmalı.
Köpeklerin inanılmaz bir kuvveti olsa da...
...buzağılar sürü tarafından korunuyor.
Buzağıları yalnızken yakalamaları gerekiyor.
Yavrusunu koruyan anne, köpekleri engelliyor.
Güvenli bir alana doğru koşuyor.
Ve sürüye geri dönmeyi başarıyor.
Bu göçlerin geleceği, düzenli yağış rejimine olduğu kadar,
sürülerin sonu gelmez yolculukları yaptığı geniş otlakların
varlıklarını sürdürmesine de bağlı bulunuyor.
Yıl boyunca bol yağış alan yerlerde ormanlar oluşuyor
ve tropiklerin sıcaklığında
benzersiz zenginlikte bir hayat ortaya çıkıyor.
Kara hayvanı türlerinin yarısı
bu dengeli ortamlarda yaşıyorlar.
Buradaki çeşitlilik nefes kesici.
Tropikal ormanlarda yaşayan
türlerin hepsini listelemeyi henüz başaramadık.
Türlerin arasındaki ilişkiler çok kısımlı ve karmaşık bir yapıya sahip.
Bitkiler genelde çiçeklerinin polenlerini yaymak için hayvanlara ihtiyaç duyarlar...
...ve bu yakın ilişkiler de,
küresel boyutta olanlar kadar önemlidir.
Bunlar birer tuzak.
Kepçe şeklindeki çiçekler, orkide tarafından oluşturuluyor.
Her bir kırmızı kepçe, yukarıdan damlayan yağlı bir sıvıyla dolu.
Erkek orkide arıları, dişilerini etkilemek için zengin bir kokuya ihtiyaç duyuyorlar.
Ve bunu orkideden elde edebiliyorlar.
Ancak kepçeler kaygan...
...ve arının içine düştüğü sıvı son derece yapışkan bir yapıya sahip.
Dışarı çıkmanın tek yolu
dar bir tünelden geçiyor.
Arı dışarı çıkarken çok sıkı bir şekilde kavranıyor.
Ve bu, bitkiye arının ardına polen kesesi yapıştırması için gerekli süreyi tanıyor.
Böylece orkide, polenlerini başka bir bitkiye taşıtırken...
...arı da gücünü tekrar toplandığında dişisini etkilemek için gerekli olan
kokuyla ödüllendirilmiş oluyor.
Yağmur ormanlarında belirgin mevsimler bulunmuyor.
Yıl boyunca o ya da bu şekilde besin üretiyorlar.
O kadar zengin oluyor ki bazı dişi kuşlar
yavrularını kendi başlarına büyütebiliyorlar
ve böylece erkekler de tüm zamanlarını dişileri cezbetmeye adayabiliyorlar.
Manakinlerde olduğu gibi.
50'den fazla türe sahipler
ve her birinin kendine has, son derece ayrıntılı dans hareketleri var.
Altın yakalı manakin, dans pistini temizleyerek işe başlıyor.
Bir dişi geldiğinde, bir tünekten diğerine uçarak
dansına başlıyor.
Dişi her detayı gözden geçiriyor.
En sonunda kendine has dans figürünü sergiliyor.
Bir dönüşle tamamladığı...
...ters salto.
Mükemmellik.
Kırmızı şapkalı manakinler çok daha farklı bir dansa sahipler.
Bir nevi kayarak ilerleme hareketi.
Hızlı kanat hareketleri buna eşlik ediyor.
Ama işe yarıyor gibi görünmüyor.
Yeteri kadar gördü.
En karmaşık dansa sahip olan türse, mavi manakinlerdir.
Başı çeken erkeğe, üç küçük dansçı destek veriyor.
Neredeyse her gün birlikte çalışıyorlar.
Provalar sırasında
gençlik tüylerine sahip olan genç bir erkek, dişinin yerini alıyor.
Dans mükemmel şekilde eş zamanlı olmak zorunda.
Lider erkek memnun kaldığında...
...danslarını bir dişiye sergilemeye hazır duruma geliyorlar.
Dairesel hareketlerle her erkek sırayla başa geçiyor.
Lider erkek son figürü sergiliyor.
Yeterli oldular mı?
Dişinin kararı ne olacak?
Cevabı...
...evet oluyor!
Harika bir ekip çalışması.
Tropikal ormanlar gezegenin yalnızca yüzde yedisini kaplıyor.
Havanın daha soğuk olduğu ve mevsimlerin yaşandığı tropiklerden uzaklardaysa
ormanlar çok daha farklı.
Bunların en büyüğü, Kuzey Amerika'dan Avrasya'ya kadar uzanan
kutup altı ormanlarıdır.
Çok soğuk geçen kış aylarında büyüyemezler.
Ormanlar, burada yaşamayı başarabilen
az sayıdaki canlı türü için çok önemli bir sığınaktır.
Kış yaklaşırken
kuzeydeki tundrada otlayan ren geyikleri
yemek ve sığınak bulmak için güneydeki ormanlara doğru yola çıkıyorlar.
Burada sıcaklıklar eksi 40 dereceye kadar düşebiliyor.
Orman, zorlu kış şartları karşısında bir koruma sağlayacak.
Ancak ren geyikleri şimdilik yalnız değiller.
Kurtlar.
Tüm yıl boyunca ormanın içinde yaşıyorlar.
Ve kış aylarında ren geyiklerini avlama konusunda uzmanlaşmışlar.
En taze izleri bulmaları gerekiyor.
Ren geyiklerinin açtığı yoldan ayrılmayarak
kar birikintilerinden kaçınıyor, böylece hızlı hareket ediyorlar.
Bu kurt taze bir koku yakaladı.
Ren geyikleri yakında olmalı.
Sürü dinlenmek için donmuş bir gölde durmaya karar veriyor.
Açık alanda durduklarından, yaklaşan tehlikeleri görebilecekler.
Beklenildiği gibi kurtlar onlara yetişiyor.
Bir zayıflık görmek için ren geyiklerini sınamaya başlıyorlar.
Göl üzerindeki açık alanda ren geyikleri kurtlardan daha hızlı koşabilirler.
Bu nedenle kurtlar onları ormana yönlendiriyor.
Buradaki kar birikintilerinde ilerlemek çok daha zor ve yavaş oluyor...
...ve kurtlar, ağaçların ardına gizlenerek daha fazla yaklaşabilirler.
Av başlıyor.
Sürünün hangi ren geyiğini hedef alacağına ve hangi izi süreceğine...
...karar vermesi gerekiyor.
Ren geyikleri dağılırken...
...lider kurt yanlış yöne sapıyor.
Bu çok önemli bir hata ve kurtlar takibi bırakıyorlar.
Ren geyikleri baharın gelmesiyle tekrar kuzeye yönelecek
ve kurtlarla ormanı arkalarında bırakacaklar.
Baharda otların tekrar filizleneceği tundraya ulaşmak için
dağları geçerek 600 kilometre yol katedecek
ve burada doğuracaklar.
Ancak bu göçler, eski hâllerinin bir gölgesi niteliğindeler.
Sürü, son 20 yılda yüzde 70'ini
kaybetti.
Onların dünyası ve bizim gezegenimiz hızla değişiyor.
Kutupların en uç noktalarında
Antarktika ve Kuzey Kutup bölgesinin el değmemiş doğası yer alıyor.
Buralar çoğumuza çok uzak görünse de,
bu buzlu arazilerin istikrarı gezegendeki tüm yaşamlar için hayati bir öneme sahip.
Ancak sadece 70 yılda bu durum korkutucu bir hızla değişti.
Kutup bölgeleri gezegendeki diğer yerlere göre çok daha hızlı bir şekilde ısınıyor.
Kuzey Kutup bölgesi donmuş bir okyanus...
...ve buradaki tüm hayatın bel bağladığı buzlar...
...yok oluyorlar.
Kutup ayıları donmuş okyanusta fok avlamada uzmanlar.
Ancak o dünya kelimenin tam anlamıyla ayaklarının altında eriyor.
Denizdeki buzlar her sene parçalanıyor
ancak şimdi bu daha erken gerçekleşiyor
ve ayıların sınırlı av mevsimi de gittikçe kısalıyor.
Bunun etkileri şimdiden görülüyor.
Yavruların kilosu olması gerekenin altında...
...ve bu durum hayatta kalma şanslarını azaltıyor.
Bu yavruların ömürleri süresince
Kuzey Kutup bölgesinde yazın hiç buz görülmeyebilir.
Yok olan sadece denizdeki buzlar değil.
Karadaki buzlar da hızla değişiyor.
Burası Grönland,
Birleşik Devletler'in beşte biri boyutunda olan muazzam genişlikte bir buz kütlesi.
Bu buzullar, denizdeki buzlarla beraber
güneşten gelen radyasyonu geri yansıtarak gezegenimizi koruyor
ve böylece Dünya'nın fazla ısınmasını önlüyorlar.
Ancak Kuzey Kutup bölgesi çarpıcı biçimde ısınıyor.
Store Buzulu'nun ön cephesi hareketsiz gibi görünse de
buzullar günde 45 metreye kadar hareket edebilirler.
Bu buzulun suyun üstündeki kısmı 100 metre uzunluğunda.
Suyun altındaki kısmı ise 400 metre kadar
bir uzunluğa sahip.
Grönland'daki buzlar son 20 yıldır yok oluyor...
...ve yok olma hızı da gittikçe artıyor.
Buzulun tepesinden düşen bu devasa buz kütlesi
çok daha büyük bir olayın başlangıcı.
Buzulun ön cephesindeki bir kilometre uzunluğundaki bir parça
kopmaya başlıyor.
Yüzeyin 400 metre altındaki gizli buz parçası hızla yüzeye çıkıyor.
Bir gökdelen uzunluğundaki buz dağının kopuşu...
...muazzam bir dalga oluşturuyor.
75 milyon tonluk buz dağı 20 dakika içinde buzuldan ayrılıyor.
Buzullardaki buzlar her zaman okyanusa karışıyordu
ancak şimdi bu durum on yıl öncesine göre
iki katı hızda gerçekleşiyor.
Dünya genelinde buzların, denizleri muazzam ölçüde tatlı suyla beslemesi,
tuz oranını değiştirip deniz seviyesini artırıyor ve okyanus akıntılarını bozuyor.
Humboldt akıntısı olmasa Peru kıyıları sessizliğe bürünürdü.
Deniz kuşlarının yarattığı bu manzarayı göremezdik.
Gezegenimizin dört bir yanında çok önemli bağlar altüst oluyor.
Bizle birlikte tüm canlıların bel bağladığı denge yok oluyor.
Önümüzdeki 20 yılda yapacaklarımız
Dünya'daki tüm canlıların geleceğini belirleyecek.
Dizinin geri kalanında gezegenin en önemli habitatlarını keşfedeceğiz...
...ve onların sayesinde varlıklarını sürdüren canlılara göz atacağız.
İnsanlarla doğanın, gelişimlerini sürdürebileceği bir geleceği
mümkün kılmak için korumamız gerekenleri ortaya çıkaracağız.
Gezegenimizin nasıl iyileşeceğini öğrenmek için lütfen ourplanet.com'u ziyaret edin.
Tüm dünyanın Birlikte şarkı söylediğini duyabiliyorum
Tüm dünyanın Ya şimdi ya hiç dediğini duyabiliyorum
Çünkü hâlâ geç değil Bazı şeyleri değiştirip
Sorunların arasında bağlantı kurarsak
Tüm dünyanın Bu işte birlikteyiz dediğini duyabiliyorum
Bu işte birlikteyiz