‎LOẠT PHIM TÀI LIỆU CỦA NETFLIX
‎Cách đây 50 năm,
‎cuối cùng chúng ta cũng mạo hiểm ‎đặt chân lên mặt trăng.
‎Và đó cũng chính là lần đầu tiên, chúng ta ‎nhìn thấy được hành tinh của mình.
‎Kể từ khi đó, dân số thế giới ‎đã tăng hơn gấp đôi.
‎Loạt phim này sẽ ca ngợi ‎những kỳ quan thiên nhiên vẫn còn tồn tại,
‎và cho thấy những thứ ‎chúng ta phải bảo tồn
‎để đảm bảo sự phát triển mạnh mẽ ‎của con người và tự nhiên.
‎Khi loài người xây dựng ‎những khu định cư đầu tiên,
‎cách đây 10.000 năm,
‎thế giới quanh họ,
‎cả ở trên cạn lẫn dưới biển,
‎đều tràn đầy sự sống.
‎Qua nhiều thế hệ, Thiên đường ổn định này ‎đã nuôi dưỡng các nền văn minh phát triển.
‎Nhưng giờ đây, chỉ trong khoảng thời gian ‎bằng một đời người,
‎tất cả những điều đó đã thay đổi.
‎Trong 50 năm qua,
‎tính trung bình, các quần thể ‎hoang dã đã giảm 60 phần trăm.
‎Lần đầu tiên trong lịch sử loài người,
‎sự ổn định của tự nhiên ‎không còn là điều hiển nhiên.
‎Nhưng thế giới tự nhiên rất kiên cường.
‎Với nhiều hình thái phong phú còn tồn tại.
‎Và với sự giúp đỡ của chúng ta, ‎hành tinh có thể trở lại như trước.
‎Chưa bao giờ việc hiểu thế giới tự nhiên ‎vận hành ra sao, và cứu chữa nó thế nào,
‎lại trở nên quan trọng.
‎MỘT HÀNH TINH
‎Các quần thể hoang dã ‎vẫn phát triển với con số đáng kinh ngạc
‎ở một vài địa điểm hiếm có.
‎Dọc đường bờ biển Peru ở Nam Mỹ,
‎chim biển tập hợp thành ‎đàn đông đúc với hàng triệu cá thể.
‎Chúng tới đây để sinh sản.
‎Mỗi sáng, những con chim rời đàn
‎để đi bắt cá tại một trong ‎những vùng biển dồi dào nhất Trái Đất.
‎Một quá trình di chuyển mỗi ngày ‎đáng kinh ngạc
‎của năm triệu con chim.
‎Những đàn chim cốc và chim điên khổng lồ ‎đang tìm kiếm cùng một thứ:
‎những con cá cơm.
‎Những con chim điên ‎phủ kín vùng nước nông.
‎Ngày càng nhiều cá thể chim ‎tham gia buổi kiếm ăn hỗn loạn đó.
‎Tất cả các yếu tố ‎của cuộc tập hợp diện rộng này đều ở đây
‎nhờ có dòng hải lưu mạnh Humboldt,
‎chảy lên từ vùng Nam cực,
‎mang theo nguồn dinh dưỡng dồi dào ‎từ vùng biển sâu.
‎Chín mươi phần trăm sự sống ‎trong đại dương
‎được tìm thấy ở ‎những vùng biển nông gần bờ.
‎Nằm cách xa đất liền,
‎phần lớn đại dương là sa mạc xanh.
‎Nhưng cả những vùng nước xa xôi này ‎cũng có thể thêm màu mỡ
‎bằng một mối liên hệ không ngờ nhất ‎với đất liền.
‎Một số sa mạc,
‎thường cách đại dương hàng trăm kilômét,
‎lại là nơi cung cấp nguyên liệu thô ‎cho sự sống.
‎Hàng năm, gió thổi hai tỷ tấn bụi ‎lên bầu trời.
‎Ít nhất một phần tư trong số đó ‎cuối cùng sẽ rơi xuống biển,
‎cung cấp dinh dưỡng cần thiết ‎cho các loài vi sinh vật
‎vốn là nền móng của sự sống ‎trong đại dương.
‎Cá heo thám hiểm vùng xa khơi rộng lớn
‎để tìm nguồn dinh dưỡng mà ‎sa mạc xa xôi kia có thể đã nuôi dưỡng.
‎Một đàn cá thu đã phát hiện ra ‎một đám nhuyễn thể,
‎những loài giáp xác nhỏ
‎ăn thực vật phù du của đại dương.
‎Nhưng chính đàn cá thu ‎lại là thức ăn của cá heo.
‎Chúng dồn đàn cá thu lên bề mặt nước,
‎và vào tầm của đàn chim.
‎Những con hải âu.
‎Những đôi cánh mà bình thường ‎đẩy chúng bay trong không trung
‎giờ lại giúp chúng lặn xuống sâu sáu mét ‎dưới mặt nước.
‎Trong khi đàn chim săn bắt ‎phần trên của đàn cá,
‎những con cá heo ‎sẽ ‎tấn công phần dưới.
‎Sau 20 phút tiệc tùng,
‎những kẻ đi săn cả dưới biển và trên không
‎đều đã no nê.
‎Sự ổn định của sự sống ‎trên hành tinh chúng ta
‎phụ thuộc vào những mối liên hệ như vậy ‎giữa những môi trường sống khác nhau.
‎Nước bốc hơi từ mặt biển
‎ngưng tụ lại thành những đám mây lớn,
‎và những đám mây sau đó ‎giải phóng ra nước ngọt dưới dạng mưa.
‎Nhưng những cơn mưa đem lại sự sống này ‎không trải đều trên mặt đất.
‎Vùng hồ muối rộng lớn ở châu Phi này
‎là tất cả những gì còn lại ‎của hồ nước cổ xưa.
‎Nó hoàn toàn không có nước ‎và nóng như một cái lò nướng.
‎Một vài nơi trên cạn lại ‎bất lợi hơn đối với sự sống.
‎Có vài rãnh vắt ngang, do động vật tạo ra ‎trong quá trình tìm nước không thành công.
‎Nhưng thỉnh thoảng, toàn bộ quang cảnh này ‎được biến đổi hoàn toàn.
‎Một cơn mưa như trút nước ‎làm ướt toàn bộ hồ muối.
‎Bị kích động bởi ‎những dấu hiệu lạ,
‎những đàn hồng hạc nhỏ đến đây ‎từ cách đó hàng nghìn kilômét.
‎Loài tảo, thức ăn của hồng hạc,
‎đã nằm im lìm như bào tử trong đất.
‎Nhưng quan trọng hơn,
‎đàn chim tới đây để sinh sản.
‎Những điều kiện lý tưởng ‎mà một thập kỷ chỉ có một lần.
‎Đàn chim làm tổ ở một cù lao ‎cách xa bờ biển.
‎Chúng xây những ụ bùn ‎để đỡ trứng của chúng
‎và giữ trứng vừa đủ mát hơn ‎so với khi ở bề mặt đất.
‎Vùng nước bao quanh cù lao này
‎mặn đến mức không kẻ săn mồi nào ‎dám mạo hiểm đi vào,
‎nên những chiếc tổ được an toàn.
‎Ba mươi ngày sau, hàng nghìn chim non ‎bắt đầu nở.
‎Nhưng không có chỗ tránh để che chắn ‎khỏi ánh mặt trời thiêu đốt.
‎Vùng nước từng bao quanh cù lao của chúng, ‎bảo vệ chúng,
‎giờ đã khô cạn hoàn toàn.
‎Chim non nở cuối cùng sẽ bước vào ‎một thế giới cực kỳ khắc nghiệt.
‎Bằng cách nào đó, những con chim đang lớn ‎phải tìm được nước ngọt để uống.
‎Chúng chưa thể bay được, nên phải đi bộ, ‎và được vài con trưởng thành dẫn đường.
‎Chúng có thể phải đi bộ đến 50 kilômét.
‎Một số con không thể theo kịp.
‎Muối đã cứng lại quanh chân chúng.
‎Phần lớn chim non, bất kể mọi hoàn cảnh,
‎đã đi bộ nhiều ngày,
‎cuối cùng cũng tới được nguồn nước ngọt.
‎Đây là kết thúc của một hành trình dài,
‎nhưng đó chỉ là những thử thách đầu tiên ‎dành cho những con hồng hạc này
‎vì những cơn mưa không đều đặn.
‎Nếu những cơn mưa dễ dự đoán ‎và chắc chắn xảy ra hơn,
‎thì sự sống có thể ‎sẽ phát triển phong phú hơn,
‎cả về số lượng và sự đa dạng.
‎Vùng đồng cỏ Serengeti ở Đông Phi là ‎nơi ở của hơn một triệu linh dương đầu bò.
‎Bầy linh dương di chuyển ‎theo những cơn mưa theo mùa,
‎và gặm những ngọn cỏ ‎mới đâm chồi trên đường đi.
‎Mỗi năm, trong khoảng thời gian ba tuần,
‎những con cái đẻ ‎hơn 250.000 linh dương con.
‎Con non này mới chỉ vài ngày tuổi.
‎Chơi đùa giúp chân chúng khỏe hơn ‎cho hành trình dài trước mắt.
‎Linh dương con phải ở gần mẹ.
‎Không có sữa mẹ, nó sẽ bị đói.
‎Còn cả đàn thì luôn luôn di chuyển,
‎đi theo những cơn mưa đang dịch chuyển ‎về phía bên kia vùng đồng cỏ
‎để tìm kiếm đồng cỏ tươi.
‎Cuối cùng, chúng tới khoảng rừng.
‎Những con chó săn.
‎Linh dương con ‎là miếng mồi ưa thích của chúng.
‎Và chúng thì đang đói.
‎Linh dương con phải ở gần linh dương mẹ, ‎được bảo vệ bởi cả đàn.
‎Loài chó này có thể lực phi thường,
‎nhưng linh dương con được cả đàn bảo vệ.
‎Chúng cần linh dương con tách khỏi đàn.
‎Linh dương mẹ chặn lũ chó, ‎che chở cho con mình.
‎Linh dương con cố chạy ‎để được an toàn.
‎Và vừa kịp xoay sở để trở về bên đàn.
‎Tương lai của cả cuộc di cư này phụ thuộc ‎vào sự đều đặn của những cơn mưa,
‎và còn phụ thuộc vào sự hiện hữu liên tục ‎của những đồng cỏ rộng lớn
‎ở những nơi cuộc đại di cư đi qua.
‎Tại những nơi mưa nhiều quanh năm, ‎những cánh rừng phát triển,
‎và trong sự ấm áp của khí hậu nhiệt đới,
‎chúng giúp mang lại một sự sống phong phú ‎không gì sánh kịp.
‎Nửa số loài động vật trên cạn
‎sống trong những thế giới ổn định này.
‎Sự đa dạng tuyệt đối này thật ngoạn mục.
‎Chúng ta vẫn chưa lập được danh sách
‎tất cả các loài sống ‎trong những khu rừng nhiệt đới.
‎Mối quan hệ giữa chúng ‎nhiều vô kể và phức tạp.
‎Thực vật thường phụ thuộc vào động vật ‎để thụ phấn cho hoa,
‎và những mối quan hệ mật thiết này
‎cũng quan trọng như ‎những kết nối to lớn trên toàn cầu.
‎Đây là những cái bẫy.
‎Những bông hoa có hình dạng giống cái xô,
‎được tạo ra từ một loài phong lan.
‎Mỗi xô đỏ chứa đầy chất lỏng nhờn ‎nhỏ giọt từ trên xuống.
‎Những con ong lan đực cần mùi thơm nồng ‎để gây ấn tượng với con cái,
‎và loài lan này sẽ giúp chúng chuyện đó.
‎Những chiếc xô này khá trơn,
‎và chất lỏng mà con ong ‎bị rơi vào lại dính.
‎Cách duy nhất để thoát ra
‎là bò xuyên qua một ống hẹp.
‎Ngay khi vừa ló dạng, ‎con ong liền bị kẹp chặt,
‎giúp loài hoa có đủ thời gian
‎để dính những túi phấn hoa lên lưng ong.
‎Vậy là loài lan ‎đưa được phấn hoa tới cây khác,
‎còn con ong được trả công bằng mùi thơm,
‎mà sau khi hồi phục thể lực,
‎nó có thể đi quyến rũ con cái.
‎Rừng nhiệt đới không có mùa rõ rệt.
‎Nó tạo ra thức ăn theo dạng này ‎hoặc dạng khác quanh năm.
‎Nguồn thức ăn phong phú đến mức ‎những con cái của một số loài chim
‎có thể hoàn toàn ‎tự nuôi chim non một mình,
‎điều này cho phép con đực ‎dành toàn bộ thời gian thu hút con cái,
‎giống như chim manakin.
‎Có hơn 50 loài khác nhau,
‎mỗi loài có một điệu nhảy ‎vô cùng tỉ mỉ của riêng chúng.
‎Loài manakin cổ vàng
‎bắt đầu bằng việc dọn sạch sàn nhảy.
‎Một con cái đến và con đực ‎bắt đầu điệu nhảy của mình,
‎di chuyển cực nhanh ‎từ chỗ này sang chỗ khác.
‎Con cái quan sát mọi động tác.
‎Cuối cùng, con đực ‎biểu diễn bước nhảy đặc trưng.
‎Cú nhảy lộn nhào...
‎kèm vặn người.
‎Hoàn hảo.
‎Loài manakin đầu đỏ ‎lại có một tiết mục rất khác.
‎Đó là một kiểu trượt.
‎Cùng động tác đập cánh.
‎Nhưng có vẻ nó không hiệu quả.
‎Con cái đã xem đủ rồi.
‎Điệu nhảy phức tạp nhất ‎được biểu diễn bởi chim manakin xanh.
‎Con đực đầu đàn ‎được hỗ trợ bởi ba vũ công đàn em.
‎Chúng luyện tập cùng nhau ‎gần như hàng ngày.
‎Trong khi diễn tập,
‎một con đực còn non có bộ lông ‎chưa hoàn thiện sẽ đóng vai con cái.
‎Điệu nhảy cần phải ‎ăn khớp một cách hoàn hảo.
‎Khi con đực đầu đàn thấy hài lòng,
‎chúng sẽ sẵn sàng ‎biểu diễn điệu nhảy cho con cái.
‎Liên tục thay nhau nhảy, mỗi con đực ‎sẽ thay phiên nhau lên phía trước.
‎Con đầu đàn biểu diễn bước nhảy cuối cùng.
‎Chúng đã kết thúc chưa?
‎Quyết định là gì?
‎Đó là…
‎đồng ý!
‎Một nỗ lực tập thể tuyệt vời.
‎Rừng nhiệt đới chỉ bao phủ bảy phần trăm ‎phần đất liền trên cả hành tinh.
‎Rời khỏi vùng nhiệt đới, ‎tới nơi thời tiết chia mùa và mát mẻ hơn,
‎mọi thứ rất khác.
‎Ấn tượng nhất là rừng phương bắc
‎kéo dài xuyên suốt Bắc Mỹ ‎và lục địa Á - Âu.
‎Nó không thể phát triển trong ‎sự kìm kẹp lạnh giá của mùa đông.
‎Những khu rừng này chủ yếu ‎là nơi nương náu
‎của khá ít loài có thể sống sót ở đây.
‎Khi mùa đông tới gần,
‎những con tuần lộc vẫn kiếm cỏ trên ‎lãnh nguyên mở rộng về phía bắc
‎sẽ di chuyển xuống phía Nam, tới ‎những khu rừng để kiếm ăn và chỗ trú ẩn.
‎Nhiệt độ ngoài trời có thể ‎xuống tới âm 40 độ C.
‎Khu rừng sẽ che chắn chúng ‎khỏi điều kiện thời tiết tệ nhất.
‎Nhưng bây giờ đàn tuần lộc ‎không phải chỉ có một mình.
‎Những con sói.
‎Chúng sống quanh năm trong rừng.
‎Và vào mùa đông, ‎chúng chuyên đi săn tuần lộc.
‎Chúng phải tìm được ‎những dấu vết mới nhất.
‎Chúng di chuyển rất nhanh ‎bằng cách tránh những chỗ tuyết dày,
‎bám theo lối mòn đã nện cứng ‎do đàn tuần lộc tạo ra.
‎Con sói này đã đánh hơi được ‎mùi còn lưu rõ.
‎Những con tuần lộc chắc hẳn ở gần đó.
‎Đàn tuần lộc quyết định tạm nghỉ ‎trên hồ băng.
‎Trong không gian rộng, chúng có thể ‎phát hiện những mối nguy đang đến gần.
‎Và đương nhiên, lũ sói đã bắt kịp.
‎Chúng bắt đầu quan sát đàn tuần lộc‎,
‎nhằm tìm ra điểm yếu nào đó.
‎Trên mặt hồ rộng,
‎tuần lộc có thể chạy nhanh hơn sói.
‎Do đó, lũ sói dồn tuần lộc ‎quay trở lại khu rừng.
‎Ở những chỗ tuyết dày trong rừng, tuần lộc ‎di chuyển khó và chậm hơn nhiều,
‎còn lũ sói có thể tiến đến gần hơn ‎nhờ núp sau rặng cây.
‎Cuộc đi săn bắt đầu.
‎Lũ sói phải quyết định ‎nhắm vào con tuần lộc cụ thể nào
‎và đi theo đường nào.
‎Khi đàn tuần lộc tách ra,
‎con sói đầu đàn đã rẽ nhầm hướng.
‎Đó là một sai lầm nghiêm trọng ‎và đàn sói đành bỏ dở cuộc rượt đuổi.
‎Khi mùa xuân đang đến gần, ‎đàn tuần lộc lại quay về phương bắc,
‎bỏ lại những con sói ‎và khu rừng ở phía sau.
‎Chúng phải di chuyển 600 kilômét, băng qua ‎các dãy núi để đến được lãnh nguyên,
‎nơi cỏ xuân sẽ nảy mầm trở lại,
‎và chúng có thể sinh sản.
‎Nhưng những cuộc di cư này giờ đây chỉ còn ‎là bóng hình trong quá khứ.
‎Đàn tuần lộc đã mất ‎gần 70 phần trăm số cá thể trong đàn
‎trong 20 năm qua.
‎Thế giới của chúng và toàn bộ hành tinh ‎của chúng ta đang thay đổi nhanh chóng.
‎Ở những địa cực xa xôi nhất,
‎là những vùng hoang vu lạnh giá ‎của Bắc Cực và Nam Cực.
‎Dù đối với nhiều người, ‎đó có vẻ là một vùng tách biệt,
‎nhưng sự ổn định của chốn băng giá này ‎lại quyết định sự sống trên hành tinh.
‎Nhưng chỉ trong 70 năm, ‎mọi thứ đã thay đổi với tốc độ đáng sợ.
‎Vùng cực đang ấm lên nhanh hơn ‎bất cứ phần nào của hành tinh.
‎Bắc Cực là một đại dương băng,
‎và lớp băng biển, ‎thứ thiết yếu cho mọi sinh vật ở đây,
‎đang biến mất.
‎Những con gấu Bắc Cực
‎chuyên săn hải cẩu ‎ở đại dương băng.
‎Nhưng thế giới đó giờ đây đang tan ra ‎dưới chân của chúng, theo nghĩa đen.
‎Mỗi năm, lớp băng biển đều vỡ ra,
‎nhưng giờ mọi thứ diễn ra sớm hơn,
‎và mùa đi săn của gấu Bắc Cực vốn đã ngắn, ‎giờ còn ngắn hơn.
‎Việc này đã gây ra ảnh hưởng sâu rộng.
‎Gấu Bắc Cực con đang lớn nhưng bị nhẹ cân,
‎điều này làm giảm ‎cơ hội sinh tồn của chúng.
‎Trong vòng đời của những con gấu con này,
‎mùa hè ở Bắc Cực ‎có thể không còn băng biển nữa.
‎Không chỉ có lớp băng biển đang biến mất.
‎Băng trên đất liền ‎cũng đang biến đổi rất nhanh.
‎Đây là Greenland,
‎một vùng băng rộng lớn, ‎có diện tích bằng một phần năm nước Mỹ.
‎Khối băng ở đây, cùng với lớp băng biển,
‎bảo vệ hành tinh chúng ta bằng cách ‎phản xạ bức xạ mặt trời khỏi bề mặt
‎và giúp cho Trái Đất không bị quá nóng.
‎Nhưng Bắc Cực đang ấm lên đáng kể.
‎Mặt trước của khối băng Store có vẻ ‎như không di chuyển,
‎nhưng nó có thể trôi tới 45 mét một ngày.
‎Ở chỗ tiếp xúc với mặt biển, tháp băng ‎của nó cao hơn mực nước biển 100 mét,
‎và sâu xuống thêm 400 mét nữa
‎dưới mặt nước.
‎Hơn 20 năm qua, ‎băng ở Greenland đang dần mất đi‎,
‎với tốc độ ngày càng tăng.
‎Những tảng băng đồ sộ ‎rơi xuống từ đỉnh khối băng
‎chỉ là khởi đầu
‎của một sự việc nghiêm trọng hơn nhiều.
‎Mặt trước của khối băng ‎có chiều dài hơn một kilômét
‎đang bắt đầu vỡ ra.
‎Ở độ sâu 400 mét dưới mặt nước,
‎khối băng ẩn đó ‎cũng đang dần dâng lên khỏi bề mặt.
‎Một phần của tảng băng có kích thước ‎của một tòa nhà chọc trời bị vỡ ra
‎tạo nên một cơn sóng triều khổng lồ.
‎Trong vòng 20 phút, ‎75 triệu tấn băng vỡ ra.
‎Băng từ khối băng trôi ‎luôn tan vào đại dương,
‎nhưng giờ quá trình này ‎đang xảy ra nhanh gần gấp đôi
‎so với 10 năm trước.
‎Khắp thế giới, băng đang đóng góp ‎một lượng lớn nước ngọt vào biển,
‎làm dâng mực nước biển, thay đổi độ mặn ‎và phá vỡ các dòng hải lưu.
‎Nếu không có hải lưu Humboldt, ‎bờ biển Peru sẽ trở nên tĩnh lặng.
‎Không còn bóng dáng đàn chim biển nữa.
‎Tất cả những mối liên kết quan trọng ‎trên khắp hành tinh cũng đang bị phá vỡ.
‎Sự ổn định mà con người và tất cả sinh vật ‎phụ thuộc vào đang dần mất đi.
‎Những điều chúng ta sẽ làm ‎trong 20 năm tới
‎sẽ quyết định tương lai ‎của mọi sự sống trên Trái Đất.
‎Những tập phim tiếp theo sẽ khám phá những ‎hệ sinh thái quan trọng nhất hành tinh,
‎và ngợi ca những sự sống ‎đang được bao bọc bởi hệ sinh thái đó.
‎Chúng ta sẽ hiểu rõ ‎những thứ ta cần bảo tồn
‎nếu chúng ta muốn đảm bảo một tương lai ‎phát triển cho cả con người và tự nhiên.
‎Truy cập ourplanet.com để hiểu cách giúp ‎hành tinh chúng ta phát triển trở lại.
‎Biên dịch: An Nguyen