NETFLIX ORİJİNAL BELGESEL DİZİSİ
Sadece 50 yıl önce
sonunda aya gitmeye cesaret ettik.
İlk defa dönüp kendi gezegenimize baktık.
İnsan nüfusu o zamandan beri ikiye katlandı.
Bu diziyle, geride kalan doğa harikalarına göz atacak
ve insanlarla doğanın gelişimi için
korumamız gerekenleri ortaya çıkaracağız.
Gezegenimizdeki kutup bölgeleri çoğumuza erişilmez görünebilir...
...ancak bu bölgeler, etki alanımızın dışında değiller.
Kasıtlı olmasa da bu donmuş dünyaları değiştiriyoruz...
...ve bu değişiklikler sadece kutupları değil,
tüm gezegeni etkileyecek.
DONMUŞ DÜNYALAR
Antarktika.
Gezegenimizin güney ucu ve Dünya'daki en soğuk yer.
30 milyon yıldır donmuş hâlde.
Merkezindeki buz tabakası dört kilometre kalınlığa sahip.
Sıradağlar altında gömülü hâlde duruyorlar.
Hava o kadar soğuk oluyor ki her kış
19 milyon kilometrekarelik okyanus donuyor,
bu da buz tabakasının boyutunu iki katına çıkarıyor.
Ancak ilkbahar geldiğinde denizdeki buzlar eriyor
ve kıtanın kıyıları tekrar hayata dönüyor.
Güney Amerika'ya doğru kuzeye uzanan yarımada
kışın etkisinden kurtulan ilk alan oluyor.
Denizdeki buzlar parçalanırken...
...hayat geri dönüyor.
Burada, Antarktika'nın diğer bölgelerine kıyasla
canlı türlerinde büyük bir çeşitlilik bulunuyor.
Papua penguenleri hayatlarının büyük çoğunluğunu denizde geçiriyorlar...
...ancak şimdi ilkbaharda üremek için kıyıya gelmek zorundalar.
Suda en hızlı hareket eden penguen türü olsalar da...
...karadayken hayat çok daha yavaş ilerliyor.
Yuva yapacakları alana ulaşmak için yokuş yukarı çıkmaları gerek.
Ancak penguenler pes etmiyorlar.
Binlerce küçük ayak iziyle oyulmuş olan takip ettikleri bu patikalar
onları, Antarktika'da nadiren görülen bir şeye götürüyor.
Kayalar.
Antarktika'nın sadece yüzde birlik bir kısmı buzla kaplı değil
ve bu kayalık alanlar
Papua penguenlerinin yumurtalarını bırakabilecekleri tek yer.
30 dakikadır mücadele ediyor...
...ancak eşinin onu beklediği tepeye neredeyse vardı.
Hem yuvayı geliştirmek
hem de eşinin gözüne girmek için ona bir taş hediye ediyor.
Tam zamanında geri döndü.
Doyurulacak bir boğaz daha çıktı.
Papua penguenleri eskiden Antarktika'nın bu bölgesinde nadiren görülürdü
ancak şimdi sıcaklıklar yükselirken onların sayıları da artıyor.
Denizdeki buzlar düz ve cansız görünebilirler...
...ancak altlarında bambaşka bir dünya bulunuyor.
Buzlar erirken gün ışığının içeri girmesiyle
kış boyunca buzun içinde kalmış olan su yosunları büyüyorlar.
Bu baş aşağı duran dünya,
büyük çayırların kutupsal karşılığı oluyor.
Buz, bitki yaşamının üzerinde büyüdüğü toprak olduğundan
otlayan hayvan sürüleri yakında gelirler.
Antarktika krili.
Trilyonlarca kril Antarktika'yı çevreleyen sularda toplanıyor.
Yukarıdaki buzla korunan kriller, güneş ışıldarken su yosunlarından otlanıyorlar.
Ancak bu güzel günler uzun sürmüyor.
Tüm buzlar eridiğinde krillerin bir korunağı kalmayacağından...
...yırtıcılar ortaya çıkacaklar.
Penguenler uçma yeteneklerini kaybetmiş olsalar da
pek çok kuş gibi onlar da hâlâ sürü hâlinde hareket ediyorlar.
Ne kadar uzun süre dalarlarsa
soluklanmaları da o kadar uzun sürüyor.
Tüylerini kabarttıklarında içeri hapsolan hava, vücutlarını daha aeoradinamik yapar.
Son bir nefes...
...ve tüm grup hep beraber tekrar dalıyor.
Papua penguenleri, krilleri 200 metre derinliğe kadar takip edebilirler.
Sürünün bir dalışta yakalayabildikleri,
bir devin bir lokmada yakalayabileceği kadardır.
Kambur balinalar, tropiklerden
buraya ulaşabilmek için 8.000 kilometre yol katediyorlar.
Bu balina yalnız avlanmayı seçiyor.
Yarı hücum, yarı dalma şeklindeki bu teknik,
yalnızca kriller yüzeye yakın olduğunda işe yarıyor.
Daha fazla balina geldikçe takımlar hâlinde çalışmaya başlıyorlar.
Birlikte saldırdıklarında
birinin ağzından taşanlar kaybolmuyor, aksine başkası tarafından toplanıyor.
Bazı kambur balinalar düzenli olarak daha eş güdümlü bir şekilde çalışıyorlar.
Kriller derine indiklerinde bunu yapıyorlar.
Pozisyon aldıklarında hava deliklerinden hava üflüyorlar.
Birlikte çalışarak
avları etrafında kabarcıklardan bir perde oluşturuyorlar.
Sarmal ağ daraldıkça kriller birbirlerine yaklaşıyor.
Balinalar da yukarı doğru saldırarak onları topluyorlar.
Güney yarım küredeki kambur balinaların neredeyse hepsi
kril avlamak için Antarktika'ya geliyor.
Balina ticareti yasaklandığından beri sayıları önemli ölçüde arttı
ancak şimdi de besin kaynakları tehlike altında bulunuyor.
Son 50 yılda
sıcaklıkların yükselmesi ve deniz buzlarının yok olmasıyla
Güney Okyanusu'nun bu kısmındaki kril sayısı
yarıya inmiş durumda.
Krilden daha büyük avların peşinde olan denizdeki diğer avcılar da buraya geliyor.
Antarktika'daki en güçlü yırtıcılar.
Orka, katil balina.
Dünya'daki orkaların yarısından fazlası bu kutup denizlerinde devriye geziyor.
Bu sürü özellikle penguen avlamada uzmanlaşmış.
Dikkat çekmemeye çalışıyorlar.
Ses çıkarmadan avlandıklarından, avları onların geldiğini duyamıyor.
Penguenler, tek bir katil balinaya üstünlük sağlayabilseler de
sürüden kaçmaları çok zordur.
Bu avlanma acımasız görünebilir
ancak önemli hayati becerileri nesilden nesle aktarılıyor.
Katil balinalardan krillere,
buradaki tüm canlılar Antarktika'daki deniz buzlarına bel bağlıyorlar.
Antarktika'yı çevreleyen denizler gezegenimizdeki en sert denizlerdir.
Derinlerdeki besin maddelerini çeken bu çalkantılı sular
gezgin albatros gibi göçmen kuşlar için engin ve zengin bir avlanma alanı yaratır.
Dalgaların altında Antarktika'dan diğer yönlere hareket eden akıntılar
besin maddelerini gezegenin diğer noktalarına taşıyarak okyanusları
verimli kılar ve küresel sıcaklıkları düzenlenmeye yardım eder.
Güney Georgia Adası.
Kışın ortasında bile
deniz buzlarına erişemeyecek kadar kuzeyde yer alıyor
ve yıl boyunca burada yaşayan pek çok hayvan bulunuyor.
Kış boyunca yuvasında oturan bu gezgin albatros yavrusunun hayatı
tamamıyla ebeveynlerinin yemekle dönmesine bağlı.
Öğünler arasında birkaç gün, hatta birkaç hafta beklemesi gerekebilir
ancak en azından tek bekleyen kendisi değil.
Albatros yavrularının ilk uçuşlarına hazır hâle gelebilmeleri için
bir yıl boyunca oturup büyümeleri gerekir.
Ve sonrasında karaya dönmeden önce birkaç yıllarını denizde geçirirler.
Üç metrelik kanatlarla karaya inmek tecrübe gerektiren bir iş.
Albatrosların yavaşlatma sistemleri bulunmuyor.
Bu, dişinin ilk yavrusu.
Altı aydır onu büyütüyor ve önünde altı ayı daha var.
Yavrusu olması gerekenden daha küçük,
bu, eşinin yemekle dönmediğinin bir işareti.
Balık ağlarına dolanarak
yaşamını yitiren pek çok albatrostan biri olabilir.
Güney Georgia, gezgin albatrosların yavrularını büyütmesi için ideal bir yer
ancak artık daha az sayıda yetişkin yuva yapmak için buraya dönüyor
ve son yıllarda
üreme oranları yüzde 40 azaldı.
Şimdilik yuvasında bekleyen yavru güvende.
Burada kara üzerinde yırtıcı bulunmuyor.
Ancak aynı şey Güney Georgia'daki denizler için söylenemez.
Devasa kelpler, buz tutmayan bu sularda büyüyorlar.
Pusu kurmak için mükemmel bir yer.
Antarktika'nın donmuş okyanusundan kaçan Pars fokları kışı burada geçiriyorlar.
Şimdiye kadar güneye dönmeliydiler...
...ancak bu yıl daha uzun kaldılar.
Ve dönüşlerini ertelemek için iyi bir sebepleri var.
Burada kral penguenler bulunuyor.
Yakalayabilirseniz...
...çok doyurucu bir yemek.
Yavrularını beslemek için dönen
kral penguenlerin tehlikeyi göze almaktan başka çareleri yok.
Krallar nadiren böyle yüzerler.
Daha fazla enerji gerektiriyor ancak bu, su altında ilerlemekten çok daha hızlı.
Panik içindeki bir toplulukta hareket eden bir hedefi seçmek zor.
Ancak sürüden ayrılanlar olduğunda durum değişiyor.
Jilet gibi keskin dişlere karşı, bıçak gibi bir gaga.
Berabere kaldılar.
İkisi de kovalamadan bitap düştü.
Avcı, bunun savaşmaya değmeyecek bir yemek olduğuna karar veriyor.
Penguen kötü sona çok yaklaştı
ancak bu yalnızca, yavrusunu beslemek için aştığı engellerin ilkiydi.
Bu pek kolay olmayacak.
Neyse ki menülerinde penguen bulunmuyor.
Yine de uyuyan devleri uyandırmamak en iyisi.
Dişi deniz filleri uyurken rahatsız edilmeyi hoş karşılamasalar da
asıl dört ton ağırlığındaki erkeklere dikkat edilmesi gerekiyor.
Dişileri kazanmak için kavga ediyorlar.
Kızgın fillerin altında kalmaktan ne pahasına olursa olsun kaçınmalılar.
Bir kaçış yolu.
Gitme zamanı.
Sonunda yuvaya ulaştı.
Şimdi sıra son zorlu görevde.
500.000 penguenden oluşan bu kalabalık arasında yavrusunu bulmak.
Sesleniyor...
...ve tanıdık bir ses duymak için dinliyor.
Yavrusu koloninin en ucunda,
iki, üç kilometre uzakta olabilir.
Ancak yavruların sorunu da bu.
Asla onları bıraktığınız yerde durmuyorlar.
Şaşırtıcı bir şekilde tüm bu curcunada
yavru ve ebeveyni birbirlerinin seslerini tanıyabilirler.
Ebeveynlerin, yavrularını beslemek uğruna çektikleri çileler.
Bir bilselerdi.
Küçük bir ada için
Güney Georgia inanılmaz sayıda yaşama güç veriyor.
Tüm bu canlılar, Antarktika Yarımadası'nın çevresindeki
deniz buzlarının altında gelişen krillere bel bağlıyorlar.
Deniz buzlarının yok olması,
Güney Georgia'nın geleceğini de belirsizliğe sokuyor.
Gezegenin diğer ucu olan kuzeyde,
iklim değişikliğinin etkileri daha da yoğun bir şekilde hissediliyor.
Kuzey Kutup Bölgesi etrafı denizle çevrili bir kıta değil
aksine, karayla çevrelenmiş donmuş bir okyanus.
İlkbaharda buradaki deniz buzları hâlâ maksimum seviyede bulunuyor.
Burası, gezegenin en büyük kara etoburu için muazzam büyüklükte bir av sahası.
Yüksek Arktik'teki Svalbard'ın donmuş fiyortlarında
bir sonraki öğününü arayan erkek bir kutup ayısı.
Beslenme düzenin büyük bir kısmını oluşturan fokları arıyor.
Buzların erimesi ve av alanının yok olmasından önce
tüm yıl ihtiyacı olan yiyeceğin üçte ikisini yemeli.
Anne halkalı fokun, yavrusunu yüzeyde yalnız bırakmaktan başka çaresi yoktu.
Eskiden olsa buzun içindeki bir çıkıntıda bir sığınak inşa ederdi...
...ancak artık deniz çok geç donduğundan buz düz kalıyor,
bu nedenle yavrusunu açıkta tek başına bırakmak zorunda kaldı.
Buzdaki bu değişiklikler şimdilik ayıların yararına olabilir
ancak uzun vadede bunu,
en önemli avlarının sayılarının azalması izleyecek.
Bu yeni, daha düz durumdaki buz, ayıların hayatını da zorlaştırıyor.
Foklara gizlice yaklaşabilmek için saklanabilecekleri hiçbir yer bulunmuyor.
Ve yanında genç yavrusu olan bir anne için gizlenmek kolay bir iş değil.
Yavru, foklara gizlice yaklaşırken dikkatli olmanın önemini...
...henüz anlayamıyor.
Artık daha az fok sığınaklarda saklandığından,
bu vuruş tekniğini öğrenmek eskiden fayda sağlasa da
şimdi bir anlamı bulunmuyor.
Yine de en azından fok sığınağının neye benzediğini görmüş oldu.
Annesi, kapalı hava şartlarının avlanma için iyi olduğunu biliyor.
Yavru da annesinin ne zaman ciddileştiğini anlıyor.
Yetişkin foklar çok daha besleyici bir öğün olur.
Annesinin ayak izlerini takip eden yavru...
...onun izinden ayrılmamaya dikkat ediyor.
İkisi de yanlış bir adım atmamalı.
Tek bir vücut hâlinde hareket etmeliler.
Çoğu fok avı başarısızlıkla sonuçlanıyor.
Ayılar aramaya devam etmeliler.
Annesinden ayrılan yavru...
...başka bir şans elde ediyor.
Buzda tek başına duran yavru bir fok.
Artık ihtiyacı olan gizlilik değil, öz güven.
Annenin, yavrusunun deliğe...
...zamanında gelmesini ummaktan başka yapabileceği hiçbir şey yok.
Tecrübesiz genç avcı tereddüt ediyor.
Annesi işin doğrusunu biliyor.
Buzun altında güvende.
Kutup ayısı koşullara uyum sağlayabilen bir avcı ancak deniz buzuna bel bağlıyor.
Deniz buzları yok olursa, ayılar da aynı kaderi paylaşacaklar.
Kanada Arktik Adaları'nda yaz ayında
her sene olduğu gibi deniz buzları geri çekiliyor.
Buzların erimesiyle göçmen hayvanlar geliyorlar.
Efsanevi tek boynuzlu atların çıkış noktası, denizgergedanları.
Üç metrelik dişlerinin aslında fazla uzamış köpek dişinden bir farkı yok
ancak bu dişlerin asıl işlevi, denizgergedanları gibi
gizemini hâlâ koruyor.
Her yaz Arktik'in aynı bölgesine gelen denizgergedanları
buzun kenarında sabırla bir çatlağın açılmasını beklerler.
Buzda, onların yüzebileceği genişlikte açılan bir yol.
En sonunda bir çatlak belirir.
Korunaklı, sığ koylara giden bir geçit.
Aşırı ürkek olan denizgergedanlarının su altı görüntülerine nadiren rastlanır.
Bu buz balinaları, açıldığı gibi çatlaktan içeri girmeye can atarlar
çünkü buz, avcılar karşısında onlara bir korunak sağlar.
Bu yolla aynı zamanda yeni beslenme alanlarına da erişim sağlayabilirler.
Deniz buzları sadece
kutupların çevresinde yaşayan hayvanlar için önemli değil.
Tüm gezegenin iklimini belirlemede de kritik bir rol oynuyor.
Beyaz yüzey, Güneş'in enerjisinin çoğunu
uzaya geri yansıtarak Dünya'nın soğuk kalmasını sağlıyor.
Koyu renk yüzeylerse tam tersini yapıyor,
Güneş'in enerjisinin yüzde 90'ını emerek
Dünya'nın ısınmasına sebep oluyorlar.
Deniz buzları küçüldükçe
gezegenimizin koruyucu beyaz kalkanlarından birini kaybediyoruz.
Binlerce yıldır
deniz buzlarının ilerlemesi ve geri çekilmesi arasında bir denge bulunuyordu
ancak bu artık geçerli değil.
Artık yaz aylarında
1980 yılına göre yüzde 40 daha az deniz buzu bulunuyor.
Arktik, gezegenimizin diğer yerlerine göre iki kat daha hızlı ısınıyor.
2040'a kadar buradaki okyanusta yaz aylarında
hiç buz kalmayacak.
Bu buz kaybı, ona bel bağlayan canlılar için kaçınılmaz bir şekilde
yıkıcı bir sonuç doğuracak.
Rusya'nın en kuzeydoğusundaki kıyılar.
Burası gezegendeki en büyük denizaygırı topluluğunun bulunduğu yer.
Tek bir sahilde toplanan 100.000'den fazla denizaygırı.
Bunu seçtiklerinden değil, çaresizlikten yapmak zorunda kalıyorlar.
Doğal yaşam alanlarını deniz buzları oluşturuyor.
Ancak buz, kuzeye çekildiği için...
...beslenme alanlarına en yakın olan bu bölgede
dinleniyorlar.
Bu yavru annesine yakın durmalı.
Ancak alanın her bir santimetrekaresi dolu.
Dip dibe duran vücutların üzerine çıkmak, kalabalığı aşmanın tek yolu.
Altta kalanlar ezilerek ölebilirler.
Bir anda izdiham çıkabilir.
Denizaygırları bu şartlar altında kendileri için tehlike arz ediyorlar.
Bazıları kalabalıktan uzakta kendilerine yer bulmayı başarıyorlar.
80 metrelik uçurumun tepesine çıkmaya çalışıyorlar.
Deniz buzuna alışkın olan bir tonluk bir hayvan için bu, inanılmaz bir zorluk.
En azından yukarıda dinlenmek için yer bulunuyor.
Denizaygırlarının su dışında görüş açıları çok zayıf olur.
Ancak diğerlerinin aşağıda olduğunu hissedebiliyorlar.
Karınları acıkmaya başladığından denize geri dönmeleri gerekiyor.
Bu çaresizlik anında
yüzlerce denziaygırı, hiç çıkmamaları gereken yüksekliklerden düşüyorlar.
Yığınlar hâlindeki bu denizaygırlarına artık neredeyse her yıl rastlanıyor.
Yani kutup ayıları ve foklar gibi, denizaygırlarının hayatları da
değişiyor.
Hepsi iklim değişikliği sınırında yaşıyor...
...ve bunun sonucu olarak da hepsi acı çekiyor.
Şimdilik Arktik kışı geri geliyor ve deniz buzu yeniden biçimleniyor.
Düzen sağlanıyor.
Buza bel bağlayan pek çok canlı için büyük bir rahatlama.
Ancak donmuş dünyaları
daha ne kadar süre gezegenimizin bir parçası olacak?
Kutuplardaki hayatı korumak adına
neler yapmamız gerektiğini öğrenmek için lütfen ourplanet.com'u ziyaret edin.
Tüm dünyanın Birlikte şarkı söylediğini duyabiliyorum
Tüm dünyanın Ya şimdi ya hiç dediğini duyabiliyorum
Çünkü hâlâ geç değil Bazı şeyleri değiştirip
Sorunların arasında bağlantı kurarsak
Tüm dünyanın Bu işte birlikteyiz dediğini duyabiliyorum
Bu işte birlikteyiz
Alt yazı çevirmeni: Müge Öznalcı