‎LOẠT PHIM TÀI LIỆU CỦA NETFLIX
‎Cách đây 50 năm,
‎cuối cùng chúng ta cũng mạo hiểm ‎đặt chân lên mặt trăng.
‎Và đó cũng chính là lần đầu tiên, chúng ta ‎nhìn thấy được hành tinh của mình.
‎Kể từ khi đó, dân số thế giới ‎đã tăng hơn gấp đôi.
‎Loạt phim này sẽ ngợi ca ‎những kỳ quan thiên nhiên vẫn còn tồn tại,
‎và cho thấy những thứ ‎chúng ta phải bảo tồn
‎để đảm bảo sự phát triển mạnh mẽ ‎của con người và tự nhiên.
‎Các vùng cực của Trái Đất có vẻ là quá xa, ‎ngoài tầm với của hầu hết chúng ta‎,
‎nhưng lại không hề nằm ngoài ‎tầm tác động của loài người.
‎Chúng ta, dù không cố ý, đang làm biến đổi ‎những xứ sở băng giá này,
‎và những thay đổi này ‎không chỉ tác động đến các vùng cực
‎mà còn đến cả hành tinh.
‎NHỮNG XỨ SỞ BĂNG GIÁ
‎Nam Cực.
‎Vùng cực nam của hành tinh, ‎cũng là nơi lạnh nhất trên Trái Đất.
‎Nó đã bị đóng băng suốt 30 triệu năm.
‎Ở vùng trung tâm, lớp băng bao phủ ‎dày hơn bốn kilômét.
‎Những dãy núi bị chôn vùi ‎toàn bộ dưới lớp băng đó.
‎Nơi đây lạnh đến nỗi cứ mỗi mùa đông
‎19 triệu kilômét vuông đại dương đều ‎đóng băng,
‎gấp hơn hai lần diện tích ‎của lớp băng sẵn có tại vùng cực.
‎Nhưng, vào mùa xuân, khi băng tan,
‎sự sống lại trở lại ‎nơi bờ biến của châu lục.
‎Bán đảo trải dài về phía bắc ‎tới Nam Mỹ
‎chính là nơi đầu tiên thoát khỏi ‎mùa đông lạnh giá.
‎Khi băng vỡ ra,
‎sự sống hồi sinh.
‎Nơi đây có sự đa dạng ‎về các loài sinh vật
‎hơn bất cứ đâu ở Nam Cực.
‎Chim cánh cụt Gentoo ‎dành hầu hết cuộc đời trên biển,
‎nhưng giờ, vào mùa xuân, ‎chúng phải lên bờ để sinh sản.
‎Chúng là loài chim cánh cụt ‎nhanh nhất trong môi trường nước,
‎nhưng trên cạn ‎chúng sống chậm hơn.
‎Đó là một cuộc đấu tranh gian khổ ‎để tới được nơi làm tổ,
‎nhưng chim cánh cụt không bao giờ bỏ cuộc.
‎Con đường chúng đi, ‎được tạo bởi hàng ngàn dấu chân nhỏ xíu,
‎là đường dẫn tới ‎thứ hiếm nhất Nam Cực.
‎Đá trọc.
‎Chưa đầy một phần trăm Nam Cực ‎không bị băng tuyết bao phủ,
‎và những mảng đá này
‎là nơi duy nhất ‎chim cánh cụt Gentoo có thể đẻ trứng.
‎Trải qua 30 phút nỗ lực,
‎con chim đực này đã gần leo tới đỉnh, ‎nơi vợ của nó đang chờ.
‎Nó tặng vợ một hòn đá,
‎một món quà để cải tạo tổ ‎cũng như để lấy lòng vợ.
‎Nó quay lại vừa kịp lúc.
‎Lại thêm một miệng ăn nữa.
‎Từng có khá ít chim cánh cụt Gentoo ‎ở vùng này của Nam Cực,
‎nhưng bây giờ, khi nhiệt độ tăng lên, ‎số lượng của chúng ở đây cũng tăng dần.
‎Băng biển có thể trông ‎bằng phẳng và vô hồn,
‎nhưng sâu dưới đó là cả một thế giới khác.
‎Khi băng tan, ‎ánh sáng chiếu qua,
‎và rong kẹt trong những tảng băng ‎suốt mùa đông giờ lại sinh sôi.
‎Thế giới đảo ngược này
‎được coi như những đồng cỏ lớn ‎của vùng cực.
‎Băng là đất ‎nơi thực vật sinh trưởng,
‎còn đàn "gia súc" sẽ sớm xuất hiện.
‎Nhuyễn thể Nam Cực.
‎Hàng nghìn cá thể tụ họp ‎trong vùng biển quanh Nam Cực.
‎Được bảo vệ bởi lớp băng bên trên, ‎chúng ăn rong khi mặt trời vẫn chiếu sáng.
‎Nhưng quãng thời gian tươi đẹp ‎không kéo dài.
‎Một khi băng tan hết, ‎đám nhuyễn thể không còn sự bảo vệ,
‎và những kẻ săn mồi xuất hiện.
‎Chim cánh cụt có thể là đã ‎mất khả năng bay,
‎nhưng chúng vẫn đi thành đàn, ‎giống như nhiều loài chim khác.
‎Càng lặn lâu,
‎chúng càng cần thêm ‎thời gian để hít thở.
‎Chúng xù lông để giữ không khí, ‎giúp cơ thể của chúng thích ứng hơn,
‎Hít một hơi cuối…
‎rồi cả đàn cùng lặn xuống.
‎Chim cánh cụt Gentoo theo đám nhuyễn thể ‎tới sâu hơn 200 mét dưới nước.
‎Những gì cả đàn có thể bắt được ‎trong một lần lặn,
‎chỉ bằng một hớp đầy ‎của một sinh vật khổng lồ.
‎Cá voi lưng gù từ vùng nhiệt đới
‎đã đi hơn 8.000 kilômét để tới đây.
‎Con cá này chọn cách kiếm ăn một mình.
‎Kỹ thuật này, lúc lao tới bất thình lình, ‎rồi vồ lấy bất ngờ,
‎chỉ hiệu quả khi nhuyễn thể ‎ngoi lên gần bề mặt.
‎Khi nhiều cá voi lưng gù cùng đến, ‎chúng bắt đầu hoạt động theo đàn.
‎Bằng cách lao tới cùng nhau,
‎phần bị trôi ra từ miệng một con ‎không mất đi mà sẽ chuyển qua con khác.
‎Một số con thậm chí thường hoạt động ‎một cách phối hợp hơn.
‎Chúng làm vậy khi nhuyễn thể ‎đã lặn xuống một độ sâu nhất định.
‎Khi đã vào vị trí, ‎chúng phun khí từ các lỗ phun nước.
‎Cùng nhau,
‎chúng tạo ra một tấm màn bong bóng ‎bao vây con mồi.
‎Khi tấm lưới hình xoắn ốc siết lại, ‎nhuyễn thể bị dồn chặt lại với nhau,
‎và những con cá voi chỉ việc ‎nhào lên và bắt chúng.
‎Gần như mọi cá voi lưng gù ‎ở bán cầu phía nam
‎đều tới Nam Cực để ăn nhuyễn thể.
‎Sau luật cấm săn bắt cá voi cho mục đích ‎thương mại, lượng cá voi đã tăng nhanh,
‎nhưng nguồn thực phẩm của chúng ‎lại đang bị đe dọa.
‎Trong 50 năm trở lại đây,
‎với việc thời tiết ấm lên ‎và băng biển biến mất,
‎lượng nhuyễn thể dự trữ ‎ở vùng này của Nam Đại Dương
‎đã giảm hơn một nửa.
‎Những kẻ săn mồi dưới biển khác tới đây ‎tìm kiếm những con mồi lớn hơn nhuyễn thể.
‎Kẻ săn mồi hàng đầu Nam Cực.
‎Orca, cá voi sát thủ.
‎Hơn một nửa loài Orca trên thế giới ‎thống lĩnh những vùng biển ở cực.
‎Đàn cá voi này ‎chuyên săn chim cánh cụt.
‎Chúng chuyển sang chế độ ẩn mình.
‎Đi săn mà không gây tiếng động, để con mồi ‎không nghe được là chúng đang đến.
‎Chim cánh cụt có thể thoát khỏi ‎một con cá voi sát thủ đơn lẻ,
‎nhưng nó khó có thể thoát khỏi cả một bầy.
‎Cuộc đi săn này có thể trông tàn khốc,
‎nhưng những kỹ năng sống quan trọng ‎lại đang được truyền lại qua các thế hệ.
‎Từ cá voi sát thủ cho tới nhuyễn thể,
‎mọi sự sống ở đây suy cho cùng ‎đều phụ thuộc vào băng biển ở Nam Cực.
‎Biển bao quanh Nam Cực ‎là biển động nhất trên hành tinh.
‎Sóng cuộn lên mang theo ‎nguồn dinh dưỡng từ sâu dưới đáy biển
‎và tạo ra vùng bắt cá rộng lớn, phong phú ‎cho những kẻ du mục như loài hải âu lớn.
‎Dưới những con sóng, ‎các dòng chảy đang chảy đi từ Nam Cực,
‎vận chuyển dinh dưỡng khắp hành tinh, ‎bồi đắp màu mỡ cho các đại dương
‎và giúp điều hòa nhiệt độ Trái Đất.
‎Hòn đảo Nam Georgia.
‎Nó đủ xa về phía bắc
‎để không chịu ảnh hưởng của băng biển ‎kể cả vào giữa mùa đông,
‎nhiều động vật sống ở đây quanh năm.
‎Con hải âu non này ‎đã ở trong tổ suốt mùa đông,
‎hoàn toàn phụ thuộc vào ‎thức ăn bố mẹ chúng mang về.
‎Những bữa ăn của nó có thể phải ‎cách nhau vài ngày hoặc thậm chí vài tuần,
‎nhưng ít ra không chỉ có ‎mình nó phải chờ đợi.
‎Hải âu non cần thời gian ‎một năm để trưởng thành
‎trước khi sẵn sàng ‎cất cánh lần đầu tiên.
‎Sau đó, chúng dành vài năm trên biển ‎trước khi trở về đất liền.
‎Việc bay vào đất liền với sải cánh ‎rộng ba mét đòi hỏi phải có sự tập luyện.
‎Mà hải âu thì lại ‎không có những động cơ phản lực.
‎Con non này là lứa đầu của con cái.
‎Nó đã nuôi con được sáu tháng ‎và vẫn còn phải tiếp tục sáu tháng nữa.
‎Con non của nó nhỏ hơn bình thường,
‎một dấu hiệu cho thấy con đực ‎vẫn chưa mang đồ ăn về.
‎Con đực có thể là một ‎trong rất nhiều hải âu đã chết,
‎mắc kẹt trong những dây câu dài.
‎Nam Georgia là một nơi lý tưởng ‎để những kẻ du mục có thể nuôi con,
‎nhưng giờ, đây ngày càng ít ‎con trưởng thành trở về đây làm tổ,
‎và trong những năm gần đây,
‎tỷ lệ sinh sản đã giảm 40 phần trăm.
‎Bây giờ, khi chờ trong tổ, ‎con non vẫn được an toàn.
‎Không có kẻ săn mồi trên cạn nào ở đây.
‎Nhưng điều này không xảy ra ở ‎những vùng biển thuộc Nam Georgia.
‎Tảo bẹ khổng lồ sinh sôi trong những ‎vùng nước không bị đóng băng này.
‎Một vị trí hoàn hảo để mai phục.
‎Hải cẩu báo trú đông ở đây ‎để thoát khỏi biển băng của Nam Cực.
‎Đúng ra chúng đã phải về lại phía nam,
‎nhưng năm nay chúng ở lại lâu hơn.
‎Chúng có lý do để dời lịch xuất phát.
‎Loài chim cánh cụt hoàng đế cũng ở đây.
‎Mỗi con đều là một bữa ăn bổ dưỡng,
‎nếu bắt được.
‎Để quay về cho lũ con ăn,
‎chim cánh cụt hoàng đế buộc phải ‎lao mình vào chỗ nguy hiểm.
‎Chúng ít khi bơi như cá heo thế này.
‎Cách này tốn năng lượng hơn, ‎nhưng nhanh hơn là bơi dưới mặt nước.
‎Rất khó để chọn một mục tiêu di động ‎trong một đám đông hoảng loạn,
‎nhưng nếu có con nào bị tụt lại, ‎tình thế sẽ thay đổi.
‎Một bên có răng sắc như dao cạo, ‎một bên có mỏ nhọn.
‎Thật bế tắc.
‎Cả hai đều đã kiệt sức sau cuộc rượt đuổi.
‎Kẻ săn mồi thấy không đáng ‎phải bỏ công đánh nhau để kiếm ăn.
‎Với cánh cụt, ‎đó thật là một nguy hiểm cận kề,
‎nhưng đó mới là thử thách đầu tiên ‎trên đường nó trở về cho con ăn.
‎Đây không phải cuộc đi dạo ‎trong công viên.
‎May thay, chim cánh cụt ‎không phải là mồi của chúng.
‎Nhưng, tốt hơn vẫn nên để ‎những kẻ khổng lồ tiếp tục say ngủ.
‎Hải tượng cái không thích ‎bị làm phiền khi ngủ,
‎nhưng những con đực nặng bốn tấn ‎mới là kẻ cần phải dè chừng.
‎Chúng đánh nhau để ‎tranh chỗ tiếp cận con cái.
‎Bằng mọi giá vẫn nên tránh ‎bị đè bẹp dưới những cục mỡ giận dữ đó.
‎Có đường thoát.
‎Đến lúc chạy rồi.
‎Cuối cùng, nó đã tới được nhà trẻ.
‎Và giờ là thử thách cuối cùng.
‎Tìm con của nó ‎trong nửa triệu con này.
‎Nó gọi…
‎và lắng nghe lời đáp quen thuộc.
‎Con của nó có thể ‎ở cách đó một hay hai dặm,
‎ở phía sau bầy.
‎Nhưng con non vẫn phiền phức thế.
‎Chúng không chịu ‎ở nơi chúng được đặt‎.
‎Đáng kinh ngạc là, trong sự ồn ào này,
‎con bố mẹ và con non có thể ‎nhận ra tiếng kêu của nhau.
‎Những gì các bậc cha mẹ phải trải qua ‎để mang lại cho con một bữa ăn.
‎Phải chi các con hiểu được.
‎Dù là hòn đảo nhỏ đến vậy,
‎Nam Georgia vẫn nuôi dưỡng sự sống ‎với một số lượng đáng kinh ngạc.
‎Mọi sinh vật ở đây suy cho cùng ‎đều phụ thuộc vào những đàn nhuyễn thể
‎sinh trưởng dưới lớp băng biển ‎quanh bán đảo Nam Cực.
‎Khi băng biển biến mất,
‎tương lai của Nam Georgia ‎cũng trở nên mù mịt.
‎Ở cực còn lại của hành tinh, ‎về phía bắc,
‎tác động của biến đổi khí hậu ‎thậm chí còn dữ dội hơn.
‎Bắc Cực không phải là một lục địa ‎được bao quanh bởi đại dương
‎mà là một đại dương băng giá ‎được bao quanh bởi lục địa.
‎Ở đây, vào mùa xuân, diện tích ‎băng biển vẫn đạt mức tối đa.
‎Đây là một vùng đi săn rộng lớn, vững chãi ‎cho loài thú ăn thịt lớn nhất hành tinh.
‎Một con gấu Bắc Cực đực ‎đang đi kiếm mồi
‎trên những vịnh băng hẹp tại Svalbard ‎ở phía bắc của Bắc Cực.
‎Nó đang tìm hải cẩu, ‎một nguồn thức ăn quan trọng của nó.
‎Nó phải ăn hai phần ba lượng thức ăn ‎cần thiết cho cả một năm
‎trước khi băng tan ‎làm cho chỗ đi săn của nó biến mất.
‎Hải cẩu mẹ đang bị bao vây ‎buộc phải bỏ con lại trên mặt băng.
‎Nếu như trước đây, nó có thể ‎xây một cái hang trong chỏm băng,
‎thì giờ đây, biển đóng băng quá muộn ‎làm cho lớp băng phẳng lì,
‎và nó phải bỏ lại con lộ thiên ở đó.
‎Băng biến đổi có thể ‎có lợi cho loài gấu lúc này,
‎nhưng về lâu dài,
‎sẽ dẫn tới những tai họa đối với ‎chuỗi thức ăn quan trọng nhất của chúng.
‎Lớp băng mới, phẳng hơn ‎cũng gây khó khăn cho lũ gấu.
‎Chúng không còn nơi để ẩn náu ‎nếu muốn phục kích hải cẩu.
‎Với một bà mẹ phải kéo theo cả đứa con, ‎việc rình mò thật không dễ dàng.
‎Gấu con vẫn chưa hiểu rõ là ‎phải thật cẩn trọng
‎khi đi rình mò hải cẩu.
‎Khi có ít hải cẩu sống trong hang hơn,
‎cú đánh từng rất hữu dụng này,
‎giờ gần như là vô dụng.
‎Nhưng, ít ra nó cũng biết được ‎lỗ thở của hải cẩu trông như thế nào.
‎Mẹ nó biết rằng thời tiết âm u chính là ‎điều kiện thuận lợi để đi săn,
‎và nó biết khi nào mẹ nghiêm túc.
‎Hải cẩu trưởng thành là mồi ngon hơn.
‎Gấu con cẩn trọng ‎giẫm lên dấu chân của mẹ,
‎và chú ý đi đúng dáng mẹ.
‎Cả hai đều ‎không được sai một bước chân nào.
‎Chúng phải như hình với bóng.
‎Hầu hết mọi cuộc đi săn hải cẩu ‎đều thất bại.
‎Lũ gấu phải tiếp tục tìm.
‎Gấu con bỏ đi,
‎và có được một cơ hội khác.
‎Một con hải cẩu con bơ vơ trên băng.
‎Giờ không cần lén lút nữa, ‎nó cần phải tự tin.
‎Hải cẩu mẹ không thể làm được gì,
‎trừ việc hy vọng con ‎sẽ về kịp chỗ lỗ thở.
‎Thợ săn non trẻ này đang do dự.
‎Mẹ nó thì rành hơn.
‎Đã an toàn dưới nước.
‎Gấu Bắc Cực dễ thích nghi, ‎nhưng chúng lại sống dựa vào băng biển.
‎Nếu băng biến mất, lũ gấu cũng biến mất.
‎Mùa hè nơi rìa băng ‎ở vùng Bắc Cực thuộc Canada,
‎băng biển vẫn đang rút đi ‎như mọi năm.
‎Khi băng tan, những kẻ du mục lại kéo tới.
‎Kỳ lân biển, ‎nguồn gốc của truyền thuyết kỳ lân.
‎Chiếc ngà dài ba mét của chúng thực ra ‎chỉ là một cái răng nanh quá khổ,
‎nhưng chức năng thực sự của chiếc ngà, ‎cũng như những hiểu biết về kỳ lân biển,
‎vẫn phần nào là ẩn số.
‎Mỗi mùa hè, kỳ lân biển ‎lại đến cùng một nơi ở Bắc Cực,
‎kiên nhẫn chờ ở rìa băng, ‎đợi băng nứt ra.
‎Một con lạch trong băng, ‎đủ rộng để chúng có thể bơi dọc theo.
‎Cuối cùng, vết nứt đã xuất hiện.
‎Con đường dẫn chúng ‎tới nơi vịnh nông an toàn.
‎Kỳ lân biển rất nhát và ‎hiếm khi quay được chúng dưới nước.
‎Những chú kỳ lân biển này nóng lòng ‎di chuyển ngay khi con lạch xuất hiện
‎vì chúng được lớp băng bảo vệ ‎an toàn hơn trước những kẻ săn mồi.
‎Con lạch cũng có thể sẽ dẫn chúng ‎tới những nơi kiếm ăn mới.
‎Băng biển không chỉ cần thiết
‎cho những sinh vật ‎sống quanh vùng cực.
‎Nó còn đóng vai trò quyết định ‎khí hậu của toàn cầu.
‎Mặt biển trắng giữ cho Trái Đất mát
‎bằng việc phản xạ lại hầu hết ‎năng lượng mặt trời vào không gian.
‎Mặt biển tối thì ngược lại,
‎nó hấp thụ hơn 90 phần trăm ‎năng lượng mặt trời
‎và làm Trái Đất ấm lên.
‎Khi băng biển thu hẹp lại,
‎ta bắt đầu mất dần lớp bảo vệ ‎màu trắng cho hành tinh.
‎Suốt ngàn năm,
‎luôn có sự cân bằng giữa sự ‎mở rộng và thu hẹp của băng biển,
‎nhưng giờ không còn như vậy nữa.
‎Ngày nay, giữa những tháng hè,
‎lượng băng biển bao phủ ‎đã giảm 40 phần trăm so với năm 1980.
‎Bắc Cực đang ấm lên nhanh gấp hai lần ‎so với bất cứ đâu trên Trái Đất.
‎Dự kiến tới năm 2040, ‎hầu hết đại dương ở đây sẽ không còn băng
‎vào những tháng hè.
‎Băng biển biến mất chắc chắn ‎sẽ để lại hậu quả nghiêm trọng
‎cho những loài ‎vẫn sống phụ thuộc vào băng.
‎Bờ biển phía đông bắc xa xôi của nước Nga.
‎Đây là nơi tập hợp hải mã ‎lớn nhất hành tinh.
‎Hơn trăm nghìn con đã ‎leo lên một bờ biển.
‎Chúng làm vậy vì tuyệt vọng, ‎chứ không phải vì tự nguyện.
‎Nhà của chúng vốn là băng biển.
‎Nhưng băng đã thu hẹp ‎về phía Bắc,
‎và đây là nơi gần nhất ‎với nơi kiếm ăn của chúng
‎mà có thể dừng chân được.
‎Hải mã con phải bám theo mẹ,
‎nhưng từng milimét đều đã có chủ.
‎Trèo qua những thân hình la liệt khắp nơi ‎là cách duy nhất để chen qua đám đông.
‎Những con bên dưới ‎có thể bị dẫm bẹp tới chết.
‎Chúng có thể chạy tán loạn bất cứ lúc nào.
‎Trong những điều kiện thế này, ‎tự hải mã là mối đe dọa với đồng loại.
‎Một vài con tìm được nơi ‎tách xa khỏi đám đông.
‎Chúng gắng trèo lên vách đá cao 80 mét,
‎một thử thách kỳ lạ cho một sinh vật ‎nặng một tấn quen sống trên băng.
‎Ít nhất ở đây, chúng có không gian.
‎Tầm nhìn của hải mã trên cạn rất kém,
‎nhưng chúng cảm nhận được ‎đồng loại dưới kia.
‎Khi đói, chúng lại phải ‎quay về với biển.
‎Trong nỗ lực tuyệt vọng đó,
‎hàng trăm con trượt ngã từ độ cao ‎đúng ra chúng đã không phải leo lên.
‎Giờ đây, việc hải mã tụ họp đông đúc ‎như thế này gần như diễn ra hàng năm.
‎Sinh mệnh của hải mã, ‎cũng như của gấu Bắc Cực và hải cẩu,
‎đang bị thay đổi.
‎Chúng đều đang sống ở nơi ‎đang diễn ra sự biến đổi khí hậu,
‎và đều trở thành những nạn nhân.
‎Hiện giờ, mùa đông ở Bắc Cực đã trở lại ‎và băng biển lại thành hình.
‎Mọi thứ lại trở lại như cũ.
‎Những sinh vật sống phụ thuộc ‎vào băng đã có thể thở phào.
‎Nhưng còn được bao lâu nữa
‎để xứ sở băng tuyết của chúng ‎vẫn là một phần sự sống trên hành tinh?
‎Truy cập ourplanet.com
‎để hiểu những gì chúng ta cần làm bây giờ ‎nhằm gìn giữ thế giới hoang dã vùng cực.
‎I can hear the whole world ‎Singing together
‎I can hear the whole world ‎Say it's now or never
‎'Cause it's not too late ‎If we change our ways
‎And connect the dots to our problems
‎I can hear the whole world ‎Say we're in this together
‎We're in this together
‎Biên dịch: An Nguyen