EEN NETFLIX ORIGINAL-DOCUMENTAIREREEKS
Slechts 50 jaar geleden...
...gingen we eindelijk naar de maan.
Voor de allereerste keer, keken we naar onze eigen planeet.
Sindsdien is de menselijke populatie meer dan verdubbeld.
Deze serie viert de wonderen der natuur die er nog zijn...
...en laat zien wat we moeten behouden...
...zodat mens en natuur voortleven.
Dit is een tropisch bos.
Een regenwoud.
De rijkste leefomgeving op aarde.
Hoeveel soorten hier precies leven is onbekend...
...maar het zijn er miljoenen.
En elke week worden er nog nieuwe ontdekt.
Er zijn dieren, zoals deze nevelpanter, waar we nog bijna niets van weten.
En hoewel ze slechts 7% van de aardoppervlakte bedekken...
...spelen jungles een belangrijke rol in de gezondheid van de planeet.
In het hart van Afrika ligt de Congo.
Het jongste regenwoud van onze planeet, slechts 18.000 jaar oud...
...en het is de jungle met meer grote dieren dan welke jungle dan ook.
Een familie westelijke laaglandgorilla's.
Ze worden geleid door deze zilverrug, het dominante mannetje.
Hij is net zo groot als een man, maar twee keer zo zwaar.
Zijn gezin is van hem afhankelijk om te overleven.
Als hun beschermer, moet hij uitkijken voor gevaar.
Een rivaliserend mannetje kan hem belagen en zijn gezin verscheuren.
Maar er is één dreiging waar hij niets aan kan doen.
De afgelopen 20 jaar...
...hebben stropers de populatie gorilla's in de Congo gehalveerd.
Zijn soort is nu met uitsterven bedreigd.
Het is maar een bosolifant, geen bedreiging voor de zilverrug.
Maar de olifant moet ook opletten voor de stropers.
Hun lange rechte slagtanden zijn nog meer gewild...
...dan die van hun familie op de graslanden.
Hij volgt paden...
...gemaakt door eerdere generaties olifanten...
...op zoek naar eten.
Net als de olifant, reist het gezin van de zilverrug kilometers per dag...
...op zoek naar fruit en zaden.
Zij en de olifanten zijn de tuinmannen van de jungle.
De zaadverspreiders.
En veel van deze bomen...
...danken hun bestaan aan deze grote dieren.
Hier leiden alle paden uiteindelijk naar de Mbeli Bai.
Open gebieden zoals deze zijn een uniek kenmerk van de Congolese jungles...
...en er zijn er meer dan honderd verspreid over het bos.
Ze staan bekend als bais en trekken veel junglebewoners aan.
De zilverrug loopt voorzichtig voorop...
...maar met zijn gezin vlak achter hem.
De gorilla's eten de waterplanten, rijk aan zout...
...een mineraal wat in de bossen weinig voorkomt...
...maar cruciaal is om te overleven.
De olifanten halen zouten uit de modder, met hun slurf.
Of drinken gewoon het mineraalrijke water.
De zilverrug en zijn gezin zijn niet de enige gorilla's hier.
Bijna 200 anderen gebruiken ook deze bai...
...net als meer dan 530 olifanten...
...waaruit wel blijkt hoe belangrijk Mbeli is.
Voor de olifanten hebben de bais nog een andere vitale rol.
Het grootste deel van hun leven dwalen ze alleen door het bos...
...dus alleen hier ontmoeten ze anderen.
In tegenstelling tot andere bais wordt Mbeli goed beschermd...
...het is een schuilplaats, zonder stropers.
Alleen als ze vertrekken, keert het gevaar terug.
En als grootste verspreiders van zaden...
...kan het verlies van de enorme fauna hier verstrekkende gevolgen hebben...
...voor de toekomst van het een na grootste regenwoud ter wereld.
Jungles lijken wellicht op elkaar, maar ieder huisvest unieke bewoners.
Nieuw-Guinea is het grootste met jungle bedekte eiland ter wereld...
...en meer dan de helft van al zijn flora en fauna vind je nergens anders op aarde.
Zijn turbulente geologische verleden heeft dit enorme eiland...
...veranderd in een dramatisch landschap van bergen en valleien.
Een proces waarbij soorten van elkaar geïsoleerd raakten.
Door deze scheiding zijn de dieren hier bizar geworden.
De mannelijke twaalfdradige paradijshop...
...is de enige vogel ter wereld met staartversieringen zoals deze...
...die gebruikt worden om het gezicht te kietelen van een mogelijke partner.
Van één kraaiachtige voorouder...
...zijn paradijsvogels geëvolueerd in 40 verschillende soorten.
Elke hoek van dit eiland heeft zijn eigen versie.
Zie hier de zwarte sikkelsnavel, uit de hooglanden...
...die bijzondere vormen aan kan nemen.
Elke mannelijke paradijsvogel heeft een unieke manier om partners te lokken...
...en géén enkele is meer bijzonder...
...dan wat hier nu gebeurt.
De arfakparotia moet eerst wat werk verrichten.
Elke morgen ruimt hij het puin op wat 's nachts op zijn hofje is gevallen.
Een belangrijk klusje als hij een partner wil lokken.
Vrouwtjes bezoeken alleen de schoonste hofjes...
...dus één rebels blaadje kan zijn kansen ruïneren.
Perfect.
Geobsedeerd huishouden loont...
...een vrouwtje komt eens beter kijken.
Nu komt zijn kans echt indruk te maken...
...maar het zal niet makkelijk zijn.
Vrouwtjes zijn kieskeurig...
...en zijn zorgvuldige choreografie...
...moet feilloos zijn.
Hij begint met een buiging.
Daarna moet zijn blauwe oog geel worden.
Tot zover geen problemen.
Hij kent alle bewegingen.
Mooi voetenwerk.
De draaiende derwisj.
De hoofdtooi-shuffle, met draai.
Haar opstaande veren en trillende vleugels...
...zijn een bemoedigend teken.
Zijn zijwaartse stap en hoofdbeweging zien er vanuit elke hoek goed uit...
...maar de bekroning...
...kan alleen vanuit haar perspectief worden gezien.
Even wachten.
Daar. Een flits van zijn iriserende hals.
Haar opwinding groeit.
Zijn optreden was een succes...
...hij krijgt haar goedkeuring.
De geïsoleerdheid van Nieuw-Guinea bracht een unieke variëteit aan dieren...
...maar de leeftijd van een bos heeft een nog grotere impact...
...op de diversiteit van aanwezig leven.
De jungles van Borneo, in Zuidoost-Azië...
...groeien hier al bijna 130 miljoen jaar...
...en zijn daarmee de oudste op aarde.
Deze kalkstenen bergtop in de hooglanden van Borneo...
...werd gevormd onder de zee.
Tijd en regen hebben dit jungle-fort langzaam gevormd...
...tot 40 meter hoge torens.
De enorme ouderdom van deze jungle kan je het beste zien...
...aan één van de oudste roofdieren ter wereld.
Fluweelwormen.
Ze voelen zich helemaal thuis op de natte bosgrond.
Ze zijn hier sinds het dinosaurustijdperk...
...en zijn vrijwel onveranderd gebleven.
Het ontdekt zijn insectenprooi door vibratie en aanraking.
Maar hoe vangt het deze snelle beestjes zonder snelheid?
Het antwoord is vreemder dan fictie.
Lijmpistolen.
Het plakkerige slijm wordt hard...
...en het insect zit in de val.
De fluweelworm injecteert de kakkerlak met verterend speeksel...
...en zuigt zijn ingewanden er uit.
De natte bosgrond is niet alleen geschikt voor fluweelwormen.
Het is ook perfect voor schimmels...
...en in de jungles van Borneo vind je die dan ook in overvloed.
Door de doden te composteren...
...recyclen de slijmzwammen en schimmels schaarse voedingsstoffen.
Tijd heeft de jungles van Borneo bijzonder rijk en divers gemaakt.
Hier vind je op slechts een paar hectare...
...meer plantensoorten dan in heel Europa...
...inclusief de meest gespecialiseerde op aarde.
In een paar weken tijd groeien deze knopjes uit tot bekerplanten.
Er zijn 39 soorten bekerplanten op Borneo...
...en de meesten vind je nergens anders.
Voor het verkrijgen van voedingsstoffen is de bekerplant afhankelijk van dieren....
...vaak op verrassende manieren.
Dit is de bergtoepaja, een dier dat alleen op Boreno leeft.
Elke morgen bezoekt de toepaja alle bekerplanten in zijn buurt.
Het is afhankelijk van de suikeroplossing op de haartjes van de deksels.
Als hij het dekseltje heeft afgelikt, gaat hij naar de volgende.
En de volgende.
Uiteindelijk leidt al die suiker onvermijdelijk tot maar één ding.
Als dank voor het gratis eten laat hij een cadeautje achter.
Mest voor de plant.
Nu nog een middagbuitje...
...en de poep van de toepaja wordt in de kom van de plant gespoeld.
Zonder deze nitraten kan de plant niet overleven.
De zoektocht naar deze stoffen bracht sommige bekerplanten op een sinister pad.
De Nepenthes gracilis...
...trekt mieren aan naar de onderkant van zijn deksel met druppels nectar.
Maar wat geven de mieren als dank?
Dat is een verhaal dat ook afhangt van regen.
Door de kracht van de regendruppels kunnen de mieren zich niet vasthouden.
De enige springplankval van de plantenwereld.
Deze bekerplant eet mierenlichamen.
Alle bekerplanten hebben dieren nodig om te overleven...
...en één doet zelfs zaken met een vleermuis.
Deze vleermuis vindt Nepenthes hemsleyana-bekerplanten...
...doordat de brede achterwand zijn ultrasone geluid weerkaatst.
Hun kokervorm is perfect om in te slapen.
De bekerplant biedt een veilige accommodatie...
...en de plant wordt verrijkt door de uitwerpselen van zijn gast.
Dit soort relaties hebben zich in miljoenen jaren ontwikkeld...
...maar velen kunnen binnen tien jaar zijn verdwenen.
De afgelopen 50 jaar is Borneo meer dan de helft van zijn jungle kwijtgeraakt...
...en het is nog erger...
...bij de buureilanden van de Filipijnen.
Hier is 90% van het primaire regenwoud verdwenen.
In wat over is, schuilt 's werelds zeldzaamste roofvogel.
De machtige apenarend.
Met slechts 400 paar nog in leven...
...is een kuiken op een nest een zeldzame aanblik.
Wetenschappers volgen de moeder sinds ze een jaar oud was.
Nu, 10 jaar oud, is dit haar eerste jong.
Het is vier maanden oud, en al bijna een meter groot...
...en krijgt steeds meer zelfvertrouwen.
Maar, moeder helpt graag nog een handje.
Het jong is veeleisend.
Ze verwacht regelmatig voedsel...
...maar net als een driftige peuter wil ze niet worden geholpen bij het eten.
Ze is al net zo groot als haar vader...
...en te groot om ruzie mee te maken.
Maar als dit jong haar volgende stappen wil maken...
...is het tijd om wat strenger te zijn.
Vanaf nu wordt ze minder vaak bezocht.
De ouders komen af en toe langs met eten...
...maar een kleine vleerhond is niets om opgewonden van te raken.
Het is verwarrend...
...als je ouders ineens niet meer zo vaak langskomen als vroeger.
Elke dag roept ze...
...maar niemand let op haar.
Ze heeft honger...
...en er zijn alleen wat restjes.
Tijd om een echte arend te worden.
Fladderen maakt de vechtspieren in haar twee meter brede vleugels sterker.
Vleugels die gebruikt gaan worden om haar grote buit te dragen.
Maar die vaardigheid laat nog even op zich wachten.
Tot nu toe is ze nooit buiten haar veilige nest geweest.
En terecht.
Het is een val van 70 meter naar de bosgrond.
Een val zou fataal zijn.
Een spannend moment, maar ze moet doorzetten.
Op dit moment is ze een en al tenen en klauwen.
Windvlagen helpen niet terwijl ze balanceert op grote hoogte...
...en de dagelijkse stortbuien maken het ook niet makkelijker.
Elke dag wordt ze wat sterker en zelfverzekerder.
Dan komt de dag dat vertrouwen en kunnen hand in hand gaan.
Het moment om naar de hemel te rijken.
Haar allereerste vlucht uit haar nest.
Het zal nog bijna een jaar duren voor ze helemaal onafhankelijk is.
Dan hangt haar overleving af van het vinden van een territorium...
...met grote stukken ongerepte jungle.
In het gefragmenteerde Filipijnse bos...
...is er gewoon te weinig prooi voor een enorme arend.
Maar er is één jungle waarvan het formaat nog steeds legendarisch is.
Het Amazonebekken is meer dan 3000 kilometer in doorsnee...
...en het thuis van de helft van het overgebleven regenwoud op onze planeet.
Maar er zijn uitdagingen voor de bewoners van de Amazone.
Bosduivels...
...bekijken een zoutsteen.
Zo ver weg van de zee is zout schaars...
...dus een zoutsteen bezoeken is essentieel.
Maar eerst moeten ze zeker weten dat er geen roofdieren in de buurt zijn.
Een ongevaarlijke agoeti is een goed teken.
Alleen hiervoor zet een bosduivel voet op de grond.
En als je met je hoofd in een gat zit...
...zet je beter iemand op de uitkijk.
Apen kunnen niet overleven zonder deze mineralen...
...en roofdieren weten dat.
Een waarschuwing van de uitkijk.
En geen vals alarm.
Een jaguar.
Zeldzaam, maar het beste roofdier van de Amazone.
Als hij weg is, komen de apen terug...
...maar het is een risico.
Niemand weet wanneer hij weer terug komt.
En niet alleen bosduivels moeten hun angst soms opzij zetten.
In de Amazone is een zoutsteen als een oase in de woestijn.
Geluiden kunnen vriend of vijand zijn, je moet altijd klaar zijn om te vluchten.
Een vals alarm.
Opnieuw de ongevaarlijke agoeti.
In de Amazone kent elke dierengroep meer soorten dan waar dan ook.
Dat geldt ook voor kikkers.
Men denkt dat er meer dan duizend soorten kikkers zijn...
...en er worden nog steeds nieuwe ontdekt.
Kikkers zijn een indicatie voor een gezond bos...
...maar de belangrijkste bewoners zijn de kleinste bewoners van de jungle.
Men denkt dat er meer dan twee miljoen soorten insecten zijn in de Amazone.
Dit is de meest voorkomende.
Een kolonie van bladsnijdersmieren kan miljoenen mieren bevatten.
Elke kolonie is een super-organisme met een collectieve functie.
Het verzamelen van bladeren en die meenemen naar hun ondergrondse nesten.
Binnen het territorium van een kolonie...
...zal één vijfde van alle nieuwe plantgroei worden geoogst door de mieren.
Terwijl ze de bladeren snijden met hun onderkaken...
...produceren ze een hoogfrequente vibratie die het blad doet verstijven...
...wat snijden makkelijker maakt.
Als ze samenwerken hebben ze een boom kaal binnen 24 uur.
De kunst is het blad vast te houden als je valt.
Makkelijker gezegd dan gedaan.
Maar je kan beter niet terugkomen met lege handen.
Een blasnijdersmierenkolonie is als een enorme herbivoor...
...niet heel anders dan de olifant in Congo.
En hun impact op het ecosysteem is net zo belangrijk.
De mieren volgen geursporen terug naar het nest...
...wegduikend voor onverwachte obstakels.
Maar om de efficiëntie te vergroten, houden ze hun paden schoon.
Een bladsnijdersmierennest kan tot acht meter diep gaan...
...en kan duizenden met elkaar verbonden kamers hebben.
De werkers dragen de vers geoogste bladeren...
...naar speciale kamers om te verwerken.
De bladeren zijn geen voedsel, maar worden gebruikt om schimmels te maken...
...die ze voeren aan hun larven.
Het succes van de kolonie hangt af van het ziektevrij houden van de tuinen.
De mieren werken dus samen met bacteriën die ziektekiemen aanpakken...
...die hun kostbare schimmels kunnen vernietigen.
Wetenschappers denken...
...dat deze bacteriën nieuwe oplossingen voor menselijke ziektes kunnen bieden.
Maar hoe succesvol de mieren ook zijn...
...de diversiteit van het regenwoud vereist dat niet één soort...
...de overhand krijgt.
Hier krijgen de mieren niet hun zin.
Deze gedraagt zich vreemd.
Hij lijkt naar boven te willen klimmen...
...en is al meters boven de bosgrond.
Iets neemt zijn beweging over...
...alsof hij een marionet aan touwtjes is.
Nog één laatste akte, de mier heeft geen keuze.
Het moet een plek vinden om zich vast te bijten aan de vegetatie.
Met de mier in een doodsgreep...
...komt de parasitaire schimmel, cordyceps, uit zijn lijf.
Uiteindelijk barst het lichaam van de schimmel uit zijn hoofd.
Vanuit deze bolvormige container zullen sporen de lucht in worden geblazen...
...waar ze meer mierenslachtoffers zullen maken.
Maar niet alleen mieren.
Vele anderen worden geïnfecteerd door de cordyceps-schimmel.
Hoe meer er zijn van een soort...
...hoe groter de kans dat ze slachtoffer worden van de dodelijke schimmel.
Dit soort evenwicht zorgt ervoor dat geen enkele soort domineert...
...en het beschermt de ongelooflijke diversiteit van de jungle.
Maar nu neemt de diversiteit van de regenwouden alarmerend snel af...
...en dat komt door ons.
We hebben ondertussen 27 miljoen hectare jungle vervangen...
...door één boomsoort.
Dit is de oliepalm...
...een van de productiefste gewassen ter wereld.
Maar deze monocultuur...
...ondersteunt slechts een fractie van de diversiteit van de regenwouden...
...en veel dieren dreigen uit te sterven.
In de moerasbossen van Noord-Sumatra, in Indonesië...
...loopt de tijd ten einde voor een van onze meest verwante voorouders.
De orang-oetans.
Een baby-orang-oetan heeft meer dan 10 jaar nodig om onafhankelijk te worden.
Het moet alles leren van zijn moeder.
Hoe je de afstand tussen bomen overbrugt.
Om te overleven moet elke orang-oetan...
...zijn stukje bos perfect kennen.
Wetenschappers hebben dit paar Ellie en Eden genoemd.
Ellie is 18 jaar oud...
...en Eden, haar eerste baby, is drie.
Op dit moment, heeft hij wat aanmoediging nodig.
Net als alle orang-oetans...
...heeft Ellie een kaart van de omgeving in haar hoofd...
....inclusief de plek van elke vruchtdragende boom.
Eden moet dit ook leren...
...maar nu moet hij eerst kijken naar alles wat zijn moeder doet...
...niet alleen leren wat eetbaar is, maar ook hoe je het eet.
Elke dag is een nieuwe les voor Eden.
Hier zijn mieren een groot deel van het menu, ze vangen is een vaardigheid.
Als ze eenmaal in Ellies vacht zitten, zijn ze makkelijk te pakken.
Kleine Eden moet vooral kijken en leren.
Edens neefje, Louis, heeft meer ervaring.
Hij is 4 jaar ouder...
...en kan zich makkelijk door de takken bewegen.
Het duurde een paar jaar dat onder de knie te krijgen...
...en hij wil er duidelijk mee pronken.
De boomtoppen overwinnen is slechts fase één in de training van orang-oetangs.
Om te overleven moet Louis meer leren.
Veel meer.
Zijn moeder, Lisa, heeft een rottende boomstam gevonden...
...met veel mieren.
Maar deze mieren-buitenkans vraagt meer kennis.
Om ze te pakken moet Lisa stukken afbreken.
Op zijn leeftijd moet Louis meer doen dan kijken.
Hij moet het nadoen.
Geen slechte poging.
Maar met 7 jaar, moet hij zich de kunst van het mieren vangen nog eigen maken.
Louis moet nog veel leren.
Pluto daarentegen is al lang geleden afgestudeerd.
Dertig jaar oud en bijna 100 kilogram...
...hij is de koning van de jungle.
Zijn wangflappen zijn een teken van macht...
...voor Louis iets om naartoe te werken.
Pluto zoekt continue naar eten...
...en hij ziet net een veelbelovende kans.
Deze wespen betekenen maar één ding voor hem.
Smakelijke larven.
Om ze te bemachtigen gebruikt hij het liefst een slaan-en-pakkentechniek.
Zijn dikke vacht beschermt hem tegen de meeste boze wespen...
...maar de beloning is een paar steken waard.
Louis blijft op afstand.
Hij moet veel groter en hariger zijn...
...voor hij het gevecht met wespen aangaat.
Maar er is één truc waar je soms wel je halve leven over doet om te leren.
De moeder van Louis, Lisa, heeft geleerd gereedschap te maken van stokjes...
...om insecten eruit te peuteren.
De orang-oetans hier...
...zijn de enige ter wereld die dit hebben ontdekt.
Louis moet het ook leren...
...maar het kan nog wel acht jaar duren voor hij zo goed is als zijn moeder.
Deze lange opleiding maakt orang-oetans...
...bijzonder kwetsbaar voor veranderingen in hun bos.
Geschat wordt dat we 100 orang-oetans per week verliezen...
...door menselijk handelen.
De generatie van Louis en Eden kan de laatste generatie wilde orang-oetans zijn.
Toen Pluto zo jong was, reikte zijn jungle tot aan de horizon.
Nu niet meer.
In de afgelopen 40 jaar...
...is de ongerepte laaglandjungle waar orang-oetans leven...
...afgenomen met een verbijsterende 75%.
Over de hele wereld verliezen we tropisch bos...
...met bijna 15 miljoen hectare per jaar...
...en daarmee ook de schat aan diversiteit die er woont.
Jungles vangen en bewaren meer koolstof dan welke leefomgeving op land.
Ze verkoelen onze planeet...
...voorzien in voedsel en medicijnen.
Wij zijn dit aan het verspelen.
Kijk op ourplanet.com...
...om te ontdekken wat we moeten doen om onze jungles te beschermen.
Ondertiteld door: Linda van der Logt-Choufoer