NETFLIX — ORYGINALNY SERIAL DOKUMENTALNY
Zaledwie 50 lat temu
wyruszyliśmy wreszcie na Księżyc.
Po raz pierwszy mogliśmy podziwiać z dala własną planetę.
Od tamtego dnia ludzka populacja ponad dwukrotnie zwiększyła swoją liczebność.
Serial ten przedstawia ocalałe cuda natury,
odkrywając to, co musimy chronić,
aby zapewnić przetrwanie ludzkości i przyrodzie.
Oto las tropikalny.
Las deszczowy.
Najbogatsze siedlisko na Ziemi.
Nie wiadomo dokładnie, ile żyje tutaj gatunków.
Na pewno są ich miliony.
Co tydzień odkrywa się nowe.
O niektórych, jak o tej panterze mglistej, wciąż nie wiemy zupełnie nic.
Choć dżungle pokrywają zaledwie siedem procent lądów,
mają ogromny wpływ na zdrowie naszej planety.
DŻUNGLE
W sercu Afryki leży Kotlina Konga.
Porasta ją najmłodszy las deszczowy na planecie, liczący zaledwie 18 000 lat.
W żadnej innej dżungli nie znajdziemy tylu dużych zwierząt.
Rodzina goryli nizinnych.
Dowodzi nimi ten srebrnogrzbiety, dominujący samiec.
Goryl waży dwa razy tyle, co dorównujący mu wzrostem człowiek.
To od niego zależy przetrwanie jego rodziny.
Jako ich opiekun musi wypatrywać zagrożeń.
Inny samiec mógłby go obalić i doprowadzić do rozpadu rodziny.
Jednak nad jednym zagrożeniem goryl nie jest w stanie zapanować.
W ciągu ostatnich 20 lat
kłusownicy wybili połowę populacji kongijskich goryli.
Jego gatunek jest obecnie krytycznie zagrożony.
To tylko słoń leśny. Goryl nie ma się czego bać.
Jednak słoń także ma powody, by obawiać się kłusowników.
Jego długie, proste ciosy są jeszcze cenniejsze
niż ciosy jego kuzynów z sawanny.
Słoń kroczy ścieżkami wydeptanymi przez jego przodków.
Szuka pożywienia.
Podobnie jak słoń, goryl i jego rodzina przemierzają dziennie kilka kilometrów,
poszukując owoców i nasion.
Goryle i słonie są tu ogrodnikami.
Rozsiewają nasiona.
Wiele z tutejszych drzew
zawdzięcza tym dużym zwierzętom swoje istnienie.
Tutaj wszystkie drogi prowadzą do Mbeli Bai.
Takie otwarte przestrzenie występują wyłącznie w kongijskich dżunglach.
W całym lesie jest ich ponad sto.
Polany nazywane bai przyciągają wielu mieszkańców dżungli.
Srebrnogrzbiety ostrożnie prowadzi pozostałych.
Jego rodzina podąża za nim.
Goryle chcą się pożywić wodnymi roślinami zawierającymi sól,
minerał, którego brakuje w innych częściach lasu,
potrzebny zwierzętom do przeżycia.
Słonie wykopują sole z błota, używając swoich trąb.
Piją też wodę wzbogaconą w minerały.
Srebrnogrzbiety i jego rodzina nie są tu jedynymi gorylami.
Przychodzi tu niemal 200 przedstawicieli ich gatunku.
A także ponad 530 słoni.
To dowód na wielkie znaczenie Mbeli.
Bai odgrywają w życiu słoni jeszcze jedną ważną rolę.
Przez większość życia
zwierzęta te przemierzają las samotnie.
Tylko tutaj mogą spotkać innych przedstawicieli gatunku.
W przeciwieństwie do innych kongijskich bai, to znajduje się pod ścisłą ochroną.
Zwierzęta kryją się tu przed kłusownikami.
Gdy stąd odchodzą, znów narażają się na niebezpieczeństwo.
Ponieważ to duże zwierzęta rozsiewają nasiona roślin,
ich wymieranie może być tragiczne w skutkach
dla drugiego pod względem wielkości lasu deszczowego na Ziemi.
Choć wszystkie dżungle wyglądają podobnie, w każdej z nich żyją wyjątkowe istoty.
Nowa Gwinea jest największą pokrytą dżunglą wyspą.
Ponad połowa żyjących tu roślin i zwierząt
nie występuje w żadnym innym miejscu na świecie.
Burzliwa geologiczna przeszłość tej wielkiej wyspy
ukształtowała niezwykły krajobraz, pełen gór i dolin.
Proces ten odizolował wiele gatunków.
Dzięki temu zwierzęta Nowej Gwinei przybrały niezwykłe postaci.
Samiec czarownika, ptaka z rodziny cudowronków,
jako jedyny na świecie wykształcił tak nietypowe pióra.
Łaskocze nimi twarz potencjalnej partnerki.
Cudowronki dzielące wspólnego przodka
wyewoluowały do 40 różnych gatunków.
W każdym zakątku wyspy żyje wyjątkowy rodzaj rajskiego ptaka.
Oto długoogon większy z górzystych terenów Nowej Gwinei.
Potrafi on przybierać niesamowite kształty.
Każdy samiec cudowronka ma własny sposób na wabienie samic.
Trudno o bardziej niezwykły pokaz,
niż ten, który rozegra się na tej scenie.
Jej właściciel, sześciopiór czarny, ma sporo pracy do wykonania.
Każdego ranka oczyszcza swój teren z opadłych nocą śmieci.
Bez tego nie zdoła zwabić partnerki.
Samice odwiedzają tylko najczystsze posiadłości.
Jeden niesforny liść może pogrzebać szanse kawalera.
Doskonale.
Pedantyzm popłaca.
Samica wpadła na inspekcję.
Pora jej zaimponować.
Łatwo nie będzie.
Samice są wybredne.
Choreografia sześciopióra musi być doskonała.
Najpierw ukłon.
A teraz żółty błysk niebieskiego oka.
Na razie idzie mu świetnie.
To się nazywa technika!
Piękna praca stóp.
Wirujący derwisz.
Potrząsanie piórami... i obrót.
Nastroszone pióra na głowie i drżące skrzydła samicy dobrze wróżą.
Finezyjne ruchy wyglądają świetnie z każdego miejsca,
ale popisowy numer
w pełni doceni tylko siedząca na gałęzi partnerka.
Uwaga...
Oto i one! Mieniące się pióra na gardle.
Zachwyt samicy rośnie.
Występ zakończył się sukcesem.
Adorator został przyjęty.
Izolacja Nowej Gwinei zrodziła niezwykłą różnorodność fauny.
Jednak to wiek lasu ma największy wpływ
na bogactwo żyjących w nim istot.
Dżungle Borneo w południowo-wschodniej Azji
rosną tu od niemal 130 milionów lat.
To najstarsze dżungle świata.
Ten wapienny szczyt w górach Borneo
powstał pod powierzchnią morza.
Czas i deszcz stopniowo kształtowały dżunglę
na 40-metrowych wieżach.
Sędziwy wiek dżungli porastającej wyspę znajduje swoje odbicie
w jednym z najstarszych drapieżców na Ziemi.
Oto pazurnica.
Na wilgotnym poszyciu leśnym czuje się jak w domu.
Pazurnice żyją tu od czasów dinozaurów.
Nie uległy praktycznie żadnym zmianom.
Pazurnica wyczuwa swoją zdobycz przy pomocy wibracji i dotyku.
Brakuje jej szybkości.
Jak więc złapie zwinnego owada?
Zwierzę wykorzystuje nieprawdopodobną broń.
Pistolety klejowe.
Lepka maź natychmiast twardnieje,
unieruchamiając pechowego owada.
Pazurnica wstrzykuje karaluchowi substancję trawiącą,
a następnie wysysa jego wnętrzności.
Wysoka wilgotność poszycia sprzyja nie tylko pazurnicom.
Zapewnia idealne środowisko także grzybom.
W pradawnych dżunglach Borneo rośnie wiele ich gatunków.
Rozkładając martwą materię,
śluzowce i grzyby przetwarzają rzadkie składniki odżywcze.
Czas zapewnił dżunglom Borneo bogactwo i różnorodność.
Na zaledwie kilku hektarach lasu
rośnie więcej gatunków roślin niż w całej Europie.
Niektóre z nich należą do najbardziej wyspecjalizowanych na świecie.
W kilka tygodni
rosnące końcówki przybierają formę dzbanów.
W Borneo występuje 39 gatunków dzbaneczników.
Większość z nich znajdziemy tylko tutaj.
Dzbaneczniki zdobywają składniki odżywcze, wykorzystując zwierzęta.
Często robią to w zaskakujący sposób.
Oto tupaja górska, gatunek żyjący wyłącznie na Borneo.
Każdego ranka tupaja odwiedza pobliskie dzbaneczniki.
Pożywia się słodkim roztworem
wydzielanym przez włoski na wieku dzbana.
Po osuszeniu jednego wieka przenosi się do następnego...
I kolejnego.
Przyjęcie takiej ilości cukru może się skończyć tylko w jeden sposób.
W zamian za pożywienie tupaja zostawia po sobie prezent.
Nawóz dla rośliny.
Potrzeba jeszcze tylko popołudniowego deszczu,
który spłucze odchody na dno dzbana.
Roślina nie przetrwałaby bez tych dodatkowych azotanów.
Niektóre dzbaneczniki korzystają z mrożących krew w żyłach metod.
Dzbanecznik smukły
zwabia na swoje wieko mrówki, używając kropel słodkiego nektaru.
Czym odwdzięczają się mrówki?
Wynik tej transakcji także uzależniony jest od deszczu.
Siła spadających kropel
nie pozwala mrówkom utrzymać się na wieku dzbana.
To jedyna taka pułapka w świecie roślin.
Ten dzbanecznik żywi się mrówkami.
Wszystkie dzbaneczniki polegają na zwierzętach.
Jeden z nich dogadał się nawet z nietoperzem.
Wełniaczek odnajduje, dzbanecznik hemsleyana,
ponieważ tylna ściana rośliny odbija ultradźwięki nietoperza.
Podłużne dzbany doskonale nadają się na schronienie.
Nietoperz zdobywa wygodną kwaterę,
w zamian nawożąc roślinę swoimi odchodami.
Podobne relacje tworzyły się przez miliony lat,
jednak mogą zniknąć w zaledwie dekadę.
W ciągu ostatnich 50 lat Borneo straciło ponad 50% swojej dżungli.
Na sąsiednich Filipinach sprawy mają się jeszcze gorzej.
Powierzchnia tutejszych lasów deszczowych zmniejszyła się o 90%.
Ocalała dżungla jest ostatnim azylem najrzadszych ptaków drapieżnych świata.
Potężnych małpożerów.
Pozostało zaledwie 400 par tych ptaków,
więc widok pisklęcia w gnieździe należy do bardzo rzadkich.
Naukowcy śledzą jego matkę, odkąd ukończyła rok.
Dziesięcioletnia dziś samica wychowuje swoje pierwsze pisklę.
Czteromiesięczna samica mierzy już niemal metr
i ma coraz więcej pewności siebie.
Mimo to matka wciąż lubi jej pomagać.
Pisklę jest bardzo wymagające.
Domaga się regularnego dokarmiania,
jednak, niczym grymaszące dziecko, nie chce pomocy przy jedzeniu.
Rozmiarami dorównuje już ojcu.
To zniechęca go do dyskusji.
Ojciec wie jednak, że tylko twarde wychowanie
pozwoli córce się uniezależnić.
Od teraz będzie ją odwiedzał znacznie rzadziej.
Rodzice podrzucają jej czasem coś na ząb.
Trudno jednak nazwać ucztą niewielkiego nietoperza.
Nietrudno o poczucie zagubienia, gdy rodzice przestają nas odwiedzać.
Pisklę wzywa rodziców...
ale nikt nie zwraca na to uwagi.
Samica jest głodna.
Zostały jej same resztki.
Pora zasłużyć na miano jastrzębia.
Machanie wzmacnia mięśnie dwumetrowych skrzydeł.
Skrzydła te będą musiały unieść ciężką zdobycz samicy.
Choć na opanowanie tej umiejętności przyjdzie jeszcze czas.
Do tej pory samica nie opuszczała bezpiecznego gniazda.
Nic dziwnego.
Od ziemi dzieli ją 70 metrów.
Upadek byłby zabójczy.
Samica wyraźnie się stresuje, ale musi doprowadzić sprawę do końca.
Tylko szpony ratują ją przed upadkiem.
Nagłe powiewy wiatru nie ułatwiają śmiertelnie niebezpiecznych akrobacji.
Codzienne ulewy również dają się jej we znaki.
Każdego dnia samica nabiera siły i śmiałości.
Pewnego dnia jej umiejętności dorównują pewności siebie.
Pora sięgnąć chmur.
To jej pierwszy lot na inne drzewo.
Minie niemal rok, nim samica całkowicie się uniezależni.
Wtedy jej przetrwanie będzie zależało od znalezienia terenów
porośniętych wielką, nieskalaną dżunglą.
W podzielonym filipińskim lesie
brakuje pożywienia dla wielkich jastrzębi.
Istnieje jednak dżungla, której rozmiary wciąż zachwycają.
Dorzecze Amazonki rozciąga się na długości 3000 kilometrów.
Rośnie tu połowa ocalałych lasów deszczowych naszej planety.
Mieszkańcy głębokiej dżungli muszą się jednak mierzyć z wieloma wyzwaniami.
Czepiaki czarne...
mają na oku lizawkę.
W takiej odległości od morza zwierzętom brakuje soli.
Czepiaki muszą więc odwiedzać miejsca, w których ją znajdą.
Wcześniej muszą sprawdzić, czy w pobliżu nie czai się drapieżnik.
Niegroźne aguti. To dobry znak.
To jedyny moment, w którym czepiak schodzi na ziemię.
Przed zajrzeniem do dziury
trzeba postawić kogoś na straży.
Małpy potrzebują tych minerałów do życia.
Drapieżcy o tym wiedzą.
Czujka informuje o zagrożeniu.
To nie był fałszywy alarm.
Jaguar.
Choć nie widuje się go często, to główny drapieżca Amazonii.
Gdy jaguar znika, małpy wracają po sól.
Wciąż ryzykują.
Nie wiadomo, kiedy wróci drapieżnik.
Nie tylko czepiaki muszą zapomnieć o strachu, gdy zachodzi potrzeba.
W Amazonii lizawki można porównać do oazy na pustyni.
Każdy szmer może nieść zagrożenie.
Zwierzęta muszą być gotowe do ucieczki.
Fałszywy alarm.
To znowu nieszkodliwe aguti.
W Amazonii w ramach jednego rodzaju występuje wiele gatunków zwierząt.
Dotyczy to również żab.
Uważa się, że występuje tutaj ponad tysiąc gatunków.
Wciąż odkrywa się nowe.
Obecność żab świadczy o zdrowiu lasu.
Jednak to najmniejsze istoty są najważniejszymi mieszkańcami dżungli.
Uważa się, że w Amazonii żyją ponad dwa miliony gatunków owadów.
Oto najliczniejszy z nich.
Kolonia mrówek może liczyć miliony osobników.
Każda kolonia jest superorganizmem wykonującym jedno zadanie:
zbieranie liści i przenoszenie ich do podziemnych gniazd.
Na terytorium kolonii
mrówki zbiorą nawet jedną piątą wszystkich liści.
Owady tną liście swoimi żuchwami,
wytwarzając wibracje o wysokiej częstotliwości, które usztywniają liść
i ułatwiają pracę.
Współpracujące mrówki potrafią w 24 godziny ogołocić całe drzewo.
Najważniejsze, by podczas upadku trzymać się liścia.
To wcale nie takie proste.
Lepiej nie wracać do gniazda z pustymi odnóżami.
Kolonia mrówek przypomina megaroślinożercę,
takiego jak kongijski słoń.
Jej wpływ na ekosystem jest równie wielki.
Mrówki wracają do gniazda po ścieżkach zapachowych.
Omijają niespodziewane przeszkody.
Aby praca szła sprawniej, oczyszczają swoje ścieżki ze śmieci.
Gniazdo mrówek może mieć nawet osiem metrów głębokości
i składać się z tysięcy połączonych komór.
Robotnice przynoszą świeżo zebrane liście
do obróbki w specjalnych pomieszczeniach.
Liście nie są pokarmem mrówek. Wyrosną na nich grzyby,
którymi pożywią się larwy.
Powodzenie kolonii zależy od zdrowia hodowli.
Mrówki połączyły więc siły z bakteriami, które pomagają im kontrolować patogeny
zagrażające ich cennym grzybom.
Naukowcy uważają,
że owe bakterie mogą okazać się przydatne w walce z chorobami ludzi.
Choć mrówki doskonale sobie radzą,
różnorodność lasu deszczowego zależy od równowagi pomiędzy gatunkami.
Mrówki wcale tu nie rządzą.
Ta zachowuje się dziwnie.
Coś zmusza ją do wspinaczki.
Jest już kilka metrów nad ziemią.
Coś zapanowało nad jej ruchami.
Przypomina marionetkę zdaną na łaskę lalkarza.
Mrówka nie ma żadnego wyboru. Musi wykonać ostatnią czynność.
Odnajduje miejsce, w które może się wgryźć, wczepiając się w roślinę.
Gdy mrówka tkwi już w śmiertelnym potrzasku,
pasożytniczy grzyb, Cordyceps, wydostaje się z jej ciała.
W końcu z głowy owada wyrasta karpofor.
Zarodniki z kulistej zarodni zostaną rozniesione przez wiatr
i zaatakują kolejne ofiary.
Nie będą to tylko mrówki.
Wiele innych gatunków zostaje zarażonych grzybem Cordyceps.
Im bardziej liczny gatunek,
tym większe ma szanse na to, by paść ofiarą zabójczego grzyba.
Podobne mechanizmy równowagi zapobiegają dominacji jednego gatunku.
W ten sposób dżungla chroni swoją niezwykłą różnorodność.
Obecnie różnorodność lasów deszczowych
zmniejsza się w zatrważającym tempie.
To nasza wina.
Niemal 27 milionów hektarów dziewiczej dżungli zastąpiliśmy
jednym gatunkiem drzewa.
Oto palma oleista,
jedna z najbardziej wydajnych roślin uprawnych.
Takie monokultury
zapewniają przetrwanie jedynie ułamkowi istot żyjących w lasach deszczowych.
Powoduje to wymieranie wielu gatunków zwierząt.
W bagiennych lasach północnej Sumatry, w Indonezji,
w niebezpieczeństwie znalazł się jeden z naszych najbliższych przodków.
Orangutan.
Mały orangutan uniezależnia się dopiero po ukończeniu dziesięciu lat.
Wszystkiego musi się nauczyć od matki.
Na przykład przeskakiwania z drzewa na drzewo.
Jeśli orangutany mają przetrwać,
muszą poznać każdy zakątek lasu.
Naukowcy nazwali tę parę Ellie i Eden.
Ellie ma 18 lat,
a Eden, jej pierwsze dziecko – trzy.
W tej chwili Eden potrzebuje małej zachęty.
Jak inne orangutany,
Ellie ma w głowie mapę swojego otoczenia.
Znajdują się na niej wszystkie owocujące drzewa.
Eden też będzie potrzebował tej wiedzy,
ale na razie musi bacznie obserwować matkę.
Dowie się, co jest jadalne i w jaki sposób to jeść.
Każdego dnia Eden uczy się czegoś nowego.
Mrówki są ważną częścią diety orangutanów. Istnieje specjalny sposób ich zbierania.
Najłatwiej łapie się owady zaplątane w futro.
Mały Eden cały swój czas poświęca na obserwację i naukę.
Jego kuzyn, Louis, ma już więcej doświadczenia.
Jest o cztery lata starszy
i z łatwością przeskakuje między gałęziami.
Długo nad tym pracował.
Widać, że lubi się popisywać swoimi umiejętnościami.
Wspinaczka na wysokie drzewa to dopiero pierwszy poziom wtajemniczenia.
Louis musi się nauczyć jeszcze innych rzeczy.
Wielu innych.
Jego matka, Lisa, znalazła przegniły pień drzewa,
a w nim – masę mrówek.
Pożywianie się nimi wymaga specjalnych umiejętności.
Lisa wydobywa mrówki, odłamując kawałki pnia.
Louis jest już za stary na to, by tylko ją obserwować.
Musi ją naśladować.
Nieźle mu idzie.
Minie jednak jeszcze sporo czasu, nim siedmiolatek osiągnie mistrzowski poziom.
Wiele jeszcze przed nim.
Pluto już dawno ukończył swoją edukację.
Ważący niemal sto kilogramów trzydziestolatek
jest królem tej dżungli.
Fałdy na jego policzkach są symbolem władzy.
Louis może kiedyś zająć jego miejsce.
Pluto wciąż poszukuje jedzenia.
Właśnie dojrzał coś obiecującego.
Te osy kojarzą mu się tylko z jednym.
Pyszną przekąską.
Aby je zdobyć, nie przebiera w środkach.
Jego gęste futro chroni go przed większością rozwścieczonych os,
jednak kilka użądleń to niewielka cena za przysmak.
Louis woli patrzeć z daleka.
Jest za mały i nie dość włochaty
na potyczkę z osami.
A oto sztuczka, której opanowanie może zająć orangutanowi pół życia.
Matka Louisa, Lisa, nauczyła się robić narzędzia z patyków,
którymi wydłubuje owady.
Tutejsze orangutany
jako jedyne na świecie odkryły tę technikę.
Louis także musi się jej nauczyć,
ale pewnie opanuje ją nie wcześniej, niż za osiem lat.
Długi czas nauki sprawił, że orangutany
stały się wyjątkowo bezradne w obliczu zmian zachodzących w lesie.
Szacuje się, że co tydzień w wyniku ludzkiej działalności
tracimy sto orangutanów.
Louis i Eden mogą być przedstawicielami ostatniego pokolenia dzikich orangutanów.
Gdy Pluto był w ich wieku, dżungla sięgała aż po horyzont.
Te czasy minęły.
W ciągu ostatnich czterech dekad
dziewicza nizinna dżungla, od której zależy przetrwanie orangutanów
skurczyła się o oszałamiające 75%.
Na całym świecie tracimy lasy tropikalne
w tempie niemal 15 milionów hektarów rocznie.
Wraz z nimi tracimy skarbiec różnorodnej dzikiej natury.
Dżungle magazynują więcej dwutlenku węgla niż jakiekolwiek inne lądowe środowisko.
Ochładzają naszą planetę,
dostarczają pożywienia i leków.
Tracąc je, bardzo ryzykujemy.
Na stronie ourplanet.com
dowiesz się, w jaki sposób możemy chronić nasze dżungle.