1
00:00:06,923 --> 00:00:11,094
NETFLIX ORİJİNAL BELGESEL DİZİSİ

2
00:00:20,645 --> 00:00:22,772
Sadece 50 yıl önce

3
00:00:23,440 --> 00:00:26,276
sonunda aya gitmeye cesaret ettik.

4
00:00:40,331 --> 00:00:45,795
İlk defa dönüp kendi gezegenimize baktık.

5
00:00:53,344 --> 00:00:58,683
İnsan nüfusu o zamandan beri
ikiye katlandı.

6
00:01:04,189 --> 00:01:08,610
Bu diziyle, geride kalan
doğa harikalarına göz atacak

7
00:01:09,569 --> 00:01:12,280
ve insanlarla doğanın gelişimi için

8
00:01:12,655 --> 00:01:16,868
korumamız gerekenleri ortaya çıkaracağız.

9
00:01:34,552 --> 00:01:36,805
Burası tropikal bir orman.

10
00:01:38,181 --> 00:01:39,599
Bir yağmur ormanı.

11
00:01:40,141 --> 00:01:42,477
Dünya üzerindeki en zengin yaşam alanı.

12
00:01:44,771 --> 00:01:49,400
Yağmur ormanlarının tam olarak kaç canlı
türüne ev sahipliği yaptığı bilinmiyor

13
00:01:49,567 --> 00:01:51,569
ancak bu sayı milyonlara ulaşıyor.

14
00:01:52,779 --> 00:01:55,031
Ve her hafta yeni türler keşfediliyor.

15
00:02:00,578 --> 00:02:05,416
Bu dumanlı pars gibi, hakkında neredeyse
hiçbir şey bilmediğimiz türler bulunuyor.

16
00:02:15,677 --> 00:02:19,514
Yağmur ormanları, karaların
sadece yüzde yedisini kaplasalar da

17
00:02:19,597 --> 00:02:23,726
gezegenin sağlığı konusunda
hayati bir rol oynuyorlar.

18
00:02:26,146 --> 00:02:33,069
YAĞMUR ORMANLARI

19
00:02:42,203 --> 00:02:45,456
Kongo, Afrika'nın göbeğinde yer alıyor.

20
00:02:49,460 --> 00:02:53,923
Sadece 18.000 yaşında olan,
gezegenimizin bu en genç yağmur ormanı

21
00:02:54,465 --> 00:02:58,303
diğer ormanlara göre, içinde
daha fazla büyük hayvan barındırıyor.

22
00:03:17,488 --> 00:03:19,949
Batı Afrika düzlük gorili ailesi.

23
00:03:24,037 --> 00:03:27,165
Bu gümüş sırtlı erkek goril
onlara önderlik ediyor.

24
00:03:33,046 --> 00:03:36,049
İnsanlarla aynı boyda
ancak iki katı ağırlığa sahip.

25
00:03:37,634 --> 00:03:40,220
Ailesi, hayatta kalmak için ona güveniyor.

26
00:03:44,224 --> 00:03:47,602
Onların koruyucusu olarak
tehlikeye karşı gözcülük etmeli.

27
00:03:57,153 --> 00:04:01,115
Rakip olan başka bir erkek gasbederek
ailesini parçalayabilir.

28
00:04:04,077 --> 00:04:07,705
Ancak kontrol edemediği bir tehdit var.

29
00:04:10,166 --> 00:04:11,584
Son 20 yılda

30
00:04:11,834 --> 00:04:16,089
yapılan yasa dışı avlanmalar,
Kongo'daki goril nüfusunu yarıya indirdi.

31
00:04:29,060 --> 00:04:32,146
Türlerinin nesli tükenmek üzere.

32
00:04:49,080 --> 00:04:53,376
Bu sadece bir orman fili,
gümüş sırtlının endişe etmesine gerek yok.

33
00:05:01,050 --> 00:05:04,887
Ancak filin de kaçak avcılardan
sakınması için bir sebebi var.

34
00:05:08,474 --> 00:05:11,644
Uzun ve düz dişleri,
çayırdaki kuzenlerine göre

35
00:05:11,728 --> 00:05:14,022
daha çok rağbet görüyor.

36
00:05:22,113 --> 00:05:26,326
Ondan önceki nesiller tarafından açılan
yolları takip ederek

37
00:05:26,784 --> 00:05:28,119
yemek arıyor.

38
00:05:34,375 --> 00:05:38,921
Aynı fil gibi, gümüş sırtlının ailesi de
meyve ve tohum aramak için

39
00:05:39,005 --> 00:05:41,007
bir günde kilometrelerce yol alacak.

40
00:05:45,970 --> 00:05:49,599
Goriller ve filler,
bu ormanın bahçıvanları kabul ediliyorlar.

41
00:05:50,558 --> 00:05:52,268
Tohum dağıtıcıları.

42
00:05:54,520 --> 00:05:56,189
Ve buradaki çoğu ağaç,

43
00:05:56,356 --> 00:05:59,233
varlıklarını bu büyük hayvanlara
borçlular.

44
00:06:05,948 --> 00:06:10,703
Buradaki tüm yollar en sonunda
Mbeli Bai'a çıkıyor.

45
00:06:18,419 --> 00:06:22,799
Bunun gibi açık alanlar Kongo'daki
ormanlarda görülen benzersiz bir özellik

46
00:06:23,007 --> 00:06:26,552
ve orman boyunca
yüzden fazla böyle alan bulunuyor.

47
00:06:30,348 --> 00:06:35,269
Bai olarak bilinen bu açıklıklar, ormanda
yaşayan pek çok canlıyı kendine çekiyor.

48
00:06:47,698 --> 00:06:50,743
Gümüş sırtlı dikkatli bir şekilde
yol gösteriyor...

49
00:06:52,537 --> 00:06:54,956
...ancak ailesi hemen arkasından geliyor.

50
00:07:20,064 --> 00:07:24,235
Goriller, hayatta kalmaları için
önemli olan ancak ormanın içinde

51
00:07:24,694 --> 00:07:27,738
zor bulunan bir mineral olan
tuz yönünden zengin

52
00:07:28,364 --> 00:07:30,825
su bitkisinden yemek için
buraya geliyorlar.

53
00:07:43,671 --> 00:07:47,967
Filler, hortumlarını kullanarak
çamurun içinden tuz çıkartıyorlar.

54
00:07:56,225 --> 00:07:59,437
Veya direkt mineral bakımından
zengin suları içiyorlar.

55
00:08:06,444 --> 00:08:09,822
Gümüş sırtlının ailesi
buradaki tek goril topluluğu değil.

56
00:08:11,365 --> 00:08:14,577
Bu bai'ı kullanan yaklaşık 200 goril

57
00:08:15,828 --> 00:08:18,748
ve 530 fil, Mbeli'nin önemini

58
00:08:19,457 --> 00:08:21,876
ortaya koyuyor.

59
00:08:29,175 --> 00:08:33,221
Bai, filler için
başka bir anlam daha ifade ediyor.

60
00:08:37,141 --> 00:08:38,601
Hayatlarının çoğunu

61
00:08:38,768 --> 00:08:42,480
uçsuz bucaksız ormanın içinde
tek başlarına dolanarak geçiren filler

62
00:08:43,064 --> 00:08:46,567
sadece buradayken diğerleriyle
tanışma şansı elde ediyorlar.

63
00:08:55,284 --> 00:08:59,872
Mbeli'nin, Kongo'daki diğer bai'ların
aksine son derece korunaklı oluşu

64
00:08:59,956 --> 00:09:02,708
onu, yasa dışı avlanmaya karşı
bir sığınak hâline getiriyor.

65
00:09:06,629 --> 00:09:10,174
Yalnızca buradan ayrıldıklarında
tehlike tekrar geri dönüyor.

66
00:09:14,011 --> 00:09:16,889
Ve Kongo'nun, ana tohum dağıtıcılarını
kaybetmesi

67
00:09:17,306 --> 00:09:21,352
gezegenimizin ikinci en büyük
yağmur ormanının geleceğine

68
00:09:21,561 --> 00:09:26,232
geniş ölçüde bir darbe vurabilir.

69
00:09:35,700 --> 00:09:37,326
Ormanlar aynı görünseler de

70
00:09:37,660 --> 00:09:40,955
her biri, benzersiz canlılara
ev sahipliği yapıyor.

71
00:09:45,209 --> 00:09:48,754
Dünya'nın ormanla kaplı
en büyük adası olan Yeni Gine'de

72
00:09:49,046 --> 00:09:51,716
bulunan bitki ve hayvanların
yarısından fazlası

73
00:09:51,799 --> 00:09:54,302
Dünya'nın başka hiçbir yerinde bulunmuyor.

74
00:09:58,806 --> 00:10:02,810
Çalkantılı jeolojik geçmişi,
bu geniş adayı

75
00:10:03,144 --> 00:10:06,981
dağlar ve vadilerden oluşan
etkileyici bir şekle soktu.

76
00:10:11,527 --> 00:10:15,197
Bu süreç pek çok türün
diğerlerinden ayrılmasına neden oldu.

77
00:10:18,909 --> 00:10:20,536
Bu şekilde birbirinden ayrılan

78
00:10:20,620 --> 00:10:24,332
Yeni Gine'nin hayvanları da
tamamıyla garip bir hâle büründüler.

79
00:10:27,335 --> 00:10:29,879
Erkek on iki telli cennet kuşu,

80
00:10:30,004 --> 00:10:34,258
müstakbel eşinin yüzünü gıdıklamak için
kuyruğunda bu şekilde bir süsleme

81
00:10:35,551 --> 00:10:39,138
bulunan dünyadaki tek kuş türüdür.

82
00:10:41,974 --> 00:10:43,934
Karga benzeri bir atadan gelen

83
00:10:44,060 --> 00:10:48,356
cennet kuşları 40 farklı türe evrildiler.

84
00:10:50,399 --> 00:10:53,903
Bu adanın her bir köşesinde
bu farklı türleri görmek mümkün.

85
00:10:55,863 --> 00:10:59,659
Karşınızda, Yeni Gine'nin
dağlık bölgelerinde bulunan...

86
00:11:04,038 --> 00:11:08,250
...kuşa benzemeyen şekillere bürünebilen
siyah sivri gagalı cennet kuşu.

87
00:11:16,050 --> 00:11:21,430
Erkek cennet kuşlarının her birinin
kendine has bir dansı bulunuyor

88
00:11:22,431 --> 00:11:24,600
ve bu sahnede yer alan dansın,

89
00:11:24,850 --> 00:11:28,062
aralarındaki en sıra dışı dans
olduğu söylenebilir.

90
00:11:33,359 --> 00:11:37,780
Dansı icra edecek olan batı parotia
cennet kuşunun önce yapacağı işleri var.

91
00:11:41,242 --> 00:11:45,079
Her sabah dans pistini,
gece düşen çalı çırpıdan temizliyor.

92
00:11:50,000 --> 00:11:53,879
Bir dişiyi cezbetmek istiyorsa
bu, hayati öneme sahip olan bir görev.

93
00:11:56,882 --> 00:12:00,177
Dişiler sadece
en derli toplu alanları ziyaret ediyorlar.

94
00:12:03,264 --> 00:12:06,559
O yüzden bir yaprak bile
şansını yok edebilir.

95
00:12:16,861 --> 00:12:17,695
Mükemmel.

96
00:12:19,488 --> 00:12:21,782
Saplantılı temizliğine değiyor

97
00:12:22,867 --> 00:12:25,536
ve bir dişi daha yakından
bakmak için uğruyor.

98
00:12:27,204 --> 00:12:29,832
Şimdi dişiyi gerçekten
etkileme fırsatı doğdu

99
00:12:31,041 --> 00:12:32,460
ama bu, kolay olmayacak.

100
00:12:34,170 --> 00:12:35,838
Dişiler çok zor beğeniyorlar

101
00:12:36,130 --> 00:12:39,133
ve bu dişi de, özenle hazırlanan bu dansın

102
00:12:39,216 --> 00:12:40,676
hatasız olmasını bekliyor.

103
00:12:42,178 --> 00:12:44,096
Dansına, selam vererek başlıyor.

104
00:12:46,182 --> 00:12:48,851
Sonrasında mavi gözleri
sarı renkte parlamalı.

105
00:12:52,521 --> 00:12:54,023
Şimdilik çok iyi gidiyor.

106
00:12:55,941 --> 00:12:58,027
Tüm figürlerini sergiliyor.

107
00:12:59,862 --> 00:13:01,155
Havalı ayak hareketleri.

108
00:13:04,366 --> 00:13:05,910
Semada dönen derviş.

109
00:13:12,708 --> 00:13:15,836
Dönüşle birlikte
kafadaki tüylerin oynatılması.

110
00:13:18,672 --> 00:13:21,509
Dişinin kafasında dikilen tüyleri
ve titreyen kanatları

111
00:13:21,592 --> 00:13:23,511
umut verici bir işaret.

112
00:13:32,228 --> 00:13:36,190
Yana attığı adımlar ve kafasını sallayışı
her açıdan güzel görünüyor

113
00:13:37,233 --> 00:13:38,567
ancak en güzel hareketi

114
00:13:38,651 --> 00:13:41,737
sadece dişinin bakış açısından
takdir edilebilir.

115
00:13:44,323 --> 00:13:45,241
Bekleyin.

116
00:13:47,243 --> 00:13:50,913
İşte geldi. Boğazındaki
yanardöner bölgeyle sergilediği ışıltı.

117
00:13:53,833 --> 00:13:55,501
Dişinin heyecanı artıyor.

118
00:14:12,685 --> 00:14:14,562
Performansı çok başarılıydı...

119
00:14:17,523 --> 00:14:19,525
...ve dişinin onayını kazanıyor.

120
00:14:27,908 --> 00:14:32,413
Yeni Gine'nin izole hâli, benzersiz
çeşitlilikte hayvan türleri yaratsa da...

121
00:14:34,164 --> 00:14:37,543
...ormanın yaşının, bu çeşitlilik üzerinde

122
00:14:37,626 --> 00:14:39,962
daha da büyük bir etkisi bulunuyor.

123
00:14:43,674 --> 00:14:46,385
130 milyon yıldır

124
00:14:46,677 --> 00:14:50,848
Güneydoğu Asya'da bulunan Borneo ormanları

125
00:14:51,849 --> 00:14:54,059
Dünya'nın en yaşlı ormanlarıdır.

126
00:14:59,648 --> 00:15:03,235
Borneo'nun dağlık kesimindeki
bu kireç taşı dağ zirvesi

127
00:15:03,694 --> 00:15:05,654
aslen denizin altında oluşmuş.

128
00:15:08,240 --> 00:15:12,036
Zaman ve yağmur,
yavaş yavaş ormandaki bu kaleyi

129
00:15:12,244 --> 00:15:14,747
40 metrelik kulelere dönüştürmüş.

130
00:15:25,299 --> 00:15:29,261
Bu adadaki ormanın yaşını resmetmek için

131
00:15:29,345 --> 00:15:32,514
Dünya'nın en eski avcılarından biri
örnek gösterilebilir.

132
00:15:43,067 --> 00:15:44,652
Kadife solucanları.

133
00:15:46,195 --> 00:15:49,406
Nemli orman zemini,
doğal yaşam alanlarını oluşturuyor.

134
00:15:53,243 --> 00:15:55,746
Dinozorlar çağından beri buradalar

135
00:15:56,038 --> 00:15:58,874
ve o zamandan beri
neredeyse hiç değişmediler.

136
00:16:06,048 --> 00:16:10,052
Titreşim ve temasla
avının yerini tespit ediyor.

137
00:16:11,804 --> 00:16:13,597
Ancak hızını artıramıyorken

138
00:16:14,014 --> 00:16:17,017
bu çabuk hareket eden canlıları
nasıl yakalayacak?

139
00:16:20,688 --> 00:16:22,898
Cevap, kurgudan daha şaşırtıcı.

140
00:16:28,862 --> 00:16:30,072
Zamk tabancası.

141
00:16:34,368 --> 00:16:36,412
Yapışkan salgı anında katılaşarak...

142
00:16:37,997 --> 00:16:40,124
...talihsiz böceği kapana sıkıştırıyor.

143
00:16:41,375 --> 00:16:45,546
Kadife solucanı, böceğe sindirici
özellikteki salyasını zerk edip

144
00:16:45,921 --> 00:16:48,507
hayvanın iç organlarını emecek.

145
00:16:55,556 --> 00:17:00,269
Orman zeminindeki yüksek orandaki nem,
sadece kadife solucanları için iyi değil.

146
00:17:06,400 --> 00:17:08,777
Aynı zamanda mantarlar için de harika.

147
00:17:10,654 --> 00:17:14,533
Borneo'nun çok eski bu ormanlarında
birçok çeşidi bulunuyor.

148
00:17:26,837 --> 00:17:28,797
Ölüleri çürüten cıvık mantarlar

149
00:17:29,423 --> 00:17:34,136
ve diğer mantar türleri kısıtlı miktardaki
besinleri geri dönüştürüyorlar.

150
00:17:50,527 --> 00:17:55,657
Zaman, Broneo'nun ormanlarına görülmemiş
bir zenginlik ve çeşitlilik kattı.

151
00:17:57,743 --> 00:18:00,829
Buradaki ormanın sadece
birkaç hektarlık bir alanında

152
00:18:00,913 --> 00:18:04,917
tüm Avrupa'dakinden
daha fazla bitki türü bulunabilir.

153
00:18:08,629 --> 00:18:12,424
Buna, sadece buraya
özgü bitkiler de dâhil.

154
00:18:18,847 --> 00:18:20,015
Birkaç hafta sonra

155
00:18:20,099 --> 00:18:25,145
bu büyümekte olan uçlar havayla şişerek
ibrik şeklini alacaklar.

156
00:18:34,655 --> 00:18:38,075
Borneo'da su ibriği bitkisinin
39 farklı türü bulunuyor

157
00:18:38,575 --> 00:18:41,370
ve bunların çoğuna
başka bir yerde rastlanmıyor.

158
00:18:44,373 --> 00:18:49,753
Su ibriği, onu hayatta tutacak besinleri
temin etmek için hayvanlara bağlıdır

159
00:18:50,379 --> 00:18:53,048
ve bunu çoğu kez
şaşırtıcı yollarla elde eder.

160
00:18:57,344 --> 00:19:02,266
Bu, sadece Borneo'da bulunan
dağ sivri sincapçığı.

161
00:19:12,025 --> 00:19:16,280
Sivri sincapçıklar yakınlarında bulunan
su ibriklerini her sabah ziyaret ederler.

162
00:19:17,114 --> 00:19:19,241
Su ibriğinin kapağından dışarı sızan

163
00:19:19,366 --> 00:19:22,452
şekerli çözeltiye bel bağlarlar.

164
00:19:25,247 --> 00:19:28,750
Bu kapaktakilerin hepsini yaladığında
bir başkasına geçecek.

165
00:19:32,004 --> 00:19:33,380
Ve sonra bir diğerine.

166
00:19:38,635 --> 00:19:42,723
Sonunda tüm bu şeker
sadece tek bir sonuç yaratabilir.

167
00:19:50,272 --> 00:19:54,568
Sivri sincapçık bedava yemek karşılığında
bir hediye bırakıyor.

168
00:19:56,069 --> 00:19:58,071
Bitki için gübre.

169
00:20:00,490 --> 00:20:03,368
Dışkıyı, su ibriğinin haznesine
göndermek için

170
00:20:03,452 --> 00:20:07,164
tek gereken, öğlen banyosu.

171
00:20:13,295 --> 00:20:17,090
Bitki, sonradan eklenen
bu nitratlar olmadan yaşayamaz...

172
00:20:19,384 --> 00:20:24,431
...ve bu besin arayışı bazı su ibriklerini
daha şeytani yollar bulmaya itiyor.

173
00:20:28,894 --> 00:20:30,854
İnce su ibriği bitkisi

174
00:20:31,230 --> 00:20:35,734
salgıladığı nektarla karıncaları
kapağının altına doğru çeker.

175
00:20:37,653 --> 00:20:40,656
Ancak karıncalar
bunun karşılığında ne verebilirler?

176
00:20:43,909 --> 00:20:47,371
Bu, aynı zamanda yağmura da
bağlı olan bir hikâye.

177
00:20:50,082 --> 00:20:51,625
Yağmur damlarının gücü

178
00:20:51,708 --> 00:20:54,544
karıncaların tutunmasını
imkânsız hâle getiriyor.

179
00:21:01,176 --> 00:21:05,222
Bu, bitki dünyasının
atlama tahtasına benzeyen tek tuzağı.

180
00:21:07,182 --> 00:21:10,560
Bu su ibriği bitkisi
karınca cesetleriyle besleniyor.

181
00:21:18,318 --> 00:21:21,613
Tüm su ibriği bitkileri, hayatta
kalmak için hayvanlara ihtiyaç duyar.

182
00:21:23,282 --> 00:21:26,868
Yarasayla birlikte çalışan
bir türü bile bulunuyor.

183
00:21:29,496 --> 00:21:32,624
Hemsleyana su ibriği bitkisinin
geniş arka duvarı,

184
00:21:32,874 --> 00:21:38,338
yarasaların ses dalgalarını yansıttığından
tüylü yarasayı kendine çekiyor.

185
00:21:44,303 --> 00:21:48,348
Boruya benzeyen su ibrikleri,
tünemek için ideal yerler.

186
00:21:52,436 --> 00:21:55,230
Güvenli bir konaklama sağlayan su ibriği

187
00:21:55,689 --> 00:21:59,651
bunun karşılığında misafirinin dışkısıyla
gübreleniyor.

188
00:22:04,072 --> 00:22:08,076
Bunun gibi ilişkilerin gelişmesi için
milyonlarca yıl geçmesi gerekti

189
00:22:08,368 --> 00:22:11,246
ancak bunların çoğu,
on yıl içinde yok olabilir.

190
00:22:14,916 --> 00:22:20,005
Borneo son 50 yılda ormanlarının
yarısından çoğunu kaybetti

191
00:22:23,550 --> 00:22:27,971
ve komşu Filipinler adalarındaysa
durum daha da kötü.

192
00:22:30,307 --> 00:22:34,227
Buradaki yağmur ormanının
yüzde 90'ı yok oldu.

193
00:22:41,068 --> 00:22:46,490
Geriye kalan bölge, dünyanın en nadir
yırtıcı kuşunun sığınabileceği son yer.

194
00:22:47,616 --> 00:22:49,826
Muazzam Filipin kartalı.

195
00:22:56,958 --> 00:22:59,628
Hayatta kalan sadece 400 çift olduğundan,

196
00:22:59,920 --> 00:23:03,215
yuvadaki yavru
çok nadir görülen bir görüntü oluşturuyor.

197
00:23:07,177 --> 00:23:10,472
Bilim adamları, anneyi bir yaşından beri
takip ediyorlar.

198
00:23:11,223 --> 00:23:14,643
Bu, artık on yaşında olan
annenin ilk yavrusu.

199
00:23:22,317 --> 00:23:26,279
Dört aylık olan yavrunun boyu
şimdiden bir metreye yaklaşmış durumda

200
00:23:26,822 --> 00:23:28,740
ve öz güveni gittikçe artıyor.

201
00:23:31,493 --> 00:23:34,996
Buna rağmen annesi
yine de yardım eli uzatıyor.

202
00:23:42,796 --> 00:23:45,215
Yavru çok ilgi istiyor.

203
00:23:48,802 --> 00:23:51,346
Düzenli yemek bırakılmasını bekliyor

204
00:23:52,097 --> 00:23:56,935
ancak yürüme çağındaki çocukların kızması
gibi o da yemek yerken yardım istemiyor.

205
00:24:01,273 --> 00:24:03,900
Şimdiden babasıyla aynı boya gelen yavru

206
00:24:04,484 --> 00:24:06,528
tartışmak için çok büyük.

207
00:24:08,530 --> 00:24:11,283
Ancak yavrusu bir sonraki adımı atacaksa

208
00:24:11,533 --> 00:24:15,036
onun iyiliği için katı davranma zamanının
geldiğini biliyor.

209
00:24:16,204 --> 00:24:19,249
Şu andan itibaren daha az ziyaret edecek.

210
00:24:30,927 --> 00:24:34,764
Ebeveynler ara sıra yanlarında
bir yemek paketiyle uğruyorlar...

211
00:24:37,476 --> 00:24:41,563
...ancak küçük bir meyve yarasası
pek heyecan yaratan bir yemek değil.

212
00:24:48,695 --> 00:24:49,779
Ebeveynlerinin

213
00:24:49,863 --> 00:24:53,950
eskisi kadar sık uğramamaları
kafasını karıştırıyor.

214
00:25:04,920 --> 00:25:06,630
Her gün onlara sesleniyor

215
00:25:08,298 --> 00:25:10,383
ancak kimse onunla ilgilenmiyor.

216
00:25:15,639 --> 00:25:16,473
Karnı aç...

217
00:25:17,974 --> 00:25:20,352
...ve elinde kalan tek şey artıklar.

218
00:25:26,274 --> 00:25:29,110
Artık yetişkin bir kartal
olma zamanı geldi.

219
00:25:34,241 --> 00:25:38,453
Kanat çırpmak, iki metrelik kanatlarındaki
uçma kaslarını güçlendiriyor.

220
00:25:43,124 --> 00:25:46,586
Kanatlarını, ağır avlarını
taşımak için kullanacak.

221
00:25:51,758 --> 00:25:55,303
Yine de o beceriyi kazanması için
biraz daha zaman gerekecek.

222
00:25:59,933 --> 00:26:04,229
Şimdiye kadar yuvasındaki güvenli bölgeden
dışarı çıkmaya cesaret edemedi.

223
00:26:08,858 --> 00:26:10,860
Ve bunun için haklı sebepleri var.

224
00:26:15,532 --> 00:26:18,868
Orman zemininden
70 metre yukarıda duruyor.

225
00:26:23,832 --> 00:26:25,667
Düşmesi, ölümle sonuçlanabilir.

226
00:26:32,966 --> 00:26:37,053
Gergin bir an ama azmetmeli.

227
00:26:39,431 --> 00:26:42,726
Şu anda sadece ayakları ve pençelerinin
üzerinde duruyor.

228
00:26:52,569 --> 00:26:58,116
Ölümcül olabilecek bir düşüşe karşı
dengede dururken gelen ani rüzgârlar...

229
00:27:00,952 --> 00:27:03,705
...ve günlük yağışlar
işini kolaylaştırmıyor.

230
00:27:14,257 --> 00:27:18,845
Her gün biraz daha kendine güveniyor
ve güçleniyor.

231
00:27:25,101 --> 00:27:30,398
Sonra, öz güvenin bilgi birikimiyle
eşleştiği o gün gelip çatıyor.

232
00:27:48,416 --> 00:27:51,503
Artık göğe uzanmanın vakti geldi.

233
00:28:00,470 --> 00:28:03,515
Yuvasından yaptığı ilk uçuş.

234
00:28:07,227 --> 00:28:10,980
Tamamen bağımsız olana dek
bir yıl daha zaman gerekecek.

235
00:28:13,066 --> 00:28:16,319
Sonrasında hayatta kalması,

236
00:28:16,736 --> 00:28:20,323
ormanda bozulmamış geniş bir bölge
bulmasına bağlı olacak.

237
00:28:26,246 --> 00:28:28,581
Filipinler'in parçalara ayrılmış ormanında

238
00:28:28,665 --> 00:28:32,669
büyük bir kartal için
çok fazla av bulunmuyor.

239
00:28:36,756 --> 00:28:40,719
Ancak büyüklüğüyle efsaneleşen
bir orman bulunuyor.

240
00:28:45,098 --> 00:28:49,144
3.000 kilometre genişliğe
sahip olan Amazon havzası,

241
00:28:49,477 --> 00:28:53,732
gezegenimizin kalan yağmur ormanlarının
yarısına ev sahipliği yapıyor.

242
00:29:00,530 --> 00:29:05,243
Ama Amazon'un iç kesimlerinde yaşayanların
karşılaştığı zorluklar da bulunuyor.

243
00:29:14,377 --> 00:29:16,087
Gözünü kaya tuzu kaynağına diken

244
00:29:17,630 --> 00:29:19,841
bir kara örümcek maymunu.

245
00:29:23,887 --> 00:29:27,932
Denizden çok uzak oldukları için
burada tuz çok az bulunuyor,

246
00:29:28,516 --> 00:29:31,728
o nedenle kaya tuzu kaynağını
ziyaret etmek çok önemli.

247
00:29:36,191 --> 00:29:40,278
Ancak öncelikle aşağıda gizlenen
yırtıcılar olmadığına emin olmalılar.

248
00:29:42,864 --> 00:29:45,450
Zararsız bir aguti iyiye işaret.

249
00:29:54,292 --> 00:29:58,296
Bu, örümcek maymununun
karaya ayak bastığı tek an.

250
00:30:04,052 --> 00:30:06,137
Ve kafanızı bir deliğe sokacaksanız

251
00:30:07,555 --> 00:30:09,474
etrafı kolaçan etseniz iyi olur.

252
00:30:11,726 --> 00:30:14,687
Maymunlar bu mineraller olmadan
hayatta kalamazlar.

253
00:30:16,022 --> 00:30:17,941
Yırtıcılar da bunu biliyorlar.

254
00:30:22,946 --> 00:30:24,572
Gözcüden bir uyarı geliyor.

255
00:30:35,500 --> 00:30:37,168
Yanlış bir alarm değil.

256
00:30:41,548 --> 00:30:42,507
Jaguar.

257
00:30:44,676 --> 00:30:47,846
Nadiren görülse de
Amazon'un en güçlü yırtıcı hayvanı.

258
00:30:56,104 --> 00:30:59,774
Jaguarın gitmesiyle maymunlar geri dönüyor

259
00:31:01,025 --> 00:31:02,527
ancak riskli bir iş.

260
00:31:03,194 --> 00:31:06,155
Avcının ne zaman geri döneceğini
kimse bilmiyor.

261
00:31:13,705 --> 00:31:18,126
İhtiyacın, korkuya baskın geldiği
tek tür, örümcek maymunları değil.

262
00:31:19,669 --> 00:31:23,965
Amazon'daki kaya tuz kaynakları, çöldeki
vahalar kadar büyük bir öneme sahiptir.

263
00:31:31,139 --> 00:31:33,182
Sesler dost
ya da düşmandan geliyor olabilir

264
00:31:33,266 --> 00:31:37,061
o nedenle her ziyaretçinin
kaçmak için tetikte olması gerekiyor.

265
00:32:00,460 --> 00:32:01,920
Yanlış alarm.

266
00:32:02,337 --> 00:32:04,505
Sadece zararsız agutiymiş.

267
00:32:10,094 --> 00:32:14,641
Amazon'da her hayvan grubunun, diğer
yerlere göre daha fazla çeşidi bulunuyor.

268
00:32:17,644 --> 00:32:19,479
Ve buna kurbağalar da dâhil.

269
00:32:22,941 --> 00:32:26,486
Burada binden fazla kurbağa türü
bulunduğu düşünülüyor.

270
00:32:30,740 --> 00:32:33,451
Hâlâ her geçen gün
yeni türler keşfediliyor.

271
00:32:49,801 --> 00:32:52,971
Kurbağalar,
sağlıklı bir ormanın göstergesidir

272
00:32:54,555 --> 00:32:59,727
ancak buradaki en önemli sakinler,
ormanın en küçük canlılarından oluşur.

273
00:33:17,245 --> 00:33:21,833
Amazon'da iki milyondan fazla
böcek türü olduğu düşünülüyor.

274
00:33:23,501 --> 00:33:26,004
Bunlar, buradaki sayıca en üstün olan tür.

275
00:33:30,842 --> 00:33:35,054
Yaprak kesen karınca kolonisi,
milyonlarca üyeye sahip olabilir.

276
00:33:41,310 --> 00:33:45,356
Her koloni, ortak bir amaca sahip olan
süper bir organizmadır.

277
00:33:46,607 --> 00:33:51,070
Yaprakları toplayıp, yer altındaki
yuvalarına götürmek.

278
00:34:13,051 --> 00:34:15,553
Yaprak kesen karınca
kolonisinin bölgesindeki

279
00:34:15,762 --> 00:34:21,684
yeni büyüyen bitkilerin beşte biri
karıncalar tarafından toplanır.

280
00:34:23,519 --> 00:34:26,773
Bu işte uzmanlaşmış olan alt çeneleriyle
yaprakları dilimleyerek

281
00:34:26,856 --> 00:34:32,070
yaprağın sertleşmesini sağlayan
yüksek frekanslı titreşimler üretiyorlar

282
00:34:32,904 --> 00:34:34,781
ve bu, yaprağı kesmeyi kolaylaştırıyor.

283
00:34:36,616 --> 00:34:41,162
Birlikte çalışarak 24 saat içinde
bir ağaçtaki tüm yaprakları kesebilirler.

284
00:34:52,090 --> 00:34:56,385
İşin sırrı, düşerken
yaprağa tutunmada yatıyor.

285
00:35:01,307 --> 00:35:02,767
Söylemesi kolay.

286
00:35:04,644 --> 00:35:08,022
Ancak en iyisi, yuvaya eli boş dönmemek.

287
00:35:15,655 --> 00:35:19,075
Büyük otoburlara benzeyen
yaprak kesen karınca kolonisi,

288
00:35:19,325 --> 00:35:21,786
Kongo'daki fillerden çok farklı değiller

289
00:35:22,203 --> 00:35:25,998
ve ekosisteme olan etkileri,
onlarınki kadar önem taşıyor.

290
00:35:28,709 --> 00:35:32,213
Koku izlerini takip ederek
yuvaya dönen karıncalar...

291
00:35:35,383 --> 00:35:37,760
...beklenmedik engellerden kaçınıyorlar.

292
00:35:42,056 --> 00:35:47,061
Ancak verimliliği artırmak için
yollarını çalı çırpıdan temizliyorlar.

293
00:36:04,495 --> 00:36:08,082
Sekiz metre derinliğe ulaşabilen
yaprak kesen karınca yuvası

294
00:36:08,291 --> 00:36:11,169
birbirine bağlı
binlerce odaya sahip olabilir.

295
00:36:15,089 --> 00:36:18,134
İşçiler, yeni toplanmış yaprakları

296
00:36:18,342 --> 00:36:20,845
işlenmesi için özel odalara taşıyorlar.

297
00:36:23,848 --> 00:36:28,561
Yaprakları yiyecek olarak değil,
larvalarını beslemek için oluşturdukları

298
00:36:29,020 --> 00:36:31,022
mantar bahçelerinde kullanıyorlar.

299
00:36:35,860 --> 00:36:40,823
Koloninin başarısı, bahçelerini
hastalıktan uzak tutmalarına bağlı.

300
00:36:42,033 --> 00:36:46,787
Bu nedenle değerli mantarlarını
mahvedebilecek mikropları

301
00:36:46,871 --> 00:36:49,749
kontrol etmek için bakterilerle
birlikte çalışıyorlar.

302
00:36:53,211 --> 00:36:54,837
Bilim adamları, bu bakterilerin

303
00:36:54,921 --> 00:36:59,300
insan hastalıklarının tedavisinde
bir çözüm olabileceğine inanıyorlar.

304
00:37:03,095 --> 00:37:05,598
Ancak bu karıncalar
ne kadar başarılı olsalar da

305
00:37:05,681 --> 00:37:11,604
yağmur ormanlarındaki çeşitlilik, hiçbir
türün üstün olmamasına bel bağlıyor.

306
00:37:18,778 --> 00:37:22,073
Buradaki karıncalar için
işler istedikleri gibi gitmiyor.

307
00:37:25,034 --> 00:37:27,245
Bu karınca, garip davranıyor.

308
00:37:32,708 --> 00:37:35,336
Yukarı çıkmaya mecbur edilmiş gibi duruyor

309
00:37:35,753 --> 00:37:39,548
ve zaten şimdiden orman zemininden
metrelerce yukarıda bulunuyor.

310
00:37:40,800 --> 00:37:43,844
Bir kuklacının, kuklasının
iplerini çekmesi gibi

311
00:37:44,178 --> 00:37:47,431
bir şey, hareketlerinin
kontrolünü ele geçirmiş.

312
00:37:54,063 --> 00:37:58,693
Geriye karıncanın seçme şansının
bulunmadığı son bir hareket kaldı.

313
00:38:03,656 --> 00:38:08,995
Bitkiye bağlanmak için
ısıracak bir yer bulmalı.

314
00:38:24,552 --> 00:38:26,762
Karınca ölüm döşeğindeyken,

315
00:38:27,179 --> 00:38:31,517
parazitik bir mantar olan Cordyceps,
karıncanın vücudundan fışkırıyor.

316
00:38:41,485 --> 00:38:46,240
Sonunda mantarın sporokarpı,
hayvanın kafasından çıkıyor.

317
00:39:01,172 --> 00:39:05,676
Bu soğanlı kaptan
hava akımına karışacak olan sporlar

318
00:39:06,260 --> 00:39:09,263
kendilerine daha başka karınca
kurbanlar bulacaklar.

319
00:39:13,351 --> 00:39:15,561
Bu sadece karıncalarla sınırlı değil.

320
00:39:15,853 --> 00:39:19,315
Cordyceps mantarının bulaştığı
pek çok hayvan bulunuyor.

321
00:39:38,459 --> 00:39:40,544
Bir türün sayısı ne kadar fazlaysa,

322
00:39:40,711 --> 00:39:44,965
öldürücü mantara kurban gitme olasılığı da
o kadar artıyor.

323
00:39:52,390 --> 00:39:57,061
Bunun gibi denge ve denetleme sistemleri,
türlerin egemen olmasına engel olarak

324
00:39:58,270 --> 00:40:01,482
ormanın olağanüstü çeşitliliğini koruyor.

325
00:40:15,121 --> 00:40:19,417
Ancak bugün dünyadaki
yağmur ormanlarının çeşitliliği

326
00:40:19,625 --> 00:40:22,253
endişe verici bir oranda azalıyor

327
00:40:23,129 --> 00:40:25,005
ve bunun sebebi biziz.

328
00:40:29,093 --> 00:40:34,974
Bugüne kadar 27 milyon hektar
bakir ormanı yok ederek

329
00:40:35,349 --> 00:40:37,810
yerine tek bir ağaç türü koyduk.

330
00:40:42,398 --> 00:40:44,233
Bu, Afrika yağ palmiyesi,

331
00:40:44,900 --> 00:40:47,278
dünyanın en verimli mahsullerinden biri.

332
00:40:48,529 --> 00:40:49,864
Ancak bu monokültürler

333
00:40:49,947 --> 00:40:55,494
yağmur ormanlarında bulunan çeşitliliğin
sadece çok küçük bir kısmına destek oluyor

334
00:40:56,370 --> 00:40:59,582
ve birçok hayvanın neslini
tükenme noktasına getiriyor.

335
00:41:04,003 --> 00:41:07,506
Endonezya'daki Kuzey Sumatra'da bulunan
longoz ormanlarında

336
00:41:07,882 --> 00:41:11,760
bize çok yakın olan
atalarımızdan biri için zaman daralıyor.

337
00:41:14,305 --> 00:41:15,598
Orangutanlar.

338
00:41:21,061 --> 00:41:25,774
Bebek orangutanların bağımsız olabilmesi
için on yıldan fazla zaman gerekiyor.

339
00:41:28,319 --> 00:41:30,696
Her şeyi annesinden öğrenmesi gerekiyor.

340
00:41:31,739 --> 00:41:34,992
Ağaçların arasında
nasıl köprü kurulacağı gibi.

341
00:41:40,831 --> 00:41:43,292
Orangutanların hayatta kalması,

342
00:41:43,375 --> 00:41:46,462
orman arazisini mükemmel şekilde
anlamalarına bağlı.

343
00:41:49,381 --> 00:41:53,677
Onları izleyen bilim adamları, bu çifte
Ellie ve Eden isimlerini verdiler.

344
00:41:56,347 --> 00:41:57,973
Ellie 18 yaşında

345
00:41:59,934 --> 00:42:02,770
ve ilk yavrusu olan Eden da üç yaşında.

346
00:42:07,608 --> 00:42:11,403
Şu anda biraz cesaretlendirilmeye
ihtiyaç duyuyor.

347
00:42:20,829 --> 00:42:22,373
Tüm orangutanlar gibi

348
00:42:22,831 --> 00:42:25,918
Ellie'nin de zihninde
ormanın bir haritası bulunuyor.

349
00:42:26,585 --> 00:42:29,838
Buna her bir meyve ağacının yeri de dâhil.

350
00:42:35,052 --> 00:42:37,137
Eden'ın da bunu öğrenmesi gerekiyor

351
00:42:37,721 --> 00:42:41,517
ancak şimdilik annesinin
yaptıklarını izleyerek...

352
00:42:42,977 --> 00:42:47,690
...sadece yenilebilir şeyleri değil,
onları nasıl yiyeceğini de öğrenmeli.

353
00:42:58,659 --> 00:43:02,037
Her gün Eden için yeni bir ders.

354
00:43:06,125 --> 00:43:11,130
Burada, öğünlerinin büyük bir parçası olan
karıncaları toplamak bir yetenek istiyor.

355
00:43:15,801 --> 00:43:19,513
Ellie'nin kürküne karıştıklarında
onları toplaması kolay oluyor.

356
00:43:23,976 --> 00:43:28,314
Küçük Eden içinse durum,
izlemek ve öğrenmekten ibaret.

357
00:43:35,029 --> 00:43:38,741
Eden'ın kuzeni Louis biraz daha deneyimli.

358
00:43:40,159 --> 00:43:41,535
Eden'dan dört yaş büyük

359
00:43:41,952 --> 00:43:44,913
ve dallar arasında kolaylıkla
hareket edebiliyor.

360
00:43:55,215 --> 00:43:57,885
Bunda ustalaşması birkaç yıl sürdü

361
00:43:58,802 --> 00:44:02,640
ve bunun, gösteriş yapmasına
değecek bir beceri olduğuna inanıyor.

362
00:44:13,317 --> 00:44:18,739
Ağaç tepelerine hükmetmek, orangutanların
eğitimindeki ilk aşamayı oluşturuyor.

363
00:44:19,281 --> 00:44:22,660
Hayatta kalmak için Louis'nin daha çok şey
öğrenmesi gerekiyor.

364
00:44:24,870 --> 00:44:26,413
Hem de çok daha fazlasını.

365
00:44:29,416 --> 00:44:32,336
Annesi Lisa, içinde birçok karınca olan

366
00:44:32,920 --> 00:44:34,880
çürümüş bir ağaç gövdesi buluyor.

367
00:44:35,839 --> 00:44:40,052
Ancak bu fırsat
daha fazla bilgi birikimi gerektiriyor.

368
00:44:41,595 --> 00:44:45,474
Karıncalara ulaşmak için Lisa'nın
bazı parçaları koparması gerekiyor.

369
00:44:50,771 --> 00:44:54,316
Yaşı itibariyle Louis'nin
izlemekten fazlasını yapması gerek.

370
00:44:56,777 --> 00:44:57,653
Taklit etmeli.

371
00:45:16,004 --> 00:45:17,089
Hiç kötü değil.

372
00:45:21,885 --> 00:45:26,974
Ancak yedi yaşında bile karınca yakalama
sanatında henüz ustalaşamadı.

373
00:45:33,105 --> 00:45:35,107
Louis'nin öğreneceği çok şey var.

374
00:45:39,653 --> 00:45:44,074
Öte yandan Pluto'ysa çok uzun zaman önce
mezun oldu.

375
00:45:46,076 --> 00:45:49,079
30 yaşında ve yaklaşık
100 kilo ağırlığındaki Pluto,

376
00:45:49,163 --> 00:45:51,123
bu ormanın kralı.

377
00:45:54,042 --> 00:45:57,129
Bir güç göstergesi olan
yanağındaki çıkıntılar,

378
00:45:58,088 --> 00:46:00,174
Louis'nin de arzu ettiği bir şey.

379
00:46:06,013 --> 00:46:08,974
Sürekli olarak
yemek arayışında olan Pluto...

380
00:46:10,726 --> 00:46:13,729
...umut veren bir fırsat gördü.

381
00:46:16,774 --> 00:46:19,860
Bu yaban arıları, onun için
tek bir şey ifade ediyor.

382
00:46:21,653 --> 00:46:22,905
Lezzetli yiyecekler.

383
00:46:28,410 --> 00:46:33,123
Arıları ele geçirmek için
kapkaç tekniğini kullanıyor.

384
00:46:39,254 --> 00:46:43,300
Kalın kürkü, sinirli arıların
çoğuna karşı onu koruyor

385
00:46:43,801 --> 00:46:46,762
ancak ödül, birkaç kez sokulmayı
göze almaya değer.

386
00:46:52,601 --> 00:46:54,394
Louis mesafesini koruyor.

387
00:46:57,981 --> 00:47:00,609
Arılarla mücadeleye girişebilmesi için

388
00:47:00,776 --> 00:47:03,278
daha büyük ve daha kıllı olması gerekiyor.

389
00:47:10,327 --> 00:47:15,123
Ancak burada, üstesinden gelmesi
yarım ömür sürebilecek bir numara var.

390
00:47:22,464 --> 00:47:27,094
Louis'nin annesi Lisa,
böcekleri çıkartmak için dal parçalarından

391
00:47:27,469 --> 00:47:29,388
nasıl alet yapacağını öğrendi.

392
00:47:31,557 --> 00:47:33,225
Burada yaşayan orangutanlar,

393
00:47:33,308 --> 00:47:36,728
bu beceriyi keşfetmiş olan
dünyadaki tek orangutan türü.

394
00:47:40,232 --> 00:47:42,359
Louis'nin de bunu deneyip
öğrenmesi gerekiyor

395
00:47:42,442 --> 00:47:46,530
ancak annesi kadar iyi olabilmesi için
sekiz yılını vermesi gerekebilir.

396
00:47:49,366 --> 00:47:52,369
Bu uzun eğitimler, orangutanları

397
00:47:52,452 --> 00:47:56,206
ormanda yaşanan değişiklikler karşısında
savunmasız hâle getiriyor.

398
00:48:01,420 --> 00:48:06,341
İnsanların müdahalesi sonuncunda
şu anda haftada 100 orangutan

399
00:48:06,800 --> 00:48:08,594
kaybettiğimiz tahmin ediliyor.

400
00:48:17,728 --> 00:48:23,358
Louis ve Eden'ın nesli,
son vahşi orangutanlar olabilirler.

401
00:48:28,530 --> 00:48:33,744
Pluto onların yaşındayken
ormandaki evleri ufka kadar uzanıyordu.

402
00:48:39,625 --> 00:48:41,084
Artık öyle değil.

403
00:48:44,338 --> 00:48:46,256
Son 40 yılda

404
00:48:46,673 --> 00:48:50,636
orangutanların bel bağladığı
el değmemiş alçak orman arazileri

405
00:48:51,219 --> 00:48:55,474
yüzde 75 oranında kayboldu.

406
00:48:58,727 --> 00:49:02,189
Tüm dünyada her yıl 15 milyon hektar

407
00:49:02,439 --> 00:49:07,110
tropikal ormanı kaybediyoruz

408
00:49:08,362 --> 00:49:12,908
ve bunun yanında gezegenin sahipsiz
hazinesi olan çeşitliliği de kaybediyoruz.

409
00:49:15,535 --> 00:49:21,917
Ormanlar, karadaki diğer yaşam alanlarının
hepsinden fazla oranda karbonu depoluyor.

410
00:49:23,168 --> 00:49:24,920
Gezegenimizi soğutuyor,

411
00:49:25,837 --> 00:49:27,798
besin ve ilaç üretiyorlar.

412
00:49:29,633 --> 00:49:32,552
Onları kaybederek kendimizi de
tehlikeye atıyoruz.

413
00:49:43,981 --> 00:49:46,191
Ormanlarımızı korumak adına

414
00:49:46,441 --> 00:49:50,946
neler yapmamız gerektiğini öğrenmek için
lütfen ourplanet.com'u ziyaret edin.

415
00:49:53,281 --> 00:49:59,204
Tüm dünyanın
Birlikte şarkı söylediğini duyabiliyorum

416
00:50:01,790 --> 00:50:07,713
Tüm dünyanın
Ya şimdi ya hiç dediğini duyabiliyorum

417
00:50:10,507 --> 00:50:14,803
Çünkü hâlâ geç değil
Bazı şeyleri değiştirip

418
00:50:14,886 --> 00:50:18,390
Sorunların arasında bağlantı kurarsak

419
00:50:18,807 --> 00:50:24,479
Tüm dünyanın
Bu işte birlikteyiz dediğini duyabiliyorum

420
00:50:24,938 --> 00:50:26,648
Bu işte birlikteyiz