‎LOẠT PHIM TÀI LIỆU CỦA NETFLIX
‎Cách đây 50 năm,
‎cuối cùng chúng ta cũng mạo hiểm ‎đặt chân lên mặt trăng.
‎Và đó cũng chính là lần đầu tiên, chúng ta ‎nhìn thấy được hành tinh của mình.
‎Kể từ khi đó, ‎dân số thế giới đã tăng hơn gấp đôi.
‎Loạt phim này sẽ ngợi ca ‎những kỳ quan thiên nhiên vẫn còn tồn tại,
‎và cho thấy những thứ ‎chúng ta phải bảo tồn
‎để đảm bảo sự phát triển mạnh mẽ ‎của con người và tự nhiên.
‎Đây là một khu rừng nhiệt đới.
‎Một rừng mưa nhiệt đới.
‎Môi trường sống ‎phong phú nhất trên Trái Đất.
‎Ta chưa biết chính xác số lượng các loài ‎sống trong rừng mưa nhiệt đới,
‎nhưng chắc chắn phải hàng triệu.
‎Và mỗi tuần lại có ‎những loài mới được phát hiện.
‎Một số loài, ví dụ như loài báo gấm này, ‎chúng ta hầu như chưa biết gì về chúng.
‎Dù rừng nhiệt đới chỉ che phủ ‎bảy phần trăm diện tích đất liền,
‎chúng vẫn đóng vai trò cực kỳ quan trọng ‎với sức khỏe của cả hành tinh.
‎RỪNG NHIỆT ĐỚI
‎Nằm ở trung tâm của châu Phi ‎là đất nước Congo.
‎Đây là khu rừng mưa nhiệt đới trẻ nhất ‎hành tinh, với chỉ 18.000 năm tuổi,
‎và nó cũng là khu rừng nhiệt đới có nhiều ‎động vật lớn, hơn bất kỳ khu rừng nào.
‎Một gia đình khỉ đột đất thấp.
‎Chúng được dẫn dắt bởi ‎con khỉ đột lưng bạc này, con khỉ đầu đàn.
‎Nó cao bằng con người ‎nhưng nặng gấp đôi.
‎Cả gia đình phụ thuộc vào nó để sinh tồn.
‎Là người bảo vệ cho gia đình, ‎nó phải canh chừng mọi hiểm nguy.
‎Một con khỉ đột đối thủ có thể chiếm quyền ‎và phá tan gia đình nó.
‎Nhưng có một mối nguy ‎nằm ngoài tầm kiểm soát của nó.
‎Trong 20 năm qua,
‎nạn săn bắt thú rừng lấy thịt đã làm giảm ‎một nửa số lượng khỉ đột ở Congo.
‎Giống loài của nó giờ đây ‎đang bị đe dọa nghiêm trọng.
‎Chỉ là một con voi rừng, ‎và con khỉ đột lưng bạc không cần để ý.
‎Loài voi cũng có lý do để thận trọng ‎với những kẻ săn bắt trộm.
‎Những chiếc ngà dài thẳng của chúng ‎thậm chí còn bị săn lùng nhiều hơn
‎so với những họ hàng của nó ‎sống ở vùng đồng cỏ.
‎Nó đi theo những lối mòn
‎được tạo ra bởi những thế hệ đi trước nó,
‎để tìm kiếm thức ăn.
‎Cũng như voi, gia đình khỉ đột lưng bạc ‎sẽ phải di chuyển vài kilômét một ngày,
‎để tìm kiếm trái cây và hạt.
‎Chúng và những con voi ‎là những người làm vườn của khu rừng này.
‎Những loài vật giúp phân tán hạt giống.
‎Và nhiều loài cây ở đây
‎tồn tại được chính ‎nhờ những động vật to lớn này.
‎Ở đây, mọi con đường đều dẫn về Mbeli Bai.
‎Những khu vực với không gian mở thế này ‎là điểm độc đáo của rừng Congo,
‎và có hơn 100 khu vực như thế ‎rải rác khắp khu rừng.
‎Được gọi là ‎bai‎, những khoảng trống này ‎thu hút nhiều cư dân trong khu rừng.
‎Con khỉ đột lưng bạc thận trọng dẫn đường,
‎còn gia đình của nó ở ngay phía sau.
‎Những con khỉ đột tới để ăn ‎các loài thực vật thủy sinh giàu muối,
‎một loại khoáng khan hiếm ‎trong khu rừng rậm,
‎nhưng mang ý nghĩa sống còn ‎với chúng.
‎Loài voi mò muối từ trong bùn ‎bằng vòi của chúng.
‎Hoặc chỉ uống thứ nước ‎giàu khoáng chất này.
‎Gia đình con khỉ đột lưng bạc không phải ‎là những con khỉ đột duy nhất ở đây.
‎Gần 200 cá thể khỉ đột khác ‎cũng sử dụng ‎bai‎ này,
‎cùng với hơn 530 cá thể voi,
‎như một thước đo ‎về tầm quan trọng của Mbeli.
‎Đối với loài voi, những ‎bai‎ còn có ‎một vai trò quan trọng khác.
‎Phần lớn đời mình loài voi dành cho việc
‎đi lang thang khắp phía trong ‎khu rừng bao la một mình,
‎vậy nên chỉ ở đây ‎chúng mới được gặp những con voi khác.
‎Không giống với những ‎bai‎ khác ở Congo, ‎Mbeli được bảo vệ chặt chẽ,
‎biến nơi này thành chỗ trú ẩn an toàn ‎khỏi nạn săn bắt.
‎Chỉ khi chúng rời khỏi đây, ‎những hiểm nguy mới quay trở lại.
‎Và vì chúng là những loài chủ yếu ‎giúp phân tán hạt giống của rừng Congo
‎việc mất đi những quần thể động vật lớn ‎có thể ảnh hưởng sâu rộng
‎tới tương lai của rừng mưa nhiệt đới ‎lớn thứ hai hành tinh này.
‎Rừng nhiệt đới có thể trông giống nhau
‎nhưng mỗi khu rừng là nơi sinh sống ‎của một tập thể những sinh vật khác biệt.
‎New Guinea là hòn đảo được bao phủ bởi ‎rừng nhiệt đới lớn nhất thế giới,
‎và hơn một nửa các loài thực vật ‎và động vật ở đây
‎không thể được tìm thấy ở nơi nào khác ‎trên Trái Đất.
‎Những xáo động địa chất trong quá khứ ‎đã định hình hòn đảo rộng lớn này
‎thành những quang cảnh kỳ vĩ ‎của núi non và thung lũng.
‎Một quá trình ‎đã cách ly các loài sinh vật với nhau.
‎Do tồn tại riêng rẽ như vậy,
‎những loài động vật ở New Guinea ‎đã trở nên thật lạ thường.
‎Con chim thiên đường mười hai dây đực này
‎là loài chim duy nhất trên thế giới ‎có phần đuôi như thế này,
‎chúng dùng đuôi để mơn trớn ‎phần mặt của bạn đời tương lai.
‎Từ tổ tiên có hình dáng giống quạ,
‎chim thiên đường đã tiến hóa thành ‎40 loại khác nhau.
‎Mỗi ngóc ngách của hòn đảo này đều có ‎những phiên bản khác nhau của chúng.
‎Hãy nhìn con chim mỏ cong đen ‎của cao nguyên New Guinea,
‎nó có thể biến đổi hình dáng thành ‎hoàn toàn không giống loài chim.
‎Mỗi cá thể chim thiên đường đực có một ‎cách thể hiện riêng để hấp dẫn bạn đời,
‎và không có cách thể hiện nào khác lạ hơn
‎màn thể hiện trên sàn diễn này.
‎Chủ sàn diễn, một con parotia phương tây ‎cần phải làm trước một việc.
‎Mỗi sáng, nó thu dọn sàn diễn của mình ‎khỏi những tàn tích của đêm trước.
‎Đó là công việc rất quan trọng ‎nếu nó muốn hấp dẫn được bạn đời.
‎Những con cái chỉ tới thăm ‎những sàn diễn sạch sẽ nhất,
‎vậy nên chỉ một cái lá rơi vãi ‎cũng có thể phá hỏng cơ may của nó.
‎Hoàn hảo.
‎Sự dọn dẹp liên tục của nó ‎đã được đền đáp,
‎một con cái đã hạ xuống ‎để quan sát rõ hơn.
‎Giờ là cơ hội để nó thật sự gây ấn tượng,
‎nhưng việc đó không hề đơn giản.
‎Những con cái rất cầu kỳ,
‎và nó trông đợi điệu nhảy ‎được dàn dựng chu đáo của con đực
‎được thể hiện một cách hoàn hảo.
‎Con đực bắt đầu bằng việc cúi chào.
‎Sau đó, đôi mắt xanh của nó ‎phải chuyển sang màu vàng rực.
‎Mọi việc đều thuận lợi.
‎Nó có tất cả các bước nhảy.
‎Động tác chân điêu luyện.
‎Một vũ công thực thụ đang xoay.
‎Những sợi lông trang trí trên đầu ‎hòa vào nhau, xoay tròn.
‎Chỏm lông trên đầu con cái dựng thẳng lên ‎cùng đôi cánh vỗ nhẹ
‎chính là một tín hiệu khích lệ mạnh mẽ.
‎Những bước nhảy ngang và gật đầu ‎của con đực nhìn từ góc nào cũng tuyệt,
‎nhưng vẻ đẹp hoàn thiện của con đực
‎chỉ có thể được đánh giá ‎từ góc nhìn của con cái.
‎Cùng chờ xem.
‎Đây rồi. Một tia ngũ sắc óng ánh ‎từ lông cổ họng con đực.
‎Sự phấn khích của con cái tăng lên.
‎Màn trình diễn của con đực đã thành công,
‎và nó giành được ‎sự chấp thuận của con cái.
‎Sự biệt lập của New Guinea đã tạo nên ‎những quần thể động vật đa dạng lạ thường,
‎nhưng tuổi của một khu rừng thậm chí ‎còn ảnh hưởng lớn hơn
‎tới sự sống đa dạng bên trong nó.
‎Rừng nhiệt đới Borneo, ở Đông Nam Á,
‎đã phát triển ở đây ‎được gần 130 triệu năm,
‎trở thành rừng nhiệt đới ‎lâu đời nhất trên Trái Đất.
‎Đỉnh núi đá vôi này ‎ở cao nguyên Borneo,
‎thuở đầu được hình thành ở dưới biển.
‎Thời gian và những cơn mưa ‎đã dần biến pháo đài rừng xanh này
‎thành những tòa tháp cao 40 mét.
‎Sự lâu đời của của khu rừng trên đảo này ‎được minh họa rõ nhất
‎bằng một trong những kẻ săn mồi ‎cổ xưa nhất trên Trái Đất.
‎Một con giun nhung.
‎Sống thoải mái trên nền đất rừng ẩm ướt.
‎Chúng đã tồn tại ở đây từ ‎thời kỳ của những con khủng long,
‎và hầu như không thay đổi gì.
‎Nó phát hiện những con mồi côn trùng ‎nhờ sự rung động và qua xúc giác.
‎Nhưng không có sự thay đổi nào ‎về tốc độ di chuyển,
‎làm thế nào để nó bắt được ‎những sinh vật nhanh chân này?
‎Câu trả lời thật lạ lùng, ‎vượt ngoài trí tưởng tượng.
‎Những khẩu súng keo.
‎Chất nhờn dính này cứng lại khi tiếp xúc,
‎giữ chặt con côn trùng xui xẻo.
‎Con giun nhung sẽ tiêm vào ‎con gián loại nước dãi giúp tiêu hóa,
‎rồi hút hết phần bên trong cơ thể nó.
‎Độ ẩm cao của nền rừng ‎không chỉ thuận lợi cho giun nhung.
‎Nó cũng hoàn hảo cho những cây nấm,
‎và khu rừng cổ xưa ở Borneo ‎có nhiều loài nấm khác nhau.
‎Bằng cách phân hủy những sinh vật đã chết,
‎những cây nấm và nấm nhầy ‎tái chế lại nguồn dinh dưỡng hiếm hoi.
‎Thời gian đã giúp rừng nhiệt đới Borneo ‎đặc biệt phong phú và đa dạng.
‎Tại đây, chỉ cần vài hecta rừng,
‎có lẽ đã có nhiều loài thực vật ‎hơn toàn bộ châu Âu,
‎gồm cả một số loài thuộc vào những loài ‎đặc biệt nhất trên Trái Đất.
‎Trong vài tuần,
‎những cái ngọn đang phát triển này ‎sẽ phồng lên tạo thành hình bình hoặc ấm.
‎Có 39 loài cây nắp ấm ở Borneo,
‎và hầu hết trong số đó ‎không thể tìm thấy ở nơi khác.
‎Để thu được dinh dưỡng cần thiết ‎cho sự sống, cây nắp ấm dựa vào động vật,
‎theo những cách đáng ngạc nhiên.
‎Đây là con chuột chù núi, ‎một loài động vật chỉ tìm thấy ở Borneo.
‎Hàng sáng, con chuột chù ‎tới thăm cây nắp ấm, hàng xóm của nó.
‎Nó sống phụ thuộc vào dịch ngọt
‎rỉ ra từ lông trên nắp của cây nắp ấm.
‎Sau khi liếm khô nắp của cây này, ‎nó sẽ di chuyển sang cây khác.
‎Và cây khác nữa.
‎Cuối cùng, sau khi tiêu hóa tất cả ‎lượng đường đó, chỉ có một kết quả.
‎Để đáp lại lượng thức ăn miễn phí, ‎con chuột chù để lại một món quà.
‎Phân bón cho cây.
‎Tất cả những gì cần thiết ‎là một cơn mưa chiều
‎để cuốn phân của con chuột chù ‎vào phần bầu nhụy của cây.
‎Không có lượng nitrat thêm này, ‎cây nắp ấm không thể tồn tại,
‎và cuộc tìm kiếm dinh dưỡng đã dẫn ‎một số loài nắp ấm vào con đường sát sinh.
‎Một cây nắp ấm gracilis
‎thu hút kiến tới mặt dưới nắp của nó ‎bằng những giọt mật hoa.
‎Nhưng những con kiến ‎sẽ đáp lại bằng thứ gì?
‎Câu chuyện này ‎cũng phụ thuộc vào những cơn mưa.
‎Lực của những giọt mưa
‎khiến cho những con kiến ‎không thể bám chặt được.
‎Đó là bẫy kiểu bàn đạp ‎duy nhất trong thế giới thực vật.
‎Cây nắp ấm này dùng xác kiến làm thức ăn.
‎Tất cả các loài nắp ấm ‎đều phụ thuộc vào động vật để tồn tại,
‎và có một loài thậm chí còn ‎kết hợp làm ăn với loài dơi.
‎Dơi mũi nhẵn xám ‎tìm kiếm những cây nắp ấm hemsleyana
‎vì vách sau của loài cây này ‎dội lại sóng siêu âm của dơi.
‎Những cây nắp ấm hình ống này ‎thực sự là một chỗ ngủ hoàn hảo.
‎Cây nắp ấm cho con dơi một chỗ ngủ an toàn
‎còn nó thì trở nên khỏe mạnh hơn ‎nhờ bã thải từ vị khách của nó.
‎Những mối quan hệ như vậy ‎đã mất hàng triệu năm để tiến hóa,
‎nhưng một số lượng lớn ‎lại có thể mất đi chỉ sau một thập kỷ.
‎Trong 50 năm qua, Borneo đã mất ‎hơn một nửa diện tích rừng nhiệt đới,
‎và mọi chuyện thậm chí còn tệ hơn
‎đối với những hòn đảo lân cận ‎của Philippines.
‎Tại đây, 90 phần trăm diện tích ‎rừng nhiệt đới nguyên thủy đã biến mất.
‎Thứ còn lại là chỗ trú ẩn cuối cùng ‎cho loài chim săn mồi hiếm nhất thế giới.
‎Đại bàng khổng lồ Philippines.
‎Với chỉ 400 cặp còn lại,
‎việc có một con non trong tổ ‎là một cảnh hiếm thấy.
‎Các nhà khoa học đã theo dõi chim mẹ ‎từ khi nó được một năm tuổi.
‎Giờ nó đã 10 tuổi, ‎và đây là con non đầu tiên của nó.
‎Con non mới được bốn tháng tuổi, ‎đã cao gần một mét,
‎và dần trở nên tự tin.
‎Dù vậy, ‎chim mẹ vẫn muốn giúp đỡ nó.
‎Con non rất hay đòi hỏi.
‎Nó tin chắc rằng sẽ có thức ăn ‎rơi xuống thường xuyên,
‎nhưng, như một đứa trẻ đang giận dữ, nó ‎không muốn bất kỳ sự giúp đỡ nào khi ăn.
‎Nó đã, ‎có kích cỡ to bằng chim bố,
‎và quá to để có thể tranh luận cùng nhau.
‎Nhưng nếu muốn con non của nó ‎có thể bước tiếp trong cuộc đời,
‎chim bố hiểu rằng đã đến lúc thực hiện ‎yêu cho roi cho vọt.
‎Từ giờ, ‎những cuộc thăm nom sẽ ít xảy ra hơn.
‎Bố mẹ nó chỉ thỉnh thoảng ghé thăm ‎cùng với một phần thức ăn,
‎nhưng một con dơi quạ nhỏ thì ‎chẳng có gì nhiều để mà phấn khích cả.
‎Thật khó hiểu
‎khi bố mẹ không còn ‎ghé thăm thường xuyên như lúc trước.
‎Mỗi ngày, con non đều cất tiếng gọi,
‎nhưng chẳng có ai chú ý tới nó.
‎Nó đói,
‎và tất cả những gì còn lại ‎chỉ là những mẩu thức ăn thừa.
‎Đã đến lúc trở thành ‎một con đại bàng thực thụ.
‎Việc đập cánh giúp các cơ vận động ‎trong đôi cánh hai mét của nó khỏe hơn.
‎Đôi cánh sẽ được dùng để bắt đi ‎những con mồi nặng ký.
‎Tuy nhiên, kỹ năng đó ‎vẫn cần thêm thời gian để phát triển.
‎Cho đến giờ, nó chưa bao giờ liều lĩnh ‎đi xa khỏi cái tổ an toàn của nó.
‎Và nó có lý do chính đáng.
‎Nó có thể bị rơi từ độ cao 70 mét ‎xuống nền rừng.
‎Một cú ngã sẽ làm nó mất mạng.
‎Đó là một khoảnh khắc căng thẳng, ‎nhưng nó cần phải kiên trì.
‎Ngay lúc này, nó đang dùng đến ‎toàn bộ ngón và móng vuốt.
‎Những luồng gió mạnh bất chợt khiến nó khó ‎giữ thăng bằng để tránh cú rơi sinh tử,
‎và những cơn mưa mỗi ngày ‎cũng không khiến việc này dễ dàng hơn.
‎Mỗi ngày trôi qua, nó rắn rỏi hơn ‎và tự tin hơn một chút.
‎Rồi đến một ngày, sự tự tin cuối cùng ‎cũng tương đương với lượng kiến thức.
‎Giờ là thời điểm vươn tới bầu trời.
‎Chuyến bay khỏi tổ đầu tiên của nó.
‎Sẽ mất gần một năm trước khi ‎nó có thể hoàn toàn tự lập.
‎Sau đó, sự sinh tồn của nó sẽ phụ thuộc ‎vào việc tìm được một lãnh thổ
‎trải rộng trên những mảnh rừng hoang sơ.
‎Trong khu rừng bị phân mảnh ‎của Philippines,
‎có quá ít con mồi ‎cho một con đại bàng khổng lồ.
‎Nhưng có một khu rừng nhiệt đới ‎có kích thước vẫn thực sự kỳ diệu.
‎Lưu vực Amazon kéo dài hơn 3.000 kilômét
‎và là nơi tập trung của nửa số rừng ‎mưa nhiệt đới còn lại trên hành tinh.
‎Nhưng có nhiều thách thức cho các sinh vật ‎sống sâu bên trong lưu vực Amazon.
‎Những con khỉ nhện đen,
‎đang dán mắt vào một bãi liếm muối.
‎Vì ở cách xa biển, ‎muối rất khan hiếm ở đây,
‎vậy nên một chuyến ghé thăm bãi liếm muối ‎là rất cần thiết.
‎Nhưng đầu tiên, chúng phải chắc chắn là ‎không có kẻ săn mồi nào ấn nấp phía dưới.
‎Một con chuột lang aguti vô hại ‎là một dấu hiệu tốt.
‎Đây là lần duy nhất một con khỉ nhện ‎đặt chân xuống mặt đất.
‎Và nếu nó phải chui đầu vào một cái hang,
‎tốt nhất là nên có một con canh chừng.
‎Loài khỉ không thể sống thiếu ‎những khoáng chất này,
‎và những kẻ săn mồi biết điều đó.
‎Một lời cảnh báo từ ‎con khỉ đang canh chừng.
‎Đó không phải một báo động giả.
‎Một con báo đốm.
‎Ít khi thấy nó, ‎nhưng nó là kẻ săn mồi hàng đầu ở Amazon.
‎Khi con báo đốm đi khỏi, ‎bọn khỉ quay trở lại,
‎nhưng đó là một sự mạo hiểm.
‎Không ai biết được ‎khi nào kẻ săn mồi sẽ quay lại.
‎Khỉ nhện không phải loài duy nhất phải ‎vượt qua nỗi sợ hãi để thỏa mãn nhu cầu.
‎Ở Amazon, những bãi liếm muối thật sự ‎quan trọng như những ốc đảo ở hoang mạc.
‎Những tiếng động có thể báo hiệu ‎đồng minh hoặc kẻ thù,
‎nên mọi sinh vật tới bãi liếm ‎phải sẵn sàng để bỏ chạy.
‎Đó là một báo động giả.
‎Vẫn lại là con chuột lang aguti vô hại.
‎Ở Amazon, mỗi nhóm sinh vật ‎có nhiều loài hơn bất kỳ đâu.
‎Và điều này đúng với cả nhóm ếch.
‎Có ý kiến cho rằng ở đây ‎có hơn một nghìn loài ếch khác nhau,
‎và những loài mới ‎vẫn tiếp tục được phát hiện.
‎Ếch là một vật chỉ thị ‎cho một khu rừng mạnh khỏe,
‎nhưng cư dân quan trọng nhất của ‎rừng nhiệt đới lại có kích thước nhỏ nhất.
‎Có ý kiến rằng có hơn hai triệu ‎loài côn trùng ở Amazon.
‎Đây là loài có số lượng đông đảo nhất.
‎Một đàn kiến xén lá ‎có thể lên tới hàng triệu con.
‎Mỗi đàn là một tổ chức cấp cao ‎với một chức năng chung.
‎Thu nhặt lá ‎và mang về tổ ở dưới lòng đất của chúng.
‎Trong lãnh thổ của một đàn kiến xén lá,
‎gần một phần năm số thực vật ‎mới phát triển sẽ bị đàn kiến thu hoạch.
‎Cắt xuyên những chiếc lá ‎bằng bộ hàm dưới chuyên biệt,
‎chúng tạo ra những tần số rung động cao, ‎làm chiếc lá cứng lại,
‎giúp cho việc cắt lá dễ dàng hơn.
‎Khi làm việc tập thể, đàn kiến ‎có thể cắt trụi một cái cây trong 24 giờ.
‎Vấn đề là cần giữ chặt phần lá cắt được ‎khi rơi xuống.
‎Nói thì dễ hơn làm.
‎Nhưng tốt nhất ‎là không nên trở về tổ tay không.
‎Một đàn kiến xén lá ‎giống như một động vật ăn cỏ khổng lồ,
‎không khác gì một con voi ở Congo,
‎và ảnh hưởng của chúng lên hệ sinh thái ‎cũng quan trọng như vậy.
‎Đàn kiến đi theo dấu mùi hương ‎để về lại tổ,
‎né tránh những chướng ngại vật ‎bất ngờ xuất hiện.
‎Nhưng để hiệu quả hơn, đàn kiến ‎giữ sạch đường đi khỏi những mảnh rác vụn.
‎Một tổ kiến xén lá có thể sâu tới tám mét
‎và có hàng nghìn buồng nối liền với nhau.
‎Những con kiến thợ vác ‎những chiếc lá tươi mới thu được
‎tới những buồng đặc biệt để xử lý.
‎Những chiếc lá không phải thức ăn, ‎mà dùng để làm vườn trồng nấm,
‎loại thức ăn mà chúng sẽ cung cấp ‎cho ấu trùng kiến.
‎Thành quả của đàn kiến phụ thuộc vào việc ‎chúng giữ cho khu vườn không bị sâu bệnh.
‎Vì vậy, những con kiến phải hợp tác ‎với vi khuẩn để kiểm soát mầm bệnh
‎có thể phá hỏng ‎những cây nấm quý giá của chúng.
‎Các nhà khoa học hiện giờ tin rằng
‎các vi khuẩn này sẽ cung cấp giải pháp mới ‎cho nhiều căn bệnh của con người.
‎Nhưng dù đàn kiến có thành công thế nào,
‎sự đa dạng của rừng mưa nhiệt đới gắn với ‎việc không có loài nào chiếm ưu thế.
‎Ở đây, những con kiến ‎không thể làm mọi thứ theo ý chúng.
‎Con kiến này đang hành động ‎một cách kỳ quặc.
‎Như thể nó bị ép buộc ‎phải leo lên trên cao,
‎và nó đã trèo lên cao ‎hơn nền rừng vài mét.
‎Thứ gì đó đã điều khiển ‎những bước đi của nó,
‎như một con rối ‎đang bị người điều khiển giật dây.
‎Chỉ còn một màn cuối, ‎và con kiến không có sự lựa chọn nào khác.
‎Nó phải tìm một vị trí để cắn chặt, ‎trói bản thân vào cành cây.
‎Khi con kiến đang hấp hối,
‎một loại nấm ký sinh, Cordyceps, ‎mọc ra từ cơ thể nó.
‎Cuối cùng, thể quả của nấm đột ngột ‎mọc ra từ đầu con kiến.
‎Từ chỗ chứa phồng lên đó, ‎các bào tử sẽ phát tán theo dòng khí,
‎và chúng sẽ bắt được thêm ‎nhiều nạn nhân kiến hơn.
‎Nhưng không chỉ có kiến.
‎Nhiều loài khác ‎cũng bị nhiễm độc nấm Cordyceps.
‎Số lượng một loài càng đông đảo,
‎chúng càng có khả năng ‎trở thành nạn nhân của loài nấm sát thủ.
‎Những sự kiểm soát và cân bằng như vậy ‎làm cho không loài nào chiếm được ưu thế,
‎vậy nên sẽ bảo vệ được sự đa dạng ‎của rừng nhiệt đới.
‎Nhưng ngày nay, sự đa dạng ‎của rừng mưa nhiệt đới trên thế giới
‎đang giảm đi với tốc độ báo động,
‎và nguyên nhân là từ chính chúng ta.
‎Hiện nay, chúng ta đã thay thế tới ‎27 triệu hecta rừng nhiệt đới nguyên sơ
‎bằng một loài thực vật duy nhất.
‎Đây là cây cọ dầu,
‎một trong những cây trồng ‎có năng suất cao nhất thế giới.
‎Nhưng sự độc canh này
‎chỉ nuôi dưỡng một phần nhỏ sự đa dạng ‎sinh học ở rừng mưa nhiệt đới nguyên thủy,
‎và nó đang đẩy nhiều loài động vật ‎tới con đường tuyệt chủng.
‎Trong những rừng đầm lầy ‎ở phía Bắc đảo Sumatra, Indonesia,
‎thời gian đang dần cạn kiệt cho một trong ‎các loài có tổ tiên gần con người nhất.
‎Đười ươi.
‎Một con đười ươi con cần hơn mười năm ‎để trở nên tự lập.
‎Nó phải học mọi thứ từ mẹ mình.
‎Ví dụ như cách vắt qua ‎những khoảng cách giữa các cây.
‎Sự sinh tồn phụ thuộc vào việc
‎mỗi con đười ươi hiểu được chính xác ‎khoảng rừng của nó.
‎Những nhà khoa học quan sát đười ươi đã ‎đặt tên cặp mẹ con này là Ellie và Eden.
‎Ellie đã 18 tuổi,
‎và Eden, đười ươi con đầu tiên của nó, ‎ba tuổi.
‎Hiện giờ, con đười ươi con ‎cần một chút khích lệ.
‎Giống như tất cả loài đười ươi,
‎Ellie có một sơ đồ tư duy ‎về môi trường xung quanh nó,
‎bao gồm cả vị trí của mọi cây ăn quả.
‎Eden cũng cần học điều này,
‎nhưng giờ, ‎nó phải quan sát mọi việc mẹ nó làm,
‎không chỉ học cách nhận biết loại quả nào ‎có thể ăn được mà còn cả cách ăn chúng.
‎Mỗi ngày là một bài học mới cho Eden.
‎Tại đây, lũ kiến là thực đơn quan trọng ‎của đười ươi và cần mẹo để bắt chúng.
‎Một khi đã bị vướng vào lông của Ellie, ‎rất dễ để nhặt từng con kiến.
‎Với Eden bé nhỏ, tất cả xoay quanh ‎việc quan sát và học hỏi.
‎Họ hàng của Eden, Louis, ‎có nhiều kinh nghiệm hơn.
‎Hơn Eden bốn tuổi,
‎nó đã có thể dễ dàng di chuyển ‎qua các cành cây.
‎Điều này mất một vài năm để thành thạo,
‎và rõ ràng đó là một kỹ năng ‎nó cảm thấy đáng để khoe khoang.
‎Chinh phục đỉnh ngọn cây mới là bước một ‎trong quá trình học của một con đười ươi.
‎Để sinh tồn, Louis ‎còn phải học nhiều điều nữa.
‎Rất nhiều điều nữa.
‎Mẹ của nó, Lisa, ‎đã tìm được một thân cây mục nát
‎có rất nhiều kiến.
‎Nhưng cơ hội bắt lũ kiến này ‎đòi hỏi nhiều kiến thức hơn.
‎Để bắt được lũ kiến, ‎Lisa phải bẻ rời phần cây đó ra.
‎Ở tuổi của nó, Louis phải tham gia làm ‎thay vì chỉ quan sát.
‎Nó phải bắt chước.
‎Một nỗ lực không tồi.
‎Nhưng dù đã ở tuổi thứ bảy, nó vẫn chưa ‎thành thục nghệ thuật bắt kiến.
‎Louis vẫn còn phải học hỏi nhiều.
‎Ngược lại, Pluto đã tốt nghiệp từ lâu.
‎30 tuổi, và nặng gần 100 kilôgam,
‎nó là vua của khu rừng này.
‎Hai vành má rộng của nó ‎tượng trưng cho quyền lực,
‎điều mà Louis khao khát đạt được.
‎Pluto liên tục tìm kiếm thức ăn,
‎và nó vừa phát hiện ‎một cơ hội đầy hứa hẹn.
‎Những con ong bắp cày này ‎chỉ mang một ý nghĩa duy nhất.
‎Thức ăn ngon lành.
‎Để bắt được lũ ong, ‎nó thích dùng kỹ thuật đập-và-giật.
‎Bộ lông dày bảo vệ nó khỏi hầu hết ‎những con ong bắp cày giận dữ,
‎nhưng phần thưởng nhận được ‎đáng để chịu đựng một vài nốt đốt.
‎Louis vẫn giữ khoảng cách.
‎Nó cần phải to hơn và lông phải rậm hơn
‎trước khi nó có thể chiến đấu với đàn ong.
‎Nhưng ở đây, có một mẹo mà có thể mất ‎nửa đời để nắm vững.
‎Mẹ của Louis, Lisa, đã học được ‎cách chế dụng cụ từ những que củi,
‎để lôi lũ côn trùng ra.
‎Những con đười ươi sống ở đây
‎là những cá thể duy nhất trên thế giới ‎khám phá ra kỹ năng này.
‎Louis cũng phải cố gắng và học được nó,
‎nhưng có lẽ sẽ mất tám năm nữa ‎để nó thành thạo như mẹ mình.
‎Chính quá trình học hỏi dài hơi này ‎đã khiến đười ươi
‎đặc biệt dễ bị tổn thương trước ‎những thay đổi trong khu rừng của chúng.
‎Hiện có thể ước lượng được chúng ta mất ‎100 cá thể đười ươi mỗi tuần
‎do những hoạt động của con người.
‎Thế hệ của Louis và Eden có thể là ‎những con đười ươi hoang dã cuối cùng.
‎Khi Pluto bằng tuổi chúng, khu rừng ‎quê hương của nó trải tới tận chân trời.
‎Giờ không còn như vậy nữa.
‎Trong bốn thập kỷ qua,
‎rừng nhiệt đới đất thấp cổ xưa ‎chi phối sự sống của đười ươi
‎đã bị giảm diện tích một cách ‎đáng kinh ngạc, tới tận 75 phần trăm.
‎Khắp thế giới, chúng ta đang mất đi ‎những khu rừng nhiệt đới
‎với tốc độ gần 15 triệu hecta mỗi năm,
‎và mất đi cùng nó là ‎sự đa dạng sinh học quý giá của hành tinh.
‎Rừng nhiệt đới tích trữ và hấp thụ cácbon ‎nhiều hơn bất kỳ môi trường trên cạn nào.
‎Nó làm mát hành tinh của chúng ta,
‎cung cấp thức ăn và thuốc men.
‎Và chúng ta đã liều mạng ‎để đánh mất điều đó.
‎Truy cập ourplanet.com
‎để hiểu những gì chúng ta cần làm bây giờ ‎nhằm bảo vệ những khu rừng nhiệt đới.
‎I can hear the whole world ‎Singing together
‎I can hear the whole world ‎Say it's now or never
‎'Cause it's not too late ‎If we change our ways
‎And connect the dots to our problems
‎I can hear the whole world ‎Say we're in this together
‎We're in this together