EEN NETFLIX ORIGINAL-DOCUMENTAIREREEKS
Slechts 50 jaar geleden...
...gingen we eindelijk naar de maan.
Voor de allereerste keer, keken we naar onze eigen planeet.
Sindsdien is de menselijke populatie meer dan verdubbeld.
Deze serie viert de wonderen der natuur die er nog zijn...
...en laat zien wat we moeten behouden...
...zodat mens en natuur voortleven.
Grote scholen vissen bevolken onze ondiepe zeeën.
Dit zijn ansjovis.
Kleine visjes houden op hun beurt grotere vissen in leven.
Jagers, zoals de giant trevally...
...en de duivelsroggen.
Als jagers gaan samenwerken, worden ze extreem efficiënt.
De rijke kustwateren zijn de visvijvers van onze planeet...
...en kunnen voorzien in een overvloed aan eten voor mens en dier.
De kustwateren vormen minder dan een tiende van alle oceanen....
...maar, verbazingwekkend genoeg, leeft 90% van alle zeewezens...
...in deze kustwateren.
Deze overvloed komt door het feit dat zonlicht de bodem van de zee bereikt.
Everglades National Park, in het zuiden van Florida.
Velden van zeegras vormen een tapijt in de ondiepe tropische wateren.
Net als savannen op land...
...bieden deze weelderige zeeweides voedsel aan een grote variëteit dieren.
Roggen zoeken prooien die verstopt zitten in het zeegras.
De Everglades zijn ook het jachtterrein...
...van de meest inventieve vissers van de kust.
Tuimelaars.
Ze zoeken eten via echolocatie, een soort sonar.
Voor ze zwemt een school harders.
Deze dolfijnsoort...
...heeft een speciale manier ontwikkeld om prooien te vangen.
Voorzichtig sturen ze de vissen naar de juiste plek.
Dan maakt één dolfijn een cirkel van modder die de school omringt.
De vissen raken in paniek en springen omhoog.
De meeste ontsnappen. Vliegende vis vangen is niet eenvoudig.
Maar de dolfijnen gaan verder en proberen het nog eens.
De mens mag niet commercieel vissen in het nationale park...
...dus is er genoeg voor de dolfijnen.
Vanuit de lucht zie je pas echt de omvang van deze meesterlijke vissersindustrie.
Ondiepe wateren zijn van cruciaal belang in de strijd tegen klimaatverandering.
Zeegras absorbeert 35 keer zoveel koolstofdioxide...
...als eenzelfde oppervlakte regenwoud...
...en zo wordt de schade door recente opwarming van onze zeeën gereduceerd.
Mangroven grenzen vaak aan de zeeweides.
Deze bijzondere bomen zijn de enige die overweg kunnen...
...met de wisselende hoeveelheid zout in kustwateren.
Ze beschermen niet alleen de kust tegen orkanen...
...maar vangen, net als zeegras, koolstofdioxide.
Hun wirwar van wortels biedt een veilig onderkomen voor jonge vissen...
...die uiteindelijk de mangroven verlaten...
...voor een thuis in het meest magische wonderland van de tropische zee...
...koraalriffen.
Deze riffen bedekken minder dan één procent van de zeebodem...
...maar zijn het thuis van een kwart van alle zeewezens.
Geen van hen zou hier zijn als het koraal er niet was.
Koraal creëert de structuren die voeding en onderdak bieden...
...waar de hele gemeenschap van afhankelijk is.
Elke bewoner heeft zijn eigen rol in het gezond houden van het rif.
Helaas zijn nog maar weinig riffen zo ongerept als ze ooit waren...
...de meeste missen nu...
...een extreem belangrijk lid van de gemeenschap.
Haaien.
Continue overbevissing heeft de haaienpopulatie wereldwijd doen afnemen...
...met meer dan 90 procent.
Tegenwoordig komen ze alleen nog voor in grotere aantallen...
...op de meest afgelegen riffen.
Frans-Polynesië, in het midden van de Grote Oceaan.
Hier zijn haaien tenminste volledig beschermd.
Overdag vind je de grijze rifhaai in de stroming.
Ze laten kleine lipvissen hun tanden schoonmaken...
...zodat ze klaar zijn voor de nachtelijke jacht.
Deze haaien jagen het liefst in het donker...
...wanneer hun voortreffelijke zintuigen ze een voordeel geven.
De avond valt.
Tijd voor de kleinere vissen om te schuilen in de spleten van 't rif...
...veilig buiten bereik van de grijze rifhaai.
De haaien bemerken de kleinste beweging.
Tevoorschijn komen is gevaarlijk.
Blijf doodstil en de haaien vinden je misschien niet.
Een klein visje kan wellicht aan één haai ontsnappen...
...maar met zoveel jagers heeft hij weinig kans op ontsnapping.
Schuilen in het koraal is meestal de veiligste optie...
...maar de komst van een tweede jager verandert alles.
De witpuntrifhaai.
Slanker en leniger...
...en daarmee kunnen ze plekken bereiken waar andere jagers niet kunnen komen.
Wie niet gevangen wordt door de witpuntrifhaai...
...valt ten prooi aan de wachtende grijze rifhaai.
Als beide haaiensoorten samenwerken...
...is er weinig respijt, zelfs niet in het koraal.
Meer en meer haaien komen, aangetrokken door de commotie.
Deze aantallen waren ooit normaal op alle riffen, wereldwijd.
En hoewel zoveel roofdieren schadelijk lijkt...
...helpen haaien juist om het rif gezond te houden.
Ze helpen bij het in balans houden van de vissengemeenschap...
...door op jagers van kleine grazende visjes te jagen.
De grazers, op hun beurt...
...houden het koraal vrij van wier en parasieten...
...die anders het rif zouden overwoekeren.
Een evenwichtige gemeenschap, met haaien als grootste roofdier...
...geeft een koraalrif meer veerkracht om schade en rampen te doorstaan.
Maar nu is er een nog grotere dreiging, zelfs voor gezonde koraalriffen.
Door klimaatverandering worden onze zeeën warmer.
Microscopische planten die overal in het koraal leven...
...geven ze zowel hun kleur als het meeste voedsel.
Maar als de zeetemperatuur stijgt, met slechts twee graden...
...stoot het koraal deze planten af.
Dan verliezen ze hun belangrijkste voedselbron...
...en worden wit.
Hier, bij het Groot Barrièrerif van Australië, heeft warm zeewater...
...veel van de riffen op deze manier doen verbleken.
Het ziet er spookachtig mooi uit...
...maar als de temperatuur een paar weken hoog blijft...
...zal het koraal verhongeren en uiteindelijk sterven.
De koolstofdioxide die de opwarming veroorzaakt...
...maakt de zee ook zuurder.
Geen enkel rif kan beide veranderingen overleven.
En zonder levend koraal...
...zullen ook veel rif-bewoners sterven.
In 2016 en 2017...
...is meer dan duizend kilometer van het Groot Barrièrerif verbleekt.
Zes maanden later...
...en veel van het koraal is dood.
De gemeenschap is verwoest.
Wereldwijd is de helft van alle koraalriffen reeds gestorven.
De rest kan binnen een paar decennia ook verloren gaan.
Weg van de tropen, op hogere breedtegraden...
...zijn de zeeën veel koeler.
Door stormen komen essentiële voedingsstoffen naar de oppervlakte.
Het verrijkte water, in combinatie met lange zomerdagen...
...maakt dit de meest productieve zeeën van onze planeet.
Pelsrobben floreren, en hebben zelfs tijd om op de golven te surfen.
Lente aan de kust van Californië...
...en enorme hoeveelheden kelp drijvend op het water...
...verraden de rijkdom die eronder verborgen zit.
Een prachtig onderwaterwoud.
Deze reuzenkelp is net zo belangrijk voor de oceanen...
...als bomen voor het land.
Net als een regenwoud biedt het dichte dak voedsel en schuilplaats aan velen.
In de koele, rijke, zee kan de reuzenkelp wel 50 meter groot worden.
Met lucht gevulde drijvers tillen de bladeren naar de zonovergoten oppervlakte.
Nestelend in het bladerdak...
...een zeeotter.
Zijn dikke vacht houdt hem warm in het frisse water.
Er lucht in blazen geeft meer isolatie.
Zeeotters hebben de meest dichte vacht van alle dieren...
...en zo'n luxe jas heeft veel aandacht nodig.
Ze moeten veel eten om warm te blijven...
...en eten tot wel een kwart van hun lichaamsgewicht per dag.
Zee-egels zijn favoriet voedsel.
Daar is er een.
En een tweede.
Dan is de otter buiten adem, en moet terug naar de oppervlakte.
Een zee-egel lijkt een stekelige maaltijd...
...maar als je het schild kan breken, zit er een feestmaal in.
Zee-otters zijn cruciaal voor de gezondheid van het kelpwoud...
...omdat ze het aantal zee-egels laag houden.
De zee-egels grazen kelp...
...knagen door hun sterke stengels.
Als ze de kans krijgen verspreiden ze zich als een plaag over de zeebodem.
Gelukkig hebben de otters hulp in hun gevecht tegen de stekelige grazers.
Semicossyphus reticulatus.
Ze hebben sterke tanden...
...en geen enkele moeite met de kleinere, paarse zee-egels.
De grotere zwarte zee-egels zijn lastiger...
...vooral voor de kleinere vissen.
Alleen de allergrootste vissen kunnen die aan.
Maar ook die moet langs de lange stekels komen.
De zee-egel moet worden omgedraaid om de kwetsbare onderkant bloot te leggen.
Niet makkelijk als je geen handen hebt.
Het is eindelijk gelukt.
En iedereen profiteert.
Deze vissen en otters, levend in beschermde wateren...
...houden de kelpgrazers onder controle.
Maar buiten deze toevluchtsoorden grazen de zee-egels ongestoord...
...en kappen het kelpwoud.
Allen die afhankelijk zijn van de kelp zijn verdwenen.
In Californië groeien de kelpwouden in overvloed in beschermd gebied...
...waar de hele zeegemeenschap kan leven zonder druk van mensen.
Hier kunnen zee-otters relaxen, op Califonische wijze.
3.000 kilometer verder naar het noorden, in Alaska, komt de lente veel later.
Na een koude, zware winter...
...wordt door de eerste zonnestralen een groot jaarlijks evenement getriggerd.
Enorme scholen haring komen omhoog uit de diepte...
...en gaan naar ondieper water.
Ze verzamelen zich om zich voort te planten.
Maar roofdieren wachten ze op.
Stellerzeeleeuwen.
Opgaand in hun missie is de haring een makkelijke prooi.
Zeeleeuwen drijven de vissen naar de oppervlakte, binnen bereik van vogels.
Amerikaanse zeearenden, normaliter solitair, hebben zich verzameld.
Daar waar de haring het strand bereikt...
...hoeven de arenden zelfs niet de lucht in.
Bultruggen.
Ze komen helemaal uit de tropen...
...hopend op een eerste maaltijd in maanden.
Deze walvissen hebben een opmerkelijke manier van jagen.
Ze werken als team.
De leider duikt als eerste...
...en blaast een gordijn van bellen om de vis te verzamelen.
Hij roept om de aanval te synchroniseren.
Door zo samen te werken, kan elke walvis een ton vis per dag eten.
Maar de haring is zo overvloedig...
...dat ondanks de walvissen, de meesten ondiepe wateren bereiken.
En daar gaan ze paaien.
De vrouwtjes leggen hun eieren op het zeegras.
De mannetjes volgen, ze bevruchten de eitjes met wolken sperma.
Ooit was haring hier overvloediger dan we ons nu nog kunnen voorstellen.
Kustlijnen werden wit van het paaien...
...van Japan tot aan Californië.
Door geïndustrialiseerde vistechnieken...
...worden deze broedplaatsen makkelijk overbevist.
Dit is een van de weinige plaatsen waar visserij nog bestaat.
De haringpopulatie in de Stille Oceaan is sterk afgenomen.
Een fractie van wat het ooit was.
Het trieste gevolg van niet duurzaam vissen...
...zie je overal op de wereld.
Veel van 's werelds visvoorraad is enorm aan het afnemen.
Een derde is compleet verdwenen.
In kustwateren...
...nemen kwallen het water over waar eerst vissen domineerden.
De kompaskwal heeft een etherische schoonheid...
...maar heeft weinig te bieden voor andere dieren of de mens.
Deze enorme zwermen worden steeds gewoner.
Een zorgwekkend teken van onbalans in onze ondiepe wateren.
Als we niet duurzaam gaan vissen, wordt onze zee, ooit zo overvloedig...
...gevuld met weinig meer dan enorme zwermen kwallen.
Maar de toekomst hoeft niet zo te zijn.
De westkust van Zuid-Amerika laat zien hoe de oceaan kan herstellen.
De Atacama, de droogste woestijn ter wereld.
Landinwaarts is er nauwelijks leven mogelijk...
...en toch ligt dat aan de kust totaal anders.
Eeuwenlang komen miljoenen zeevogels al samen op deze woestijnkust.
Maar 50 jaar geleden verdwenen de grote kolonies...
...door overbevissing van de lokale wateren.
Maatregelen werden getroffen en nu herstelt de visvoorraad zich.
Dus nu komen hier jaarlijks drie miljoen Humboldtaalscholvers broeden.
Elke ochtend gaan de vogels naar zee.
De kolonies zijn zo groot, dat het meer dan een uur duurt voor ze weg zijn.
Incasternen sluiten aan.
Humboldtgenten.
Een grote karavaan van jagers, allen op zoek naar hetzelfde.
Ansjovis.
Deze kleine visjes zijn zo overvloedig...
...dat ze de grootste visserij op onze planeet faciliteren.
Verbazingwekkend genoeg vormen ze tot een tiende van alle vis...
...die we oogsten uit onze oceanen.
Zeeleeuwen zijn de eerste die de scholen vinden.
Als de vissen naar de oppervlakte worden gedreven, zijn daar de pelikanen.
Aalscholvers duiken om hun deel te pakken.
Genten slaan toe vanaf 20 meter hoogte.
Ze raken het water met 100 kilometer per uur.
Tegenwoordig hangt het leven van vijf miljoen aalscholvers en genten...
...af van deze grote scholen.
Als we toestaan dat de ansjovis zich volledig herstelt...
...kunnen ze 25 miljoen zeevogels voeden, net als vroeger.
Een levendige herinnering...
...aan de verbluffende rijkdom die onze kustwateren kunnen onderhouden.
En als ze de kans krijgen, kunnen ze verrassend snel herstellen.
De Raja Ampat-eilanden in Zuidoost-Azië.
Deze zeeën werden grotendeels ontdaan van haaien en andere grote vissen...
...door jaren ongecontroleerd vissen.
Deze lagune was ooit bezet door een haaienviskamp.
Nu is het een kwekerij voor babyhaaien.
De zeeën rondom Misool waren volledig beschermd in 2007...
...en het herstel is miraculeus.
Nu zijn er 25 keer meer haaien dan 10 jaar geleden.
Schildpadden waar op gejaagd werd, grazen nu vredig het zeegras.
Haaien keren terug naar lokale riffen...
...en helpen het evenwicht te herstellen...
...waardoor ze beter bestand zijn tegen de gevolgen van het verbleken van het koraal.
Reuzenmanta's.
Zeven meter spanwijdte.
Deze bedreigde reuzen...
...dwalen het grootse deel van hun leven door de volle zeeën.
Maar nu keren ze terug naar dit toevluchtsoord...
...om de aandacht te vragen van lipvissen.
Misool is een van de weinige plaatsen ter aarde waar de biodiversiteit toeneemt.
Sinds de bescherming is er drie keer zoveel vis...
...als slechts 10 jaar geleden.
Vissers in aangrenzende wateren profiteren van de extra vis.
Ze vangen nu meer vis met minder moeite.
Er zijn veel te weinig beschermde stukken zee...
...en vaak is commercieel vissen nog toegestaan.
We moeten van een derde van onze kustwateren...
...beschermd gebied maken.
Als we dat doen, kunnen onze visgebieden herstellen...
...en kunnen ze zowel de mensheid als de rest van de natuur blijven voeden.
Bezoek ourplanet.com...
...om te ontdekken wat we moeten doen om onze kustwateren te herstellen.
Ondertiteld door: Linda van der Logt-Choufoer