NETFLIX — ORYGINALNY SERIAL DOKUMENTALNY
Zaledwie 50 lat temu
wyruszyliśmy wreszcie na Księżyc.
Po raz pierwszy mogliśmy podziwiać z dala własną planetę.
Od tamtego dnia ludzka populacja ponad dwukrotnie zwiększyła swoją liczebność.
Serial ten przedstawia ocalałe cuda natury,
odkrywając to, co musimy chronić,
aby zapewnić przetrwanie ludzkości i przyrodzie.
W płytkich morzach tłoczą się olbrzymie ławice ryb.
To sardele.
Małe ryby stają się pożywieniem większych.
Myśliwych, takich jak karanksy żółtopłetwe...
i mobule.
Współpracujący myśliwi mają niebywałą skuteczność.
Zasobne morza przybrzeżne są łowiskami naszej planety.
Mogą być obfitym źródłem pożywienia dla zwierząt i ludzkości.
MORZA PRZYBRZEŻNE
Morza otaczające lądy stanowią mniej niż 10% oceanów naszej planety.
Jednocześnie aż 90% wszystkich morskich istot
żyje w tych przybrzeżnych wodach.
To niezwykłe bogactwo umożliwia fakt, iż światło słoneczne
sięga tu dna oceanicznego.
Park Narodowy Everglades na południowej Florydzie.
Pola trawy morskiej wyściełają płytkie tropikalne wody.
Niczym sawanny na lądzie,
te bujne morskie łąki są domem wielu gatunków zwierząt.
Płaszczki ukrywają się w trawie morskiej, poszukując zdobyczy.
Wody parku Everglades są także łowiskiem
najbardziej pomysłowych rybaków wybrzeża.
Delfinów butlonosych.
Delfiny poszukują pożywienia, wykorzystując echolokację, rodzaj sonaru.
Znalazły ławicę cefali.
Delfiny butlonose
rozwinęły własną, wyjątkową technikę połowu.
Stłaczają ryby na odpowiednim obszarze.
Następnie jeden z delfinów używa ogona, by utworzyć wokół ławicy błotny pierścień.
Panikujące ryby wyskakują z wody.
Większość ucieka.
Niełatwo złapać latającą rybę.
Butlonosy podejmują jednak kolejne próby.
W parku narodowym panuje zakaz komercyjnego połowu.
Delfiny mają więc ryb pod dostatkiem.
Tylko z lotu ptaka można w pełni docenić zaradność tych mistrzów rybołówstwa.
Płytkie morza odgrywają kluczową rolę w walce ze zmianami klimatu.
Trawa morska wchłania 35 razy więcej dwutlenku węgla
niż porównywalna powierzchnia lasu deszczowego.
Zmniejsza to zniszczenia wywołane ocieplaniem się mórz.
Granice wodnych łąk często porastają namorzyny.
Te niezwykłe drzewa jako jedyne radzą sobie
z przybrzeżnymi wodami o różnym zasoleniu.
Namorzyny nie tylko chronią wybrzeża przed katastrofalnymi skutkami huraganów,
ale także, podobnie jak trawa morska, wchłaniają dwutlenek węgla.
W ich splątanych korzeniach kryją się młode ryby,
które wyruszają w końcu
do magicznych krain mórz tropikalnych:
raf koralowych.
Choć rafy pokrywają niecały 1% dna oceanicznego,
są schronieniem aż jednej czwartej wszystkich morskich gatunków.
Żaden z nich nie przetrwałby, gdyby nie koralowce.
Koralowce tworzą struktury dostarczające pożywienia i schronienia.
To na nich polegają wszystkie żyjące tu istoty.
Każdy z mieszkańców odgrywa ważną rolę w utrzymywaniu rafy w zdrowiu.
Niestety, niewiele raf zachowało swą nieskazitelność.
Większość z nich straciła jednych ze swoich najważniejszych mieszkańców.
Rekiny.
Nadmierne poławianie zmniejszyło światową populację rekinów
o ponad 90%.
Dziś rekiny występują w nielicznych ławicach
jedynie na najodleglejszych rafach.
Polinezja Francuska na Pacyfiku.
Rekiny są tu gatunkiem ściśle chronionym.
Za dnia rekiny szare rafowe spokojnie dryfują.
Pozwalają małym wargaczom czyścić ich zęby,
szykując się na nocne polowanie.
Rekiny wolą polować w ciemnościach.
Ich wyostrzone zmysły dają im wtedy przewagę.
Zmrok.
Czas, by mniejsze ryby schroniły się w zakamarkach rafy...
poza zasięgiem rekinów szarych.
Drapieżcy wykrywają najdrobniejszy ruch.
Opuszczenie kryjówki oznacza ryzyko.
Trwająca w bezruchu ryba może pozostać niezauważona.
Niewielka ryba jest w stanie przechytrzyć pojedynczego rekina,
jednak wśród stada myśliwych ma niewielkie szanse na ucieczkę.
Najbezpieczniej jest ukrywać się wśród koralowców.
Jednak pojawienie się innych myśliwych zmienia wszystko.
Żarłacze grube.
Smukłe, zwinne rekiny
dostają się do miejsc niedostępnych dla innych drapieżców.
Ryby umykające żarłaczom
wypływają prosto w paszcze czekających na nie rekinów szarych.
Gdy oba gatunki rekinów zaczynają polować razem,
trudno znaleźć bezpieczną kryjówkę, nawet wśród koralowców.
Zamieszanie przyciąga coraz więcej rekinów.
Rekiny występowały niegdyś w tak wielkich ławicach na rafach na całym świecie.
Choć tak duża liczba drapieżników zdaje się szkodliwa,
w rzeczywistości rekiny pomagają utrzymać rafę w zdrowiu.
Zapewniają równowagę populacji ryb,
polując na drapieżców pożywiających się małymi rybami roślinożernymi.
Natomiast roślinożercy
usuwają z koralowców wodorosty i pasożyty,
którymi mogłaby zarosnąć rafa.
Zrównoważone środowisko z rekinem w roli głównego drapieżcy
zwiększa szanse przetrwania rafy w obliczu katastrofy.
Jednak obecnie nawet zdrowe rafy muszą się zmierzyć z wielkim zagrożeniem.
Zmiany klimatu doprowadzają do ocieplania się mórz.
Mikroskopijne rośliny porastające tkankę koralowców
nadają im barwę i stanowią ich główne źródło pożywienia.
Gdy temperatura morza wzrasta choćby o dwa stopnie,
koralowce wydalają swych roślinnych partnerów.
Tracą główne źródło pożywienia...
i bieleją.
Tutaj, na Wielkiej Rafie Koralowej w Australii, cieplejsze niż zwykle morze
doprowadziło do wybielenia wielu koralowców.
Choć to na swój sposób piękny widok,
kilka tygodni wysokich temperatur
zagłodzi koralowce na śmierć.
Dwutlenek węgla wywołujący globalne ocieplenie
zwiększa także kwasowość mórz.
Rafy nie są w stanie przetrwać takich zmian.
A bez żywych koralowców
zginie wielu mieszkańców raf.
W latach 2016 i 2017
ponad tysiąc kilometrów Wielkiej Rafy Koralowej uległo wybieleniu.
Sześć miesięcy później
wiele koralowców było już martwych.
Środowisko uległo zniszczeniu.
Na całym świecie połowa płytkich raf koralowych przestała już istnieć.
Reszta może zniknąć w najbliższych dekadach.
Z dala od tropików, na wyższych szerokościach geograficznych,
morza są o wiele chłodniejsze.
Sztormowe wody wydobywają z głębin ważne składniki odżywcze.
Wzbogacona woda i długie, letnie dni
uczyniły te morza najurodzajniejszymi na świecie.
Uchatkom karłowatym nie brakuje pokarmu. Mają nawet czas na zabawę wśród fal.
Wiosna u wybrzeży Kalifornii.
Algi dryfujące na powierzchni morza
wskazują na obecność podwodnych bogactw.
Oto wspaniały podwodny las.
Łodygi wielkomorszczu gruszkonośnego są równie ważne dla oceanów,
co drzewa dla lądów.
Niczym las deszczowy,
gęste glony zapewniają pokarm i schronienie wielu gatunkom zwierząt.
W chłodnych, żyznych morzach
wielkomorszcz osiąga nawet 50 metrów wysokości.
Pęcherze pławne unoszą łodygę w stronę oświetlonej słońcem powierzchni.
Wśród liści kryje się...
wydra morska.
Jej gęsta sierść chroni ją przed wyziębieniem.
Pęcherzyki powietrza zapewniają dodatkową izolację.
Wydry morskie mają najgęstszą sierść spośród wszystkich zwierząt.
Eleganckie futro wymaga uważnej pielęgnacji.
Wydry muszą sporo zjeść, by zachować ciepło.
Codziennie przyjmują pokarm o masie jednej czwartej ich wagi ciała.
Ich ulubionym daniem są jeżowce.
Jest!
I kolejny.
Wydrze zaczyna brakować tchu. Musi wrócić na powierzchnię.
Kolczasty jeżowiec nie wygląda zachęcająco,
jednak pod jego twardym pancerzem kryje się prawdziwa uczta.
Od wydr morskich zależy zdrowie podwodnego lasu.
Ssaki kontrolują populację jeżowców.
Jeżowce żywią się glonami,
przegryzając ich twarde łodygi.
Pozostawione samopas, rozprzestrzeniają się niczym zaraza.
Na szczęście ktoś pomaga wydrom w walce z kolczastymi głodomorami.
Wargacze azjatyckie.
Ich ostre zęby
z łatwością przegryzają niewielkie jeżowce purpurowe.
Większe, czarne jeżowce sprawiają więcej kłopotów,
szczególnie mniejszym wargaczom.
Tylko największe okazy mogą się z nimi mierzyć.
Pozostaje przeszkoda w postaci długich kolców.
Jeżowca należy odwrócić tak, by odsłonić delikatną, spodnią część jego ciała.
Dla istoty pozbawionej rąk to niełatwe zadanie.
Udało się!
Korzystają na tym wszyscy.
Ryby i wydry żyjące na chronionych obszarach morza
kontrolują populację glonożernych jeżowców.
Jednak poza granicami obszaru chronionego jeżowce pożywiają się bez przeszkód.
Tak ginie podwodny las.
Istoty polegające na wielkomorszczu znikają razem z nim.
W Kalifornii lasy wielkomorszczowe porastają bujnie chronione obszary,
na których środowisko morskie jest wolne od wpływu ludzi.
Wydry morskie mogą się tu relaksować w iście kalifornijskim stylu.
Trzy tysiące kilometrów na północ, na Alasce, wiosna przychodzi późno.
Po ciężkiej, mroźnej zimie
pierwsze promienie słońca rozpoczynają wielkie coroczne wydarzenie.
Ogromne ławice śledzi wypływają z głębin
i udają się na płycizny.
To okres ich tarła.
Czekają jednak na nie drapieżcy.
Uchatki grzywiaste.
Skupione na swej misji śledzie stają się łatwym celem.
Lwy morskie spychają ryby w stronę powierzchni,
gdzie czekają powietrzni myśliwi.
Samotne zazwyczaj bieliki gromadzą się na wspólnej uczcie.
Niektóre śledzie dopływają do brzegu.
Czekające bieliki nie muszą nawet zrywać się do lotu.
Długopłetwce oceaniczne.
Przybyły tu aż z tropików,
po swój pierwszy od wielu miesięcy posiłek.
Walenie stworzyły wyjątkową technikę łapania swojej sezonowej zdobyczy.
Długopłetwce polują w grupie.
Przywódca nurkuje pierwszy.
Wydmuchuje zasłonę bąbelków, by zbić ryby w grupę.
Śpiew jest sygnałem do ataku.
Taka współpraca zapewnia każdemu waleniowi tonę pokarmu dziennie.
Śledzi jest jednak tyle,
że, pomimo ataku drapieżców, większość dociera na płycizny.
To miejsce ich tarła.
Samice składają ikrę na trawie morskiej.
Samce zapładniają jajeczka wydalanym mleczem.
Śledzie występowały tu niegdyś w niewyobrażalnych dla nas liczbach.
Barwiły mleczem całe wybrzeża.
Białe plamy przecinały północny Pacyfik od Japonii aż po Kalifornię.
Przemysłowe techniki połowów
mogą łatwo doprowadzić do nadmiernej eksploatacji ławic.
To jedno z niewielu ostatnich wielkich łowisk.
Liczba śledzi pacyficznych drastycznie spadła.
Przetrwał ich niewielki ułamek.
Smutna historia niezrównoważonego rybołówstwa
powtarza się raz za razem na całym świecie.
Światowe zasoby rybne są obecnie poważnie zagrożone.
Utraciliśmy już jedną trzecią z nich.
W morzach przybrzeżnych
meduzy przejmują wody zdominowane niegdyś przez ryby.
Meduzy kompasowe, choć piękne,
nie są w stanie wyżywić ani zwierząt, ani nas.
Ogromne kolonie meduz stają się coraz częstszym widokiem.
To niepokojący dowód na to,
że równowaga płytkich mórz została zaburzona.
Jeśli nie będziemy łowić ryb w sposób zrównoważony,
w naszych zasobnych niegdyś oceanach
przetrwają jedynie wielkie chmary meduz.
Jednak przyszłość nie musi tak wyglądać.
Pacyficzne wybrzeże Ameryki Południowej
ukazuje zdolności regeneracyjne oceanów.
Atakama, najsuchsza pustynia świata.
Na lądzie życie nie ma tu praktycznie żadnych szans.
Natomiast wybrzeże przedstawia zupełnie inny obraz.
Przez wieki miliony morskich ptaków gromadziły się
na tych pustynnych wybrzeżach.
Jednak 50 lat temu wielkie kolonie zniknęły
w wyniku nadmiernej eksploatacji okolicznych wód.
Po ograniczeniu połowów liczba ryb znów zaczęła rosnąć.
Dziś trzy miliony kormoranów peruwiańskich wychowuje tu swoje młode.
Każdego ranka ptaki wyruszają w morze.
Ich kolonie są tak olbrzymie, że wylot wszystkich ptaków trwa ponad godzinę.
Do procesji dołączają rybitwy wąsate...
i głuptaki peruwiańskie.
Wielka grupa myśliwych obrała jeden cel.
Sardele.
Ogromne liczby tych niewielkich ryb
uczyniły to miejsce największym łowiskiem naszej planety.
Sardele z tych ławic stanowią aż dziesiątą część liczby ryb
poławianych przez nas rocznie z oceanów.
Lwy morskie docierają na miejsce jako pierwsze.
Ryby spychane na powierzchnię
wpadają prosto w dzioby pelikanów.
Kormorany nurkują po swoją porcję.
Głuptaki nurkują z wysokości 20 metrów.
Uderzają w wodę z prędkością 100 km/h.
Dziś życie pięciu milionów kormoranów i głuptaków
zależy od wielkich ławic.
Jeśli pozwolimy sardelom odzyskać ich dawną liczebność,
ich populacja ponownie zapewni przetrwanie 25 milionów morskich ptaków.
To barwny dowód na to,
że nasze morza przybrzeżne są w stanie podtrzymywać niezwykłe bogactwa.
Wystarczy dać morzom szansę, a zaskakująco szybko wrócą do zdrowia.
Wyspy Raja Ampat w południowo-wschodniej Azji.
Tutejsze morza były w większości pozbawione rekinów i innych dużych ryb
w wyniku wieloletnich niekontrolowanych połowów.
Na tej lagunie swój obóz rozbili niegdyś poławiacze.
Teraz to żłobek dla maleńkich rekinów.
W 2007 roku morza wokół Misool zostały objęte ścisłą ochroną.
Doprowadziło to do cudownej wręcz regeneracji.
Dzisiaj żyje tu 25 razy więcej rekinów niż jeszcze dziesięć lat temu.
Zagrożone kiedyś żółwie teraz spokojnie skubią trawę morską.
Rekiny powracają na rafy,
przywracając środowisku równowagę
i chroniąc koralowce przed bieleniem.
Manty.
Ich płetwy mają rozpiętość siedmiu metrów.
Te zagrożone olbrzymy
większość życia spędzają na pełnym morzu.
Teraz powracają do tego azylu,
przyciągając do siebie wargatki sanitarniki.
Misool to jedno z niewielu miejsc na Ziemi o wzrastającej bioróżnorodności.
Dzięki objęciu obszaru ochroną, obecnie żyje tu trzy razy więcej ryb
niż jeszcze dziesięć lat temu.
Pracujący w pobliżu rybacy korzystają na tym nadmiarze.
Łapią więcej ryb przy mniejszym wysiłku.
Na świecie istnieje za mało takich morskich azylów,
a w wielu z nich wciąż zezwala się na połowy komercyjne.
Musimy przekształcić jedną trzecią naszych mórz przybrzeżnych
w obszary objęte ścisłą ochroną.
Wtedy odzyskamy łowiska naszej planety,
które pozwolą przetrwać ludzkości i reszcie świata przyrody.
Na stronie ourplanet.com
dowiesz się, co może przywrócić świetność naszym morzom przybrzeżnym.
Tłumaczenie napisów: Aleksandra Basińska