NETFLIX ORİJİNAL BELGESEL DİZİSİ
Sadece 50 yıl önce
sonunda aya gitmeye cesaret ettik.
İlk defa dönüp kendi gezegenimize baktık.
İnsan nüfusu o zamandan beri iki kattan fazla arttı.
Bu diziyle, geride kalan doğa harikalarına göz atacak,
insanların ve doğanın gelişimi için
korumamız gerekenleri ortaya çıkaracağız.
Muazzam büyüklükteki balık sürüleri sığ denizlerimize akın ederler.
Bunlar hamsi.
Küçük balıklar, büyük balıkların hayatta kalmasını sağlar.
Dev kral balığı...
...ve mobula vatozu gibi avcılar.
Bu gibi avcılar birlikte çalıştıklarında son derece verimli olurlar.
Gezegenimizin balıkçılık alanı olan zengin sığ denizler,
vahşi yaşam ve insanlık için bol miktarda yemek sağlayabilir.
SIĞ DENİZLER
Denizlerin kıyı kesimleri, okyanusların onda birinden azını oluşturur...
...ancak şaşırtıcı bir şekilde deniz canlılarının yüzde 90'ı
bu sığ sularda yaşar.
Bu aşırı bolluk, buradaki deniz tabanının
güneş ışığı almasından kaynaklanır.
Güney Florida'daki Everglades Ulusal Parkı.
Deniz çayırı alanları, sığ tropik suları kaplar.
Karadaki çayırlar gibi,
bu gür deniz meraları da pek çok hayvan türünü besler.
Dikenli vatozlar deniz çayırları arasında saklanan avları ararlar.
Everglades aynı zamanda kıyıların en zeki balıkçısının da
avlanma alanıdır.
Şişe burunlu yunuslar.
Bir çeşit sonar sistemiyle, yankıyla yer belirleyerek yiyecek ararlar.
Önlerinde bir kefal sürüsü bulunuyor.
Bu yunus türü,
avını yakalamak için kendine has bir yöntem kullanıyor.
Balıkları dikkatli bir şekilde doğru noktaya sürüyorlar.
Sonra bir yunus çamurdan bir halka oluşturarak sürünün çevresini sarıyor.
Panikleyen balıklar havaya sıçrıyorlar.
Çoğu kaçıyor.
Uçan balıkları yakalamak kolay değil.
Ancak yunuslar devam ederek aynı yöntemi bir daha uyguluyorlar.
İnsanların ulusal park içinde ticari amaçlı balıkçılık yapması yasak
bu nedenle yunuslar için bol miktarda balık bulunuyor.
Bu usta balıkçıların becerisini
yalnızca havadan baktığımızda anlayabiliyoruz.
Sığ denizler, iklim değişikliğine karşı mücadelemizde hayati bir öneme sahipler.
Deniz çayırları, aynı alana sahip yağmur ormanlarından 35 kat daha fazla
karbondioksidi emiyor...
...ve bu, denizlerimizdeki ısınmanın yol açtığı hasarı azaltıyor.
Mangrovlar genellikle deniz çayırlarının bitişiğinde yer alır.
Bu dikkat çekici ağaçlar, sığ suların değişkenlik gösteren
tuzluluk oranıyla baş edebilen tek ağaç türüdür.
Mangrovlar, kıyılarımızı kasırgaların yıkıcı gücünden korumakla kalmaz,
aynı zamanda deniz çayırları gibi karbondioksidi de emerler.
Ağacın dolaşık kökleri genç balıklar için güvenli bir yuva oluşturur
ve nihayetinde mangrovları terk eden bu balıklar
tropikal denizlerin en büyülü harikalar diyarı olan mercan resiflere doğru...
...yol alırlar.
Bu resifler deniz tabanının yüzde birinden daha azını kaplasalar da
tüm deniz canlılarının dörtte birine ev sahipliği yaparlar.
Mercan olmasaydı bu canlıların hiçbiri burada olamazdı.
Mercanlar, tüm deniz yaşamının bel bağladığı,
yiyecek ve barınak sağlayan yapıları meydana getirirler.
Burada yaşayan her canlı, resifin sağlığını korumada bir rol oynar.
Ne yazık ki eskisi gibi bozulmamış hâlde olan çok az sayıda resif bulunuyor...
...ve çoğu resifte,
topluluğun çok önemli bir üyesi artık bulunmuyor.
Köpek balıkları.
Durmak bilmeyen aşırı avcılık, dünyadaki köpek balığı nüfusunu
yüzde 90 oranında azalttı.
Günümüzde sadece resiflerin en ücra köşelerinde
eski sayılarına ulaşabiliyorlar.
Pasifik Okyanusu'nun ortasındaki Fransız Polinezyası.
Köpek balıkları en azından burada tamamen koruma altındalar.
Gri resif köpek balıkları gündüzleri akıntıda dolanırlar.
Gece onları bekleyen avlarına hazırlanırken
küçük lapina balıklarının, dişlerini temizlemesine izin verirler.
Hassas duyuları, avları karşısında avantaj sağladığından
bu köpek balıkları karanlıkta avlanmayı tercih ederler.
Gece vakti.
Küçük balıkların, gri resif köpek balıklarının onlara erişemeyeceği,
resifin derinliklerine sığınma vakti.
Köpek balıkları en ufak hareketi bile algılayabilirler.
Gizlenilen yerden çıkmak çok tehlikeli.
Hareketsiz durursa köpek balıkları onu fark etmeyebilirler.
Küçük bir balık, tek bir köpek balığına üstünlük sağlayabilir...
...ancak bu kadar çok sayıda avcı karşısında kaçma şansı çok düşük.
Mercanın dallarına sığınmak genelde en güvenli seçenek olsa da...
...ikinci bir avcının gelişi her şeyi değiştiriyor.
Ak yüzgeçli köpek balıkları.
Daha ince ve atik olan ak yüzgeçliler,
diğer avcıların erişemeyeceği saklanma yerlerine girebilirler.
Ak yüzgeçlilerin yakalayamadığı balıklar,
onları bekleyen gri resif köpek balıklarının önüne çıkmak zorunda kalıyor.
Her iki tür köpek balığı ortaklaşa avlanırken
resifin içinde bile çok az soluklanma oluyor.
Hareketliliğin yarattığı ilgiyle daha fazla sayıda köpek balığı geliyor.
Köpek balıkları bir zamanlar dünyadaki tüm resiflerde bu sayılara ulaşıyordu.
Bu kadar çok sayıda avcının olması sakıncalı gibi görünse de
aslında köpek balıkları resifin sağlığının korunmasına yardımcı olurlar.
Otobur küçük balıkları yiyen avcıları avlayarak
balık topluluğundaki dengenin korunmasına yardım ederler.
Böylece otobur balıklar da
aksi takdirde resifleri kaplayacak olan,
mercanlardaki yosun ve parazitleri temizlerler.
Köpek balıklarının en güçlü avcı olduğu dengeli topluluklar,
zarar ve felaketler karşısında, mercan resiflere büyük bir direnç kazandırır.
Ancak bugün sağlıklı mercan resifler bile çok büyük bir tehditle karşı karşıyalar.
İklim değişikliğiyle denizlerimiz ısınıyor.
Mercanların dokularında yaşayan mikroskobik bitkiler
onlara hem rengini verir, hem de büyük ölçüde beslenmelerini sağlar.
Ancak deniz sıcaklıklarında görülecek bir ya da iki derecelik bir artış,
mercanların bitki ortaklarını uzaklaştırır.
Böylece ana yemek kaynaklarını kaybedip...
...beyazlaşırlar.
Avustralya'daki Büyük Set Resifi'nde görülen sıra dışı sıcak deniz suları,
çoğu resifin bu şekilde ağarmasına neden oldu.
Çok güzel bir görüntü oluştursalar da
sıcaklıklar birkaç hafta daha bu yükseklikte seyrederse
mercanlar sonunda açlıktan ölecekler.
Küresel ısınmaya neden olan karbondioksit
denizlerdeki asit miktarını da artırıyor.
Hiçbir resif bu iki değişiklikte hayatta kalamaz.
Ve canlı mercanlar olmadığında
resiflerdeki çoğu canlı da yok olacak.
2016 ve 2017 yıllarında
Büyük Set Resifi'nde 1,000 kilometreden fazla alanda ağarma gerçekleşti.
Altı ay sonraysa
mercanların çoğu öldü.
Topluluk yok oldu.
Dünya çapındaki sığ mercan resiflerinin yarısı çoktan yok oldu.
Geri kalanlar da önümüzdeki birkaç on yıl içinde yok olabilirler.
Tropiklerden uzaktaki daha yüksek enlemlerde
denizler daha soğuktur.
Fırtınadan etkilenen sular, temel besinleri yüzeye taşır.
Uzun yaz günleriyle birlikte zenginleşen sular,
buraları gezegenin en verimli denizleri hâline getirir.
Büyüyüp gelişen kürklü foklar dalgaların tadını çıkarmaya bile vakit buluyorlar.
İlkbaharda Kaliforniya açıklarında...
...su yüzeyinde görülen altın kelp yaprakları
altta saklı duran zenginliklerin bir işaretidir.
Muhteşem bir deniz altı ormanı.
Karada ağaçlar ne kadar önemliyse, bu dev kelp ormanları da
okyanuslar için o kadar önem taşıyor.
Bir yağmur ormanı gibi,
bu yoğun bitki örtüsü de topluluğun besin ve barınak ihtiyacını karşılıyor.
Soğuk, zengin denizlerde dev kelplerin boyu 50 metre yüksekliğe erişebilir.
Hava dolu kabarcıklar yaprakları güneşli yüzeye doğru kaldırır.
Bu bitki örtüsünde yuva yapan...
...bir su samuru.
Kalın kürkü, soğuk sudayken vücudunu sıcak tutar.
İçine hava üflemek ona ekstra bir yalıtım sağlar.
Su samurları, en kalın kürke sahip hayvanlardır...
...ve böylesi gür bir kürke de büyük ilgi göstermek gerekir.
Vücutlarını sıcak tutmak için çok fazla yemeğe ihtiyaç duyarlar
ve her gün vücut ağırlıklarının dörtte biri kadar besin tüketmeleri gerekir.
Denizkestaneleri en sevdikleri yiyecektir.
İşte bir tane.
Ve başka bir tane daha.
Su samuru, nefesi kesildiği için yüzeye geri dönmek zorunda kalıyor.
Denizkestanesi dikenli yapısıyla acı verecek gibi görünse de
kabuğunu kırabilenleri bir ziyafet bekler.
Su samurları, denizkestanelerinin sayılarını azaltmaları nedeniyle...
...kelp ormanlarının sağlığı için hayati öneme sahiplerdir.
Kelplerle beslenen denizkestaneleri...
...bitkinin sert köklerini yerler.
Başıboş bırakıldıklarında, tüm deniz tabanına bir veba gibi yayılırlar.
Neyse ki bu dikenli otoburların karşısında su samurlarının bir yardımcısı bulunur.
Kaliforniya davarbaşı.
Güçlü dişleri olan bu balıklar...
...küçük mor denizkestanelerini bir çırpıda yiyebilirler.
Daha büyük olan siyah denizkestaneleriyse...
...özellikle küçük davarbaşlar için zorlu bir iştir.
Sadece en büyük davarbaşlar onların üstesinden gelebilir.
Ancak hâlâ o uzun dikenleri aşması gerekiyor.
Altındaki korumasız bölümün ortaya çıkması için denizkestanesinin döndürülmesi gerek.
Eller olmadan yapması zor bir iş.
Sonunda başarıyor.
Ve herkes bundan faydalanıyor.
Deniz koruma alanlarında yaşayan bu balıklar ve su samurları
kelplerle beslenen hayvanları kontrol altında tutarlar.
Ancak bu sığınakların hemen dışında başıboş bırakılan denizkestaneleri...
...kelp ormanlarının yok olmasına neden oldu.
Kelplere bel bağlayan tüm canlılar da onlarla birlikte yok oldu.
Kaliforniya'da tüm deniz canlılarının
insanların baskısı olmadan yaşayabildiği
korunaklı alanlarda...
...çok sayıda kelp ormanı yetişiyor.
Su samurları en azından burada Kaliforniya tarzında rahatlayabilirler.
3,000 kilometre kuzeye, Alaska'ya ilkbahar çok daha geç geliyor.
Soğuk ve zorlu bir kışın
ardından gelen ilk güneş ışınları yıllık gerçekleşen bir etkinliği başlatıyor.
Derinliklerden yükselen muazzam büyüklükteki ringa balığı sürüleri
daha sığ sulara yönelirler.
Üremek için bir araya geliyorlar.
Ancak avcılar onları bekliyor.
Steller deniz aslanları.
Görevlerine büyük bir kararlılıkla bağlı olan ringaları avlamak kolay oluyor.
Deniz aslanlarının yüzeye sürdüğü balıklar havadaki avcıların menziline giriyor.
Normalde yalnız avlanan kel kartallar ziyafet için bir araya geliyorlar.
Yer yer ringalar kıyıya ulaşıyor...
...ve o durumda kartalların havalanmasına bile gerek kalmıyor.
Kambur balinalar.
Aylar sonraki ilk öğünlerini yeme umuduyla
tropiklerden buraya kadar geldiler.
Bu balinaların bu mevsimsel ödülü toplamak için dikkat çeken bir yöntemleri var.
Takım hâlinde çalışıyorlar.
İlk dalan öncü balina...
...balıkları bir araya getirmek için bir kabarcık perdesi yaratıyor.
Gelen çağrıyla, eş zamanlı bir şekilde saldırıyorlar.
Bu şekilde bir iş birliğiyle her balina günde bir ton balık yiyebiliyor.
Yine de ringalar o kadar bol oluyor ki
balinalara rağmen çoğu, sığ denizlere ulaşmayı başarıyor.
Ve burada yumurtluyorlar.
Dişiler deniz çayırlarının üzerine yumurtalarını bırakıyorlar.
Onların arkasından gelen erkekler de sperm bulutuyla yumurtaları döllüyorlar.
Bir zamanlar ringalar bugün hayal bile edemeyeceğimiz bollukta ürüyorlardı.
Eskiden Japonya'dan Kaliforniya'ya kadar
tüm Kuzey Pasifik kıyı şeridini yumurtlamalarıyla beyaza boyarlardı.
Endüstriyelleşen balıkçılık teknikleriyle
bu üreyen balık stoklarını aşırı sömürmek çok kolay.
Burası balıkçılığa hâlâ devam edilen birkaç yerden biri.
Pasifik'teki ringa nüfusu çok büyük ölçüde azaldı.
Eskiye oranla çok az sayıdalar.
Sürdürülebilir olmayan bu balık avcılığı
tüm dünyada pek çok kez tekrarlandı.
Dünyadaki balık stoklarının çoğunda çok ciddi bir düşüş görülüyor.
Stokların üçte biri tamamen tükendi.
Sığ denizlerde
denizanaları bir zamanlar balıkların egemen olduğu suları ele geçiriyor.
Pusula denizanalarının uhrevi bir güzelliği olsa da
diğer vahşi hayvanlar ve bizler için çok az besleyici değere sahipler.
Bu muazzam büyüklükteki sürüler gittikçe daha sık görülüyorlar.
Sığ sularımızdaki ciddi dengesizliği gösteren endişe verici bir işaret.
Sürdürülebilir bir şekilde avlanmaya başlamazsak
bir zamanlar çok verimli olan denizlerimizde...
...büyük denizanası sürülerinden başka bir şey...
...görülmeyebilir.
Ancak gelecek böyle olmak zorunda değil.
Güney Amerika'nın Pasifik kıyısı, okyanusların iyileşebileceğini gösteriyor.
Dünyanın en kuru çölü olan Atacama Çölü.
Denizden uzak kısımlarda neredeyse hiçbir canlı yaşayamazken...
...kıyılarda tam tersi bir durum gözleniyor.
Milyonlarca deniz kuşu asırlardır bu çöl kıyılarında bir araya geliyor.
Ancak 50 yıl önce denizlerdeki aşırı avlanma sonucunda
büyük koloniler yok oldular.
Kontrollerin uygulamaya konulmasıyla balık stokları artmaya başladı.
Artık üç milyon Peru karabatağı her yıl burada toplanarak yavrularını büyütüyor.
Kuşlar her sabah denize doğru yola koyuluyorlar.
Koloniler o kadar büyük ki hepsinin ayrılması bir saatten fazla sürüyor.
İnka sumruları da kafileye katılıyorlar.
Peru sümsük kuşları.
Devasa bir avcı kafilesi ve hepsi aynı şeyin peşinde.
Hamsiler.
Bu küçük balıkların sayısı o kadar fazla ki
gezegenimizdeki balıkçılığı ayakta tutuyorlar.
Şaşırtıcı bir şekilde, her yıl okyanuslardan yakaladığımız
balıkların onda birini oluşturuyorlar.
Balık sürüsünü ilk bulanlar deniz aslanları oluyor.
Yüzeye doğru yönlendirildikçe...
...pelikanların menziline giriyorlar.
Karabataklar kendi paylarını kapmak için dalıyorlar.
Sümsük kuşları 20 metrelik yükseklikten saldırıyorlar.
Saatte 100 kilometrelik bir hızla suya dalıyorlar.
Bugün beş milyon karabatak ve sümsük kuşunun hayatı
büyük balık sürülerine bağlı bulunuyor.
Yine de hamsilerin tamamen toparlanmasına izin verirsek
eskiden olduğu gibi 25 milyon deniz kuşunu yaşatabilirler.
Bu, sığ denizlerin sunabileceği
şaşırtıcı zenginliklerin güçlü bir kanıtı.
Ve şans verildiği takdirde şaşırtıcı bir hızla iyileşebilirler.
Güney Asya'daki Raja Ampat Adaları.
Yıllardır süren kaçak balıkçılık nedeniyle bu denizlerdeki
köpek balıkları ve büyük balıkların çoğu yok olmuştu.
Bu lagünde bir zamanlar köpek balığı avcılığı yapılıyordu.
Şimdiyse yavru köpek balıklarının yuvası hâline geldi.
Misool çevresindeki sular 2007'de korunmaya başladı
ve burada mucizevi bir iyileşmeye tanık olundu.
Bugün on yıl öncesine kıyasla 25 kat daha fazla köpek balığı bulunuyor.
Önceden avlanan kaplumbağalar artık huzurla deniz yosunlarını yiyorlar.
Resiflere dönerek dengeli bir topluluk
oluşturulmasına yardım eden köpek balıkları
resiflerin, mercan ağarmasının etkilerine karşı daha dirençli olmasını sağlıyor.
Okyanus canlısı olan manta vatozları.
Yedi metre kanat açıklığına sahipler.
Nesli tükenmekte olan bu devler
hayatlarının büyük çoğunluğunu açık denizlerde gezerek geçirirler.
Ancak şimdi temizlikçi lapina balıklarının
dikkatini çekebilmek için bu sığınağa dönüyorlar.
Misool, Dünya'da biyolojik çeşitliliğin arttığı birkaç yerden biri.
Korumadan beri, on yıl öncesine kıyasla
üç kat daha fazla balık bulunuyor.
Yakındaki sularda çalışan balıkçılar fazla balıklardan kazanç sağlıyorlar.
Artık daha az çabayla daha fazla balık yakalıyorlar.
Çok az sayıda deniz koruma alanı bulunuyor
ve çoğunda hâlâ ticari balıkçılığa izin veriliyor.
Sığ denizlerimizin üçte birini
koruma alanlarına dönüştürmemiz gerekiyor.
Bunu yaparsak gezegenimizin balıkçılık alanları iyileşerek
hem insanlığın hem de geri kalan doğal yaşamın sürdürülmesine yardım eder.
Sığ denizlerimizi iyileştirmek adına
neler yapmamız gerektiğini öğrenmek için lütfen ourplanet.com'u ziyaret edin.
Tüm dünyanın Birlikte şarkı söylediğini duyabiliyorum
Tüm dünyanın Ya şimdi ya hiç dediğini duyabiliyorum
Çünkü hâlâ geç değil Bazı şeyleri değiştirip
Sorunların arasında bağlantı kurarsak
Tüm dünyanın Bu işte birlikteyiz dediğini duyabiliyorum
Bu işte birlikteyiz