‎LOẠT PHIM TÀI LIỆU CỦA NETFLIX
‎Cách đây 50 năm,
‎cuối cùng chúng ta cũng mạo hiểm ‎đặt chân lên mặt trăng.
‎Và đó cũng chính là lần đầu tiên, chúng ta ‎nhìn thấy được hành tinh của mình.
‎Kể từ khi đó, ‎dân số thế giới đã tăng hơn gấp đôi.
‎Loạt phim này sẽ ngợi ca ‎những kỳ quan thiên nhiên vẫn còn tồn tại,
‎và cho thấy những thứ ‎chúng ta phải bảo tồn
‎để đảm bảo sự phát triển mạnh mẽ ‎của con người và tự nhiên.
‎Những đàn cá lớn ‎tụ tập tại những vùng biển nông.
‎Chúng là cá cơm.
‎Cá bé, đến lượt chúng lại ‎làm mồi cho những con lớn hơn.
‎Những kẻ đi săn, ví dụ như cá vẩu,
‎hay những con cá đuối dơi.
‎Khi chúng hợp sức lại, ‎chúng trở nên cực kỳ lợi hại.
‎Những vùng biển ven bờ trù phú ‎chính là ngư trường của Trái Đất,
‎cung cấp một lượng thức ăn phong phú ‎cho các loài động vật cũng như con người.
‎NHỮNG VÙNG BIỂN VEN BỜ
‎Các vùng biển ven bờ chỉ chiếm chưa đến ‎một phần mười diện tích các đại dương,
‎tuy vậy, thật ngạc nhiên khi có tới ‎90 phần trăm lượng sinh vật biển
‎sinh sống ở đó.
‎Sự rất mực dồi dào này có được ‎là do đáy biển ở đây
‎vẫn được mặt trời chiếu tới.
‎Vườn Quốc gia Everglades ‎ở nam Florida.
‎Những thảm cỏ biển phủ xanh ‎những vùng nước nông nhiệt đới.
‎Như những trảng cỏ trên cạn,
‎những đồng cỏ tươi tốt dưới biển này ‎nuôi dưỡng một lượng lớn động vật.
‎Cá đuối ó tìm kiếm những con mồi ‎đang ẩn nấp trong đám cỏ.
‎Everglades ‎cũng là ngư trường
‎của những ngư dân tài tình nhất ‎tại những vùng biển ven bờ.
‎Cá heo mũi chai.
‎Chúng định vị con mồi bằng tiếng vang, ‎một dạng định vị bằng sóng âm phản xạ.
‎Trước mặt chúng là một đàn cá đối.
‎Những con cá heo này
‎đã phát triển cho mình ‎phương thức bắt mồi riêng đặc biệt.
‎Chúng thận trọng lùa đàn cá ‎vào vị trí thích hợp.
‎Rồi một con chạy quanh khuấy động tạo nên ‎một vòng tròn bằng bùn bao quanh đàn cá.
‎Lũ cá hoảng loạn và nhảy khỏi mặt nước.
‎Phần lớn thoát được.
‎Bắt được cá đang nhảy thật không dễ dàng.
‎Nhưng lũ cá heo vẫn kiên trì ‎và thành quả là một phần ăn nữa.
‎Con người không được phép đánh bắt cá ‎thương mại trong khu vực vườn quốc gia,
‎nên còn rất nhiều cá cho những con cá heo.
‎Chỉ có từ trên không, ta mới thấy được ‎tài nghệ của những ngư dân lão luyện này.
‎Những vùng biển nông là vô cùng quan trọng ‎trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu.
‎Cỏ biển hấp thụ ‎khí CO2 (cacbon dioxit) gấp 35 lần
‎so với một khu rừng mưa nhiệt đới ‎có cùng diện tích,
‎và điều đó giúp giảm thiểu tác hại gây ra ‎do hiện tượng nước biển nóng lên gần đây.
‎Những cây ngập mặn thường bao quanh ‎các đồng cỏ biển.
‎Duy nhất loại cây đặc biệt ‎này mới có thể chịu được
‎các độ mặn khác nhau ‎của những vùng biển ven bờ.
‎Chúng không chỉ bảo vệ bờ biển ‎khỏi sự tàn phá của những cơn bão
‎mà còn hấp thụ khí CO2 (cacbon dioxit), ‎giống như cỏ biển.
‎Bộ rễ rối của chúng trở thành ‎những nhà trẻ an toàn cho lũ cá non,
‎dù cuối cùng lũ cá cũng sẽ rời đi,
‎để chuyển đến sống ở miền đất hứa ‎diệu kỳ nhất vùng biển nhiệt đới,
‎những rạn san hô.
‎Rạn san hô chỉ che phủ gần một phần trăm ‎diện tích đáy biển,
‎nhưng lại là nhà của một phần tư ‎tổng số loài sinh vật biển.
‎Sẽ không có sinh vật nào sống ‎ở đây nếu không có san hô.
‎Những rạn san hô tạo ra nền móng để ‎cung cấp thức ăn và chỗ ở
‎cho cả cộng đồng đang ‎sống phụ thuộc vào chúng.
‎Mọi cư dân của cộng đồng này đều có ‎vai trò riêng trong việc duy trì nó.
‎Điều đáng buồn là, hiện nay có rất ít ‎rạn san hô còn nguyên sơ,
‎và phần lớn bây giờ đều thiếu vắng
‎một thành viên rất quan trọng ‎trong cộng đồng.
‎Những con cá mập.
‎Những cuộc tàn sát toàn diện đã làm giảm ‎số lượng cá mập trên khắp thế giới
‎đến hơn 90 phần trăm.
‎Ngày nay, chúng chỉ còn có thể phát triển ‎về số lượng như trước đây
‎ở những rạn san hô xa xôi nhất.
‎Polynesia thuộc Pháp, ‎nằm giữa Thái Bình Dương.
‎Ở đây ít nhất loài cá mập đang ‎được bảo vệ hoàn toàn.
‎Ban ngày, cá mập sọc trắng ‎dạo chơi ở dòng hải lưu.
‎Chúng để những con ‎cá bàng chài nhỏ xỉa răng giúp
‎để sẵn sàng cho chuyến săn đêm.
‎Những con cá mập này ‎thích săn trong bóng tối,
‎khi những giác quan nhạy bén của chúng ‎đem lại lợi thế cho chúng trước con mồi.
‎Đêm đến.
‎Đã đến lúc lũ cá nhỏ đi trú ẩn trong các ‎ngóc ngách và kẽ nứt của rạn san hô,
‎ngoài tầm ngắm của cá mập sọc trắng.
‎Những con cá mập có thể phát hiện ‎cả chuyển động nhỏ nhất.
‎Rời khỏi chỗ trú là vô cùng nguy hiểm.
‎Đứng im bất động thì có thể ‎sẽ không bị cá mập phát hiện.
‎Một con cá nhỏ có thể lanh lợi hơn ‎một con cá mập,
‎nhưng nếu có quá nhiều cá mập ‎thì rất khó để trốn thoát.
‎Ẩn náu trong các nhánh san hô ‎thường là sự lựa chọn an toàn nhất,
‎nhưng việc loài săn mồi thứ hai xuất hiện ‎đã làm thay đổi mọi thứ.
‎Cá mập vi trắng.
‎Thon thả và nhanh nhẹn hơn,
‎chúng có thể chui vào những nơi trú ẩn ‎mà các loài săn mồi khác không tới được.
‎Những con không bị chúng bắt
‎thì bị lùa ra chỗ ‎lũ cá mập sọc trắng đang chờ sẵn.
‎Khi cả hai loại cá mập ‎cùng phối hợp đi săn,
‎sẽ không còn giây phút bình yên nào, ‎kể cả ở bên trong rạn san hô.
‎Ngày càng nhiều cá mập bơi đến, ‎bị thu hút bởi cảnh hỗn loạn.
‎Lượng cá mập đông đảo như vậy từng rất ‎phổ biến ở các rạn san hô trên thế giới.
‎Dù việc có quá nhiều kẻ săn mồi ‎trông như một mối nguy hại,
‎thực tế, cá mập cũng có công ‎duy trì sự sống cho rạn san hô.
‎Chúng giúp duy trì sự cân bằng ‎trong cộng đồng cá
‎bằng việc săn những loài ‎cá chuyên ăn các loài cá nhỏ ăn thực vật.
‎Những con cá ăn thực vật, đến lượt chúng‎,
‎giữ cho san hô không còn ‎rong biển và ký sinh trùng
‎những thứ sẽ phát triển ‎và che kín rạn san hô.
‎Một cộng đồng cân bằng, ‎với cá mập đứng đầu chuỗi thức ăn,
‎giúp rạn san hô có khả năng hồi phục tốt ‎hơn nhiều trước các thương tổn và tai họa.
‎Nhưng ngày nay, kể cả những rạn san hô ‎khỏe mạnh cũng đối diện mối nguy lớn hơn.
‎Khí hậu biến đổi, biển ấm dần lên.
‎Những thực vật siêu nhỏ ‎sống trong các mô của san hô
‎cung cấp cho san hô cả màu sắc ‎và phần lớn dưỡng chất.
‎Nhưng nếu nhiệt độ nước biển ‎tăng lên dù chỉ một hay hai độ,
‎san hô sẽ phải đuổi người bạn này ra.
‎San hô sẽ mất nguồn thực phẩm chính
‎và chuyển màu trắng.
‎Ở đây, tại rạn san hô Great Barrier ‎ở Australia, biển ấm lên bất thường
‎đã tẩy trắng rất nhiều rạn ‎san hô theo kiểu này.
‎Chúng có thể trông rất đẹp, ‎đẹp một cách ma mị
‎nhưng nếu nhiệt độ tiếp tục ‎ở mức cao trong vài tuần,
‎san hô sẽ bị thiếu thức ăn ‎rồi chết.
‎Khí cacbon dioxit (CO2) gây ra ‎hiện tượng ấm lên toàn cầu
‎cũng đồng thời làm axit hóa nước biển.
‎Không rạn san hô nào sống sót được ‎trước những thay đổi đó.
‎Không còn san hô sống,
‎rất nhiều cư dân ở đó ‎cũng bị diệt vong theo.
‎Trong hai năm 2016 và 2017,
‎hơn một nghìn kilômét của ‎rạn san hô Great Barrier đã bị tẩy trắng.
‎Sáu tháng sau đó,
‎rất nhiều san hô đã chết.
‎Cộng đồng đã sụp đổ.
‎Khắp thế giới, một nửa số rạn san hô nông ‎đã chết.
‎Số còn lại có thể cũng sẽ ‎biến mất trong vài thập kỷ tới.
‎Rời xa vùng nhiệt đới, ‎ở vĩ độ cao hơn,
‎biển mát hơn nhiều.
‎Những vùng biển bị ảnh hưởng bởi bão ‎đem những dưỡng chất thiết yếu lên bề mặt.
‎Nguồn nước giàu dưỡng chất, ‎cùng với mùa hè kéo dài,
‎đã biến chúng thành những vùng biển ‎phì nhiêu nhất hành tinh.
‎Hải cẩu lông mao phát triển mạnh, ‎thậm chí còn rảnh rỗi lướt sóng.
‎Mùa xuân ngoài khơi California
‎những lá tảo bẹ vàng ‎nổi lềnh bềnh trên mặt biển
‎là dấu hiệu của sự trù phú ở bên dưới.
‎Một khu rừng tráng lệ dưới biển.
‎Những khóm tảo bẹ khổng lồ này ‎quan trọng với đại dương
‎như cây với đất.
‎Giống rừng mưa nhiệt đới,
‎những tán lá san sát cung cấp thức ăn và ‎chỗ ở cho cả một cộng đồng phong phú.
‎Trong những vùng biển mát và giàu có, ‎tảo bẹ khổng lồ có thể cao tới 50 mét.
‎Các bong bóng khí nâng ‎những chiếc lá hướng về phía mặt trời.
‎Ẩn mình trong vòm lá,
‎là rái cá biển.
‎Bộ lông dày giúp nó giữ ấm ‎trong làn nước lạnh.
‎Việc giữ không khí bên trong bộ lông ‎giúp nó cách nhiệt.
‎Rái cá biển có bộ lông ‎dày nhất trong các loài,
‎và một bộ lông quý tộc như vậy ‎đòi hỏi sự chăm sóc rất kỳ công.
‎Chúng phải ăn rất nhiều để giữ ấm,
‎mỗi ngày, chúng ăn lượng thức ăn ‎tương đương một phần tư khối lượng cơ thể.
‎Nhím biển là món chúng ưa thích.
‎Có một con.
‎Và một con nữa.
‎Và rồi rái cá đã hết hơi và ‎phải ngoi lên mặt nước.
‎Nhím biển nhìn như ‎một món ăn chỉ toàn gai là gai,
‎nhưng thật ra, dưới lớp vỏ kia ‎là cả một bữa tiệc hoành tráng.
‎Rái cá biển có vai trò rất quan trọng ‎đối với sự sống của rừng tảo bẹ
‎vì chúng giúp kiểm soát ‎số lượng nhím biển.
‎Nhím biển gặm nhấm tảo bẹ,
‎nhai chúng bằng những chiếc răng cứng.
‎Nếu không bị chặn lại, chúng sẽ lan tỏa ra ‎khắp đáy biển như một bệnh dịch.
‎May mắn là, rái cá có bạn đồng hành ‎trong cuộc chiến với loài có gai này.
‎Cá bàng chài đầu cừu.
‎Chúng có bộ răng khỏe
‎và có thể nhanh chóng tiêu hóa ‎những con nhím biển tím nhỏ bé.
‎Loại nhím biển đen to ‎thì khó nhằn hơn,
‎đặc biệt với cá bàng chài nhỏ.
‎Chỉ những con lớn nhất ‎mới có thể xử lý lũ nhím biển này.
‎Nhưng chúng cũng phải ‎vượt qua đám gai dài đó.
‎Chúng phải lật ngược nhím biển lên ‎để tìm ra điểm yếu bên dưới.
‎Thật không dễ dàng khi không có tay.
‎Cuối cùng chúng đã thành công.
‎Tất cả đều hưởng lợi.
‎Những con cá và rái cá này, ‎sống trong các khu bảo tồn biển,
‎kiểm soát số lượng loài ăn tảo.
‎Nhưng bên ngoài những khu này, ‎không gì cản trở nhím biển ăn,
‎và đốn hạ khu rừng tảo bẹ.
‎Những loài sống dựa vào ‎tảo bẹ đều đã và đang biến mất.
‎Ở California, rừng tảo bẹ ‎mọc nhiều trong các khu bảo tồn
‎nơi cả cộng đồng sinh vật biển ‎không chịu tác động từ con người.
‎Ở đây, rái cá biển ít ra còn có thể ‎thư giãn theo phong cách California.
‎Xa hơn 3.000 kilômét về phía bắc, ‎ở Alaska, mùa xuân đến muộn hơn.
‎Sau một mùa đông lạnh giá, khắc nghiệt,
‎những ánh mặt trời đầu tiên ‎báo hiệu một sự kiện lớn thường niên.
‎Những đàn cá trích khổng lồ ‎bơi lên từ biển sâu
‎và di cư về những vùng nước nông.
‎Chúng tụ tập để giao phối.
‎Nhưng những kẻ săn mồi đã chờ sẵn.
‎Sư tử biển Steller.
‎Quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ, ‎và đàn cá trích trở thành miếng mồi ngon.
‎Sư tử biển lùa lũ cá lên mặt biển, trong ‎tầm ngắm của những kẻ săn mồi trên không.
‎Đại bàng đầu trọc, thường hoạt động ‎đơn lẻ, đã tụ tập rất đông để thưởng thức.
‎Ở vài nơi, cá trích thậm chí ‎đã lên tận bờ,
‎ở đó, những con đại bàng thậm chí ‎không cần cất cánh.
‎Cá voi lưng gù.
‎Chúng đến đây từ tận vùng nhiệt đới,
‎với hi vọng sẽ kiếm được bữa ăn đầu tiên ‎sau nhiều tháng.
‎Loài cá voi này có một cách đặc biệt ‎để nhận món quà theo mùa này.
‎Chúng đi săn theo đàn.
‎Con dẫn đoàn lặn trước,
‎và tạo ra một bức màn bong bóng ‎để dồn lũ cá lại.
‎Một tiếng kêu phát ra ‎cùng lúc với cuộc tấn công.
‎Bằng cách hợp tác với nhau, mỗi con ‎cá voi có thể ăn được một tấn cá mỗi ngày.
‎Nhưng lượng cá trích vẫn còn rất nhiều
‎nên dù có cá voi, hầu hết chúng ‎vẫn tới được vùng nước nông.
‎Và đẻ trứng ở đây.
‎Con cái đẻ trứng lên cỏ biển.
‎Con đực theo sau, bơm rất nhiều ‎tinh trùng để thụ tinh cho trứng.
‎Từng có lúc, những con cá trích nhiều ‎đến mức khó có thể tưởng tượng.
‎Chúng từng phủ trắng cả ‎bờ biển với trứng của mình,
‎xuyên Bắc Thái Bình Dương ‎từ Nhật Bản đến California.
‎Với kỹ thuật đánh cá công nghiệp
‎thật quá dễ dàng để khai thác ‎quá mức những đàn cá giống này.
‎Đây là một trong số ít những nơi ‎mà ngư trường vẫn tồn tại.
‎Số lượng cá trích Thái Bình Dương ‎đã giảm đáng kể.
‎Chỉ còn một phần nhỏ so với trước đây.
‎Câu chuyện đáng buồn ‎về việc khai thác cá không bền vững
‎đã được nhắc đi nhắc lại ‎trên khắp thế giới.
‎Trữ lượng nhiều loại cá trên thế giới ‎đã suy giảm trầm trọng.
‎Một phần ba số đó đã cùng ngã gục.
‎Ở các biển ven bờ,
‎sứa chiếm đóng nơi ‎từng là lãnh địa của loài cá.
‎Sứa la bàn có một vẻ đẹp tao nhã,
‎nhưng chúng chỉ cung cấp rất ít thực phẩm ‎cho các động vật khác hay cho chúng ta.
‎Hình ảnh những đàn sứa đông đúc ‎đang ngày càng phổ biến.
‎Một dấu hiệu đáng lo ngại về sự mất ‎cân bằng trầm trọng ở các vùng biển nông.
‎Nếu ta không khai thác một cách bền vững, ‎những vùng biển từng rất trù phú này
‎sẽ bị phủ kín ‎bởi những đàn sứa khổng lồ.
‎Nhưng tương lai ‎chưa chắc đã u ám đến như vậy.
‎Ở Nam Mỹ, bên bờ Thái Bình Dương, ‎ta có thể thấy đại dương tái tạo ra sao.
‎Atacama, hoang mạc khô cằn nhất thế giới.
‎Đất liền không đủ khả năng ‎nuôi dưỡng bất kỳ sự sống nào,
‎và đương nhiên, ‎vùng bờ biển cũng vậy.
‎Hàng thế kỷ qua, hàng triệu con chim biển ‎đã tụ tập về bờ biển khô cằn này.
‎Nhưng 50 năm trước, ‎các đàn lớn đã biến mất
‎do sự đánh bắt quá mức ‎ở các vùng biển nội địa.
‎Đã có các biện pháp điều chỉnh ‎và trữ lượng cá cũng đang dần khôi phục.
‎Ngày nay, ba triệu con chim cốc ‎tụ tập hàng năm để nuôi con.
‎Mỗi sáng, đàn chim hướng ra biển.
‎Chúng đông đến nỗi phải mất ‎một tiếng, chúng mới bay hết đi.
‎Thành phần gồm có, mòng biển Inca.
‎Chim điên Peruvian.
‎Một đoàn thợ săn khổng lồ ‎cùng kiếm tìm một thứ.
‎Cá cơm.
‎Loài cá nhỏ này dồi dào đến mức
‎đủ cung cấp cho cả ‎ngư trường lớn nhất hành tinh.
‎Đáng kinh ngạc là, chúng ‎chiếm tới một phần mười tổng số cá
‎ta khai thác được từ biển mỗi năm.
‎Sư tử biển là kẻ tìm đến đầu tiên.
‎Khi bị lùa lên mặt biển, lũ cá ‎rơi vào tầm ngắm của những con bồ nông.
‎Chim cốc lặn xuống để lấy phần.
‎Chim điên lao xuống từ độ cao 20 mét.
‎Chúng lao xuống mặt nước ‎với tốc độ 100 kilômét mỗi giờ.
‎Ngày nay, sự sống của ‎năm triệu con chim cốc và chim điên
‎phụ thuộc vào những đàn cá lớn.
‎Nếu ta để cá cơm tái tạo hoàn toàn,
‎chúng lại có thể nuôi sống ‎25 triệu con chim biển như trước đây.
‎Đây là một dẫn chứng sống động
‎về sự trù phú đáng kinh ngạc ‎của các vùng biển ven bờ.
‎Khi có cơ hội, ‎chúng có thể tái tạo rất nhanh.
‎Quần đảo Raja Ampat ‎ở Đông Nam Á.
‎Biển ở đây hầu hết đã mất đi những con ‎cá mập và các loài cá lớn khác
‎do việc đánh bắt cá ‎không kiểm soát trong nhiều năm.
‎Đầm phá này từng là ‎một trại đánh bắt cá mập.
‎Giờ nó đã thành nơi nuôi dưỡng cá mập con.
‎Vùng biển quanh đảo Misool ‎được bảo tồn từ năm 2007,
‎và sự tái tạo là vô cùng kỳ diệu.
‎Lượng cá mập ngày nay đã nhiều hơn ‎25 lần so với một thập kỷ trước.
‎Những con rùa không còn bị săn bắt, ‎giờ đã có thể bình yên ăn cỏ biển.
‎Những con cá mập thì ‎đang quay về với rạn san hô,
‎giúp khôi phục ‎trạng thái cân bằng cho cộng đồng,
‎phục hồi mạnh mẽ nơi đây trước tác động ‎của hiện tượng tẩy trắng san hô.
‎Cá đuối Manta dạo chơi dưới biển.
‎Với sải cánh dài tới bảy mét.
‎Những con cá khổng lồ nguy hiểm này
‎dành phần lớn thời gian ‎lang thang trong những vùng biển sâu.
‎Giờ chúng trở về khu bảo tồn này
‎để tìm kiếm sự chú ý của cá bàng chài.
‎Misool nằm trong số ít nơi trên Trái Đất ‎đang thực sự cải thiện đa dạng sinh học.
‎Từ khi được bảo tồn, ‎lượng cá đã tăng lên ba lần
‎so với mười năm trước.
‎Ngư dân sống gần đó ‎cũng được hưởng lợi từ lượng cá tràn ra.
‎Họ có thể đánh bắt nhiều cá ‎một cách dễ dàng hơn.
‎Chúng ta còn quá ít các khu bảo tồn biển,
‎và nhiều nơi vẫn còn cho phép ‎đánh bắt cá thương mại.
‎Ta cần biến một phần ba ‎số vùng biển ven bờ
‎thành các khu bảo tồn đúng nghĩa.
‎Bằng cách đó, ‎các ngư trường sẽ có thể hồi phục
‎và chu cấp cho con người cũng như ‎phần còn lại của thế giới tự nhiên.
‎Truy cập ourplanet.com
‎để hiểu những gì chúng ta cần làm bây giờ ‎nhằm bảo vệ những vùng biển ven bờ.
‎I can hear the whole world ‎Singing together
‎I can hear the whole world ‎Say it's now or never
‎'Cause it's not too late ‎If we change our ways
‎And connect the dots to our problems
‎I can hear the whole world ‎Say we're in this together
‎We're in this together
‎Biên dịch: An Nguyen