NETFLIX ORİJİNAL BELGESEL DİZİSİ
Sadece 50 yıl önce
sonunda aya gitmeye cesaret ettik.
İlk defa dönüp kendi gezegenimize baktık.
İnsan nüfusu o zamandan beri ikiye katlandı.
Bu diziyle, geride kalan doğa harikalarına göz atacak
ve insanlarla doğanın gelişimi için
korumamız gerekenleri ortaya çıkaracağız.
Dünyada hâlâ doğa koruma alanları bulunuyor.
Ve fırsat olduğunda bu alanlar, olağanüstü vahşi yaşam topluluklarını barındırıyor.
Son derece önemli olan alan ihtiyacını karşılasalar da buralar hızla yok oluyor.
ÇÖLLERDEN ÇAYIRLARA
Gezegenimizdeki karaların beşte biri çöllerle kaplıdır.
Bu çöllerin en kurusuysa, Güney Amerika'daki Atacama Çölü'dür.
Burada şu ana kadar yağmurun hiç gözlemlenmediği alanlar bulunuyor.
Çöller çorak ve boş görünseler de...
...yaşam için hayati öneme sahipler.
Buradaki zorluklara göğüs gerebilenler için
hayati öneme sahip bir sığınak oluyorlar.
Arabistan Çölü'ndeki
bir kum fırtınasından çıkan Basra karabatakları.
Onları buraya çeken, bu arazideki boşluk.
Muazzam bir sayıya sahipler.
50.000 karabatak.
Toplam nüfusun dörtte biri.
Buraya geldiler çünkü burada rahatsız edilmeden...
...üreyebilirler.
Ancak çölde yuva yapmak zor bir iş.
Sıcaklıklar 40 santigrat dereceye kadar yükselebiliyor.
Yine de hem yetişkinler hem de beyaz yavruları
bu zorluğa hazırlar.
Kesik kesik nefes alarak vücutlarını soğutuyorlar.
Kursağında yiyecek bulunan her yetişkin saldırıya uğrar.
Bir yetişkin sadece kendi yavrusuna yiyecek verir...
...ki o da burada bir yerde olmalı.
Yavrular, yetişkini çölün açıklarına doğru kovalıyorlar.
Şansları yaver gitmedi.
Bir an önce güvenli kolonilerine geri dönmeliler.
Çöl, karabataklara bir sığınaktan daha fazlasını sunuyor.
Her sabah bir kitle hareketi başlıyor.
En yoğun saatler.
Koloninin hemen yanındaki sığ körfez
yiyecekle dolu.
Bu zenginlik çölün kendisinden geliyor.
Topraktan havalanan toz tanecikleri,
alanı çevreleyen suları verimleştirecek besin ögelerini içeriyor.
Yani suyu zenginleştiren çölün ta kendisi.
Umman'da yaz musonu sırasında denizden gelen sis dalgaları
Dhofar Dağları üzerinde yükselir.
Sis sadece az miktarda bir bitki örtüsünün yaşamasını sağlayacak kadar nem getirir.
Ve bu seyrek yeşillik de yaşam için bir odak noktası hâline gelir.
Dağ keçilerinin su kaynaklarından birine ulaşması için dik uçurumdan inmesi gerek.
Ama endişeliler...
...ve haklı bir sebepleri var.
Hayatta kalanların sayısı
200'ün altında olan Arap leoparları.
Bu erkeğin, yüksek dağlardan
derin vadilere uzanan bu alandaki bölgesi
350 kilometrekareye kadar uzanıyor.
Arap Yarımadası'nın güney ucu,
bu leoparların nüfusunu koruyacak kadar av içeren
dünyadaki sayılı yerlerden biri.
Yine de buna rağmen 15.000 kilometrekarelik alanda
60'dan az leopar bulunuyor.
Bu leoparlar doğada her zaman nadir görülürdü...
...ancak şimdi insanların müdahalesi,
sayılarının daha da azalmasına neden oluyor.
Çok az sayıda leopar kaldığından,
gizli kameralarımızın yakaladığı bu görüntüler mucize sayılabilir.
Dişi bir leopar...
...erkek leoparı takip ediyor.
Bunun gibi karşılaşmalar giderek daha da ender görülüyor.
Bu kısa ilişkiler, leoparların kısa vadeli geleceklerini garanti altına alabilir.
Ancak uzun vadede
akıbetleri, bölgelerinin korunmasına bağlı olacak.
Dhofar Dağları'nın kuzeyinde
neredeyse akıl almaz bir boşluğa sahip bir yer bulunuyor.
Rubülhali Çölü.
Boş Bölge.
Yerin adı,
çöl arazilerinin romantizmiyle dolu.
Burası dünyanın en büyük kum tepesi.
Üzerinde, insanların asla gitmeye cesaret edemediği yerler bulunuyor.
Yalnızca en büyük çöl uzmanları burada hayatta kalabilir.
Arabistan oriksi.
3.000 kilometrekareye kadar uzanan
çok geniş bir alanda yaşıyorlar.
Burası onların son sığınaklarından biri.
Bir zamanlar nesilleri tükenme noktasına gelse de
atalarına ait olan bölgeyi geri almayı başardılar.
Çevreyi koruma yanlılarının yardımıyla yuvalarına geri döndüler.
Ancak bu yeni başlangıçlar tüm çöl hayvanlarını kurtaramıyor.
Çöl filleri.
Namibya'da kalan çöl fillerinin sayısı 150'nin altında.
Dünyanın bu en eski çölünde, yılda sadece bir veya iki gün akan suyla oyulmuş
kuru nehir yataklarının bıraktığı izler görülebiliyor.
Yetişkin bir fil,
açlıktan ölmemek için her gün 200 kiloya kadar yiyecek bulmak zorunda.
Bu yüzden hayatta kalan bu son filler için yaşam, sonsuz bir yolculuktan ibaret.
Sürüye, liderleri olan yaşlı bir dişi rehberlik ediyor.
Ailesini, kuraklıkta bile
yiyeceğin bulunabileceği özel bir yere
yönlendiriyor.
Buranın varlığını uzun yıllar önce
annesinden öğrendi.
Şimdi de oraya nasıl gidileceğini kendi yavrusuna öğretiyor.
Filler yemek arayışında yalnız değiller.
Çöl aslanları.
Onlar da filler kadar ender görülüyorlar.
Yavru, annesi tarafından korunuyor.
Bu yüzden aslanlar geçmelerine izin veriyorlar.
Uzakta görülen ağaçlar, suyun olduğunun bir işareti.
Nehir yatağı kuru.
Yine de ana ağaçları hâlâ yeşiller.
Ancak bir sorun var.
Yılın bu zamanında
ana ağacındaki tohum kabukları genelde yere saçılırlar.
Filler için zengin bir besin kaynağıdır.
Ancak bu yıl ağaç mahsul vermemiş.
Lider, sürüsünü bir hiç uğruna buraya getirdi.
Ağacın yapraklarla örtülü dallarına bile ulaşamıyorlar.
Ailenin gitmekten başka bir seçeneği yok.
Erkek fil ayaktayken neredeyse dört metre yüksekliğe ulaşıyor.
Üstteki bitkilere ulaşabiliyor.
Sorunlarına bir çözüm bulmuş olabilir.
Onu hayatı boyunca tanıyan yaşlı dişi fil, daha önce de onun yardımına başvurmuştu.
Filler, ancak nesiller boyu
aktarılan bilgiler sayesinde burada hayatta kalabilirler.
Ancak sayıları 20'nin altına düşen dişilerin...
...bu bilgileri kaybolursa,
fillerin bundan sonra burada hayatta kalmaları mümkün olmayabilir.
Çöller yıl boyunca çok fazla sayıda hayvanı besleyemiyor...
...ve bu şartlara uyum sağlamış olan türlerde bile
çok az sayıda hayvan hayatta kalabiliyor.
Ancak çok özel durumlarda
çöller dönüşüm geçiriyorlar.
On yılda bir kez
sağanak yağış gerçekleşebilir.
Tek bir sağanak yağış çölü yemyeşil yapabilir.
Güney Kaliforniya'daki değişim
uzaydan görülebiliyor.
Yüzlerce kilometrelik alan bir anda çiçeklendi.
Böyle değişimler düzenli bir hâl alırsa
yeni bir yaşam alanı ortaya çıkabilir.
Çayırlar.
Gezegenimizdeki en verimli alanlardan biri.
Dünya'daki geniş hayvan topluluklarını besliyor.
Serengeti'deki sürülerde bir milyondan fazla Afrika antilobu bulunuyor.
Taze çimlerde otlamak için yağmurları takip ediyorlar.
Muazzam boyuttaki bu sürüler, yırtıcıları cezbediyor.
Beş erkek çita.
Şimdiye kadar gözlemlenen en büyük ittifaklardan biri.
450 kilometrekarelik bir alana hükmediyorlar.
Birlikte devriye geziyorlar.
Bu da dikkat çekiyor.
Avlanmak istiyorlarsa
stratejilerini değiştirmeliler.
Siper almalılar.
Yetişkin bir Afrika antilobu zorlu bir rakip.
Çitaların dördü takibe başlıyor,
doğruca avın üzerine yürüyorlar.
Beşinci çitaysa sessizce yandan yaklaşıyor.
Son atağa geçmeden önce iyice yaklaşmaları gerekiyor.
Neredeyse vardılar.
Beşi de gizlendiği yerden çıkıyor.
Her biri farklı bir hedefin peşine düşüyor.
Büyük bir kaos hâkim.
Tek bir çita, avını alt edecek kadar güçlü değil.
Birlikte çalışmaları gerekiyor.
Bu olayların yaşanmaya devam edebilmesinin sebebi, Serengeti'nin korunuyor olması
ve bu durum 65 senedir böyle.
Ancak Serengeti bir istisna.
Gezegen üzerindeki çayırlık alanlar istikrarlı bir şekilde yok oluyorlar.
180 yıl önce milyonlarca bizondan oluşan sürüler
Kuzey Amerika'daki Büyük Ovalar'da otluyordu.
Serengeti'den yüzlerce kat büyük olan çayırlarda geziniyorlardı.
Bu, gerçek vahşi batıydı.
Her yaz rakiplerine böğüren erkekler,
dişilere sahip olmak için savaşıyorlardı.
Kızgınlık dönemine girdiklerindeyse karşılaşmalar daha vahşi bir hâl alıyordu.
Günümüzde çayırın büyük bir bölümüne sessizlik hâkim.
İnsanlar sürülerin çoğunluğunu katletti.
Geriye 30.000'den az vahşi bizon kaldı...
...ve çoğunluğu tarım alanına dönüşen çayırların...
...yüzde 90'ı kaybedildi.
Yediklerimiz ve onları üretme şekillerimiz
gezegenimizdeki çayırların akıbetini belirleyecek.
Geçmişe bakarak, doğaya da yaşama şansı vererek nasıl beslenebileceğimizi
öğrenebiliriz.
Hâlâ geleneksel yöntemlerle işlenen Macaristan'daki çok eskiden kalma otlaklar
olağanüstü zenginlikte bir yaşam alanı sağlıyorlar.
Çok sayıda kelebek bulunuyor.
Bir türünün neredeyse inanılamayacak kadar karmaşık bir yaşam döngüsü var.
Küçük korubeni.
Her dişinin çiftleşip, gentiyan bitkisinin belli bir türünün üzerine yumurtalarını
bırakması gerekiyor.
Yumurtalardan kısa süre sonra tırtıllar çıkacak.
Bitkinin üst kısımlarındayken aşağıdaki yırtıcılardan korunuyorlar.
Ancak sonra tırtıllar intihara benzer bir harekette bulunuyorlar.
İpek lifiyle aşağı inerek...
...tehlikenin içine atılıyorlar.
Onları alıp götüren yağmacı karıncalara karşı
hiçbir savunmaları yok.
Ancak bu tam olarak tırtılların olmasını istedikleri şey.
Karınca larvasının saldığı türden bir koku yayıyorlar.
Buna karşılık, karıncalar da onları alıp yuvalarına götürüyorlar.
Yuvada onları koloninin kuluçka odasına yerleştiriyorlar.
Karıncaların beyaz renkli larvalarının arasında yatan mor renkli tırtıllar
doğru sinyalleri gönderiyorlar.
Ve hemşire karıncalar onları beslemek için koşturuyorlar.
Ancak dahası var.
Tırtıllar şimdi de kraliçe karıncanın çıkardığı sesleri taklit ediyorlar.
Bunun sonucunda karıncalar onlara kraliyet üyesi gibi davranıyorlar.
Yiyecek azalsa bile
karıncalar kendi yavruları yerine tırtılları besliyorlar.
O kadar çok yiyecek veriyorlar ki tırtıllar devasa boyutlara ulaşıyor.
Ve tırtıllar yeraltında yaklaşık iki sene boyunca beslenip büyüyorlar.
Ta ki karıncaların besleyeceği bir şey kalmayana dek.
Tırtıllar pupa evresine geçiyorlar.
Ancak birkaç hafta sonra
küçük korubeni kelebeği ortaya çıkıyor.
Artık 23 aydır
onların evi hâline gelen yuvadan ayrılmaya başlıyorlar.
Yuvadan ayrılan genç yetişkin, bir bitkinin sapına
tırmanıyor.
Kendine bir eş bulmak için uçmaya hazırlanırken kanatları genişliyor.
Bu karmaşık hayat tarzı kelebeklerin yaşamını kolaylaştırsa da
risk içeriyor.
Karıncalara ya da gentiyana bir şey olması durumunda
küçük korubeni kelebeklerinin nesli tükenirdi.
Avrupa'da eskiden kalma bu otlaklardan
çok az kaldı.
Ancak onların ötesinde doğuda,
bir zamanlar dünyanın beşte birine yayılan, Romanya'dan Çin'e kadar uzanan
çayırlar bulunuyordu.
Burada kilometreler boyunca ne bir yol, ne de bir çitin olduğu
yerler bulunuyor.
Ağaç olmayan bu yerde kartallar yere yuva yapıyorlar.
Bu kartallar bir zamanlar sayıları milyonları bulan antilopları avlarlardı.
Ve bazıları hâlâ burada.
Bunlar, dünyanın başka hiçbir yerinde görülmeyen bir antilop türü olan saygalar.
Sıra dışı burunları, bir zamanlar burada yaşayan
muazzam büyüklükteki sürülerin kaldırdığı tozları filtrelemeye
adapte olmuş.
Şimdiyse nesilleri tükenmek üzere.
Yasa dışı avlanma ve yaşam alanlarının yok olması yıkıcı bir etki yarattı.
Ancak doğal kaynakları koruma çabaları son zamanlarda bir fark yaratmaya başladı.
Bu olağanüstü ova sakinleri için hâlâ bir umut var.
Ve bunun kanıtını biraz doğuda, çayırların bozulmadan varlıklarını sürdürdükleri
Moğolistan'da bulmak mümkün.
Bunlar Prezewalski yaban atları.
50 yıl önce doğada nesilleri tükense de
esaret altındaki birkaç yetişkin hayatta kalmıştı.
12 atın titizlikle üremesi sağlanarak sayıları arttırıldı
ve yeterli seviyeye ulaşınca da doğaya salındılar.
Bunlar onların soyundan geliyor.
Her bir harem bir aygır tarafından korunuyor.
Tetikte olması gereken atlar, sürülerini korumak için mücadele ediyorlar.
Kısraklarını ayartmaya çalışan yalnız atları kovalıyorlar.
Artık sayılarının 300'ün üzerine çıkmasıyla
bu vahşi atların gelecekleri daha güvenli görünüyor.
Moğolistan'ın engin bozkırlarının
büyük ölçüde el değmemiş olması, kurtuluşlarını mümkün kıldı.
Buradaki çimenler dünya üzerindeki en uzun çimenler arasında yer alıyor.
Boyları o kadar uzun ki filleri bile gizleyebiliyorlar.
İçinde yaşayan devlerin küçük görünmesini sağlıyorlar.
Nesli tükenmekte olan
Hint gergedanlarının son sığınakları.
Burası Hindistan.
Dünyanın en kalabalık ülkelerinden biri.
Buna rağmen büyük öneme sahip bu çayırları korumak için çok azimliler.
Bu yoğun
ve klostrofobik dünyada yaşamak nasıl bir şey olmalı?
Sadece dolaşmak bile tehlikeye davet çıkarabilir.
Çimler kaplanları gizliyor.
Çizgiler ve gölgeler birbirine karışıyor.
Uzun çimler dişi kaplanı avından gizliyor olsa da...
...aynı zamanda avını da ondan gizliyor.
Avına 20 metreye kadar yaklaşmalı.
Ve her zaman avın tam olarak nereye gizlendiğini bilmeli.
Onları kaybetmiş olabilir.
Bir bakış atmayı göze alıyor.
Çevredeki tüm geyikler artık kaplanın tam olarak nerede olduğunu biliyor.
Başarısızlığını duyuran sinyali diğerleri de duydu.
Yavruları.
Onları otların arasına saklamıştı.
Son 100 yıl içerisinde
vahşi kaplanların sayısı yüzde 95 oranında azaldı.
Ancak Hindistan'da,
yasa dışı avlanmanın yarattığı muazzam baskıya
ve artan insan nüfusuna rağmen,
kaplanların sayısı artış gösteriyor.
Çayırların ve çöllerin sağladığı değerleri alanları korursak...
...hayvanların da durumu iyileşecektir.
Bu çayırları korumak adına
neler yapmamız gerektiğini öğrenmek için lütfen ourplanet.com'u ziyaret edin.
Tüm dünyanın Birlikte şarkı söylediğini duyabiliyorum
Tüm dünyanın Ya şimdi ya hiç dediğini duyabiliyorum
Çünkü hâlâ geç değil Bazı şeyleri değiştirip
Sorunların arasında bağlantı kurarsak
Tüm dünyanın Bu işte birlikteyiz dediğini duyabiliyorum
Bu işte birlikteyiz