NETFLIX — ORYGINALNY SERIAL DOKUMENTALNY
Zaledwie 50 lat temu
wyruszyliśmy wreszcie na Księżyc.
Po raz pierwszy
mogliśmy podziwiać z dala własną planetę.
Od tamtego dnia ludzka populacja ponad dwukrotnie zwiększyła swoją liczebność.
Serial ten przedstawia ocalałe cuda natury,
odkrywając to, co musimy chronić,
aby zapewnić przetrwanie ludzkości i przyrodzie.
Delfiny...
panikują.
Polują na nie szablogrzbiety waleniożerne.
Na krótkich dystansach delfiny są szybsze.
Jednak myśliwi są bardziej wytrzymali.
Gdy szablogrzbiety są już blisko...
delfiny nagle zmieniają kierunek, by umknąć drapieżnikom.
Te nadzwyczajne sceny rozgrywają się z dala od lądu,
gdzie my rzadko się zapuszczamy.
To ocean leżący poza granicami jakiegokolwiek kraju.
W większości niezarządzany, dziki i poza prawem.
NA PEŁNYM MORZU
Nic tak nie symbolizuje naszych relacji z otwartym morzem,
jak płetwal błękitny.
Dwustutonowe olbrzymy o długości 30 metrów
są największymi zwierzętami, jakie kiedykolwiek istniały.
Większość ich życia wciąż pozostaje dla nas tajemnicą.
Płetwale błękitne żyją daleko od brzegu,
przemierzając wszystkie oceany, od tropików po bieguny.
Dopiero niedawno odkryliśmy
kilka wyjątkowych miejsc, gdzie zbliżają się do lądu.
Zatoka Kalifornijska.
Pacyficzne wybrzeże Meksyku.
To ostoja płetwali błękitnych.
Oto największy noworodek świata.
Mały płetwal.
Samica skończyła zaledwie miesiąc,
a już ma osiem metrów długości i waży sześć ton.
Matka osłania ją swoją płetwą.
Samice okazują sobie uczucia przy pomocy wzajemnych pieszczot.
To najintymniejsze z kiedykolwiek zarejestrowanych zdjęć
samicy płetwala błękitnego i jej młodego.
Samica wydaje na świat potomstwo tylko raz na dwa lub trzy lata,
więc każdy młody płetwal jest na wagę złota.
Młode będzie przybierać na wadze w tempie trzech ton na miesiąc.
Kiedyś na świecie żyło ponad 300 tysięcy płetwali błękitnych.
Jednak w minionym wieku polowano na nie tak zaciekle,
że przeżyło ich zaledwie kilka tysięcy.
Płetwale są obecnie pod ochroną,
a ich liczba stopniowo rośnie.
To młode opuści wkrótce bezpieczne przybrzeżne wody
i ruszy w otwarte morze.
Ogromne otwarte morza wydawały nam się kiedyś niezniszczalne.
Dziś wiemy jednak, że dom płetwali znajduje się w wielkim niebezpieczeństwie.
Pod taflą wielkiego błękitu pozostało niewiele miejsc,
które przypominają nam o możliwym bogactwie oceanów.
Delfinki długoszczękie.
Na Pacyfiku, u wybrzeży Kostaryki w Ameryce Środkowej,
ssaki te występują w wielkich liczbach.
Delfinki żyją w gromadach,
grupach osobników połączonych złożonymi relacjami społecznymi.
Ssaki wciąż się wzajemnie dotykają i porozumiewają się,
wykorzystując język mlaśnięć i gwizdów.
Ich śladem podążają tuńczyki żółtopłetwe.
Liczą na to, że delfiny pomogą im znaleźć pożywienie.
Wszystkim drapieżcom zależy na tej samej zdobyczy.
Świetlikowatych.
To najliczniejsze ryby planety.
Są nie dłuższe niż ludzki palec i przez większość czasu
ukrywają się w głębinach.
Dlatego, choć jest ich tak wiele, my ich nie poławiamy.
To jeden z ostatnich tak dobrze prosperujących gatunków.
Im bliżej zdobyczy, tym gromady delfinów stają się większe.
To stado może liczyć nawet 10 tysięcy osobników.
Na każdego ssaka na powierzchni przypada 20 płynących pod wodą.
Wykorzystując echolokację, rodzaj sonaru,
delfiny wykrywają ryby w głębinach i spychają je w stronę powierzchni.
Myśliwi patrolują spód ławicy,
powstrzymując zdobycz przed ucieczką.
Gdy delfiny są już najedzone,
wciąż pozostaje sporo pożywienia dla innych.
Nadpływają mobule.
By złapać jak najwięcej ryb, mobule atakują w formacji.
Ściana paszcz pożera zdobycz.
Ponieważ nie poławiamy świetlikowatych,
ryby i pożywiający się nimi drapieżcy mogą prosperować.
Wszyscy ci myśliwi ledwo naruszyli wielką ławicę.
Większość życia na otwartym morzu skupia się w jego wierzchniej warstwie,
gdzie dociera najwięcej promieni słonecznych.
Nasłonecznione płycizny są nawożone w zaskakujący sposób.
Wydalające odchody delfiny odgrywają ważną rolę.
Przetwarzają składniki odżywcze z głębin, rozsiewając je przy powierzchni.
Ten morski nawóz
zasila podstawę całego życia otwartych wód oceanu.
Fitoplankton.
Mikroskopijne dryfujące rośliny.
Łącząc składniki odżywcze w wodzie z energią słoneczną,
tworzą podstawę wszystkich morskich łańcuchów pokarmowych.
Wszystkie zwierzęta, od najmniejszych ryb po największe walenie,
zawdzięczają swoje pożywienie tym maleńkim roślinom.
Fitoplankton pożywia się z kolei składnikami odżywczymi
wytwarzanymi przez zwierzęta.
Co najważniejsze, fitoplankton produkuje też
połowę tlenu w powietrzu, którym oddychamy.
Nieważne, gdzie mieszkasz:
zawdzięczasz tym niezwykłym roślinkom swoje co drugie tchnienie.
W idealnych warunkach fitoplankton kwitnie tak obficie,
że wielkie obszary oceanu stają się zielone.
Co zaskakujące, fitoplankton odgrywa też ważną rolę w formowaniu się chmur.
Wilgoć parująca z oceanu
kondensuje się wokół maleńkich cząsteczek wytwarzanych przez plankton.
Kropelki łączą się, formując olbrzymie chmury.
Wznoszą się one na wysokość nawet 20 kilometrów.
Chmury nad oceanami odbijają energię słoneczną,
chroniąc Ziemię przed rosnącymi temperaturami.
Oceany nie tylko wytwarzają połowę tlenu, którym oddychamy,
ale i odpowiadają za pogodę i klimat,
transportując życiodajną słodką wodę po całej planecie.
Otwarte morza są systemem podtrzymywania życia naszej planety.
Ich potęga bierze się głównie z ich ogromnych rozmiarów.
Oceany pokrywają dwie trzecie globu. A mowa tylko o jego powierzchni.
Są również niezmiernie głębokie.
Zwiedzanie tych niezbadanych krain możliwe jest tylko dzięki
wyjątkowym łodziom podwodnym, wytrzymującym miażdżące ciśnienie.
Średnio oceany mają niemal cztery kilometry głębokości.
Najgłębszy punkt leży na głębokości ponad dziesięciu kilometrów.
Głębiny stanowią 95 procent całej przestrzeni zdolnej podtrzymać życie.
Ten obcy świat zamieszkują dziwne i tajemnicze istoty.
Trudno o dziwaczniejszą niż ta.
Przez lata wiedzieliśmy o nich
tylko dzięki pojedynczym osobnikom wyrzuconym na ląd.
Rzadko widuje się żywe okazy.
Wstęgor królewski.
Ma dziesięć metrów długości.
Unosząc się pionowo i falując swymi płetwami grzbietowymi,
wstęgory z łatwością przemieszczają się pomiędzy powierzchnią i głębinami.
Na głębokości ponad 200 metrów
słabe nasłonecznienie nie pozwala przeżyć roślinom.
Ryby głębinowe polegają więc na pożywieniu opadającym z powierzchni:
śniegu morskim.
Meduzy z rzędu Coronatae dryfują z rozpostartymi mackami,
by usidlić swą zdobycz.
Żyją one we wszystkich oceanach, do głębokości siedmiu kilometrów.
Głębiny są tak ogromne,
że ten rodzaj meduzy może być najliczniejszym ze wszystkich.
Głębiny zdawały nam się kiedyś przestrzenią ubogą w życie.
Obecnie naukowcy uważają,
że żyje tu dziesięć razy więcej zwierząt, niż sądziliśmy.
Wielu z nich na pewno jeszcze nie odkryto.
Ten głębinowy skorupiak, Cystisoma, jest przejrzysty niczym szkło.
Ukrywa się na widoku.
W tej strefie mroku
niewidzialność może przesądzić
o znalezieniu posiłku lub zostaniu zjedzonym.
Ogromne oczy Cystisomy próbują dojrzeć coś w mroku.
Na głębokość poniżej kilometra nie dociera światło.
Zwierzęta same muszą rozświetlić mrok.
Bioluminescencja.
Lśniący wabik przyciąga ofiary do ryby z rodziny wężorowatych
i jej straszliwych zębów.
Większość ekspedycji w głębiny przynosi nowe niespodzianki.
Żabnica.
Jej niezwykłe sensory
wyczuwają najdrobniejsze ruchy zwabionych ofiar.
Drapieżcy polujący w wodach pelagicznych muszą wykazać się cierpliwością.
W końcu docieramy do dna.
Niemal tysiąc metrów pod powierzchnią.
Podwodne równiny głębin pokrywają ponad połowę powierzchni planety,
a wiemy o nich mniej, niż o powierzchni Księżyca.
Chimaera, pradawny kuzyn rekina o długości do dwóch metrów.
Niewiele gatunków tej wielkości jest w stanie przeżyć na jałowym dnie.
Ryba porusza się wolno, oszczędzając energię.
Sensory elektryczne wokół jej paszczy
pozwalają jej znaleźć rzadką zdobycz zakopaną w osadzie.
Skaliste wychodnie na morskim dnie bywają oazami na podwodnych pustyniach.
Ten tawrosz piaskowy miał dobry powód, by tu przypłynąć.
Pięćset metrów pod powierzchnią wody, u wybrzeży Florydy,
niespodziewanie rozkwita życie.
Lophelia. Głębinowe rafy koralowe.
Kiedyś sądziliśmy, że rafy koralowe występują tylko na ciepłych płyciznach.
A jednak, rafy głębinowe pokrywają większy obszar dna morskiego
niż ich krewne z płycizn.
Te podwodne lasy
dają schronienie i pożywienie wielu gatunkom morskich zwierząt.
Są także ważnymi wylęgarniami wielu głębinowych istot.
Koralowce są zbudowane z przypominających ukwiały istot:
polipów żyjących w koloniach połączonych twardym szkieletem.
Komórki parzydełkowe w mackach polipów
usidlają przepływającą zdobycz, jedyne źródło ich pożywienia.
Jednak polipy nie zawsze zachowują swój łup.
W koralowcu zadomowił się wieloszczet.
Pierścienica szuka na polipach świeżo złapanych kąsków...
i kradnie je koralowcowi.
W rzeczywistości kradzież ta bardziej przypomina pobieranie haraczu.
Atakujące jeżowce pożerają koralowce.
Czas na odwet.
Jeżowce są pokryte ochronnymi kolcami, jednak wieloszczet ma przerażającą broń.
Przystępuje do ataku.
Jeżowiec przepędzony.
Wieloszczet ochronił swój dom.
Podobnie jak inne zwierzęta głębinowe,
koralowce rosną niezwykle wolno.
Niektóre rafy mogą liczyć sobie nawet 40 tysięcy lat.
Choć koralowce są głęboko pod wodą, wciąż znajdują się w naszym zasięgu.
Sieci głębinowe wleczone po dnie oceanicznym
doszczętnie niszczą delikatne rafy.
Połowa głębinowych koralowców już uległa zniszczeniu.
Ich odtworzenie zajmie całe wieki.
Poza granicami jakiegokolwiek kraju
otwarte morza są dzikie i ledwo chronione.
Najdzikszym z nich jest Ocean Południowy.
To dom albatrosów.
Ptaki wiodą samotne życie na pełnym morzu.
Przemierzają setki kilometrów dziennie,
czasem całymi tygodniami, poszukując jedzenia.
Martwy lew morski to rzadki kąsek.
Jako pierwsze zjawiły się petrele olbrzymie.
Ich potężne dzioby rozrywają padlinę.
Te morskie sępy są głównymi padlinożercami wód Antarktyki.
Albatrosy czarnobrewe mają nadzwyczajny zmysł węchu.
Wyczuwają zdobycz z odległości 20 kilometrów.
Albatrosy walczą o każdy kęs.
Agresywne petrele zastraszają rywali.
Niewielkie oceanniki żółtopłetwe
mogą liczyć jedynie na resztki po większych ptakach.
Oceanniki żółtopłetwe są najliczniejszymi z morskich ptaków.
Znajdziemy je na każdym oceanie.
Dopiero gdy te zazwyczaj samotne ptaki
gromadzą się w grupie,
możemy docenić bogactwo życia podtrzymywane przez otwarte morza.
Jako ostatni nadlatuje albatros wędrowny.
Na tle reszty ptaków to prawdziwy olbrzym. Wykorzystuje swoje rozmiary
i skrzydła o rozpiętości trzech metrów, by przejąć łup.
Nawet petrele olbrzymie czują respekt.
Albatros wędrowny może się wreszcie posilić.
W ostatnich latach spadła liczba albatrosów i innych morskich ptaków.
Ich potrzeba wędrowania na wielkie odległości wystawia je
na zagrożenia słabo kontrolowanych i nadmiernie eksploatowanych oceanów.
To problem wszystkich myśliwych otwartych mórz.
Te olbrzymy przemierzają całe oceany w poszukiwaniu pożywienia.
Osiągają nawet trzy metry długości i pół tony masy.
Tuńczyki błękitnopłetwe.
Ich idealnie opływowe ciała pozwalają na osiąganie dużych prędkości.
Polują w wielkich stadach liczących setki osobników.
Ich celem jest ławica sardeli.
Tuńczyki delikatnie zbijają ryby w kulistą gromadę przy powierzchni wody.
Starają się nie wywołać paniki.
Następnie atakują.
To dobrze skoordynowane polowanie.
Tuńczyki atakują kolejno z jednego kierunku, by utrzymać sardele w ruchu.
Uchwyciwszy zdobycz, każdy z tuńczyków wycofuje się na tył stada.
Kolejne fale drapieżców ruszają do ataku.
Siła i niszczycielska szybkość
czynią tuńczyki błękitnopłetwe najbardziej skutecznymi myśliwymi oceanów.
To także najbardziej cenione z morskich ryb.
Są tak cenne, że pojedyncze okazy sprzedają się w Japonii
nawet za ponad milion dolarów.
Nic dziwnego,
że połowy doprowadziły je na skraj wyginięcia.
Nie tylko tuńczyki błękitnopłetwe są w niebezpieczeństwie.
Dziesięciolecia niezrównoważonych połowów poważnie zmniejszyły zasoby ryb.
Utraciliśmy ich jedną trzecią.
Choć zanieczyszczenie plastikiem poważnie szkodzi oceanom,
to nadmierne połowy komercyjne stanowią największe zagrożenie.
Jeśli nie zaprzestaniemy tych praktyk,
utracimy nie tylko łowiska.
Zniszczymy cały ekosystem oceanów.
Co roku zabija się 100 milionów rekinów.
Wyłącznie dla zupy z ich płetw.
Do dziś zniknęło 90 procent wielkich oceanicznych myśliwych.
Utraciwszy swych głównych drapieżców, całe morskie środowisko
niszczeje i ulega niesłychanym zmianom.
W miejscu ryb pojawia się coraz więcej kalmarów.
Poważnie uszczupliliśmy liczbę ich drapieżników i konkurentów.
Kalmary przejęły więc panowanie nad wodami.
To dowód na poważne zachwianie równowagi oceanów.
Kalmary szybko się rozmnażają, a ich liczne młode prędko rosną.
Pozwala im to szybko wypełnić pustkę pozostawioną przez poławiane ryby.
Kalmary składają jaja na dnie morskim.
W ciepłych płyciznach młode rozwijają się jeszcze szybciej.
Gdy morski jadłospis drastycznie się zmienia,
drapieżcy muszą się dostosować.
Lwy morskie wolą wysokokaloryczny pokarm,
taki jak sardele lub sardynki,
jednak gdy go brakuje,
muszą pożywiać się głównie kalmarami.
My również będziemy zmuszeni do przejścia na inną dietę,
jeśli nie zmienimy naszej polityki połowów.
Korzystając z zasobów oceanów w sposób zrównoważony,
umożliwimy im uzyskanie niezwykłej wydajności,
w zamian otrzymując ogrom pożywienia.
Otrzymaliśmy już dowody na to, jak szybko ocean może dojść do siebie.
Długopłetwce oceaniczne.
Żyją one we wszystkich oceanach.
Przemierzają otwarte morza, od żerowisk na biegunach
po tropiki, gdzie się rozmnażają.
Jednak nie zawsze mogły cieszyć się taką wolnością.
Kiedyś w oceanach żyło ponad 100 tysięcy długopłetwców,
jednak w minionym wieku polowania doprowadziły je na skraj wyginięcia.
Przetrwało zaledwie kilka tysięcy osobników.
Oburzenie opinii publicznej
w 1986 roku doprowadziło do wprowadzenia zakazu komercyjnego wielorybnictwa.
Od tego czasu liczba długopłetwców stopniowo rośnie.
Zwierzęta powracają na żerowiska swoich przodków,
jak to u wybrzeży Południowej Afryki.
Walenie korzystają tu z sezonowego wzrostu liczby kryli,
krewetkowatych skorupiaków.
Długopłetwce połykają wielkimi haustami wodę,
odfiltrowując kryle postrzępionym włosiem w ich paszczach.
Każdy waleń może przyjąć dziennie ponad tonę pokarmu.
Obfitość pożywienia przyciąga uchatki.
Jeszcze kilka lat temu taki widok byłby nie do pomyślenia.
Długopłetwce tworzą wielkie stada liczące setki okazów.
To największe zgromadzenie waleni zaobserwowane w ciągu ostatnich stu lat.
Walenie przetwarzają składniki odżywcze wzbogacające wierzchnią warstwę oceanu.
Umożliwia to rozwój fitoplanktonu,
którym z kolei karmią się kryle. To doskonały samopodtrzymujący się cykl.
Wiemy już, że zdrowa populacja wielkich myśliwych,
waleni, delfinów, tuńczyków i rekinów,
jest niezbędna dla prawidłowego funkcjonowania oceanu.
Zdrowy ocean jest natomiast kluczowy dla przetrwania planety
oraz ludzkości.
W cudowny wręcz sposób
liczba długopłetwców niemal wróciła do swego dawnego poziomu.
Jednak w tym samym czasie
zaszkodziliśmy oceanom bardziej niż kiedykolwiek wcześniej.
Tylko międzynarodowa współpraca
pozwoli oceanom odzyskać dawną świetność.
Dzięki międzynarodowemu porozumieniu zdołaliśmy ocalić walenie.
Pora uratować nasze oceany.
Na stronie ourplanet.com dowiesz się,
w jaki sposób musimy chronić otwarte morza.
Tłumaczenie napisów: Aleksandra Basińska