EEN NETFLIX ORIGINAL-DOCUMENTAIREREEKS
Slechts 50 jaar geleden...
...gingen we eindelijk naar de maan.
Voor de allereerste keer, keken we naar onze eigen planeet.
Sindsdien is de menselijke populatie meer dan verdubbeld.
Deze serie viert de wonderen der natuur die er nog zijn...
....en laat zien wat we moeten behouden...
...zodat mens en natuur floreren.
Zoet water.
Alles wat leeft op land, dier of plant, is ervan afhankelijk.
Toch hebben we slechts één procent ter beschikking.
De woestijn van Centraal-Australië.
Een van de heetste, droogste plekken ter wereld.
Vrijwel niets kan hier leven.
Toch ondergaat deze verlaten woestijn eens in de tien jaar een transformatie.
Daarvoor moet een kettingreactie in gang worden gezet...
...2000 kilometer naar het noorden.
Daar vormen zich elk jaar de waterrijke wolken van de moesson.
Uiteindelijk barst het los en begint het proces.
Rivierbeddingen die jaren droog stonden, vullen zich met water.
De stromen voegen zich samen en racen naar het laagste deel.
Hier vloeien ze door de woestijn en vormen het grootste meer van Australië.
Het Eyremeer.
Enorme aantallen vis zwemmen via de brede wateren...
...naar het groeiende meer.
Pelikanen komen vanaf de kust, honderden kilometers verderop.
Vele zullen het meer slechts één keer in hun leven zien.
Dus hoe ze weten dat het er is, en hoe ze er moeten komen...
...is nog altijd een mysterie.
Deze nieuwe wateren hebben zoveel voedsel dat de vogels zich gaan voortplanten.
Maar de klok tikt.
De pelikanen eten...
...en eten...
...en eten.
De jongen moeten snel groeien.
Ze moeten sterk genoeg zijn om binnen een paar weken te vertrekken.
Ze hebben niet lang...
...want de ouders kunnen alleen eten vinden zolang het water er is.
De jonge pelikanen beginnen aan hun eerste lange reis.
Het wordt een lastige reis naar de kust.
De dichtstbijzijnde is 500 kilometer verderop.
Het meer zal snel opdrogen...
...en het water komt wellicht pas over tien jaar weer terug.
Deze plotselinge transformatie is een uitzonderlijke gebeurtenis.
Maar overal wordt de beschikbaarheid van zoet water...
...onvoorspelbaarder en onzekerder.
Veel van ons zoete water zit opgesloten.
Bijna twee derde ligt bevroren rond de polen.
Dit ijs is kilometers dik...
...en kan er al miljoenen jaren liggen.
Elke zomer smelt een deel...
...dat zich een weg baant naar het hart van de gletsjers.
Deze grote grotten zijn prachtig en romantisch...
...maar ook heel gevaarlijk, omdat gletsjers altijd bewegen.
Ook buiten de polen om bevriest veel van het zoete water elke winter.
Maar als de lente komt, smelt dit enorme sneeuwreservoir...
...en begint er een lange reis.
Racend over de steile berghellingen...
...verzamelt het ijskoude water een belangrijk ingrediënt.
Zuurstof.
Hier in de rivieren van de Andes in Zuid-Amerika...
...is leven mogelijk...
...voor degene die met deze sterke stromingen om kunnen gaan.
En riviereenden kunnen dat.
Deze frisse wateren mogen dan veel zuurstof bevatten...
...maar ze bevatten weinig voedingsstoffen.
De riviereend verzamelt het beetje voedsel dat er is onder de oppervlakte.
Larven van steenvliegen en haften hebben kieuwen...
...waarmee ze zuurstof uit het water halen.
Hun platte lichamen helpen tegen de sterke stroming.
Kriebelmuglarven. Een van de favoriete prooien van de eend.
Hun gespecialiseerde mond filtert kleine stukjes voedsel uit het water.
Haakjes aan hun achterste grijpen in de rotsen...
...maar soms kan de stroming niet worden weerstaan.
Maar ze hebben een speciale reddingslijn waarlangs ze terug kunnen.
Ieder jaar komen bezoekers naar deze kolkende, zuurstofrijke wateren.
Zalm.
De meeste tijd brengen ze door in de Grote Oceaan.
Als volwassenen keren ze terug naar specifieke rivieren in Noord-Amerika...
...om hun eitjes te leggen.
Zalm heeft het bijzondere vermogen om springend een waterval op te gaan.
Maar zonder hulp kunnen ze niet over de dammen die wij hebben gebouwd.
Er is nog minder dan één procent van de aantallen die er ooit waren.
Dat is een probleem voor menig ander dier.
Bruine beren uit Alaska wachten op de zalm bij de watervallen.
Zonder deze vissen...
...kunnen ze niet de benodigde vetreserves opbouwen voor hun lange winterslaap.
Er is stevige competitie voor de beste visplekjes.
Waar het water over de rotsen schuurt, heeft het weinig voedingsstoffen...
...en kunnen weinig planten groeien.
Hier in Zuid-Amerika lukt het de Macarenia clavigera echter te floreren.
Een paar maanden in het jaar...
...als het water laag staat en het zonlicht de bodem bereikt...
...bloeit de Macarenia clavigera.
Dit is de Caño Cristales, de regenboogrivier van Colombia.
Soms verdwijnt het water echter onder de grond, weg van het licht...
Daar kunnen geen planten leven.
Dertig procent van al het zoete water ligt onder de grond.
In poreuze rotsen of in ondergrondse meren en rivieren.
Gezuurd door de regen...
...lost het water langzaam de kalksteen op en ontstaan er grote grotten.
Een labyrint van zulle passages en kamers ligt onder een groot deel van Florida.
De meeste zijn onvruchtbaar.
Maar waar het water aan de oppervlakte komt, zit 't vol leven.
Er is een overvloed aan vis.
En ook aan viseters.
Otters.
In de hele staat borrelt zoet water naar de oppervlakte...
...vanuit de grootste verzameling bronnen op aarde.
Ze voeden rivieren en plassen, met allerlei soorten leven...
...inclusief een van Florida's specialiteiten.
Zeekoeien.
Vele brengen de zomer in de zee door.
Als de winter begint, zwemmen ze de relatief warme rivieren op.
Daar grazen ze in een overvloed aan zoetwaterplanten.
Maar mensen halen nu zoveel water uit deze bronnen...
...en vervuilen zoveel andere...
...dat de zeekoeien hun huis voor de winter kwijtraken.
Rivieren worden snel warm omdat ze in verhouding erg ondiep zijn.
In de lente zorgen stijgende temperaturen in Europa voor een uitbarsting van leven.
In de Hongaarse rivier Tisza komen enorme eendagsvliegen boven water.
Drie jaar hebben ze onder water geleefd als larven.
Nu, in slechts drie uur...
...komen miljoenen volwassenen boven om te dansen en paren voor ze sterven.
Dit bijzondere spektakel was ooit normaal in Oost-Europa.
Maar veel rivieren hebben nu gestabiliseerde oevers...
...en zijn ernstig vervuild, waardoor de vliegen grotendeels weg zijn.
Maar als de rivieren schoon zijn, komt de fauna snel terug.
De ijsvogel, de meest glorieuze duiker.
De visarend, de meest kundige grijper.
De Watervallen van de Iguaçu, op de grens tussen Brazilië en Argentinië.
Dit zijn de grootste watervallen ter wereld.
Duizenden tonnen zoet water razen hier overheen per seconde.
Veel van het water kom uit de Amazone, duizend kilometer verderop.
Daar steeg het op als damp, uit het bladerdak van de jungle.
Een enkele boom kan zorgen voor duizend liter per dag.
Als de damp opstijgt, condenseert het tot wolken.
Twintig miljard ton water verlaat zo dagelijks het bos...
...meer dan er door de Amazone rivier stroomt.
Als het regenwoud wordt vernield...
...wordt deze levenschenkende cyclus doorbroken.
De wolken laten hun water los als ze over het continent drijven...
...en irrigeren zo landbouwgrond en bossen.
En op de vlaktes van Brazilië...
...creëren ze het grootste tropische draslandgebied op aarde.
De Pantanal.
Elk jaar verandert de rivier door seizoensveranderingen...
...en krimpt de Panatal tot slechts een paar kanalen.
Dit komt een groot roofdier goed uit.
De jaguar.
Hij kan goed zwemmen, maar in het water...
...kan hij zijn sprong niet maken, die hem zo gevaarlijk maakt.
Nu, in het droge seizoen...
...kan het druk worden op de oever.
Maar de jaguar heeft een prooi gezien aan de rand van de rivier.
Capibara's.
Hij moet dichtbij komen.
Twee capibara's staan onbehoedzaam in het lage water.
Ze hebben elkaar gezien.
Wie gaat als eerste rennen?
Verderop biedt dichte begroeiing betere beschutting.
Maar de oever is daar erg hoog.
Capibara's hebben een goed gehoor.
Een klein geluidje...
...en de kans is verkeken.
Alweer mislukt.
Misschien is het tijd voor andere prooi.
Deze overmeesteren is riskant...
...maar de jaguar heeft honger.
Als hij een kaaiman wil vangen, moet hij in z'n nek bijten en vasthouden.
Dan kan hij niet terugvechten.
Hij moet een positie kiezen boven zijn prooi.
Dit is gevaarlijk.
De kaaiman rolt en probeert zo de jaguar te verdrinken.
Roofdier en prooi lijken even sterk.
De jaguar laat niet los.
Na 20 minuten, en de uitputting nabij, wint de jaguar.
Soms wordt de reis van een rivier onderbroken door meren.
Samen bevatten deze 40 keer meer water dan alle rivieren bij elkaar.
Het Tanganyikameer in Afrika...
...bevat bijna een vijfde van 't toegankelijke zoete water op aarde.
Maar ondanks zijn grootte, bevat het meer maar weinig leven.
Het is bijna anderhalve kilometer diep.
Op de bodem beweegt het water amper en is er geen zuurstof.
Alleen dicht bij de oppervlakte, de bovenste 150 meter...
...zit er genoeg zuurstof in het water voor leven.
Hier is het dan ook in overvloed.
Tweehonderdvijftig soorten cichliden hebben zich hier ontwikkeld.
Sommige vind je nergens anders.
De concurrentie in het drukke water is groot.
Een mannetjes Lamprologus callipterus verzamelt schelpen.
Hoe meer schelpen hij heeft, hoe meer vrouwtjes hij aantrekt.
En deze is goed bezig.
Zijn buurman heeft een kleinere berg.
En de buurman is een dief.
Zodra hij zich omdraait...
...komt de dief...
...en steelt een schelp.
De hardwerkende eigenaar van de grote berg lijkt het niet te zien.
Dus doet de dief het nog eens.
En nog eens.
Tot hij de grootste berg heeft.
De schelpen zijn niet alleen om naar te kijken.
Ze worden door de vrouwtjes als wieg gebruikt.
Er komt een vrouwtje.
Ze is klein, slechts een tiende van zijn omvang.
Ze is zo klein dat ze in een schelpje past.
Daar legt ze haar eitjes, en het mannetje bevrucht ze snel.
Ze blijft dan om ze te beschermen tot ze uitkomen, zo'n twee weken later.
De Boulengerochromis microlepis, de grootste van alle cichliden.
Dit vrouwtje van bijna een meter lang, moet haar jongen in open water opvoeden.
Ze bewaken is daarom een fulltime baan voor beide ouders.
Maar de toekomst van al deze vissen is onzeker.
Nu de temperaturen stijgen, wordt het Tanganyikameer warmer.
Het water mengt niet meer zo goed als het ooit deed.
De bovenste zuurstofrijke laag wordt dus kleiner.
De Mekong rivier in Zuidoost-Azië.
Vierduizend kilometer lang, en met de breedste watervallen ter wereld.
Tegenwoordig zijn meer dan 60 miljoen mensen afhankelijk van de rivier.
De moessons brengen zo'n enorme hoeveelheid water...
...dat de watervallen bijna verdwijnen.
Het water zit vol sediment...
...meegenomen tijdens de lange reis vanaf het Tibetaans Hoogland.
Al voor de overstromingen bedekt het water een groot deel van het land.
Deze blootgelegde wortels zijn het bewijs...
...van de enorme stijging van het waterpijl die nadert.
Tijdens de grote overstroming staan deze bomen tot hun takken in het water.
Een aantal maanden...
...zijn deze overstromingsgebieden de broedplaats van zoetwatervissen.
Een soort heeft een ingenieuze oplossing...
...voor het probleem van leven in ondiep, zuurstofarm water.
De Siamese kempvis.
Het mannetje ademt door lucht te happen aan de oppervlakte.
In het broedseizoen bouwt hij met die vaardigheid een vlot van bellen.
Dag in dag uit werkt hij.
Een vrouwtje, dat dichtbij wacht, komt omhoog om het vlot te bekijken.
Een tedere omhelzing volgt.
Dit samenzijn moedigt haar aan de eitjes los te laten.
Terwijl ze zinken, bevrucht het mannetje de eitjes.
Beide verzamelen de eitjes voorzichtig.
Ze blazen ze een voor een in het nest van belletjes.
Zuurstof is schaars in deze stilstaande wateren...
...maar voor de eitjes zit er genoeg in de bellen om zich te ontwikkelen.
De climax van de overstroming moet nog komen.
Uiteindelijk stroomt er zoveel water door de Mekong...
...dat het Tonlé Sapmeer vijf keer zo groot wordt als in het droge seizoen.
Grote aantallen vissen zwemmen nu naar de nieuwe foerageerplekken.
Mensen oogsten al eeuwen deze seizoensgebonden overvloed.
Ze plaatsen netten tot de helft van de rivier.
De andere helft blijft vrij zodat de rest van de vis verder kan en kan voortplanten.
De Mekong voorziet 's werelds grootste binnenlandse visserij.
Een vijfde van alle gevangen zoetwatervis ter wereld...
...komt uit deze ene rivier.
Maar de toekomst van de Mekong komt net als die van zoveel rivieren...
...steeds meer in gevaar.
We hebben de stroming...
...van meer dan twee derde van de langste rivieren veranderd...
...onder meer door er dammen in te bouwen.
Daardoor stromen veel rivieren niet meer.
Hier in Oost-Afrika, in Ruaha, Tanzania...
...zoeken deze olifanten naar water.
Elk moet 200 liter per dag drinken, maar er lijkt niets te zijn.
Maar de olifanten weten dat baobabhout veel vocht bevat.
In noodgevallen eten ze dat in grote hoeveelheden.
Leeuwen hebben ook water nodig.
Wat handig is, is dat hun prooi zich verzamelt zich bij het water.
Dus zowel roofdier als prooi gaan naar de rivier.
Tot 30 jaar geleden stonden rivieren in dit deel van Afrika nooit droog.
Nu verbruikt landbouw verderop water in grote hoeveelheden...
...en tijdens het droge seizoen blijven er slechts wat kleine plasjes over.
Nijlpaarden hebben stromend water nodig om overdag koel te blijven.
Maar nu moeten ze het doen met modder.
Als het water meer en meer verdwijnt, zitten ze steeds dichter bij elkaar.
De gemoederen raken verhit.
Elke dag worden de modderpoelen kleiner, en het lot van de nijlpaarden grimmiger.
Buffels, dringend op zoek naar water.
Bij deze plas zijn al leeuwen.
Maar toch komen de buffels, gedreven door hun behoefte aan water.
Ze moeten elke dag drinken.
Elke slok water is nu een risico.
Maar de buffels hebben geen keuze.
Nu de droogte aanhoudt, worden de buffels zwakker.
De kansen keren ten gunste van de leeuwen.
De olifanten hebben de rivier bereikt.
Er is hier niets, omdat het droog staat.
Maar olifanten kunnen water vinden waar anderen dat niet kunnen.
Ze gebruiken hun slurf om gaten te graven in het zand van de rivierbedding.
Hun bijzondere reukvermogen...
...waarmee ze open water vinden kilometers verderop...
...helpt ze ook de plekken onder de grond te vinden...
...waar het water het dichtst aan de oppervlakte zit.
Tijdens ernstige droogte kunnen deze putten hun redding zijn.
Ontberingen in het droge seizoen hoorden altijd bij het leven...
...op de Oost-Afrikaanse vlaktes.
Maar nu de planeet opwarmt en we zelf zoveel water gebruiken...
...zijn er meer droge periodes en zijn ze ook heftiger.
De Platte, een rivier een Nebraska, Noord-Amerika.
Elk jaar komen hier Canadese kraanvogels als ze naar het noorden vliegen.
Een van de laatste grote migraties van dieren ter wereld.
Het is een belangrijke tussenstop voor ze.
Ooit overstroomde de rivier de prairie zo'n anderhalve kilometer aan alle kanten.
Een perfecte plaats om te eten en rusten.
Nu is er een dam...
...en nemen we zoveel water voor eigen gebruik...
...dat er weinig plek over is voor de kraanvogels.
Natuurbeschermers zorgen er nu voor dat de rivier zo stroomt...
...dat er toch zandbanken worden gevormd, die de kraanvogels nodig hebben.
We hebben allemaal water nodig.
Maar wij kunnen ervoor zorgen dat het water blijft stromen...
...en alleen wij kunnen bepalen hoe dit water wordt gedeeld.
Kijk op ourplanet.com...
...om te ontdekken wat we moeten doen om het water te laten stromen.