NETFLIX — ORYGINALNY SERIAL DOKUMENTALNY
Zaledwie 50 lat temu
wyruszyliśmy wreszcie na Księżyc.
Po raz pierwszy
mogliśmy podziwiać z dala własną planetę.
Od tamtego dnia ludzka populacja ponad dwukrotnie zwiększyła swoją liczebność.
Serial ten przedstawia ocalałe cuda natury,
odkrywając to, co musimy chronić,
aby zapewnić przetrwanie ludzkości i przyrodzie.
Słodka woda.
Wszystkie zwierzęta i rośliny zamieszkujące lądy
potrzebują jej, by żyć.
Jednak tylko jedna setna słodkiej wody znajduje się w naszym zasięgu.
SŁODKA WODA
Pustynia środkowej Australii.
To jedno z najgorętszych i najsuchszych miejsc na Ziemi.
Praktycznie nic nie jest w stanie tu przeżyć.
Jednak raz na dziesięć lat ta olbrzymia pustynia ulega przemianie.
Zjawisko to ma swoje źródła 2000 kilometrów na północ stąd,
gdzie rozpoczyna się reakcja łańcuchowa.
Każdego roku tworzą się tutaj wielkie monsunowe chmury,
pełne wilgoci.
W końcu rozpoczyna się ulewa, a wraz z nią – wyjątkowy proces.
Wysuszone od lat koryta rzeczne wypełniają się wodą.
Potoki łączą się w drodze w głąb lądu,
na najniżej położony obszar kontynentu.
Woda zalewa pustynię, tworząc największe jezioro Australii,
Kati Thanda, jezioro Eyre.
Niezliczone ryby płyną szerokimi rzekami prosto do powiększającego się jeziora.
Pelikany z australijskiego wybrzeża pokonują setki kilometrów, by tu dotrzeć.
Wiele z nich zobaczy powstanie jeziora zaledwie raz w całym swoim życiu.
Nie wiadomo, skąd ptaki wiedzą,
że jezioro powstało i jak do niego dotrzeć.
W nowym jeziorze jest tyle pożywienia, że ptaki zaczynają się rozmnażać.
Mają jednak mało czasu.
Pelikany jedzą...
i jedzą...
i jedzą.
Pisklęta muszą szybko rosnąć.
Nabierają sił, by odlecieć stąd już za kilka tygodni.
Czas ucieka.
Rodzice nie zdołają nakarmić potomstwa,
gdy woda zniknie.
Młode pelikany wyruszają w swoją pierwszą daleką podróż.
Czeka je wymagająca droga na wybrzeże.
Pokonają co najmniej 500 kilometrów.
Jezioro niedługo wyschnie,
a woda może nie powrócić tu przez kolejną dekadę.
Ta gwałtowna przemiana krajobrazu jest wyjątkiem na skalę światową.
Jednak na całej planecie dostępność słodkiej wody
staje się coraz bardziej nieprzewidywalna i niepewna.
Duża część słodkiej wody naszej planety jest dobrze ukryta.
Niemal dwie trzecie jej zasobów to lód na biegunach.
Pokrywa ma grubość kilku kilometrów.
Możliwe, że leży tu od milionów lat.
Każdego lata część lodu topnieje,
żłobiąc ścieżki do wnętrza lodowców.
Powstałe wielkie jaskinie są spektakularnie piękne,
ale i niebezpieczne. Lodowce trwają w ciągłym ruchu.
Nawet z dala od biegunów
spora część słodkich wód lądowych zamarza każdej zimy.
Gdy nadchodzi wiosna, ogromne śnieżne zapasy topnieją.
Rozpoczyna się wielka podróż.
Lodowata woda spływająca stromymi zboczami gór
zbiera życiodajny składnik.
Tlen.
Rzeki w Andach, w Ameryce Południowej,
zapewniają przetrwanie tym, którym niestraszne silne prądy.
Na przykład zbrojówkom.
Choć chłodne rzeki dopływowe są bogate w tlen,
trudno znaleźć w nich składniki odżywcze.
Zbrojówki znajdują skromny pokarm
pod powierzchnią wody.
Widelnice i larwy jętek mają skrzela,
którymi pobierają z wody tlen.
Ich spłaszczone ciała opierają się nieubłaganym prądom.
Larwy meszek.
To jedno z ulubionych dań kaczek.
Ich narządy gębowe
odfiltrowują przepływające cząsteczki pokarmu.
Larwy wczepiają się w kamienie haczykami,
jednak czasem prąd okazuje się zbyt silny.
Na szczęście larwy posiadają własną linę ratowniczą, po której wracają na miejsce.
Każdego roku bogate w tlen rzeki przyjmują niezwykłych gości.
Łososie.
Większość życia spędzają w Pacyfiku.
Teraz dorosłe ryby wracają do znanych im rzek w Ameryce Północnej,
by złożyć jajeczka.
Łososie potrafią coś niezwykłego: pokonują wodospady, wyskakując z wody.
Jednak nawet one nie przeskoczą tam zbudowanych przez człowieka.
Liczba łososi pacyficznych spadła do dziś o ponad 99 procent.
Stwarza to problemy dla wielu innych gatunków zwierząt.
Niedźwiedzie brunatne czekają na łososie przy wodospadach.
Jeśli się nimi nie pożywią, nie zgromadzą zapasów tłuszczu
potrzebnych im do przetrwania długiej zimowej hibernacji.
Niedźwiedzie walczą zaciekle o najlepsze miejsca połowu.
Woda przepływająca przez twarde skały nie zawiera wielu składników odżywczych,
dlatego rośnie w niej niewiele roślin.
Jednak tutaj, w Ameryce Południowej,
rośliny z rodziny zasennikowatych radzą sobie w trudnych warunkach.
Przez kilka miesięcy w roku,
gdy niski poziom wody pozwala światłu dotrzeć do dna,
rośliny zakwitają.
Oto Caño Cristales, tęczowa rzeka w Kolumbii.
Czasem woda znika pod ziemią,
gdzie nie dociera słońce.
Nie przetrwają tam żadne rośliny.
Trzydzieści procent słodkich wód planety kryje się pod powierzchnią ziemi,
w porowatych skałach
lub w postaci podziemnych jezior i rzek.
Delikatnie kwasowa woda deszczowa
stopniowo rozpuszcza wapienie, tworząc wielkie jaskinie.
Labirynt kamiennych korytarzy i komnat leży u podłoża niemal całej Florydy.
To w większości jałowe przestrzenie.
Jednak tam, gdzie woda wypływa na powierzchnię, tętni życie.
Nie brakuje tu ryb.
A także i rybnych smakoszy:
wydr.
W całym stanie słodka woda wypływa na powierzchnię
z największego skupienia źródeł na Ziemi.
Źródła wypełniają rzeki i zbiorniki wodne, w których żyją najróżniejsze gatunki,
w tym jeden typowy dla Florydy.
Manaty.
Wiele z nich spędza lato w morzu,
by z nadejściem zimy popłynąć w górę rzeki,
gdzie jest nieco cieplej.
Na miejscu żywią się bujnie rosnącą słodkowodną roślinnością.
Jednak ludzie eksploatują i zanieczyszczają źródła
do tego stopnia,
że manaty tracą swoje zimowe schronienia.
Stosunkowo płytkie rzeki szybko się ogrzewają.
Wiosną w całej Europie
rosnące temperatury nagle pobudzają naturę do życia.
Na węgierskiej rzece Cisa pojawiają się odródki długoogoniaste.
Larwy jętek przez trzy lata żyły pod wodą.
Teraz, w zaledwie trzy godziny,
miliony dorosłych osobników wirują we wspólnym tańcu godowym i umierają.
To cudowne widowisko było niegdyś powszechne w całej Europie Wschodniej.
Dziś wiele rzek posiada ustabilizowane brzegi.
To i ich zanieczyszczenie
doprowadziło do zniknięcia jętek.
Jednak gdy rzeki są czyste, życie szybko do nich powraca.
Zimorodek jest jednym z najwspanialszych nurków.
Rybołów, jeden z najzręczniejszych myśliwych.
Iguazú na granicy Brazylii i Argentyny.
To największe wodospady świata.
Każdej sekundy przepływają przez nie tysiące ton słodkiej wody.
Duża część wód Iguazú pochodzi z amazońskiego lasu deszczowego,
leżącego tysiąc kilometrów stąd.
Para unosi się nad dżunglą.
Jedno drzewo może oddać nawet tysiąc litrów wody dziennie.
Para unosząca się w niebo kondensuje się i formuje chmury.
Każdego dnia dżunglę opuszcza 20 miliardów ton wody.
To więcej, niż przepływa przez Amazonkę.
Gdy las ulegnie zniszczeniu,
życiodajny cykl zostanie przerwany.
Chmury wędrujące nad kontynentem uwalniają deszcz,
nawadniając pola uprawne i lasy.
Na równinach Brazylii
tworzą największe tropikalne mokradła na Ziemi...
Pantanal.
Każdego roku zmiany sezonowe zmniejszają przepływ rzeki,
a Pantanal kurczy się do zaledwie kilku kanałów rzecznych.
Korzysta na tym główny drapieżnik.
Jaguar.
Choć myśliwy świetnie pływa,
w wodzie nie potrafi wykonać swojego popisowego, śmiercionośnego skoku.
Teraz, w porze suchej,
brzegi bywają dość zatłoczone.
Jaguar wypatrzył jednak swoją zdobycz.
Kapibarę.
By ją upolować, musi podejść bliżej.
Dwie nieostrożne kapibary stoją w płytkiej wodzie.
Ofiary zauważyły myśliwego.
Kto pierwszy zerwie się do biegu?
W tym miejscu gęsta roślinność zapewnia drapieżcy lepszą osłonę.
Brzeg jest jednak dość wysoki.
Kapibary mają wyostrzony słuch.
Jeden głośniejszy krok...
i szansa przepada.
Kolejna klęska.
Chyba pora zapolować na inną zdobycz.
Walka z takim rywalem będzie niebezpieczna,
ale jaguar jest naprawdę głodny.
Chcąc upolować kajmana,
jaguar musi wgryźć się w jego szyję i mocno trzymać, by uniknąć kontrataku.
Musi obrać pozycję bezpośrednio nad swoją ofiarą.
To niebezpieczne.
Kajman przewraca się na plecy, próbując utopić jaguara.
Myśliwy trafił na godnego przeciwnika.
Jaguar mocno trzyma.
Po 20 minutach bliski wyczerpania jaguar odnosi zwycięstwo.
Płynąca rzeka napotyka po drodze jeziora.
Jeziora naszej planety mieszczą 40 razy więcej wody niż wszystkie rzeki świata.
Afrykańskie jezioro Tanganika
mieści niemal jedną piątą wszystkich dostępnych słodkich wód na Ziemi.
Jak na tak wielkie jezioro, w Tanganice żyje niewiele istot.
Zbiornik ma niemal półtora kilometra głębokości.
Na dnie woda jest niemal nieruchoma. Brakuje tu tlenu.
Tylko bliżej powierzchni, na głębokości do 150 metrów,
tlenu jest na tyle dużo, by mogło tu przetrwać życie.
W wodzie roi się od żywych istot.
Rozwinęło się tu 250 gatunków pielęgnic.
Niektóre żyją tylko w tym jezierze.
W zatłoczonych wodach panuje zaciekła rywalizacja.
Samiec pielęgnicy Lamprologus callipterus zbiera muszle.
Im więcej ich uzbiera, tym więcej przyciągnie samic.
Ten radzi sobie świetnie.
Jego sąsiad zbudował nieco mniejszy kopiec.
Okazuje się złodziejem.
Gdy tylko samiec się odwraca,
złodziej nadpływa...
i kradnie muszlę.
Pracowity właściciel większego kopca zdaje się niczego nie zauważać.
Złodziej powtarza swoją zbrodnię kolejny raz...
i kolejny.
W końcu to jego kopiec jest największy.
Muszle nie służą tylko do ozdoby.
Samice przerobią je na kołyski.
Oto samica.
Jest maleńka, dziesięć razy mniejsza od samca.
Jej rozmiary pozwalają jej schować się we wnętrzu muszli.
Samica składa jajeczka, a jej partner szybko je zapładnia.
Samica będzie chroniła swoją ikrę
przez dwa tygodnie, aż wykluje się potomstwo.
Oto największy przedstawiciel pielęgnicowatych w jeziorze.
Niemal metrowa samica wychowuje swoje młode bez żadnej osłony.
Ochrona młodych w pełni angażuje oboje rodziców.
Przyszłość wszystkich tych ryb jest jednak niepewna.
Planeta się ociepla, a wraz z nią – jezioro Tanganika.
Wody zbiornika nie mieszają się już tak dobrze, jak kiedyś,
co powoduje zmniejszanie się wierzchniej, utlenionej warstwy.
Rzeka Mekong w południowo-wschodniej Azji.
Ma 4000 kilometrów długości i najdziksze wodospady na Ziemi.
Rzeka zapewnia dziś utrzymanie ponad 60 milionom ludzi.
Deszcze monsunowe powodują tak ogromny napływ wody,
że wodospady niemal znikają.
Woda jest pełna osadu
zebranego przez rzekę podczas jej podróży z Wyżyny Tybetańskiej.
Nawet przed wylewem rzeki woda zakrywa wielką część lądu.
Odsłonięte korzenie drzew
zapowiadają nadchodzący wzrost poziomu wody.
Gdy rzeka wylewa,
woda sięga konarów drzew.
Rozlewisko na kilka miesięcy staje się największym tarliskiem słodkowodnych ryb
na całej planecie.
Pewien gatunek znalazł niezwykły sposób
na przetrwanie w płytkich, ubogich w tlen wodach.
Bojownik wspaniały.
Samiec wdycha powietrze z powierzchni wody,
a podczas tarła wykorzystuje tę umiejętność
do stworzenia tratwy z pęcherzyków.
Praca trwa wiele dni.
Czekająca nieopodal samica przypływa na inspekcję.
Ryby łączą się w czułym uścisku.
Zachęcona pieszczotą samica uwalnia ikrę.
Samiec zapładnia tonące jajeczka.
Para ostrożnie je zbiera...
i wdmuchuje je pojedynczo do gniazda z bąbelków.
Choć w zastałej wodzie brakuje tlenu,
pęcherzyki pozwolą jajeczkom
prawidłowo się rozwijać.
Wylew rzeki nie osiągnął jeszcze swojej kulminacji.
Łącznie przez Mekong przepłynie tyle wody,
że jezioro Tonle Sap pięciokrotnie zwiększy swoją powierzchnię.
Na nowe żerowisko przypływają ogromne liczby ryb.
Ludzie od tysiącleci korzystają z tego sezonowego wydarzenia.
Rozciągają sieci w poprzek połowy rzeki,
puszczając resztę ryb wolno, by mogły płynąć dalej i się rozmnażać.
W ten sposób rzeka Mekong stała się największym śródlądowym łowiskiem świata.
Aż jedna piąta wszystkich poławianych na świecie słodkowodnych ryb
pochodzi z tego systemu rzecznego.
Jednak przyszłość Mekongu,
jak i wielu innych rzek na całym świecie,
jest coraz bardziej zagrożona.
Zmieniliśmy naturalny przepływ
ponad dwóch trzecich najdłuższych rzek świata,
między innymi poprzez budowę tam.
Wiele rzek na całym świecie przestało płynąć.
W Afryce Wschodniej, w Parku Narodowym Ruaha w Tanzanii,
słonie poszukują wody.
Każdy z nich musi wypić jej dziennie 200 litrów,
a tutaj nie ma ani kropli.
Słonie wiedzą jednak, że drewno baobabu zawiera sporo wilgoci.
Gdy zachodzi taka potrzeba, zjadają je w wielkich ilościach.
Lwy także potrzebują wody.
Na szczęście dla nich, tam gdzie jest woda, gromadzi się także ich zdobycz.
Myśliwi i ich ofiary zmierzają razem w kierunku rzek.
Jeszcze 30 lat temu
rzeki w tej części Afryki nigdy nie wysychały.
Obecnie rolnictwo zużywa tak wielkie ilości wody,
że w porze suchej z rzeki pozostają jedynie sadzawki.
Hipopotamy potrzebują płynącej wody, by schładzać się w ciągu dnia.
Teraz musi im wystarczyć błoto.
Gdy poziom wody spada, zwierzęta tłoczą się na małej przestrzeni.
Hipopotamom puszczają nerwy.
Każdego dnia błotne zbiorniki się kurczą, a sytuacja zwierząt się pogarsza.
Bawoły rozpaczliwie poszukują wody.
Do wodopoju dotarły już lwy.
Bawoły nie są jednak w stanie przezwyciężyć przemożnego pragnienia.
Zwierzęta muszą pić codziennie.
Każdy łyk wody jest okupiony ryzykiem.
Bawoły nie mają jednak wyboru.
Susza trwa, a bawoły słabną.
To daje przewagę lwom.
Słonie dotarły do swojej rzeki.
Nie napotykają innych zwierząt, bo rzeka wyschła.
Słonie potrafią jednak znaleźć wodę, której inni nie wykryją.
Kopią trąbami dołki w piachu łożyska rzeki.
Ich nadzwyczajny zmysł powonienia,
pozwalający im wykryć wodę oddaloną o wiele kilometrów,
pomaga im także znaleźć ją pod ziemią,
w miejscach, gdzie występuje najpłycej.
Podczas ciężkich susz wykopane przez słonie studnie ratują im życie.
Trudy pory suchej zawsze były częścią życia
na równinach Afryki Wschodniej.
Jednak ocieplanie się planety
i nadmierna eksploatacja zasobów wodnych przez ludzi
zwiększają częstotliwość i natężenie susz.
Rzeka Platte w Nebrasce, w Ameryce Północnej.
Co roku żurawie kanadyjskie zatrzymują się tu
podczas swej podróży na północ.
To jedna z ostatnich tak wielkich migracji zwierząt.
To dla nich bardzo ważny przystanek.
Rzeka zalewała niegdyś prerię na odległość półtora kilometra w każdym kierunku.
Ptaki mogły się tu pożywić i odpocząć.
Gdy wybudowaliśmy tu tamy
i zagarnęliśmy większość wody dla siebie,
nie pozostawiliśmy wiele miejsca dla żurawi.
Na szczęście ekolodzy kontrolują obecnie przepływ rzeki,
dzięki czemu powstają mielizny niezbędne żurawiom.
Nie tylko my potrzebujemy wody.
Możemy jednak zadbać o to, by słodka woda nie przestała płynąć.
To od nas zależy, kto będzie miał do niej dostęp.
Na stronie ourplanet.com dowiesz się, co musimy zrobić,
by podtrzymać przepływ słodkiej wody.