1
00:00:06,923 --> 00:00:11,094
NETFLIX — ORYGINALNY SERIAL DOKUMENTALNY

2
00:00:20,645 --> 00:00:22,772
Zaledwie 50 lat temu

3
00:00:23,440 --> 00:00:26,276
wyruszyliśmy wreszcie na Księżyc.

4
00:00:40,331 --> 00:00:42,167
Po raz pierwszy

5
00:00:42,917 --> 00:00:45,837
mogliśmy podziwiać z dala własną planetę.

6
00:00:53,386 --> 00:00:58,683
Od tamtego dnia ludzka populacja ponad
dwukrotnie zwiększyła swoją liczebność.

7
00:01:04,189 --> 00:01:08,651
Serial ten przedstawia
ocalałe cuda natury,

8
00:01:09,569 --> 00:01:12,363
odkrywając to, co musimy chronić,

9
00:01:12,655 --> 00:01:16,785
aby zapewnić przetrwanie
ludzkości i przyrodzie.

10
00:01:58,993 --> 00:02:00,370
Słodka woda.

11
00:02:01,746 --> 00:02:05,959
Wszystkie zwierzęta i rośliny
zamieszkujące lądy

12
00:02:06,501 --> 00:02:07,961
potrzebują jej, by żyć.

13
00:02:09,754 --> 00:02:13,758
Jednak tylko jedna setna słodkiej wody
znajduje się w naszym zasięgu.

14
00:02:16,427 --> 00:02:23,309
SŁODKA WODA

15
00:02:33,194 --> 00:02:35,530
Pustynia środkowej Australii.

16
00:02:38,366 --> 00:02:42,162
To jedno z najgorętszych
i najsuchszych miejsc na Ziemi.

17
00:02:45,874 --> 00:02:49,544
Praktycznie nic
nie jest w stanie tu przeżyć.

18
00:02:52,463 --> 00:02:57,510
Jednak raz na dziesięć lat
ta olbrzymia pustynia ulega przemianie.

19
00:03:00,930 --> 00:03:04,934
Zjawisko to ma swoje źródła
2000 kilometrów na północ stąd,

20
00:03:05,185 --> 00:03:07,770
gdzie rozpoczyna się reakcja łańcuchowa.

21
00:03:15,028 --> 00:03:19,490
Każdego roku tworzą się tutaj
wielkie monsunowe chmury,

22
00:03:20,074 --> 00:03:21,576
pełne wilgoci.

23
00:03:35,215 --> 00:03:39,385
W końcu rozpoczyna się ulewa,
a wraz z nią – wyjątkowy proces.

24
00:03:52,398 --> 00:03:55,526
Wysuszone od lat koryta rzeczne
wypełniają się wodą.

25
00:04:01,991 --> 00:04:05,787
Potoki łączą się w drodze w głąb lądu,

26
00:04:05,954 --> 00:04:08,289
na najniżej położony obszar kontynentu.

27
00:04:10,708 --> 00:04:15,755
Woda zalewa pustynię,
tworząc największe jezioro Australii,

28
00:04:15,964 --> 00:04:18,216
Kati Thanda, jezioro Eyre.

29
00:04:24,973 --> 00:04:31,062
Niezliczone ryby płyną szerokimi rzekami
prosto do powiększającego się jeziora.

30
00:04:37,402 --> 00:04:42,532
Pelikany z australijskiego wybrzeża
pokonują setki kilometrów, by tu dotrzeć.

31
00:04:46,077 --> 00:04:50,707
Wiele z nich zobaczy powstanie jeziora
zaledwie raz w całym swoim życiu.

32
00:04:51,582 --> 00:04:54,085
Nie wiadomo, skąd ptaki wiedzą,

33
00:04:54,168 --> 00:04:57,839
że jezioro powstało
i jak do niego dotrzeć.

34
00:05:07,515 --> 00:05:13,229
W nowym jeziorze jest tyle pożywienia,
że ptaki zaczynają się rozmnażać.

35
00:05:24,324 --> 00:05:26,034
Mają jednak mało czasu.

36
00:05:29,412 --> 00:05:30,747
Pelikany jedzą...

37
00:05:32,206 --> 00:05:33,124
i jedzą...

38
00:05:35,168 --> 00:05:36,002
i jedzą.

39
00:05:38,713 --> 00:05:40,548
Pisklęta muszą szybko rosnąć.

40
00:05:40,631 --> 00:05:44,177
Nabierają sił, by odlecieć stąd
już za kilka tygodni.

41
00:05:48,598 --> 00:05:50,224
Czas ucieka.

42
00:05:50,308 --> 00:05:52,935
Rodzice nie zdołają nakarmić potomstwa,

43
00:05:53,019 --> 00:05:54,562
gdy woda zniknie.

44
00:06:00,693 --> 00:06:04,238
Młode pelikany wyruszają
w swoją pierwszą daleką podróż.

45
00:06:07,492 --> 00:06:10,870
Czeka je wymagająca droga na wybrzeże.

46
00:06:11,245 --> 00:06:14,082
Pokonają co najmniej 500 kilometrów.

47
00:06:17,668 --> 00:06:19,545
Jezioro niedługo wyschnie,

48
00:06:20,004 --> 00:06:23,925
a woda może nie powrócić tu
przez kolejną dekadę.

49
00:06:29,138 --> 00:06:34,477
Ta gwałtowna przemiana krajobrazu
jest wyjątkiem na skalę światową.

50
00:06:38,648 --> 00:06:41,901
Jednak na całej planecie
dostępność słodkiej wody

51
00:06:42,068 --> 00:06:46,114
staje się coraz bardziej
nieprzewidywalna i niepewna.

52
00:06:59,669 --> 00:07:04,090
Duża część słodkiej wody naszej planety
jest dobrze ukryta.

53
00:07:06,968 --> 00:07:11,848
Niemal dwie trzecie jej zasobów
to lód na biegunach.

54
00:07:13,933 --> 00:07:17,353
Pokrywa ma grubość kilku kilometrów.

55
00:07:17,437 --> 00:07:21,315
Możliwe, że leży tu od milionów lat.

56
00:07:34,370 --> 00:07:36,622
Każdego lata część lodu topnieje,

57
00:07:36,706 --> 00:07:39,917
żłobiąc ścieżki do wnętrza lodowców.

58
00:07:45,423 --> 00:07:48,468
Powstałe wielkie jaskinie
są spektakularnie piękne,

59
00:07:48,759 --> 00:07:53,848
ale i niebezpieczne.
Lodowce trwają w ciągłym ruchu.

60
00:08:15,244 --> 00:08:17,246
Nawet z dala od biegunów

61
00:08:17,330 --> 00:08:20,458
spora część słodkich wód lądowych
zamarza każdej zimy.

62
00:08:22,835 --> 00:08:28,049
Gdy nadchodzi wiosna,
ogromne śnieżne zapasy topnieją.

63
00:08:28,132 --> 00:08:30,218
Rozpoczyna się wielka podróż.

64
00:08:36,766 --> 00:08:40,770
Lodowata woda
spływająca stromymi zboczami gór

65
00:08:40,853 --> 00:08:43,231
zbiera życiodajny składnik.

66
00:08:46,359 --> 00:08:47,193
Tlen.

67
00:08:54,075 --> 00:08:57,203
Rzeki w Andach, w Ameryce Południowej,

68
00:08:57,787 --> 00:09:02,250
zapewniają przetrwanie tym,
którym niestraszne silne prądy.

69
00:09:03,543 --> 00:09:05,336
Na przykład zbrojówkom.

70
00:09:16,973 --> 00:09:20,518
Choć chłodne rzeki dopływowe
są bogate w tlen,

71
00:09:20,601 --> 00:09:23,020
trudno znaleźć w nich składniki odżywcze.

72
00:09:24,522 --> 00:09:27,066
Zbrojówki znajdują skromny pokarm

73
00:09:27,316 --> 00:09:29,193
pod powierzchnią wody.

74
00:09:43,165 --> 00:09:46,752
Widelnice i larwy jętek mają skrzela,

75
00:09:46,836 --> 00:09:49,547
którymi pobierają z wody tlen.

76
00:09:53,009 --> 00:09:56,887
Ich spłaszczone ciała
opierają się nieubłaganym prądom.

77
00:10:01,183 --> 00:10:02,393
Larwy meszek.

78
00:10:02,560 --> 00:10:04,520
To jedno z ulubionych dań kaczek.

79
00:10:06,522 --> 00:10:08,024
Ich narządy gębowe

80
00:10:08,107 --> 00:10:11,652
odfiltrowują przepływające
cząsteczki pokarmu.

81
00:10:13,946 --> 00:10:16,949
Larwy wczepiają się w kamienie haczykami,

82
00:10:17,491 --> 00:10:19,994
jednak czasem prąd okazuje się zbyt silny.

83
00:10:26,208 --> 00:10:31,088
Na szczęście larwy posiadają własną linę
ratowniczą, po której wracają na miejsce.

84
00:10:46,729 --> 00:10:51,859
Każdego roku bogate w tlen rzeki
przyjmują niezwykłych gości.

85
00:10:54,695 --> 00:10:55,529
Łososie.

86
00:10:58,074 --> 00:11:01,577
Większość życia spędzają w Pacyfiku.

87
00:11:06,707 --> 00:11:11,462
Teraz dorosłe ryby wracają
do znanych im rzek w Ameryce Północnej,

88
00:11:11,754 --> 00:11:14,215
by złożyć jajeczka.

89
00:11:18,636 --> 00:11:22,848
Łososie potrafią coś niezwykłego:
pokonują wodospady, wyskakując z wody.

90
00:11:24,433 --> 00:11:29,438
Jednak nawet one nie przeskoczą tam
zbudowanych przez człowieka.

91
00:11:34,026 --> 00:11:39,240
Liczba łososi pacyficznych
spadła do dziś o ponad 99 procent.

92
00:11:39,740 --> 00:11:43,035
Stwarza to problemy
dla wielu innych gatunków zwierząt.

93
00:11:48,416 --> 00:11:52,002
Niedźwiedzie brunatne
czekają na łososie przy wodospadach.

94
00:11:59,385 --> 00:12:03,556
Jeśli się nimi nie pożywią,
nie zgromadzą zapasów tłuszczu

95
00:12:03,639 --> 00:12:07,268
potrzebnych im do przetrwania
długiej zimowej hibernacji.

96
00:12:13,733 --> 00:12:17,403
Niedźwiedzie walczą zaciekle
o najlepsze miejsca połowu.

97
00:12:55,065 --> 00:12:59,612
Woda przepływająca przez twarde skały
nie zawiera wielu składników odżywczych,

98
00:12:59,904 --> 00:13:02,239
dlatego rośnie w niej niewiele roślin.

99
00:13:04,074 --> 00:13:06,202
Jednak tutaj, w Ameryce Południowej,

100
00:13:06,285 --> 00:13:10,206
rośliny z rodziny zasennikowatych
radzą sobie w trudnych warunkach.

101
00:13:13,250 --> 00:13:15,002
Przez kilka miesięcy w roku,

102
00:13:15,211 --> 00:13:18,589
gdy niski poziom wody
pozwala światłu dotrzeć do dna,

103
00:13:18,881 --> 00:13:21,133
rośliny zakwitają.

104
00:13:27,389 --> 00:13:31,852
Oto Caño Cristales,
tęczowa rzeka w Kolumbii.

105
00:13:41,695 --> 00:13:45,491
Czasem woda znika pod ziemią,

106
00:13:45,783 --> 00:13:47,493
gdzie nie dociera słońce.

107
00:13:47,827 --> 00:13:50,621
Nie przetrwają tam żadne rośliny.

108
00:13:53,707 --> 00:13:58,546
Trzydzieści procent słodkich wód planety
kryje się pod powierzchnią ziemi,

109
00:13:59,004 --> 00:14:01,799
w porowatych skałach

110
00:14:01,966 --> 00:14:05,010
lub w postaci podziemnych jezior i rzek.

111
00:14:08,639 --> 00:14:10,683
Delikatnie kwasowa woda deszczowa

112
00:14:11,183 --> 00:14:14,812
stopniowo rozpuszcza wapienie,
tworząc wielkie jaskinie.

113
00:14:16,939 --> 00:14:22,653
Labirynt kamiennych korytarzy i komnat
leży u podłoża niemal całej Florydy.

114
00:14:24,321 --> 00:14:26,448
To w większości jałowe przestrzenie.

115
00:14:29,618 --> 00:14:33,330
Jednak tam, gdzie woda wypływa
na powierzchnię, tętni życie.

116
00:14:35,499 --> 00:14:37,209
Nie brakuje tu ryb.

117
00:14:44,133 --> 00:14:46,135
A także i rybnych smakoszy:

118
00:14:47,928 --> 00:14:48,762
wydr.

119
00:15:01,901 --> 00:15:05,487
W całym stanie słodka woda
wypływa na powierzchnię

120
00:15:05,571 --> 00:15:09,241
z największego skupienia źródeł na Ziemi.

121
00:15:27,551 --> 00:15:32,222
Źródła wypełniają rzeki i zbiorniki wodne,
w których żyją najróżniejsze gatunki,

122
00:15:32,306 --> 00:15:35,601
w tym jeden typowy dla Florydy.

123
00:15:37,478 --> 00:15:38,479
Manaty.

124
00:15:44,318 --> 00:15:46,570
Wiele z nich spędza lato w morzu,

125
00:15:47,237 --> 00:15:50,157
by z nadejściem zimy
popłynąć w górę rzeki,

126
00:15:50,449 --> 00:15:51,992
gdzie jest nieco cieplej.

127
00:16:00,668 --> 00:16:04,838
Na miejscu żywią się
bujnie rosnącą słodkowodną roślinnością.

128
00:16:09,802 --> 00:16:14,223
Jednak ludzie eksploatują
i zanieczyszczają źródła

129
00:16:14,306 --> 00:16:16,016
do tego stopnia,

130
00:16:16,642 --> 00:16:19,645
że manaty tracą swoje zimowe schronienia.

131
00:16:33,784 --> 00:16:37,830
Stosunkowo płytkie rzeki
szybko się ogrzewają.

132
00:16:38,080 --> 00:16:40,124
Wiosną w całej Europie

133
00:16:40,332 --> 00:16:44,336
rosnące temperatury
nagle pobudzają naturę do życia.

134
00:17:00,144 --> 00:17:05,107
Na węgierskiej rzece Cisa
pojawiają się odródki długoogoniaste.

135
00:17:11,655 --> 00:17:14,783
Larwy jętek przez trzy lata żyły pod wodą.

136
00:17:16,535 --> 00:17:18,829
Teraz, w zaledwie trzy godziny,

137
00:17:19,038 --> 00:17:24,543
miliony dorosłych osobników wirują
we wspólnym tańcu godowym i umierają.

138
00:17:41,018 --> 00:17:45,272
To cudowne widowisko było niegdyś
powszechne w całej Europie Wschodniej.

139
00:17:45,773 --> 00:17:48,984
Dziś wiele rzek posiada
ustabilizowane brzegi.

140
00:17:49,109 --> 00:17:50,611
To i ich zanieczyszczenie

141
00:17:50,861 --> 00:17:53,238
doprowadziło do zniknięcia jętek.

142
00:17:56,700 --> 00:18:00,913
Jednak gdy rzeki są czyste,
życie szybko do nich powraca.

143
00:18:23,310 --> 00:18:27,064
Zimorodek jest jednym
z najwspanialszych nurków.

144
00:18:57,010 --> 00:19:00,806
Rybołów, jeden
z najzręczniejszych myśliwych.

145
00:19:39,303 --> 00:19:43,891
Iguazú na granicy Brazylii i Argentyny.

146
00:19:46,435 --> 00:19:49,938
To największe wodospady świata.

147
00:19:51,648 --> 00:19:56,570
Każdej sekundy przepływają przez nie
tysiące ton słodkiej wody.

148
00:20:06,914 --> 00:20:11,210
Duża część wód Iguazú
pochodzi z amazońskiego lasu deszczowego,

149
00:20:11,501 --> 00:20:13,420
leżącego tysiąc kilometrów stąd.

150
00:20:22,638 --> 00:20:26,642
Para unosi się nad dżunglą.

151
00:20:28,477 --> 00:20:32,272
Jedno drzewo może oddać
nawet tysiąc litrów wody dziennie.

152
00:20:34,191 --> 00:20:39,696
Para unosząca się w niebo
kondensuje się i formuje chmury.

153
00:20:42,991 --> 00:20:46,620
Każdego dnia dżunglę opuszcza
20 miliardów ton wody.

154
00:20:46,995 --> 00:20:50,082
To więcej, niż przepływa przez Amazonkę.

155
00:20:53,335 --> 00:20:55,545
Gdy las ulegnie zniszczeniu,

156
00:20:55,712 --> 00:20:58,215
życiodajny cykl zostanie przerwany.

157
00:21:00,300 --> 00:21:04,096
Chmury wędrujące nad kontynentem
uwalniają deszcz,

158
00:21:04,388 --> 00:21:06,974
nawadniając pola uprawne i lasy.

159
00:21:08,308 --> 00:21:09,935
Na równinach Brazylii

160
00:21:10,185 --> 00:21:13,855
tworzą największe
tropikalne mokradła na Ziemi...

161
00:21:14,898 --> 00:21:16,024
Pantanal.

162
00:21:17,943 --> 00:21:22,072
Każdego roku zmiany sezonowe
zmniejszają przepływ rzeki,

163
00:21:22,447 --> 00:21:26,118
a Pantanal kurczy się
do zaledwie kilku kanałów rzecznych.

164
00:21:31,373 --> 00:21:34,251
Korzysta na tym główny drapieżnik.

165
00:21:38,213 --> 00:21:39,172
Jaguar.

166
00:21:41,925 --> 00:21:43,635
Choć myśliwy świetnie pływa,

167
00:21:43,719 --> 00:21:48,557
w wodzie nie potrafi wykonać
swojego popisowego, śmiercionośnego skoku.

168
00:21:53,854 --> 00:21:55,480
Teraz, w porze suchej,

169
00:21:57,399 --> 00:21:59,693
brzegi bywają dość zatłoczone.

170
00:22:04,698 --> 00:22:09,161
Jaguar wypatrzył jednak swoją zdobycz.

171
00:22:24,176 --> 00:22:25,010
Kapibarę.

172
00:22:28,513 --> 00:22:30,891
By ją upolować, musi podejść bliżej.

173
00:22:59,920 --> 00:23:04,132
Dwie nieostrożne kapibary
stoją w płytkiej wodzie.

174
00:23:15,811 --> 00:23:17,437
Ofiary zauważyły myśliwego.

175
00:23:22,734 --> 00:23:24,694
Kto pierwszy zerwie się do biegu?

176
00:23:47,175 --> 00:23:52,013
W tym miejscu gęsta roślinność
zapewnia drapieżcy lepszą osłonę.

177
00:23:54,141 --> 00:23:56,685
Brzeg jest jednak dość wysoki.

178
00:24:00,397 --> 00:24:02,858
Kapibary mają wyostrzony słuch.

179
00:24:05,819 --> 00:24:07,446
Jeden głośniejszy krok...

180
00:24:09,197 --> 00:24:10,449
i szansa przepada.

181
00:24:25,380 --> 00:24:26,590
Kolejna klęska.

182
00:25:10,634 --> 00:25:14,429
Chyba pora zapolować na inną zdobycz.

183
00:25:21,394 --> 00:25:23,897
Walka z takim rywalem
będzie niebezpieczna,

184
00:25:24,314 --> 00:25:26,900
ale jaguar jest naprawdę głodny.

185
00:25:36,826 --> 00:25:38,870
Chcąc upolować kajmana,

186
00:25:38,954 --> 00:25:43,500
jaguar musi wgryźć się w jego szyję
i mocno trzymać, by uniknąć kontrataku.

187
00:25:46,461 --> 00:25:50,173
Musi obrać pozycję
bezpośrednio nad swoją ofiarą.

188
00:25:56,805 --> 00:25:58,515
To niebezpieczne.

189
00:26:21,371 --> 00:26:24,583
Kajman przewraca się na plecy,
próbując utopić jaguara.

190
00:26:30,338 --> 00:26:32,591
Myśliwy trafił na godnego przeciwnika.

191
00:26:39,931 --> 00:26:41,891
Jaguar mocno trzyma.

192
00:27:01,119 --> 00:27:06,708
Po 20 minutach bliski wyczerpania jaguar
odnosi zwycięstwo.

193
00:27:17,093 --> 00:27:21,473
Płynąca rzeka napotyka po drodze jeziora.

194
00:27:22,807 --> 00:27:28,688
Jeziora naszej planety mieszczą 40 razy
więcej wody niż wszystkie rzeki świata.

195
00:27:31,941 --> 00:27:33,985
Afrykańskie jezioro Tanganika

196
00:27:34,277 --> 00:27:39,115
mieści niemal jedną piątą wszystkich
dostępnych słodkich wód na Ziemi.

197
00:27:44,245 --> 00:27:49,334
Jak na tak wielkie jezioro,
w Tanganice żyje niewiele istot.

198
00:27:55,507 --> 00:27:58,343
Zbiornik ma niemal
półtora kilometra głębokości.

199
00:27:59,135 --> 00:28:03,682
Na dnie woda jest niemal nieruchoma.
Brakuje tu tlenu.

200
00:28:06,184 --> 00:28:10,814
Tylko bliżej powierzchni,
na głębokości do 150 metrów,

201
00:28:11,106 --> 00:28:14,943
tlenu jest na tyle dużo,
by mogło tu przetrwać życie.

202
00:28:17,779 --> 00:28:20,949
W wodzie roi się od żywych istot.

203
00:28:24,035 --> 00:28:28,206
Rozwinęło się tu 250 gatunków pielęgnic.

204
00:28:28,289 --> 00:28:30,500
Niektóre żyją tylko w tym jezierze.

205
00:28:40,802 --> 00:28:44,556
W zatłoczonych wodach
panuje zaciekła rywalizacja.

206
00:28:47,809 --> 00:28:51,688
Samiec pielęgnicy Lamprologus callipterus
zbiera muszle.

207
00:28:54,149 --> 00:28:58,236
Im więcej ich uzbiera,
tym więcej przyciągnie samic.

208
00:29:02,907 --> 00:29:05,034
Ten radzi sobie świetnie.

209
00:29:34,647 --> 00:29:37,734
Jego sąsiad zbudował
nieco mniejszy kopiec.

210
00:29:43,740 --> 00:29:45,950
Okazuje się złodziejem.

211
00:29:52,081 --> 00:29:53,792
Gdy tylko samiec się odwraca,

212
00:29:57,045 --> 00:29:59,005
złodziej nadpływa...

213
00:30:01,800 --> 00:30:03,134
i kradnie muszlę.

214
00:30:14,145 --> 00:30:18,691
Pracowity właściciel większego kopca
zdaje się niczego nie zauważać.

215
00:30:21,361 --> 00:30:25,031
Złodziej powtarza swoją zbrodnię
kolejny raz...

216
00:30:26,950 --> 00:30:27,784
i kolejny.

217
00:30:32,163 --> 00:30:35,625
W końcu to jego kopiec jest największy.

218
00:30:40,171 --> 00:30:42,382
Muszle nie służą tylko do ozdoby.

219
00:30:42,799 --> 00:30:46,427
Samice przerobią je na kołyski.

220
00:30:50,515 --> 00:30:51,724
Oto samica.

221
00:30:52,392 --> 00:30:55,562
Jest maleńka,
dziesięć razy mniejsza od samca.

222
00:30:57,647 --> 00:31:01,234
Jej rozmiary pozwalają jej
schować się we wnętrzu muszli.

223
00:31:10,201 --> 00:31:15,290
Samica składa jajeczka,
a jej partner szybko je zapładnia.

224
00:31:18,084 --> 00:31:20,670
Samica będzie chroniła swoją ikrę

225
00:31:20,753 --> 00:31:23,381
przez dwa tygodnie,
aż wykluje się potomstwo.

226
00:31:29,304 --> 00:31:33,016
Oto największy przedstawiciel
pielęgnicowatych w jeziorze.

227
00:31:36,019 --> 00:31:40,356
Niemal metrowa samica
wychowuje swoje młode bez żadnej osłony.

228
00:31:46,279 --> 00:31:50,700
Ochrona młodych w pełni angażuje
oboje rodziców.

229
00:32:00,084 --> 00:32:03,588
Przyszłość wszystkich tych ryb
jest jednak niepewna.

230
00:32:07,091 --> 00:32:11,346
Planeta się ociepla,
a wraz z nią – jezioro Tanganika.

231
00:32:13,389 --> 00:32:16,851
Wody zbiornika nie mieszają się już
tak dobrze, jak kiedyś,

232
00:32:17,143 --> 00:32:20,688
co powoduje zmniejszanie się
wierzchniej, utlenionej warstwy.

233
00:32:31,032 --> 00:32:33,451
Rzeka Mekong
w południowo-wschodniej Azji.

234
00:32:34,327 --> 00:32:39,165
Ma 4000 kilometrów długości
i najdziksze wodospady na Ziemi.

235
00:32:43,127 --> 00:32:47,840
Rzeka zapewnia dziś utrzymanie
ponad 60 milionom ludzi.

236
00:33:11,114 --> 00:33:14,909
Deszcze monsunowe powodują
tak ogromny napływ wody,

237
00:33:15,159 --> 00:33:17,745
że wodospady niemal znikają.

238
00:33:20,790 --> 00:33:23,042
Woda jest pełna osadu

239
00:33:23,167 --> 00:33:27,130
zebranego przez rzekę podczas
jej podróży z Wyżyny Tybetańskiej.

240
00:33:30,758 --> 00:33:35,179
Nawet przed wylewem rzeki
woda zakrywa wielką część lądu.

241
00:33:41,352 --> 00:33:43,271
Odsłonięte korzenie drzew

242
00:33:43,354 --> 00:33:47,233
zapowiadają nadchodzący
wzrost poziomu wody.

243
00:33:52,739 --> 00:33:54,532
Gdy rzeka wylewa,

244
00:33:54,615 --> 00:33:57,618
woda sięga konarów drzew.

245
00:34:02,457 --> 00:34:07,253
Rozlewisko na kilka miesięcy staje się
największym tarliskiem słodkowodnych ryb

246
00:34:07,336 --> 00:34:08,671
na całej planecie.

247
00:34:12,759 --> 00:34:16,679
Pewien gatunek znalazł niezwykły sposób

248
00:34:16,763 --> 00:34:20,600
na przetrwanie w płytkich,
ubogich w tlen wodach.

249
00:34:23,895 --> 00:34:26,105
Bojownik wspaniały.

250
00:34:31,736 --> 00:34:34,947
Samiec wdycha powietrze
z powierzchni wody,

251
00:34:35,156 --> 00:34:37,909
a podczas tarła
wykorzystuje tę umiejętność

252
00:34:38,367 --> 00:34:40,536
do stworzenia tratwy z pęcherzyków.

253
00:34:42,789 --> 00:34:44,999
Praca trwa wiele dni.

254
00:34:52,215 --> 00:34:56,844
Czekająca nieopodal samica
przypływa na inspekcję.

255
00:35:11,818 --> 00:35:16,864
Ryby łączą się w czułym uścisku.

256
00:35:26,874 --> 00:35:30,586
Zachęcona pieszczotą samica uwalnia ikrę.

257
00:35:33,589 --> 00:35:37,051
Samiec zapładnia tonące jajeczka.

258
00:35:42,890 --> 00:35:44,892
Para ostrożnie je zbiera...

259
00:35:49,689 --> 00:35:54,861
i wdmuchuje je pojedynczo
do gniazda z bąbelków.

260
00:35:58,823 --> 00:36:01,742
Choć w zastałej wodzie brakuje tlenu,

261
00:36:01,951 --> 00:36:04,287
pęcherzyki pozwolą jajeczkom

262
00:36:04,370 --> 00:36:05,788
prawidłowo się rozwijać.

263
00:36:08,416 --> 00:36:11,377
Wylew rzeki nie osiągnął jeszcze
swojej kulminacji.

264
00:36:13,963 --> 00:36:17,508
Łącznie przez Mekong przepłynie tyle wody,

265
00:36:17,842 --> 00:36:23,347
że jezioro Tonle Sap
pięciokrotnie zwiększy swoją powierzchnię.

266
00:36:25,808 --> 00:36:30,396
Na nowe żerowisko
przypływają ogromne liczby ryb.

267
00:36:32,398 --> 00:36:36,235
Ludzie od tysiącleci
korzystają z tego sezonowego wydarzenia.

268
00:36:37,820 --> 00:36:40,489
Rozciągają sieci w poprzek połowy rzeki,

269
00:36:40,865 --> 00:36:45,411
puszczając resztę ryb wolno,
by mogły płynąć dalej i się rozmnażać.

270
00:36:49,498 --> 00:36:55,129
W ten sposób rzeka Mekong stała się
największym śródlądowym łowiskiem świata.

271
00:37:01,552 --> 00:37:06,098
Aż jedna piąta wszystkich
poławianych na świecie słodkowodnych ryb

272
00:37:06,557 --> 00:37:08,601
pochodzi z tego systemu rzecznego.

273
00:37:10,978 --> 00:37:13,022
Jednak przyszłość Mekongu,

274
00:37:13,105 --> 00:37:15,608
jak i wielu innych rzek na całym świecie,

275
00:37:15,858 --> 00:37:17,652
jest coraz bardziej zagrożona.

276
00:37:21,072 --> 00:37:23,115
Zmieniliśmy naturalny przepływ

277
00:37:23,199 --> 00:37:26,744
ponad dwóch trzecich
najdłuższych rzek świata,

278
00:37:26,994 --> 00:37:30,957
między innymi poprzez budowę tam.

279
00:37:39,465 --> 00:37:44,095
Wiele rzek na całym świecie
przestało płynąć.

280
00:37:50,935 --> 00:37:54,855
W Afryce Wschodniej,
w Parku Narodowym Ruaha w Tanzanii,

281
00:37:55,815 --> 00:37:58,276
słonie poszukują wody.

282
00:38:01,779 --> 00:38:05,324
Każdy z nich musi
wypić jej dziennie 200 litrów,

283
00:38:05,741 --> 00:38:08,286
a tutaj nie ma ani kropli.

284
00:38:09,704 --> 00:38:14,625
Słonie wiedzą jednak,
że drewno baobabu zawiera sporo wilgoci.

285
00:38:17,169 --> 00:38:20,840
Gdy zachodzi taka potrzeba,
zjadają je w wielkich ilościach.

286
00:38:28,514 --> 00:38:31,058
Lwy także potrzebują wody.

287
00:38:35,730 --> 00:38:40,985
Na szczęście dla nich, tam gdzie jest
woda, gromadzi się także ich zdobycz.

288
00:38:44,905 --> 00:38:48,826
Myśliwi i ich ofiary
zmierzają razem w kierunku rzek.

289
00:38:54,790 --> 00:38:56,292
Jeszcze 30 lat temu

290
00:38:56,375 --> 00:38:59,295
rzeki w tej części Afryki
nigdy nie wysychały.

291
00:39:04,675 --> 00:39:08,304
Obecnie rolnictwo zużywa
tak wielkie ilości wody,

292
00:39:08,679 --> 00:39:13,309
że w porze suchej z rzeki
pozostają jedynie sadzawki.

293
00:39:30,451 --> 00:39:36,165
Hipopotamy potrzebują płynącej wody,
by schładzać się w ciągu dnia.

294
00:39:36,874 --> 00:39:40,169
Teraz musi im wystarczyć błoto.

295
00:39:44,423 --> 00:39:48,386
Gdy poziom wody spada,
zwierzęta tłoczą się na małej przestrzeni.

296
00:39:52,640 --> 00:39:54,433
Hipopotamom puszczają nerwy.

297
00:40:14,787 --> 00:40:20,668
Każdego dnia błotne zbiorniki się kurczą,
a sytuacja zwierząt się pogarsza.

298
00:40:33,806 --> 00:40:36,934
Bawoły rozpaczliwie poszukują wody.

299
00:40:49,029 --> 00:40:52,908
Do wodopoju dotarły już lwy.

300
00:41:01,834 --> 00:41:06,881
Bawoły nie są jednak w stanie
przezwyciężyć przemożnego pragnienia.

301
00:41:20,936 --> 00:41:23,355
Zwierzęta muszą pić codziennie.

302
00:41:38,746 --> 00:41:41,040
Każdy łyk wody jest okupiony ryzykiem.

303
00:41:42,791 --> 00:41:44,752
Bawoły nie mają jednak wyboru.

304
00:42:59,743 --> 00:43:03,706
Susza trwa, a bawoły słabną.

305
00:43:05,624 --> 00:43:08,544
To daje przewagę lwom.

306
00:43:24,435 --> 00:43:27,146
Słonie dotarły do swojej rzeki.

307
00:43:31,025 --> 00:43:35,070
Nie napotykają innych zwierząt,
bo rzeka wyschła.

308
00:43:47,207 --> 00:43:50,836
Słonie potrafią jednak znaleźć wodę,
której inni nie wykryją.

309
00:43:52,630 --> 00:43:57,009
Kopią trąbami dołki
w piachu łożyska rzeki.

310
00:44:06,518 --> 00:44:08,979
Ich nadzwyczajny zmysł powonienia,

311
00:44:09,313 --> 00:44:12,858
pozwalający im wykryć wodę
oddaloną o wiele kilometrów,

312
00:44:13,734 --> 00:44:17,279
pomaga im także znaleźć ją pod ziemią,

313
00:44:17,488 --> 00:44:20,240
w miejscach, gdzie występuje najpłycej.

314
00:44:24,995 --> 00:44:29,249
Podczas ciężkich susz wykopane
przez słonie studnie ratują im życie.

315
00:44:38,634 --> 00:44:42,429
Trudy pory suchej
zawsze były częścią życia

316
00:44:42,513 --> 00:44:44,348
na równinach Afryki Wschodniej.

317
00:44:45,099 --> 00:44:46,850
Jednak ocieplanie się planety

318
00:44:46,934 --> 00:44:50,562
i nadmierna eksploatacja
zasobów wodnych przez ludzi

319
00:44:51,271 --> 00:44:54,650
zwiększają częstotliwość i natężenie susz.

320
00:45:09,039 --> 00:45:12,835
Rzeka Platte w Nebrasce,
w Ameryce Północnej.

321
00:45:30,936 --> 00:45:33,939
Co roku żurawie kanadyjskie
zatrzymują się tu

322
00:45:34,022 --> 00:45:36,066
podczas swej podróży na północ.

323
00:45:36,442 --> 00:45:40,404
To jedna z ostatnich
tak wielkich migracji zwierząt.

324
00:45:42,781 --> 00:45:45,284
To dla nich bardzo ważny przystanek.

325
00:45:53,917 --> 00:45:58,547
Rzeka zalewała niegdyś prerię na odległość
półtora kilometra w każdym kierunku.

326
00:46:02,134 --> 00:46:06,638
Ptaki mogły się tu pożywić i odpocząć.

327
00:46:12,478 --> 00:46:14,354
Gdy wybudowaliśmy tu tamy

328
00:46:15,397 --> 00:46:18,442
i zagarnęliśmy większość wody dla siebie,

329
00:46:18,984 --> 00:46:22,362
nie pozostawiliśmy
wiele miejsca dla żurawi.

330
00:46:36,919 --> 00:46:41,548
Na szczęście ekolodzy
kontrolują obecnie przepływ rzeki,

331
00:46:42,049 --> 00:46:45,761
dzięki czemu powstają mielizny
niezbędne żurawiom.

332
00:46:57,940 --> 00:47:00,943
Nie tylko my potrzebujemy wody.

333
00:47:06,907 --> 00:47:12,788
Możemy jednak zadbać o to,
by słodka woda nie przestała płynąć.

334
00:47:14,790 --> 00:47:19,336
To od nas zależy,
kto będzie miał do niej dostęp.

335
00:47:29,888 --> 00:47:34,351
Na stronie ourplanet.com dowiesz się,
co musimy zrobić,

336
00:47:34,476 --> 00:47:36,687
by podtrzymać przepływ słodkiej wody.