1
00:00:07,007 --> 00:00:11,094
NETFLIX ORİJİNAL BELGESEL DİZİSİ

2
00:00:20,645 --> 00:00:22,772
Sadece 50 yıl önce

3
00:00:23,440 --> 00:00:26,276
sonunda aya gitmeye cesaret ettik.

4
00:00:40,331 --> 00:00:42,167
İlk defa dönüp

5
00:00:42,917 --> 00:00:45,837
kendi gezegenimize baktık.

6
00:00:53,386 --> 00:00:58,683
İnsan nüfusu o zamandan beri
iki kattan fazla arttı.

7
00:01:04,189 --> 00:01:08,651
Bu diziyle, geride kalan
doğa harikalarına göz atacak,

8
00:01:09,569 --> 00:01:12,363
insanların ve doğanın gelişimi için

9
00:01:12,655 --> 00:01:16,785
korumamız gerekenleri ortaya çıkaracağız.

10
00:01:58,993 --> 00:02:00,370
Tatlı su.

11
00:02:01,746 --> 00:02:05,959
Hayvan ya da bitki,
karada yaşayan her canlı

12
00:02:06,501 --> 00:02:07,961
buna bağlıdır.

13
00:02:09,754 --> 00:02:13,758
Buna rağmen tatlı suyun
yalnızca yüzde birine erişebiliyoruz.

14
00:02:16,427 --> 00:02:23,309
TATLI SULAR

15
00:02:33,194 --> 00:02:35,530
Orta Avustralya çölü.

16
00:02:38,366 --> 00:02:42,162
Dünya üzerindeki en sıcak
ve kuru yerlerden biri.

17
00:02:45,874 --> 00:02:49,544
Gerçekte burada hiçbir şey yaşayamaz.

18
00:02:52,463 --> 00:02:57,510
Yine de on yılda bir bu uçsuz bucaksız,
boş çöl bir dönüşüm geçirir.

19
00:03:00,930 --> 00:03:04,934
Bunun gerçekleşmesi için
2,000 kilometre kuzeyinde

20
00:03:05,185 --> 00:03:07,896
bir zincirleme tepkinin
tetiklenmesi gerekir.

21
00:03:15,028 --> 00:03:19,490
Her sene bu bölgede
musonun nem yüklü bulutları

22
00:03:20,074 --> 00:03:21,576
oluşmaya başlar.

23
00:03:35,215 --> 00:03:39,385
Nihayetinde patladığında da süreç başlar.

24
00:03:52,398 --> 00:03:55,526
Yıllardır kuru olan nehir yatakları
bir anda dolar.

25
00:04:01,991 --> 00:04:05,787
Birleşen sel suları,
kıtanın iç kesimlerine

26
00:04:06,037 --> 00:04:08,164
ve en alçak bölgelerine doğru akar.

27
00:04:10,708 --> 00:04:15,755
Buradaki çölde toplanan bu sular
Avustralya'nın en büyük gölü olan

28
00:04:15,964 --> 00:04:18,299
Kati Thanda, Eyre Gölü'nü oluştururlar.

29
00:04:24,973 --> 00:04:29,060
Çok sayıda balık
bu geniş su yollarında yüzerek

30
00:04:29,143 --> 00:04:31,145
büyümekte olan göle doğru ilerler.

31
00:04:37,402 --> 00:04:42,532
Pelikanlar yüzlerce kilometre uzaklıktaki
Avustralya'nın kıyılarından buraya gelir.

32
00:04:46,077 --> 00:04:50,707
Çoğu, gölün dolduğunu
hayatlarında sadece bir kez görecek,

33
00:04:51,624 --> 00:04:56,421
bu yüzden gölün oluştuğunu ve ona
nereden ulaşacaklarını nasıl bildikleri

34
00:04:56,504 --> 00:04:57,880
hâlâ gizemini koruyor.

35
00:05:07,515 --> 00:05:13,229
Bu yeni sularda çok fazla yiyecek
bulunduğundan kuşlar üremeye başlar.

36
00:05:24,324 --> 00:05:26,034
Ancak zamanları azalıyor.

37
00:05:29,412 --> 00:05:30,830
Pelikanlar besleniyor...

38
00:05:32,206 --> 00:05:33,166
...besleniyor...

39
00:05:35,168 --> 00:05:36,377
...ve besleniyorlar.

40
00:05:38,713 --> 00:05:40,381
Yavrular çabucak büyümeliler

41
00:05:40,631 --> 00:05:44,677
çünkü birkaç hafta içinde buradan
ayrılacak kadar güçlü olmaları gerekiyor.

42
00:05:48,598 --> 00:05:50,224
Ancak süre kısıtlı

43
00:05:50,308 --> 00:05:52,935
çünkü ebeveynleri
yalnızca su hâlâ buradayken

44
00:05:53,019 --> 00:05:54,562
yiyecek bulabilecekler.

45
00:06:00,693 --> 00:06:04,238
Genç pelikanlar
ilk uzun yolculuklarına çıkıyorlar.

46
00:06:07,492 --> 00:06:10,870
Kıyıya doğru zorlu bir yolculuk olacak

47
00:06:11,245 --> 00:06:14,332
çünkü en yakındaki
500 kilometre uzaklıkta bulunuyor.

48
00:06:17,668 --> 00:06:19,545
Göl yakında kuruyacak

49
00:06:20,004 --> 00:06:23,925
ve sular bir on yıl daha
geri dönmeyebilir.

50
00:06:29,138 --> 00:06:34,477
Ani canlanma ve yok oluşun gözlemlendiği
bu değişim, istisnai bir olay.

51
00:06:38,648 --> 00:06:41,901
Ancak her yerde tatlı suya erişim

52
00:06:42,068 --> 00:06:46,114
gittikçe daha belirsiz
ve öngörülemez bir hâle geliyor.

53
00:06:59,669 --> 00:07:04,507
Bununla birlikte gezegendeki tatlı suların
büyük bir kısmı kilit altında bulunuyor.

54
00:07:06,968 --> 00:07:11,848
Neredeyse üçte ikisi kutupların etrafında
donmuş bir vaziyette duruyor.

55
00:07:13,933 --> 00:07:17,353
Birkaç kilometre kalınlığındaki bu buz,

56
00:07:17,437 --> 00:07:21,315
milyonlarca yıldır
burada bulunuyor olabilir.

57
00:07:34,370 --> 00:07:36,622
Her yaz bunların bir kısmı eriyerek

58
00:07:36,706 --> 00:07:39,917
buzulun merkezine doğru kendine yol yapar.

59
00:07:45,298 --> 00:07:48,676
Bu büyük mağaralar
güzel ve etkileyici olsalar da

60
00:07:48,759 --> 00:07:53,848
buzulların sürekli hareket hâlinde
olmasından ötürü tehlike arz ederler.

61
00:08:15,244 --> 00:08:17,246
Kutuplardan uzakta bile

62
00:08:17,330 --> 00:08:20,458
her kış tatlı suların
büyük bir kısmı donar.

63
00:08:22,835 --> 00:08:28,049
Ancak bahar geldiğinde
bu geniş, karlı su haznelerinin erimesiyle

64
00:08:28,132 --> 00:08:30,218
büyük bir yolculuk başlar.

65
00:08:36,766 --> 00:08:39,227
Buz gibi sular, sarp dağ yamaçlarından

66
00:08:39,310 --> 00:08:43,231
aşağı inerken
hayat veren bir madde toplarlar.

67
00:08:46,359 --> 00:08:47,193
Oksijen.

68
00:08:54,075 --> 00:08:57,328
Burada, Güney Amerika'daki
And Dağları'nın nehirlerinde,

69
00:08:57,787 --> 00:08:59,205
güçlü akıntılarla

70
00:08:59,288 --> 00:09:02,250
baş edebilenler
yaşamlarını sürdürebilirler.

71
00:09:03,543 --> 00:09:05,628
Ve sel ördekleri bunlardan biridir.

72
00:09:16,973 --> 00:09:20,518
Bu soğuk su kaynakları
oksijen bakımından zengin olsalar da

73
00:09:20,601 --> 00:09:23,020
çok az miktarda besin içerirler.

74
00:09:24,522 --> 00:09:27,066
Sel ördekleri, yüzeyin altında buldukları

75
00:09:27,191 --> 00:09:29,193
besinleri toplarlar.

76
00:09:43,165 --> 00:09:46,752
Taş sineği ve mayıs sineği larvaları

77
00:09:46,836 --> 00:09:49,547
solungaçlarıyla sudaki oksijeni alırlar.

78
00:09:53,009 --> 00:09:56,887
Düz vücutları,
akıntının amansız çekimine karşı koyar.

79
00:10:01,183 --> 00:10:02,393
Karasinek larvası.

80
00:10:02,476 --> 00:10:04,604
Ördeklerin en sevdiği avlardan biri.

81
00:10:06,522 --> 00:10:08,024
Özel ağız yapılarıyla

82
00:10:08,107 --> 00:10:11,652
hızla geçen
küçük besin taneciklerini ayırabilirler.

83
00:10:13,946 --> 00:10:17,325
Arka taraflarındaki kancalar
kayalara tutunmalarını sağlar

84
00:10:17,491 --> 00:10:20,036
ancak akıntı bazen
karşı konulmaz olabilir.

85
00:10:26,208 --> 00:10:31,088
Yine de kendilerini geri çekebilecekleri
özel bir güvenlik şeritleri bulunur.

86
00:10:46,729 --> 00:10:51,859
Oksijen yönünden zengin bu sulara
her yıl ziyaretçiler gelir.

87
00:10:54,695 --> 00:10:55,529
Somon balığı.

88
00:10:58,074 --> 00:11:01,577
Hayatlarının büyük kısmını
Pasifik Okyanusu'nda geçirdiler.

89
00:11:06,707 --> 00:11:11,462
Şimdiyse yetişkin hâlde döndükleri
Kuzey Amerika nehirlerine

90
00:11:11,754 --> 00:11:14,215
yumurtalarını bırakacaklar.

91
00:11:18,719 --> 00:11:23,140
Somonların, şelalelerin üzerine sıçramak
gibi olağanüstü bir yetenekleri var

92
00:11:24,433 --> 00:11:29,438
ancak onlar bile kendi başlarına
inşa ettiğimiz barajları geçemiyorlar.

93
00:11:34,026 --> 00:11:39,240
Bugün Pasifik somonlarının sayısı,
eskiye oranla yüzde bir azalmış durumda

94
00:11:39,740 --> 00:11:43,035
ve bu, diğer birçok hayvan için
sorunlara yol açıyor.

95
00:11:48,416 --> 00:11:52,002
Alaska bozayıları,
şelalede onları bekliyorlar.

96
00:11:59,468 --> 00:12:00,803
Bu balıklar olmadan

97
00:12:01,011 --> 00:12:04,223
ayılar, uzun kış uykuları boyunca
hayatta kalmak için

98
00:12:04,306 --> 00:12:07,268
ihtiyaç duydukları yağ depolarını
oluşturamazlar.

99
00:12:13,733 --> 00:12:17,403
En iyi balıkçılık noktaları için
sert bir rekabet var.

100
00:12:55,065 --> 00:12:59,528
Suyun, sert kayalar üzerinden aktığı
yerlerde az besin toplaması nedeniyle

101
00:12:59,904 --> 00:13:02,239
buralarda az sayıda bitki yetişiyor.

102
00:13:04,158 --> 00:13:06,118
Ancak burada, Güney Amerika'daysa

103
00:13:06,285 --> 00:13:09,914
Macarenia adlı bu bitki
büyümeyi başarıyor.

104
00:13:13,250 --> 00:13:15,002
Her yıl birkaç aylığına,

105
00:13:15,085 --> 00:13:18,798
su seviyesi güneş ışığının
dibe ulaşabileceği kadar azaldığında

106
00:13:18,881 --> 00:13:21,133
Macarenia çiçek açar.

107
00:13:27,389 --> 00:13:31,852
Burası Kolombiya'nın gökkuşağı nehri,
Caño Cristales.

108
00:13:41,695 --> 00:13:45,491
Ancak bazen su, yer altında
güneş ışığının erişemeyeceği

109
00:13:45,783 --> 00:13:47,493
yerlerde kaybolur

110
00:13:47,827 --> 00:13:50,621
ve orada hiçbir bitki yaşayamaz.

111
00:13:53,707 --> 00:13:58,546
Gezegendeki tatlı suların yüzde 30'u
ya gözenekli kayaların içinde

112
00:13:59,004 --> 00:14:01,799
ya da yer altı gölleri ve nehirleri olarak

113
00:14:01,966 --> 00:14:05,010
toprak yüzeyinin altında yer alır.

114
00:14:08,639 --> 00:14:10,599
Yağmurla suda oluşan asit

115
00:14:10,683 --> 00:14:14,812
yavaşça kireç taşını çözerek
büyük mağaralar yaratır.

116
00:14:16,939 --> 00:14:22,653
Florida eyaletinin altında da bu tür geçit
ve odalardan oluşan bir labirent yatar.

117
00:14:24,321 --> 00:14:26,448
Büyük bir kısmı çoraktır.

118
00:14:29,618 --> 00:14:33,330
Ancak suyun yüzeye çıktığı yerler
hayat doludur.

119
00:14:35,541 --> 00:14:37,167
Bol miktarda balık bulunur.

120
00:14:44,133 --> 00:14:46,510
Dolayısıyla balık yiyenler de buradadır.

121
00:14:47,928 --> 00:14:48,762
Su samurları.

122
00:15:01,901 --> 00:15:05,487
Eyaletin her tarafında tatlı sular

123
00:15:05,571 --> 00:15:09,241
Dünya'nın en zengin su kaynağından
yüzeye çıkar.

124
00:15:27,551 --> 00:15:31,889
Her türlü yaşamın geliştiği
nehirleri ve göletleri beslerler,

125
00:15:32,306 --> 00:15:35,601
Florida'ya özgü bir tür de
bunların arasındadır.

126
00:15:37,478 --> 00:15:38,479
Manatiler.

127
00:15:44,318 --> 00:15:46,570
Çoğu, yazları denizde geçirseler de

128
00:15:47,237 --> 00:15:50,157
kış yaklaştığında nispeten daha sıcak olan

129
00:15:50,449 --> 00:15:51,992
nehirlere yüzerler.

130
00:16:00,668 --> 00:16:04,838
Ve burada bol miktarda bulunan
tatlı su bitkilerinden otlanırlar.

131
00:16:09,802 --> 00:16:14,223
Ancak insanların artık bu kaynaklardan
çok fazla su alması

132
00:16:14,306 --> 00:16:16,517
ve pek çoğunu da kirletmesi nedeniyle

133
00:16:16,642 --> 00:16:19,645
manatiler kış yuvalarını kaybediyorlar.

134
00:16:33,784 --> 00:16:37,830
Nispeten daha sığ olan nehirler
çabuk ısınırlar

135
00:16:38,080 --> 00:16:40,124
ve baharda tüm Avrupa'da

136
00:16:40,332 --> 00:16:44,336
yükselen sıcaklıklar canlı sayısında
ani bir artışı tetikler.

137
00:17:00,144 --> 00:17:05,107
Macaristan'daki Tisza Nehri'nde dev
mayıs sinekleri ortaya çıkmaya başlıyor.

138
00:17:11,655 --> 00:17:14,783
Üç yıl boyunca larva olarak
su altında yaşadılar.

139
00:17:16,535 --> 00:17:18,829
Şimdiyse sadece üç saatliğine

140
00:17:19,038 --> 00:17:24,543
milyonlarca kanatlı yetişkin birlikte
dans ederek ölmeden önce çiftleşiyorlar.

141
00:17:41,101 --> 00:17:45,189
Bu sıra dışı manzara bir zamanlar
Doğu Avrupa'da sıkça görülüyordu

142
00:17:45,773 --> 00:17:50,569
ancak çoğu nehre inşa edilen barajlar
ve buralardaki kirlilik nedeniyle

143
00:17:50,819 --> 00:17:53,238
mayıs sinekleri büyük ölçüde yok oldular.

144
00:17:56,700 --> 00:18:00,913
Ancak nehirler temiz olduğunda
doğal yaşam çabucak geri dönüyor.

145
00:18:23,310 --> 00:18:27,064
En ihtişamlı dalgıçlar olan
yalıçapkınları.

146
00:18:57,010 --> 00:19:00,806
En maharetli kavrayıcılar olan
balık kartalları.

147
00:19:39,303 --> 00:19:43,891
Brezilya ve Arjantin sınırında yer alan
Iguazu Şelaleleri.

148
00:19:46,435 --> 00:19:49,938
Bunlar gezegendeki en büyük şelalelerdir.

149
00:19:51,648 --> 00:19:56,570
Her saniye binlerce tonluk tatlı su
üzerilerinden gürleyerek akar.

150
00:20:06,914 --> 00:20:11,210
Iguazu'daki suyun büyük çoğunluğu
1,000 kilometre uzaklıktaki

151
00:20:11,543 --> 00:20:13,670
Amazon yağmur ormanlarından gelir.

152
00:20:22,638 --> 00:20:26,850
Burada su, orman üst bitki tabakasının
yüzeyinden buhar olarak yükselir.

153
00:20:28,477 --> 00:20:32,272
Tek bir ağaç günde
1,000 litre su verebilir.

154
00:20:34,191 --> 00:20:39,696
Buhar gökyüzüne yükseldiğinde
yoğunlaşarak buluta dönüşür.

155
00:20:42,991 --> 00:20:46,620
Her gün ormandan 20 milyar ton su çıkar

156
00:20:46,995 --> 00:20:50,040
ve bu, Amazon Nehri'nde akan sudan
daha fazladır.

157
00:20:53,335 --> 00:20:55,545
Yağmur ormanları yok olursa

158
00:20:55,712 --> 00:20:58,215
bu hayat veren döngü de son bulacaktır.

159
00:21:00,300 --> 00:21:04,096
Bulutlar kıta boyunca hareket ederken
sularını dökerek

160
00:21:04,388 --> 00:21:06,974
tarlaları ve ormanları sularlar.

161
00:21:08,308 --> 00:21:09,935
Ve Brezilya'nın ovalarında

162
00:21:10,185 --> 00:21:13,855
Dünya'nın en büyük
tropikal ıslak alanı olan

163
00:21:14,898 --> 00:21:16,233
Pantanal'ı yaratırlar.

164
00:21:17,943 --> 00:21:22,072
Ancak mevsim değişiklikleri
her sene nehrin debisini azaltıyor,

165
00:21:22,447 --> 00:21:26,118
bu yüzden Pantanal'da sadece
birkaç nehir yatağı kaldı.

166
00:21:31,373 --> 00:21:34,251
Bu, süper avcının da işine yarar.

167
00:21:38,213 --> 00:21:39,172
Jaguar.

168
00:21:42,092 --> 00:21:44,469
Usta bir yüzücü olsa da suyun içindeyken

169
00:21:44,553 --> 00:21:48,682
onu bu kadar korkulan bir avcıya
dönüştüren öldürücü hamlesini yapamaz.

170
00:21:53,854 --> 00:21:55,480
Şimdi kurak mevsimde...

171
00:21:57,399 --> 00:21:59,901
...nehir kıyıları
biraz kalabalıklaşabilir.

172
00:22:04,698 --> 00:22:09,161
Ancak jaguar kıyıdaki avı gözüne kestirdi.

173
00:22:24,176 --> 00:22:25,010
Kapibara.

174
00:22:28,513 --> 00:22:30,891
Başarıya ulaşmak için yaklaşmalı.

175
00:22:59,920 --> 00:23:04,132
İki kapibara tedbirsiz bir şekilde
sığ kesimde duruyorlar.

176
00:23:15,852 --> 00:23:17,229
Birbirlerini gördüler.

177
00:23:22,901 --> 00:23:24,403
İlk önce hangisi koşacak?

178
00:23:47,175 --> 00:23:52,013
Nehrin daha ilerisinde yoğun bitki örtüsü
daha iyi bir kamuflaj sağlıyor...

179
00:23:54,141 --> 00:23:56,810
...ancak buradaki kıyı
çok yüksekte bulunuyor.

180
00:24:00,313 --> 00:24:02,858
Kapibaraların
hassas işitme duyuları vardır.

181
00:24:05,819 --> 00:24:07,529
Gürültülü bir ayak sesiyle...

182
00:24:09,197 --> 00:24:10,449
...fırsat yok oluyor.

183
00:24:25,380 --> 00:24:26,756
Bir başka başarısızlık.

184
00:25:10,634 --> 00:25:14,429
Belki de farklı bir avı
deneme zamanı gelmiştir.

185
00:25:21,311 --> 00:25:24,022
Bunlardan biriyle mücadele etmek
riskli olabilir

186
00:25:24,314 --> 00:25:26,900
ancak jaguarın karnı çok aç.

187
00:25:36,826 --> 00:25:38,870
Jaguar bir kaymanı yakalayacaksa

188
00:25:38,954 --> 00:25:43,583
kaymanın karşılık vermesini engellemek
için boğazını ısırıp bırakmamalıdır.

189
00:25:46,461 --> 00:25:50,173
Avının tam üstünde olacak şekilde
yerini almalı.

190
00:25:56,805 --> 00:25:58,515
Bu çok tehlikeli bir durum.

191
00:26:21,371 --> 00:26:24,541
Kayman dönerek jaguarı boğmayı deniyor.

192
00:26:30,213 --> 00:26:32,591
Av ve avcı eşit güce
sahip gibi görünüyorlar.

193
00:26:39,931 --> 00:26:41,891
Jaguar bırakmayacak.

194
00:27:01,119 --> 00:27:06,708
20 dakika sonra tükenmenin eşiğindeyken
jaguar galip geliyor.

195
00:27:17,093 --> 00:27:21,473
Bazen bir nehrin akışı
göller tarafından engellenir.

196
00:27:22,807 --> 00:27:28,688
Birlikteyken dünyadaki tüm nehirlerin
toplamından 40 kat fazla su içerirler.

197
00:27:31,941 --> 00:27:33,985
Afrika'daki Tanganyika Gölü

198
00:27:34,277 --> 00:27:39,115
Dünya'daki erişilebilir tatlı suların
beşte birini bünyesinde barındırır.

199
00:27:44,245 --> 00:27:49,334
Ancak büyüklüğü göz önüne alındığında
Tanganyika çok az hayat içerir.

200
00:27:55,507 --> 00:27:58,343
Neredeyse bir buçuk kilometre
derinliğe sahiptir

201
00:27:59,135 --> 00:28:03,682
ancak dipte su çok az hareket eder
ve hiç oksijen bulunmaz.

202
00:28:06,184 --> 00:28:10,814
Sadece yüzeye yakın alanda,
üst kısımdaki 150 metrede

203
00:28:11,106 --> 00:28:14,943
su, hayatın var olabilmesi için
yeterli miktarda oksijen içerir.

204
00:28:17,779 --> 00:28:20,949
Ancak burada zengin bir yaşam bulunur.

205
00:28:24,035 --> 00:28:28,164
Burada çoğu başka hiçbir yerde bulunmayan

206
00:28:28,248 --> 00:28:30,500
250 tür çiklit balığı gözlemlenmiştir.

207
00:28:40,802 --> 00:28:44,556
Bu kalabalık sularda
yoğun bir rekabet ortamı oluşur.

208
00:28:47,809 --> 00:28:51,688
Erkek callipterus çiklit balıkları
deniz kabuğu toplarlar.

209
00:28:54,149 --> 00:28:58,403
Bir erkeğin ne kadar çok deniz kabuğu
olursa o kadar çok dişiyi cezbeder.

210
00:29:02,907 --> 00:29:05,285
Ve bu balığın işleri yolunda gidiyor.

211
00:29:34,647 --> 00:29:37,734
Komşusunun daha küçük bir yığını var.

212
00:29:43,740 --> 00:29:45,950
Ve komşusu bir hırsız.

213
00:29:52,081 --> 00:29:53,792
Arkasını döndüğü anda...

214
00:29:57,045 --> 00:29:59,005
...hırsız baskın yaparak...

215
00:30:01,800 --> 00:30:03,134
...bir kabuk çalıyor.

216
00:30:14,145 --> 00:30:18,691
Daha büyük yığının sahibi olan çalışkan
balık bunu fark etmemiş gibi duruyor.

217
00:30:21,361 --> 00:30:25,031
Bu nedenle hırsız, suçu tekrar...

218
00:30:26,950 --> 00:30:28,201
...ve tekrar işliyor.

219
00:30:32,163 --> 00:30:35,625
En büyük yığına sahip olana kadar
devam ediyor.

220
00:30:40,171 --> 00:30:42,507
Kabukların tek amacı sergilenmek değil.

221
00:30:42,799 --> 00:30:46,427
Dişiler tarafından
beşik olarak kullanılacaklar.

222
00:30:50,515 --> 00:30:51,724
Bir dişi geliyor.

223
00:30:52,392 --> 00:30:55,562
Çok küçük, erkeğin
sadece onda biri büyüklüğe sahip.

224
00:30:57,647 --> 00:31:01,234
O kadar küçük ki
kabuğun içine girebiliyor.

225
00:31:10,201 --> 00:31:15,290
Oraya yumurtalarını bırakıyor
ve erkek çabucak onları döllüyor.

226
00:31:18,084 --> 00:31:23,381
Dişi, yavrular çıkana kadar iki hafta
boyunca içeride kalıp onları koruyacak.

227
00:31:29,304 --> 00:31:33,433
Tanganyika'daki çiklitlerin en büyüğü olan
imparator çiklit balığı.

228
00:31:36,019 --> 00:31:40,523
Neredeyse bir metre uzunluğundaki bu dişi,
yavrusunu açıkta büyütmek zorunda.

229
00:31:46,279 --> 00:31:50,700
Bu nedenle yavruları korumak,
ebeveynler için tam zamanlı bir iş.

230
00:32:00,084 --> 00:32:03,588
Ancak tüm bu balıkların geleceği
belirsizliğini koruyor.

231
00:32:07,091 --> 00:32:11,346
Küresel sıcaklıklar arttıkça
Tanganyika Gölü de ısınıyor.

232
00:32:13,431 --> 00:32:16,684
Suları eskisi gibi
iyi bir şekilde karışmıyor

233
00:32:17,185 --> 00:32:20,521
bu nedenle tepedeki
oksijenli tabaka küçülüyor.

234
00:32:31,074 --> 00:32:33,451
Güneydoğu Asya'daki Mekong Nehri.

235
00:32:34,327 --> 00:32:39,165
4,000 kilometre uzunluğa sahip olan nehir
dünyadaki en geniş şelaleyi oluşturur.

236
00:32:43,127 --> 00:32:47,840
Bugün 60 milyondan fazla insanın
geçinmesi buraya bağlıdır.

237
00:33:11,114 --> 00:33:14,909
Muson yağmurları o kadar muazzam
bir su dalgası yaratırlar ki

238
00:33:15,159 --> 00:33:17,745
şelalelerin kendisi neredeyse kaybolur.

239
00:33:20,790 --> 00:33:23,042
Mekong'un Tibet Platosu'ndan başlayan

240
00:33:23,167 --> 00:33:27,130
uzun yolculuğu boyunca topladığı su,
tortularla doludur.

241
00:33:30,758 --> 00:33:35,179
Su, selin öncesinde bile
çok geniş bir alanı kaplar.

242
00:33:41,352 --> 00:33:44,188
Açıktaki bu kökler, su seviyesinde

243
00:33:44,272 --> 00:33:47,233
görülecek olan
büyük artışın bir kanıtıdır.

244
00:33:52,739 --> 00:33:54,490
Sel bölgeye ulaştığında

245
00:33:54,615 --> 00:33:57,618
ağaçlar, dallarına kadar suya batarlar.

246
00:34:02,498 --> 00:34:07,253
Sel suları birkaç aylığına
tatlı su balıkları için gezegenin

247
00:34:07,336 --> 00:34:09,172
en büyük üreme alanını yaratır.

248
00:34:12,759 --> 00:34:16,679
Bir türün, oksijenin az olduğu
sığ sulardaki yaşamın

249
00:34:16,763 --> 00:34:20,600
zorluklarına karşı
özellikle zekice bir çözümü var.

250
00:34:23,895 --> 00:34:26,105
Kavgacı siyam balığı.

251
00:34:31,736 --> 00:34:34,947
Erkek yüzeyden aldığı havayla nefes alır

252
00:34:35,156 --> 00:34:37,909
ve üreme sezonunda bu becerisini

253
00:34:38,367 --> 00:34:40,912
kabarcıklardan
bir sal yapmak için kullanır.

254
00:34:42,789 --> 00:34:44,999
Günler boyunca çalışır.

255
00:34:52,215 --> 00:34:56,844
Yakında bekleyen bir dişi
salı incelemek için yükselir.

256
00:35:11,818 --> 00:35:16,864
Nazik bir şekilde
birbirlerini kucaklarlar.

257
00:35:26,874 --> 00:35:30,586
Bu birleşme, dişiyi
yumurtalarını bırakmaya teşvik eder.

258
00:35:33,548 --> 00:35:37,051
Yumurtalar aşağı doğru inerken
erkek tarafından döllenirler.

259
00:35:42,890 --> 00:35:45,309
İkisi de dikkatlice yumurtaları toplar...

260
00:35:49,689 --> 00:35:54,861
...ve her birini teker teker
kabarcık yuvasına yerleştirirler.

261
00:35:58,823 --> 00:36:01,742
Bu durgun sularda oksijen az olsa da

262
00:36:01,826 --> 00:36:04,287
yumurtalar, gelişmelerine yetecek kadarını

263
00:36:04,370 --> 00:36:05,872
kabarcıklardan alacaklar.

264
00:36:08,457 --> 00:36:11,294
Selin doruk noktası henüz yaşanmadı.

265
00:36:14,213 --> 00:36:17,508
Sonunda Mekong'dan gelen su
o kadar fazla olur ki

266
00:36:17,842 --> 00:36:23,347
Tonlé Sap Gölü kurak mevimdeki boyutundan
beş kat daha fazla genişler.

267
00:36:25,808 --> 00:36:30,396
Çok büyük miktarda balık,
bu yeni beslenme alanlarına doğru yüzer.

268
00:36:32,398 --> 00:36:36,235
İnsanlar 1,000 yıldır
bu mevsimsel balıkları avlıyorlar.

269
00:36:37,820 --> 00:36:40,156
Nehrin yarısına ağ atarak

270
00:36:40,865 --> 00:36:42,491
diğer yarısını,

271
00:36:42,575 --> 00:36:45,912
geri kalan balıkların yüzmesi
ve üremesi için boş bırakıyorlar.

272
00:36:49,498 --> 00:36:55,129
Mekong Nehri aslında iç su balıkçılığının
dünyada en fazla yapıldığı yerdir.

273
00:37:01,552 --> 00:37:06,098
Dünya çapında insanların yakaladıkları
tatlı su balıklarının beşte biri

274
00:37:06,557 --> 00:37:08,601
bu akarsu ağından gelmektedir.

275
00:37:10,978 --> 00:37:13,022
Ancak dünya genelindeki

276
00:37:13,105 --> 00:37:15,608
diğer pek çok nehir gibi
Mekong'un geleceği de

277
00:37:15,691 --> 00:37:17,652
giderek artan bir risk altında bulunuyor.

278
00:37:21,072 --> 00:37:23,115
Gezegenin en uzun nehirlerinin

279
00:37:23,199 --> 00:37:26,744
üçte ikisinden fazlasının
doğal akışlarını,

280
00:37:26,994 --> 00:37:30,957
başka şeylerin yanı sıra,
baraj inşa ederek değiştirdik.

281
00:37:39,465 --> 00:37:44,095
Bu nedenle dünya genelindeki
pek çok nehir artık akmıyor.

282
00:37:50,935 --> 00:37:54,855
Doğu Afrika'daki
Tanzanya'da bulunan Ruaha'da yaşayan

283
00:37:55,815 --> 00:37:58,276
bu filler su arıyorlar.

284
00:38:01,779 --> 00:38:08,035
Her birinin günde 200 litre su içmesi
gerek ve burada hiç yok gibi görünüyor.

285
00:38:09,704 --> 00:38:14,625
Ancak filler baobab ağacının
yüksek miktarda nem içerdiğini biliyorlar.

286
00:38:17,169 --> 00:38:20,840
Ve zor durumda kaldıklarında
bundan büyük miktarda yiyorlar.

287
00:38:28,514 --> 00:38:31,058
Aslanlar da suya ihtiyaç duyuyorlar.

288
00:38:35,771 --> 00:38:40,985
Ve aslanların istediği su,
avlarının toplanacağı yerde bulunuyor.

289
00:38:44,905 --> 00:38:48,826
Bu nedenle hem av hem de avcılar
nehre doğru yol alıyorlar.

290
00:38:54,790 --> 00:38:56,208
30 yıl öncesine kadar

291
00:38:56,292 --> 00:38:59,795
Afrika'nın bu bölgesindeki nehirlerde
hiç kuraklık yaşanmamıştı.

292
00:39:04,675 --> 00:39:08,596
Şimdiyse tarım faaliyetleri için
buralardan büyük miktarlarda su alınıyor

293
00:39:08,679 --> 00:39:13,309
ve kurak mevsimde nehirler
izole havuzlara dönüşüyorlar.

294
00:39:30,451 --> 00:39:36,165
Su aygırları gün boyunca serinlemek için
akan suya bel bağlıyorlar

295
00:39:36,874 --> 00:39:40,169
ancak şimdi çamurla
idare etmeleri gerekiyor.

296
00:39:44,423 --> 00:39:48,386
Su seviyesi düştükçe daha da sıkışıyorlar.

297
00:39:52,640 --> 00:39:54,433
Öfkelenmeye başlıyorlar.

298
00:40:14,787 --> 00:40:20,668
Çamur havuzları her gün daha da küçülüyor
ve su aygırlarının durumu kötüleşiyor.

299
00:40:33,806 --> 00:40:36,934
Acil su arayışında olan mandalar.

300
00:40:49,029 --> 00:40:52,908
Aslanlar su birikintisine
daha önce varıyorlar.

301
00:41:01,834 --> 00:41:06,881
Ancak mandalar çaresizce tatlı suya
ihtiyaç duyduklarından ilerliyorlar.

302
00:41:20,936 --> 00:41:23,355
Her gün su içmeleri gerekiyor.

303
00:41:38,746 --> 00:41:41,040
Her içişleri bir risk taşıyor...

304
00:41:42,791 --> 00:41:45,002
...ancak mandaların başka çaresi yok.

305
00:42:59,743 --> 00:43:03,706
Kuraklık devam ettikçe
mandalar güçten düşmeye başlıyorlar.

306
00:43:05,624 --> 00:43:08,544
Oranlar aslanların lehine değişiyor.

307
00:43:24,435 --> 00:43:27,146
Filler kendi nehirlerine vardılar.

308
00:43:31,025 --> 00:43:35,070
Kuruduğu için burada
başka hiçbir şey bulunmuyor.

309
00:43:47,207 --> 00:43:50,878
Ancak filler, başkalarının
bulamadığı yerlerde su bulabilirler.

310
00:43:52,630 --> 00:43:57,009
Nehir yatağındaki kumlarda çukur
kazmak için hortumlarını kullanırlar.

311
00:44:06,518 --> 00:44:08,979
Kilometrelerce uzaktan açık suları

312
00:44:09,313 --> 00:44:12,858
tespit etmelerini sağlayan
sıra dışı koku duyuları,

313
00:44:13,734 --> 00:44:17,279
aynı zamanda yer altında,
yüzeye yakın bir yerde bulunan

314
00:44:17,488 --> 00:44:20,240
suları saptamalarına da yardımcı olur.

315
00:44:24,995 --> 00:44:29,249
Kazdıkları kuyular şiddetli kuraklıklarda
onları hayata bağlar.

316
00:44:38,634 --> 00:44:42,429
Kurak mevsimin zorlukları
Doğu Afrika ovalarındaki hayatın

317
00:44:42,513 --> 00:44:44,306
her zaman bir parçası olmuştur

318
00:44:45,182 --> 00:44:46,809
ancak gezegen ısındıkça

319
00:44:46,892 --> 00:44:50,562
ve biz kendi gayelerimiz için
bu kadar fazla su kullandıkça,

320
00:44:51,146 --> 00:44:55,150
daha sık görülmeye başlanan kuraklıklar
daha şiddetli bir hâle geliyorlar.

321
00:45:09,039 --> 00:45:12,835
Kuzey Amerika, Nebraska'daki
Platte Nehri.

322
00:45:30,936 --> 00:45:36,150
Kanada turnaları her sene
hayvanlar aleminde görülen

323
00:45:36,233 --> 00:45:40,946
en büyük göçü gerçekleştirerek, Amerika
üzerinden kuzeye uçarken buraya uğrarlar.

324
00:45:42,781 --> 00:45:45,492
Burası en önemli
konaklama yerlerinden biridir.

325
00:45:53,917 --> 00:45:58,839
Nehir eskiden ovanın her yönden bir buçuk
kilometrelik alanını su altında bırakırdı.

326
00:46:02,134 --> 00:46:06,638
Burası onların yemek yemesi
ve dinlenmesi için mükemmel bir yerdi.

327
00:46:12,478 --> 00:46:14,354
Şimdiyse baraj yaptığımız nehirden

328
00:46:15,397 --> 00:46:18,442
kendi kullanımımız için
o kadar çok su aldık ki

329
00:46:18,984 --> 00:46:22,362
turnalar için geriye çok az bir yer kaldı.

330
00:46:36,919 --> 00:46:41,465
Ancak çevreyi koruma yanlıları
artık nehrin akışını,

331
00:46:42,049 --> 00:46:46,136
turnaların ihtiyaç duyduğu kumsalları
yaratacak şekilde düzenliyorlar.

332
00:46:57,940 --> 00:47:00,943
Suya ihtiyacı olan yalnız biz değiliz...

333
00:47:06,907 --> 00:47:12,788
...ancak dünyadaki tatlı suların akmasını
sağlama gücüne sahibiz...

334
00:47:14,873 --> 00:47:19,336
...ve bunların
nasıl paylaşılacağını belirleyebiliriz.

335
00:47:29,847 --> 00:47:34,393
Tatlı suların akmasını sağlamak adına
neler yapmamız gerektiğini öğrenmek için

336
00:47:34,476 --> 00:47:36,687
lütfen ourplanet.com'u ziyaret edin.

337
00:47:39,231 --> 00:47:45,112
Tüm dünyanın
Birlikte şarkı söylediğini duyabiliyorum

338
00:47:47,781 --> 00:47:53,662
Tüm dünyanın
Ya şimdi ya hiç dediğini duyabiliyorum

339
00:47:56,540 --> 00:48:00,794
Çünkü hâlâ geç değil
Bazı şeyleri değiştirip

340
00:48:00,878 --> 00:48:04,381
Sorunların arasında bağlantı kurarsak

341
00:48:04,756 --> 00:48:10,679
Tüm dünyanın
Bu işte birlikteyiz dediğini duyabiliyorum

342
00:48:10,929 --> 00:48:12,681
Bu işte birlikteyiz

343
00:48:18,896 --> 00:48:21,356
Alt yazı çevirmeni: Müge Öznalcı