1
00:00:07,007 --> 00:00:11,094
‎LOẠT PHIM TÀI LIỆU CỦA NETFLIX

2
00:00:20,645 --> 00:00:22,772
‎Cách đây 50 năm,

3
00:00:23,231 --> 00:00:26,568
‎cuối cùng chúng ta cũng mạo hiểm
‎đặt chân lên mặt trăng.

4
00:00:40,331 --> 00:00:42,333
‎Và đó cũng chính là lần đầu tiên,

5
00:00:42,917 --> 00:00:45,837
‎chúng ta nhìn thấy được
‎hành tinh của mình.

6
00:00:53,386 --> 00:00:58,683
‎Kể từ khi đó,
‎dân số thế giới đã tăng hơn gấp đôi.

7
00:01:04,189 --> 00:01:08,651
‎Loạt phim này sẽ ngợi ca
‎những kỳ quan thiên nhiên vẫn còn tồn tại,

8
00:01:09,569 --> 00:01:12,363
‎và cho thấy những thứ
‎chúng ta phải bảo tồn

9
00:01:12,655 --> 00:01:16,785
‎để đảm bảo sự phát triển mạnh mẽ
‎của con người và tự nhiên.

10
00:01:58,993 --> 00:02:00,370
‎Nước ngọt.

11
00:02:01,746 --> 00:02:05,959
‎Tất cả mọi sinh vật sống trên mặt đất,
‎từ động vật đến thực vật,

12
00:02:06,334 --> 00:02:08,336
‎đều phụ thuộc vào nguồn nước ngọt.

13
00:02:09,754 --> 00:02:13,758
‎Nhưng chỉ có một phần trăm lượng nước
‎là có thể tiếp cận được.

14
00:02:16,427 --> 00:02:23,309
‎NƯỚC NGỌT

15
00:02:33,194 --> 00:02:35,530
‎Sa mạc ở miền Trung nước Úc.

16
00:02:38,366 --> 00:02:42,162
‎Một trong những khu vực nóng nhất,
‎khô cằn nhất trên Trái Đất.

17
00:02:45,874 --> 00:02:49,544
‎Nơi gần như sự sống không thể tồn tại.

18
00:02:52,463 --> 00:02:57,510
‎Nhưng, mỗi thập kỷ, vùng sa mạc mênh mông,
‎trống trải này lại biến đổi một lần.

19
00:03:00,930 --> 00:03:04,934
‎Để có được sự biến đổi đó,
‎một chuỗi các phản ứng đã được kích hoạt

20
00:03:05,185 --> 00:03:07,770
‎từ cách đó hai nghìn kilômét về phía bắc.

21
00:03:15,028 --> 00:03:19,490
‎Tại đó, hàng năm,
‎những đám mây nặng trĩu của mùa mưa

22
00:03:20,074 --> 00:03:21,576
‎bắt đầu hình thành.

23
00:03:35,215 --> 00:03:39,385
‎Cuối cùng chúng vỡ tung ra,
‎và quá trình đó bắt đầu.

24
00:03:52,023 --> 00:03:55,818
‎Các lòng sông khô cạn hết năm này
‎qua năm khác đột nhiên đã đầy.

25
00:04:01,866 --> 00:04:05,954
‎Những dòng nước xiết hội tụ với nhau
‎cùng chảy vào sâu trong đất liền.

26
00:04:06,037 --> 00:04:08,414
‎về phía khu vực trũng nhất trên lục địa.

27
00:04:10,708 --> 00:04:15,755
‎Tại đây, chúng bao phủ toàn bộ sa mạc,
‎và tạo nên vùng hồ lớn nhất nước Úc.

28
00:04:15,964 --> 00:04:18,216
‎Hồ Kati Thanda-Lake Eyre.

29
00:04:24,973 --> 00:04:29,060
‎Một lượng lớn cá bơi dọc theo
‎những đường nước rộng lớn này

30
00:04:29,143 --> 00:04:31,145
‎hướng về phía hồ đang lớn dần lên.

31
00:04:37,402 --> 00:04:42,532
‎Bồ nông tới từ những vùng duyên hải
‎nước Úc, cách đó hàng trăm kilômét.

32
00:04:46,077 --> 00:04:50,707
‎Rất nhiều con sẽ chỉ được thấy hồ nước
‎được lấp đầy một lần trong đời,

33
00:04:51,624 --> 00:04:56,421
‎nên việc hồ hình thành thế nào,
‎đi hướng nào để tới được đó,

34
00:04:56,504 --> 00:04:57,880
‎cũng chỉ là điều bí ẩn.

35
00:05:07,515 --> 00:05:13,229
‎Vùng nước mới chứa nhiều thức ăn tới mức
‎lũ chim quyết định sinh sản ở đây.

36
00:05:24,365 --> 00:05:26,367
‎Nhưng thời gian vẫn đang trôi qua.

37
00:05:29,245 --> 00:05:30,788
‎Đàn bồ nông vẫn kiếm ăn...

38
00:05:32,206 --> 00:05:33,124
‎và kiếm ăn...

39
00:05:35,043 --> 00:05:35,877
‎và kiếm ăn.

40
00:05:38,338 --> 00:05:40,548
‎Những con non phải lớn lên nhanh,

41
00:05:40,631 --> 00:05:44,177
‎để có thể đủ khỏe và rời đi
‎trong vòng vài tuần tới.

42
00:05:48,222 --> 00:05:50,224
‎Nhưng thời gian thì quá ngắn ngủi,

43
00:05:50,308 --> 00:05:53,311
‎và những con chim bố mẹ chỉ có thể
‎tìm được thức ăn

44
00:05:53,394 --> 00:05:54,937
‎khi nguồn nước vẫn còn đó.

45
00:06:00,443 --> 00:06:04,822
‎Những con bồ nông mới trưởng thành bắt đầu
‎chuyến đi dài đầu tiên của mình.

46
00:06:07,492 --> 00:06:10,870
‎Đó sẽ là một chuyến đi khó khăn,
‎tới vùng duyên hải,

47
00:06:11,245 --> 00:06:14,082
‎và nơi gần nhất cũng cách đó
‎500 kilômét.

48
00:06:17,668 --> 00:06:19,545
‎Hồ nước sẽ mau chóng cạn khô,

49
00:06:20,004 --> 00:06:23,925
‎và nước sẽ không được lấp đầy lại
‎trong vòng một thập kỷ tới.

50
00:06:29,138 --> 00:06:34,477
‎Sự thay đổi lên xuống này
‎là một hiện tượng đặc biệt.

51
00:06:38,648 --> 00:06:41,901
‎Nhưng ở mọi nơi,
‎lượng nước ngọt sẵn có

52
00:06:42,068 --> 00:06:46,114
‎đang ngày càng trở nên khó đoán
‎và không chắc chắn.

53
00:06:59,669 --> 00:07:04,090
‎Tuy nhiên, phần lớn lượng nước ngọt
‎trên hành tinh đều bị giữ lại.

54
00:07:06,968 --> 00:07:11,848
‎Gần hai phần ba lượng nước
‎là băng giá ở các vùng cực.

55
00:07:13,933 --> 00:07:17,353
‎Lớp băng này dày vài kilômét

56
00:07:17,437 --> 00:07:21,315
‎và có thể đã tồn tại nơi đây
‎vài triệu năm.

57
00:07:34,370 --> 00:07:36,622
‎Mỗi mùa hè, nó tan ra một chút

58
00:07:36,706 --> 00:07:40,126
‎và tạo nên những con đường
‎dẫn tới trung tâm của sông băng.

59
00:07:45,423 --> 00:07:48,468
‎Những hang động kỳ vĩ này
‎thật đẹp và lãng mạn,

60
00:07:48,759 --> 00:07:53,848
‎nhưng chúng cũng là nơi vô cùng nguy hiểm,
‎bởi sông băng luôn di chuyển.

61
00:08:15,244 --> 00:08:17,246
‎Thậm chí đã nằm cách xa vùng cực,

62
00:08:17,330 --> 00:08:20,833
‎đa phần nước ngọt trên đất liền
‎cũng đóng băng vào mùa đông.

63
00:08:22,835 --> 00:08:28,049
‎Nhưng khi mùa xuân tới,
‎bể chứa nước băng giá khổng lồ này tan ra

64
00:08:28,132 --> 00:08:30,384
‎và một hành trình vĩ đại lại bắt đầu.

65
00:08:36,766 --> 00:08:39,227
‎Chảy xiết trên những triền núi dốc,

66
00:08:39,310 --> 00:08:43,314
‎dòng nước lạnh như băng đang thu thập
‎những nguyên liệu cho sự sống.

67
00:08:46,359 --> 00:08:47,193
‎Ôxy.

68
00:08:54,075 --> 00:08:57,620
‎Tại đây, trên những con sông
‎thuộc dãy núi Andes, tại Nam Mỹ,

69
00:08:57,703 --> 00:08:59,080
‎việc kiếm ăn là dễ dàng

70
00:08:59,163 --> 00:09:02,625
‎đối với loài nào có thể đương đầu
‎với những dòng nước mạnh.

71
00:09:03,543 --> 00:09:05,336
‎Và vịt thác là loài như thế.

72
00:09:16,973 --> 00:09:20,518
‎Nước đầu nguồn lạnh cóng
‎có thể giàu ôxy,

73
00:09:20,601 --> 00:09:23,020
‎nhưng chúng cũng chứa rất ít dinh dưỡng.

74
00:09:24,397 --> 00:09:27,233
‎Những con vịt thác tìm kiếm
‎chút thức ăn ít ỏi đó

75
00:09:27,316 --> 00:09:29,193
‎dưới bề mặt nước.

76
00:09:43,249 --> 00:09:46,752
‎Bọ đá và những ấu trùng phù du
‎sử dụng mang

77
00:09:46,836 --> 00:09:49,547
‎để lấy ôxy từ nước.

78
00:09:52,925 --> 00:09:57,013
‎Thân mình dẹt của chúng giúp chống lại
‎lực kéo liên tục của dòng chảy.

79
00:10:00,975 --> 00:10:02,476
‎Những con ấu trùng ruồi đen.

80
00:10:02,560 --> 00:10:04,645
‎Một trong những con mồi ưa thích
‎của vịt thác.

81
00:10:05,938 --> 00:10:09,900
‎Những chiếc vòi đặc biệt ở miệng của chúng
‎giúp lọc ra những thức ăn rất nhỏ

82
00:10:09,984 --> 00:10:11,652
‎khi những thức ăn này
‎trôi nhanh qua.

83
00:10:13,863 --> 00:10:17,408
‎Những cái móc ở phần cuối cơ thể
‎giúp chúng gắn chặt vào đá,

84
00:10:17,491 --> 00:10:20,119
‎nhưng dòng nước đôi lúc
‎rất khó để chống lại.

85
00:10:26,208 --> 00:10:31,088
‎Tuy nhiên, chúng có một dây an toàn
‎đặc biệt giúp kéo chúng trở lại.

86
00:10:46,729 --> 00:10:51,859
‎Mỗi năm, đều có những vị khách
‎tới dòng nước xiết giàu ôxy này.

87
00:10:54,695 --> 00:10:55,529
‎Cá hồi.

88
00:10:57,907 --> 00:11:01,577
‎Chúng dành hầu hết thời gian trong đời
‎nơi Thái Bình Dương.

89
00:11:06,707 --> 00:11:11,462
‎Và bây giờ, khi đã trưởng thành, chúng
‎quay lại những con sông ở Bắc Mỹ.

90
00:11:11,754 --> 00:11:14,215
‎nơi chúng sẽ đẻ trứng.

91
00:11:18,719 --> 00:11:22,682
‎Cá hồi có khả năng nhảy qua thác nước
‎đáng kinh ngạc,

92
00:11:24,433 --> 00:11:29,438
‎nhưng nếu không có trợ giúp, cả chúng cũng
‎không thể vượt qua những con đập ta xây.

93
00:11:34,026 --> 00:11:39,240
‎Ngày nay, số lượng cá hồi Thái Bình Dương
‎chỉ còn gần một phần trăm so với trước đó,

94
00:11:39,573 --> 00:11:43,119
‎và điều đó trở thành vấn đề
‎cho rất nhiều loài động vật khác.

95
00:11:48,416 --> 00:11:52,002
‎Gấu nâu bán đảo Alaska đang chờ
‎đàn cá hồi ở thác nước.

96
00:11:59,468 --> 00:12:00,803
‎Không có loài cá này,

97
00:12:00,886 --> 00:12:04,014
‎những con gấu không thể tích trữ
‎lượng mỡ mà chúng cần

98
00:12:04,098 --> 00:12:07,268
‎để duy trì cơ thể chúng
‎trong suốt thời kỳ ngủ đông dài.

99
00:12:13,566 --> 00:12:17,570
‎Có một cuộc tranh đấu khốc liệt
‎để chiếm được vị trí bắt cá tốt nhất.

100
00:12:55,065 --> 00:12:59,487
‎Ở nơi dòng nước chảy qua đá tảng,
‎rất ít dinh dưỡng được giữ lại,

101
00:12:59,570 --> 00:13:02,406
‎vì thế rất ít thực vật có thể
‎phát triển trên đó.

102
00:13:04,158 --> 00:13:06,076
‎Tuy nhiên, ở nơi đây, tại Nam Mỹ

103
00:13:06,285 --> 00:13:09,914
‎loài cây Macarenia này
‎lại có thể sinh sôi phát triển.

104
00:13:13,125 --> 00:13:14,919
‎Mỗi năm, trong vòng vài tháng,

105
00:13:15,002 --> 00:13:18,798
‎khi mực nước đủ thấp để
‎ánh nắng mặt trời có thể chiếu xuống đáy,

106
00:13:18,881 --> 00:13:21,300
‎cây Macarenia bắt đầu phát triển mạnh mẽ.

107
00:13:27,389 --> 00:13:31,852
‎Đây là sông Caño Cristales,
‎dòng sông cầu vồng ở Colombia.

108
00:13:41,695 --> 00:13:44,824
‎Tuy nhiên, đôi lúc, nước chảy xuống
‎tận sâu dưới đất,

109
00:13:44,907 --> 00:13:47,409
‎nơi ánh sáng mặt trời không thể chiếu tới,

110
00:13:47,493 --> 00:13:50,621
‎và, ở đó, không loài thực vật nào
‎có thể tồn tại được.

111
00:13:53,707 --> 00:13:58,546
‎Ba mươi phần trăm lượng nước ngọt
‎của hành tinh nằm bên dưới lòng đất,

112
00:13:59,004 --> 00:14:01,799
‎hoặc là nằm bên trong
‎những lớp đá tổ ong,

113
00:14:01,966 --> 00:14:05,010
‎hoặc là những hồ nước
‎hoặc dòng sông ngầm.

114
00:14:08,639 --> 00:14:10,683
‎Bị axít hóa nhẹ bởi những cơn mưa,

115
00:14:11,183 --> 00:14:15,187
‎những lớp đá vôi bị hòa tan chậm,
‎tạo thành những hang động khổng lồ.

116
00:14:16,939 --> 00:14:22,653
‎Một mê cung với những hành lang và các hốc
‎năm dưới đa phần diện tích bang Florida.

117
00:14:24,321 --> 00:14:26,448
‎Hầu hết, chúng rất khô cằn.

118
00:14:29,618 --> 00:14:33,330
‎Nhưng ở những khu vực có nước,
‎sự sống lại rất dồi dào.

119
00:14:35,541 --> 00:14:37,209
‎Số lượng cá rất phong phú.

120
00:14:44,133 --> 00:14:46,260
‎Số lượng những loài săn cá cũng thế.

121
00:14:47,928 --> 00:14:48,762
‎Rái cá.

122
00:15:01,901 --> 00:15:05,487
‎Trên hầu khắp khu vực bang,
‎những khu nước ngọt rất dồi dào

123
00:15:05,571 --> 00:15:09,241
‎nhờ sự tập trung của
‎nhiều con suối nhất trên Trái Đất.

124
00:15:27,551 --> 00:15:32,222
‎Những con suối nuôi dưỡng những con sông
‎và hồ, giúp mọi sự sống đều phát triển,

125
00:15:32,306 --> 00:15:35,601
‎bao gồm cả một trong số
‎những loài đặc biệt của Florida.

126
00:15:37,478 --> 00:15:38,479
‎Lợn biển.

127
00:15:44,318 --> 00:15:46,737
‎Rất nhiều lợn biển dành cả mùa hè ở biển,

128
00:15:47,237 --> 00:15:50,282
‎nhưng khi mùa đông tới,
‎chúng bơi lên các dòng sông,

129
00:15:50,449 --> 00:15:51,992
‎nơi có nước khá ấm.

130
00:16:00,668 --> 00:16:04,838
‎Và ở đây, chúng có thể gặm rất nhiều
‎các loài thực vật nước ngọt.

131
00:16:09,802 --> 00:16:14,223
‎Nhưng con người đang lấy đi quá nhiều
‎nước ngọt từ những con suối này,

132
00:16:14,306 --> 00:16:16,392
‎và làm ô nhiễm nhiều con suối khác,

133
00:16:16,475 --> 00:16:20,229
‎khiến lợn biển đang dần mất đi
‎những khu cư trú mùa đông của nó.

134
00:16:33,784 --> 00:16:37,830
‎Những dòng sông khá là nông,
‎giúp nước ấm lên nhanh chóng,

135
00:16:38,080 --> 00:16:40,124
‎và vào mùa xuân, dọc châu Âu,

136
00:16:40,332 --> 00:16:44,336
‎nhiệt độ tăng dần tạo nên
‎những sự xuất hiện bất ngờ của sự sống.

137
00:17:00,144 --> 00:17:05,107
‎Trên con sông Tisza ở Hungary,
‎loài phù du khổng lồ bắt đầu xuất hiện.

138
00:17:11,447 --> 00:17:15,075
‎Trong suốt ba năm, chúng sống dưới nước
‎như là những ấu trùng.

139
00:17:16,410 --> 00:17:18,954
‎Nhưng giờ,
‎t‎rong vòng ba tiếng đồng hồ nữa,

140
00:17:19,038 --> 00:17:24,543
‎hàng triệu con trưởng thành có cánh sẽ
‎nhảy múa và kiếm bạn tình trước khi chết.

141
00:17:41,101 --> 00:17:45,189
‎Cảnh tượng ngoạn mục này,
‎từng rất phổ biến ở Đông Âu,

142
00:17:45,731 --> 00:17:49,026
‎nhưng ngày nay, có quá nhiều
‎những con sông có bờ ổn định

143
00:17:49,109 --> 00:17:50,569
‎và bị ô nhiễm nặng nề,

144
00:17:50,861 --> 00:17:53,238
‎khiến loài phù du đa phần đều biến mất.

145
00:17:56,533 --> 00:18:01,205
‎Nhưng khi những dòng sông trở nên sạch,
‎sự sống hoang dã sẽ nhanh chóng trở lại.

146
00:18:23,310 --> 00:18:27,064
‎Chim bói cá, thợ lặn vẻ vang nhất.

147
00:18:57,010 --> 00:19:00,806
‎Chim ưng biển, kẻ bắt chộp lão luyện nhất.

148
00:19:39,303 --> 00:19:43,891
‎Thác Iguazu, nằm trên biên giới
‎giữa Brazil và Argentina.

149
00:19:46,435 --> 00:19:49,938
‎Đây là những thác nước lớn nhất hành tinh.

150
00:19:51,648 --> 00:19:56,570
‎Ở đây, hàng nghìn tấn nước ngọt
‎đổ xuống mỗi giây.

151
00:20:06,914 --> 00:20:11,210
‎Đa phần nước ở thác Iguazu chảy ra
‎từ rừng mưa nhiệt đới Amazon,

152
00:20:11,543 --> 00:20:13,337
‎cách đó một nghìn kilômét.

153
00:20:22,638 --> 00:20:26,642
‎Ở đó, nước bốc hơi từ những tán rừng.

154
00:20:28,477 --> 00:20:32,439
‎Chỉ một cây thôi cũng có thể giải phóng
‎một nghìn lít nước mỗi ngày.

155
00:20:34,191 --> 00:20:39,696
‎Khi nước bốc hơi lên bầu trời,
‎nó ngưng tụ lại thành những đám mây.

156
00:20:42,991 --> 00:20:46,620
‎Mỗi ngày có hai mươi tỷ tấn nước
‎bốc hơi khỏi khu rừng,

157
00:20:46,995 --> 00:20:50,040
‎còn nhiều hơn lượng nước chảy xuống
‎Sông Amazon.

158
00:20:53,335 --> 00:20:55,629
‎Nếu như rừng mưa nhiệt đới bị phá hủy,

159
00:20:55,712 --> 00:20:58,215
‎vòng tuần hoàn sự sống này sẽ bị phá vỡ.

160
00:21:00,300 --> 00:21:04,096
‎Khi những đám mây đi qua khắp lục địa,
‎chúng sẽ rải nước

161
00:21:04,179 --> 00:21:07,474
‎để tưới cho những vùng đất nông nghiệp
‎và những khu rừng.

162
00:21:08,141 --> 00:21:10,394
‎Và trên những vùng đồng bằng ở Brazil,

163
00:21:10,477 --> 00:21:14,022
‎chúng tạo ra vùng nước ngọt nhiệt đới
‎lớn nhất trên Trái Đất,

164
00:21:14,731 --> 00:21:16,191
‎Vùng nước ngọt Pantanal.

165
00:21:17,818 --> 00:21:22,072
‎Tuy nhiên, mỗi năm, những thay đổi
‎theo mùa làm giảm lưu lượng của sông,

166
00:21:22,281 --> 00:21:26,285
‎và vùng nước ngọt Pantanal thu nhỏ lại
‎chỉ còn một vài dòng sông nhỏ.

167
00:21:31,373 --> 00:21:34,293
‎Điều này rất phù hợp với
‎loài săn mồi thượng hạng.

168
00:21:38,213 --> 00:21:39,172
‎Báo đốm Mỹ.

169
00:21:41,466 --> 00:21:44,469
‎Đó là một tay bơi lội lão luyện,
‎nhưng ở trong nước,

170
00:21:44,553 --> 00:21:48,849
‎nó không thể có những cú vồ chí mạng,
‎thứ khiến chúng thành kẻ săn mồi đáng sợ.

171
00:21:53,854 --> 00:21:55,480
‎Ngày nay, vào mùa khô,

172
00:21:57,399 --> 00:21:59,693
‎những bờ sông trở nên đông đúc hơn.

173
00:22:04,698 --> 00:22:09,161
‎Nhưng con báo đốm cũng đã phát hiện được
‎con mồi ở mép sông.

174
00:22:24,176 --> 00:22:25,135
‎Chuột lang nước.

175
00:22:28,513 --> 00:22:30,891
‎Để thành công, nó phải tới thật gần.

176
00:22:59,920 --> 00:23:04,132
‎Hai con chuột lang nước, mất cảnh giác,
‎đang đứng ở chỗ nước nông.

177
00:23:15,852 --> 00:23:17,312
‎Chúng đã nhìn thấy nhau.

178
00:23:22,901 --> 00:23:24,403
‎Con nào sẽ chạy trước?

179
00:23:47,175 --> 00:23:52,013
‎Đi xa hơn dọc theo dòng sông, cây cối
‎rậm rạp giúp cho việc ẩn nấp dễ dàng hơn,

180
00:23:54,141 --> 00:23:56,685
‎nhưng bờ sông ở đây không quá cao.

181
00:24:00,355 --> 00:24:02,858
‎Loài chuột lang nước có cái tai rất thính.

182
00:24:05,861 --> 00:24:07,654
‎Chỉ một tiếng bước chân lớn...

183
00:24:09,114 --> 00:24:10,449
‎là cơ hội sẽ biến mất.

184
00:24:25,380 --> 00:24:26,590
‎Thất bại lần nữa.

185
00:25:10,467 --> 00:25:14,304
‎Có lẽ, đã đến lúc tìm một con mồi khác.

186
00:25:21,436 --> 00:25:24,022
‎Đương đầu với một trong số
‎những con vật này có vẻ rủi ro,

187
00:25:24,105 --> 00:25:26,900
‎nhưng con báo đốm Mỹ đang thực sự rất đói.

188
00:25:36,785 --> 00:25:38,870
‎Để con báo bắt được một con cá sấu,

189
00:25:38,954 --> 00:25:43,583
‎nó phải cắn vào phần cổ rồi giữ thật chặt
‎để con cá sấu không thể tấn công lại.

190
00:25:46,461 --> 00:25:50,173
‎Nó phải ở vị trí ngay phía trên con mồi.

191
00:25:56,805 --> 00:25:58,515
‎Điều này rất nguy hiểm.

192
00:26:21,371 --> 00:26:24,541
‎Con cá sấu quay tròn để thoát ra
‎và dìm chết con báo.

193
00:26:30,046 --> 00:26:32,591
‎Cả kẻ đi săn và con mồi
‎đều thực sự cân sức.

194
00:26:39,931 --> 00:26:41,891
‎Con báo đốm không chịu từ bỏ.

195
00:27:01,119 --> 00:27:06,708
‎Sau 20 phút, gần như kiệt sức,
‎con báo đã thắng.

196
00:27:17,093 --> 00:27:21,598
‎Đôi lúc, hành trình chảy xuống của
‎một con sông bị gián đoạn bởi các hồ nước.

197
00:27:22,807 --> 00:27:28,688
‎Tổng lượng nước ở các hồ này gấp 40 lần
‎so với tất cả các dòng sông cộng lại.

198
00:27:31,941 --> 00:27:33,985
‎Hồ Tanganyika của châu Phi

199
00:27:34,277 --> 00:27:39,115
‎chiếm gần một phần năm lượng nước ngọt
‎có thể tiếp cận được của Trái Đất.

200
00:27:44,245 --> 00:27:49,334
‎Nhưng, so với kích thước rộng lớn của nó,
‎hồ Tanganyika lại chứa ít sự sống.

201
00:27:55,507 --> 00:27:58,343
‎Hồ sâu gần một kilômét rưỡi,

202
00:27:59,135 --> 00:28:03,682
‎nhưng ở dưới đáy, nước gần như
‎không dịch chuyển và không có ôxy‎.

203
00:28:06,184 --> 00:28:10,814
‎Chỉ ở gần mặt nước,
‎trong khoảng 150 mét độ sâu,

204
00:28:11,106 --> 00:28:14,943
‎nước mới có đủ lượng ôxy
‎cho sự sống tồn tại.

205
00:28:17,779 --> 00:28:20,949
‎Nhưng, ở đây, sự sống rất phong phú.

206
00:28:23,743 --> 00:28:27,455
‎Hai trăm năm mười loài thuộc họ
‎Cá hoàng đế đã phát triển ở đây,

207
00:28:27,539 --> 00:28:30,500
‎rất nhiều trong số đó ta không thể
‎tìm thấy ở đâu khác.

208
00:28:40,802 --> 00:28:44,556
‎Cuộc tranh đấu ở những vùng nước
‎đông đúc này rất khốc liệt.

209
00:28:47,809 --> 00:28:51,688
‎Một con Cá hoàng đế đực đang
‎thu nhặt vỏ sò.

210
00:28:54,149 --> 00:28:58,236
‎Nó càng có nhiều vỏ sò,
‎càng dễ thu hút được nhiều cá cái.

211
00:29:02,907 --> 00:29:05,034
‎Và con cá đực này đang
‎làm rất tốt.

212
00:29:34,647 --> 00:29:37,734
‎Thành quả mà hàng xóm của nó
‎có được ít hơn đáng kể.

213
00:29:43,740 --> 00:29:45,950
‎Và gã hàng xóm đó là một tên trộm.

214
00:29:51,873 --> 00:29:53,792
‎Ngay khi con cá đực vừa quay lưng lại,

215
00:29:57,045 --> 00:29:59,005
‎tên trộm liền tấn công,

216
00:30:01,800 --> 00:30:03,134
‎và cướp đi một vỏ sò.

217
00:30:14,145 --> 00:30:18,691
‎Chủ nhân chăm chỉ của đống vỏ sò lớn hơn
‎dường như không chú ý.

218
00:30:21,361 --> 00:30:25,031
‎Và, tên trộm kia
‎lại tiến hành một lần nữa...

219
00:30:26,950 --> 00:30:27,784
‎và lần nữa.

220
00:30:32,163 --> 00:30:35,625
‎Cho tới khi nó có được
‎đống vỏ sò lớn nhất.

221
00:30:40,171 --> 00:30:42,507
‎Vỏ sò không phải chỉ dùng để trang trí.

222
00:30:42,799 --> 00:30:46,427
‎Những con cái cùng dùng chúng
‎như những cái nôi.

223
00:30:50,515 --> 00:30:51,724
‎Một con cái đã tới.

224
00:30:52,308 --> 00:30:55,687
‎Nó rất nhỏ, chỉ bằng
‎một phần mười kích thước của con đực.

225
00:30:57,647 --> 00:31:01,234
‎Con cái quá nhỏ tới mức
‎nó có thể chui lọt vào một vỏ sò.

226
00:31:10,201 --> 00:31:15,290
‎ở đó, nó để trứng,
‎và con đực nhanh chóng đến thụ tinh.

227
00:31:18,084 --> 00:31:23,381
‎Con cái sẽ ở bên trong để bảo vệ trứng
‎trong khoảng nửa tháng, tới khi trứng nở.

228
00:31:29,220 --> 00:31:30,179
‎Cá hoàng đế lớn,

229
00:31:30,263 --> 00:31:33,516
‎loài lớn nhất trong số tất cả cá họ này
‎ở hồ Tanganyika.

230
00:31:35,810 --> 00:31:40,523
‎Với độ dài gần một mét, con cái này phải
‎nuôi đàn cá con mà không có gì che chắn.

231
00:31:46,279 --> 00:31:50,700
‎Bảo vệ chúng, vì thế, là công việc
‎toàn thời gian cho cả cá bố và cá mẹ.

232
00:32:00,084 --> 00:32:03,588
‎Nhưng tương lai của những con cá này
‎cũng không chắc chắn.

233
00:32:07,091 --> 00:32:11,346
‎Khi nhiệt độ toàn cầu tăng lên,
‎Hồ Tanganyika cũng dần nóng lên.

234
00:32:13,306 --> 00:32:16,851
‎Nước của hồ không còn có cấu trúc
‎được tốt như trước đây nữa,

235
00:32:17,185 --> 00:32:20,521
‎nên lớp giàu ôxy trên bề mặt
‎cũng đang giảm dần.

236
00:32:31,074 --> 00:32:33,451
‎Sông Mekong ở Đông Nam Á.

237
00:32:34,327 --> 00:32:39,165
‎Dài bốn nghìn kilômét, với những thác nước
‎rộng nhất trên hành tinh.

238
00:32:43,127 --> 00:32:47,840
‎Ngày nay, hơn 60 triệu người
‎đang sống phụ thuộc vào nó.

239
00:33:11,114 --> 00:33:14,909
‎Những cơn mưa gió mùa làm cho
‎lượng nước tăng lên khổng lồ

240
00:33:15,159 --> 00:33:17,745
‎khiến cho những thác nước
‎gần như biến mất.

241
00:33:20,707 --> 00:33:22,125
‎Dòng nước chứa đầy cặn,

242
00:33:22,208 --> 00:33:27,130
‎thu thập được trong cả hành trình dài của
‎sông Mekong chảy từ Cao nguyên Thanh Tạng.

243
00:33:30,758 --> 00:33:35,179
‎Thậm chí ngay trước mùa lũ, nước cũng đã
‎phủ khắp một khu vực đất rộng lớn.

244
00:33:41,352 --> 00:33:44,188
‎Những rễ cây trơ ra này là bằng chứng

245
00:33:44,272 --> 00:33:47,233
‎cho việc mực nước tăng cao
‎sắp diễn ra.

246
00:33:52,739 --> 00:33:54,490
‎Khi mùa lũ chính kéo đến,

247
00:33:54,615 --> 00:33:57,618
‎cây cối bị chìm tới tận các nhánh.

248
00:34:02,498 --> 00:34:07,253
‎Trong một vài tháng, nước lũ tạo nên
‎những khu vực sinh sản lớn nhất hành tinh

249
00:34:07,336 --> 00:34:08,671
‎cho cá nước ngọt.

250
00:34:12,759 --> 00:34:16,679
‎Có một loài có một giải pháp rất tài tình

251
00:34:16,763 --> 00:34:20,600
‎cho vấn đề sống
‎ở vùng nước nông, thiếu ôxy.

252
00:34:23,895 --> 00:34:26,105
‎Cá chọi.

253
00:34:31,569 --> 00:34:34,864
‎Con đực thở bằng cách hớp lấy không khí
‎trên bề mặt nước,

254
00:34:34,947 --> 00:34:37,909
‎và trong suốt mùa sinh sản,
‎nó sử dụng khả năng đó

255
00:34:38,367 --> 00:34:40,536
‎để tạo ra một đám bong bóng.

256
00:34:42,538 --> 00:34:45,124
‎Ngày qua ngày nó làm việc chăm chỉ.

257
00:34:52,006 --> 00:34:56,886
‎Con cái, chờ ở gần đó,
‎ngoi lên để kiểm tra đám bong bóng.

258
00:35:11,818 --> 00:35:16,864
‎Chúng cuốn lấy nhau
‎bằng một cái ôm rất chặt.

259
00:35:26,874 --> 00:35:30,586
‎Sự hòa hợp này khiến con cái
‎bắt đầu đẻ trứng.

260
00:35:33,589 --> 00:35:37,051
‎Khi trứng chìm dần xuống dưới,
‎con đực sẽ thụ tinh.

261
00:35:42,890 --> 00:35:44,892
‎Cả hai cẩn thận thu thập trứng,

262
00:35:49,689 --> 00:35:54,861
‎rồi sau đó thổi chúng vào
‎cái tổ bong bóng, từng trứng một.

263
00:35:58,656 --> 00:36:01,367
‎Ôxy là thứ khan hiếm
‎ở những vùng nước tù này.

264
00:36:01,450 --> 00:36:04,287
‎nhưng những quả trứng sẽ nhận đủ ôxy
‎từ những bong bóng

265
00:36:04,370 --> 00:36:05,746
‎giúp chúng phát triển.

266
00:36:08,457 --> 00:36:11,294
‎Đỉnh điểm của mùa lũ vẫn chưa tới.

267
00:36:14,088 --> 00:36:17,508
‎Và cuối cùng, lượng nước chảy xuống
‎sông Mekong lớn tới nỗi

268
00:36:17,842 --> 00:36:23,347
‎làm cho kích thước của Biển hồ Campuchia
‎mở rộng gấp năm lần so với trong mùa khô.

269
00:36:25,641 --> 00:36:30,563
‎Một số lượng khổng lồ các loài cá giờ đây
‎đều bơi vào những khu vực kiếm ăn mới này.

270
00:36:32,398 --> 00:36:36,235
‎Con người đã đánh bắt cá vào mùa này
‎trong cả nghìn năm.

271
00:36:37,820 --> 00:36:40,156
‎Họ đặt lưới dọc theo nửa con sông,

272
00:36:40,865 --> 00:36:42,491
‎bỏ lại nửa còn lại

273
00:36:42,575 --> 00:36:45,828
‎để những con cá không bị bắt
‎có thể bơi tới và sinh sản.

274
00:36:49,498 --> 00:36:55,129
‎Thực tế, sông Mekong mang lại nơi đánh bắt
‎thủy sản trong đất liền lớn nhất thế giới.

275
00:37:01,552 --> 00:37:06,098
‎Một phần năm lượng cá nước ngọt
‎được con người đánh bắt trên thế giới

276
00:37:06,557 --> 00:37:08,601
‎tới từ chính hệ thống sông này.

277
00:37:10,895 --> 00:37:12,438
‎Tương lai của sông Mekong,

278
00:37:12,521 --> 00:37:15,608
‎cũng như rất nhiều con sông khác
‎trên thế giới,

279
00:37:15,691 --> 00:37:17,652
‎đang ngày càng gặp nguy hiểm.

280
00:37:21,072 --> 00:37:23,658
‎Con người đã thay đổi dòng chảy tự nhiên

281
00:37:23,741 --> 00:37:26,744
‎của hơn hai phần ba số lượng
‎sông dài nhất hành tinh

282
00:37:26,827 --> 00:37:30,957
‎bằng việc tạo ra những cái đập
‎bắc ngang qua chúng.

283
00:37:39,465 --> 00:37:44,095
‎Vì thế, ngày nay, rất nhiều con sông
‎trên thế giới không còn chảy nữa.

284
00:37:50,935 --> 00:37:54,855
‎Nơi đây tại miền Đông Phi,
‎ở Ruaha, Tanzania,

285
00:37:55,815 --> 00:37:58,276
‎những con voi này đang
‎đi tìm nguồn nước.

286
00:38:01,779 --> 00:38:08,035
‎Mỗi con cần uống 200 lít mỗi ngày,
‎nhưng có vẻ như ở đây không có nước.

287
00:38:09,704 --> 00:38:14,625
‎Tuy nhiên, những con voi biết rằng
‎thân của cây bao báp chứa rất nhiều ẩm.

288
00:38:17,169 --> 00:38:20,840
‎Và trong trường hợp khẩn cấp,
‎chúng sẽ ăn thật nhiều cây đó.

289
00:38:28,514 --> 00:38:31,058
‎Sư tử cũng cần có nước.

290
00:38:35,771 --> 00:38:40,985
‎Và, thật thuận tiện cho chúng,
‎nước cũng là nơi những con mồi tập trung.

291
00:38:44,905 --> 00:38:48,826
‎Vì thế, cả kẻ săn mồi và con mồi
‎đều hướng tới những con sông.

292
00:38:54,623 --> 00:38:55,875
‎30 năm trước,

293
00:38:55,958 --> 00:38:59,462
‎những con sông ở vùng này của châu Phi
‎chưa bao giờ cạn khô.

294
00:39:04,508 --> 00:39:08,596
‎Ngày nay, việc lấy nước cho nông nghiệp
‎đang chiếm một lượng nước lớn,

295
00:39:08,679 --> 00:39:13,351
‎và trong suốt mùa khô, những con sông
‎thu lại chỉ còn là những vũng nước lẻ loi.

296
00:39:30,451 --> 00:39:36,165
‎Hà mã sống phụ thuộc vào dòng nước chảy
‎để giúp chúng làm mát cơ thể vào ban ngày,

297
00:39:36,791 --> 00:39:40,169
‎nhưng giờ đây, chúng phải
‎nhờ tới bùn để làm chuyện đó.

298
00:39:44,423 --> 00:39:48,386
‎Khi mực nước giảm xuống hơn nữa,
‎chúng phải chen chúc nhau.

299
00:39:52,431 --> 00:39:54,850
‎Sự khó chịu biến thành những cuộc ẩu đả.

300
00:40:14,787 --> 00:40:20,668
‎Mỗi ngày, những vũng bùn càng thu hẹp lại,
‎và cuộc sống của hà mã lại càng tồi tệ.

301
00:40:33,806 --> 00:40:36,934
‎Những con trâu, đang nhanh chóng
‎tìm kiếm nguồn nước.

302
00:40:49,029 --> 00:40:52,908
‎Những con sư tử đã chiếm giữ
‎vũng nước này trước.

303
00:41:01,834 --> 00:41:06,881
‎Tuy nhiên, đàn trâu vẫn bị chi phối
‎bởi cơn khát đến cùng cực.

304
00:41:20,936 --> 00:41:23,355
‎Chúng cần uống nước mỗi ngày.

305
00:41:38,621 --> 00:41:41,123
‎Giờ đây, mỗi ngụm nước đều
‎hàm chứa rủi ro,

306
00:41:42,666 --> 00:41:45,002
‎nhưng đàn trâu không còn cách nào khác.

307
00:42:59,743 --> 00:43:03,706
‎Khi hạn hán vẫn tiếp diễn,
‎đàn trâu bắt đầu yếu đi.

308
00:43:05,499 --> 00:43:08,919
‎Chuyện đã chuyển hướng,
‎theo mong muốn của n‎h‎ững con sư tử.

309
00:43:24,435 --> 00:43:27,146
‎Những con voi cũng đã tới được dòng sông.

310
00:43:31,025 --> 00:43:35,070
‎Nhưng chẳng còn gì ở đây cả,
‎sông đã khô cạn.

311
00:43:47,082 --> 00:43:51,003
‎Nhưng đàn voi có thể tìm được nước
‎ở nơi những loài khác không thể.

312
00:43:52,504 --> 00:43:57,009
‎Chúng sử dụng những chiếc vòi để đào hố
‎trên những bãi cát từng là lòng sông.

313
00:44:06,518 --> 00:44:08,979
‎Có một mùi đặc biệt

314
00:44:09,313 --> 00:44:13,025
‎giúp chúng phải hiện được nguồn nước mở
‎từ cách đó hàng kilômét,

315
00:44:13,734 --> 00:44:17,279
‎điều này cũng giúp chúng xác định được
‎những mạch nước ngầm,

316
00:44:17,488 --> 00:44:20,240
‎nằm gần nhất với mặt đất.

317
00:44:24,870 --> 00:44:29,500
‎Khi hạn hán nghiêm trọng, những cái giếng
‎mà chúng đào có thể là phao cứu sinh.

318
00:44:38,634 --> 00:44:42,429
‎Những khó khăn của mùa khô
‎luôn là một phần của cuộc sống

319
00:44:42,513 --> 00:44:44,264
‎nơi vùng đồng bằng Đông Phi,

320
00:44:45,099 --> 00:44:46,809
‎nhưng khi Trái Đất nóng lên,

321
00:44:46,892 --> 00:44:50,562
‎và con người dùng quá nhiều nước
‎cho mục đích của mình,

322
00:44:51,146 --> 00:44:54,942
‎những trận hạn hán càng trở nên
‎thường xuyên và nghiêm trọng hơn.

323
00:45:09,039 --> 00:45:12,835
‎Sông Platter tại Nebraska, Bắc Mỹ.

324
00:45:30,936 --> 00:45:36,150
‎Mỗi năm, chim hồng hạc đều tới đây trên
‎đường bay tới phía bắc, ngang qua nước Mỹ‎,

325
00:45:36,442 --> 00:45:40,529
‎một trong những cuộc di cư lớn
‎cuối cùng của bất kỳ loài động vật nào.

326
00:45:42,531 --> 00:45:45,659
‎Đây là một trong những trạm dừng
‎quan trọng của chúng.

327
00:45:53,917 --> 00:45:58,505
‎Con sông này đã từng nhấn chìm
‎đồng cỏ kéo dài một dặm.

328
00:46:02,134 --> 00:46:06,638
‎Đó đã là nơi lý tưởng cho đàn chim
‎để kiếm ăn và nghỉ ngơi.

329
00:46:12,478 --> 00:46:14,938
‎Ngày nay, con người đã
‎ngăn đập dòng sông

330
00:46:15,397 --> 00:46:18,442
‎và lấy quá nhiều nước từ đây
‎nhằm phục vụ bản thân

331
00:46:18,984 --> 00:46:22,362
‎để lại rất ít diện tích
‎cho đàn chim hồng hạc.

332
00:46:36,919 --> 00:46:41,465
‎Nhưng những nhà bảo tồn ngày nay
‎đã cố gắng tạo dòng chảy của sông

333
00:46:42,049 --> 00:46:45,761
‎sao cho vẫn hình thành được
‎những bờ cát mà đàn hồng hạc cần.

334
00:46:57,940 --> 00:47:00,943
‎Con người không phải là
‎loài duy nhất cần có nước,

335
00:47:06,907 --> 00:47:12,788
‎nhưng chúng ta có khả năng để đảm bảo
‎mọi dòng nước ngọt trên thế giới vẫn chảy,

336
00:47:14,873 --> 00:47:19,336
‎và chỉ chúng ta mới có thể quyết định
‎chúng ta chia sẻ chúng thế nào.

337
00:47:29,888 --> 00:47:33,976
‎Truy cập ourplanet.com để khám phá
‎những việc chúng ta cần làm bây giờ

338
00:47:34,059 --> 00:47:36,770
‎nhằm đảm bảo nguồn nước ngọt
‎vẫn tiếp tục chảy.

339
00:47:39,231 --> 00:47:45,112
‎I can hear the whole world
‎Singing together

340
00:47:47,781 --> 00:47:53,662
‎I can hear the whole world
‎Say it's now or never

341
00:47:56,540 --> 00:48:00,794
‎'Cause it's not too late
‎If we change our ways

342
00:48:00,878 --> 00:48:04,381
‎And connect the dots to our problems

343
00:48:04,756 --> 00:48:10,679
‎I can hear the whole world
‎Say we're in this together

344
00:48:10,929 --> 00:48:12,681
‎We're in this together

345
00:48:18,896 --> 00:48:21,356
‎Biên dịch: An Nguyen