Hai 60 000 anos,
o seu humano abandonou África por primeira vez.
Desde entón, non paramos.
Viaxamos a todos os recunchos da Terra.
Mais a nosa travesía é só unha de moitas.
En todo momento,
hai miles de millóns de animais en continuo movemento.
E a saúde do noso planeta depende deses desprazamentos.
A migración é a estratexia de supervivencia máis fundamental.
Sexa para comer…
aparearse
ou buscar un novo fogar.
E non está exenta de riscos.
Esta serie segue a pista destas odiseas extraordinarias
nun mundo que está a cambiar máis rápido ca nunca.
E só agora empezamos a entender
que toda a vida da Terra
depende da liberdade para desprazarse.
CAPÍTULO 1 UN MUNDO EN MOVEMENTO
Todos os anos, esta zona de Botswana experimenta unha transformación.
Estas cicatrices son o único indicio de que estaba cuberta de auga
hai tan só tres meses.
O que era un verxel cheo de vexetación
é agora un páramo árido e estéril.
Este cambio fai que os animais emigren en masa.
Os búfalos africanos atravesan o deserto do Kalahari
en dirección aos últimos vestixios de auga.
Os diferentes grupos únense e forman un megamanda.
É a máis grande de África.
Todos fan a mesma peregrinación anual
cara a un remoto pantano.
E outros animais confían en que o fagan.
Estes leóns son especialistas en cazar búfalos.
Para eles, a chegada da megamanda
é o acontecemento más importante do ano.
Levan semanas agardando a chegada do exército de búfalos.
Os seus ollos fitan todas as formas do horizonte.
Por fin.
A horda que se aproxima forma unha muralla de cornos e músculos.
Os leóns deben atopar un punto débil.
E ben podería ser este.
Un macho solitario.
Pode que se separase da manda,
pero pesa catro veces máis ca un león
e é un dos animais máis perigosos de África.
Deben achegarse con coidado.
Un a un, camiñan cara a el,
coma se non tivesen intención de cazar.
A realidade é que están tomando posicións.
As femias atacan por quendas…
e cansan o búfalo.
Agora, os machos, que pesan máis, únense á loita.
A manda ten tan perfeccionada a técnica
que, en apenas tres minutos,
conseguen derrotar o seu rival máis temíbel.
A migración da que dependen os leóns
é unha dos millóns que se dan co cambio das estacións.
Á súa vez, estas migracións
son a consecuencia doutra travesía:
a volta anual do noso planeta arredor do Sol.
A Terra viaxa
cunha inclinación de 23 graos e medio.
Isto dá lugar ás estacións.
Para entender como ocorre, debemos fixarnos no Polo Norte.
Durante a metade do ano, atópase nun ángulo oposto ao Sol
e somérxese na escuridade e no inverno.
Na outra metade do ano, inclínase en dirección ao Sol,
polo que os días son máis longos.
Este ciclo anual
orixina os grandes desprazamentos de seres vivos na Terra.
No hemisferio norte, dá lugar ao maior cambio do ano.
A primavera.
MARZO
A finais de marzo, os días medran máis axiña ca en calquera outra época.
As horas de sol aumentan e a terra vai quecendo rapidamente.
Isto desencadea temporais.
De súpeto, o hemisferio boreal vólvese máis cálido
e máis húmido.
Perfecto para as plantas.
A terra tórnase verde.
SUDÁN ETIOPÍA
E un animal aproveita esa explosión de vexetación coma ningún outro.
Hai unha semana,
esta lagosta to deserto de Etiopía
era unha criatura tímida e solitaria que apenas se movía.
Pois iso acabou.
Cando hai abundancia de alimento,
as lagostas xúntanse en enxames.
Empezan a moverse
e multiplícanse dez veces máis rápido.
Ao se disparar en número,
deixan a terra baldía.
Para atopar máis alimento,
deben seguir movéndose.
O enxame vai crecendo.
Cada vez máis.
Devora toda planta que atopa no seu camiño.
Pero isto é só o comezo.
Pola terra, non poden avanzar demasiado.
Para ir máis lonxe,
deben mudar de forma.
Sáenlles ás.
Agora, cun apetito aínda máis voraz,
o exército enteiro toma os ceos.
Comen…
e voan.
Comen…
e voan.
Xúntanse e forman un superenxame,
o máis grande dos últimos 70 anos,
Douscentos mil millóns de lagostas.
Se todo o enxame se quere alimentar,
debe moverse máis rápido e ir máis lonxe.
Viaxa cen quilómetros
cada día.
Avanza país tras país
e o máis sorprendente de todo
é que mesmo cruza o mar Vermello.
SUDÁN MAR VERMELLO
PAQUISTÁN
É a primeira vez que un enxame pasa o Himalaia e chega ao Tíbet.
Alí onde vai,
desata o caos.
Seguirá avanzando até que chegue a seca co cambio de estación.
E, cando a súa fonte de alimento desapareza…
tamén o fará o enxame.
ABRIL
En abril, os días seguen a medrar no hemisferio norte.
O aumento das horas de sol quece os océanos,
o cal crea enormes proliferacións de algas
e unha repentina abundancia de alimento.
Para un animal, este é o momento perfecto para viaxar.
É medianoite nunha remota illa da Columbia Británica.
Baixo a terra…
algo estase a revolver.
Esta cría de pito ancián acaba de saír do ovo
e xa se vai enfrontar á travesía máis dura da súa vida.
Aínda non comeu
e precisa alimento urxentemente.
Mamá chámaa.
Por toda a illa, os polos famentos saen dos seus tobos
seguindo a chamada dos pais.
Mais, se esperan comer xa,
van levar un bo chasco.
Esta é a única especie de ave mariña
que se alimenta exclusivamente no mar.
Os polos só teñen que chegar alí.
Aínda non saben voar,
así que a única forma de chegaren
é a pé.
Esperar á noite para evitar os depredadores ten sentido,
pero é un chisco máis difícil ver por onde se anda.
E, cando tes o tamaño dunha pelota de golf,
todo se volve un obstáculo.
Calquera cousa lles bloquea o paso, desde un tronco baixiño…
até un regato de nada.
Para algúns, a viaxe remata mesmo antes de empezar.
Pero non é o caso deste pitiño.
Por fin, chega á praia.
Non volverá pisar terra en dous anos.
Para atopar a nai,
berra na escuridade.
Xuntos de novo.
Pero o polo aínda non comeu.
Para chegar á fonte de alimento máis próxima, nadan sen parar
durante nada máis e nada menos que 70 quilómetros.
Aquí, a nai pode por fin mergullarse
e coller a primeira ración de krill para o pitiño.
Pero isto é só unha parada técnica.
As dúas aves nadan arredor de mil quilómetros máis.
É unha migración dun mes cara aos ricos mares do norte,
onde agarda un festín.
GOLFO DE ALASCA
É, probabelmente, a viaxe máis longa feita por unha ave que acaba de saír do ovo.
Como os océanos son tan produtivos no verán,
os pitos anciáns poden pasar case toda a súa vida no mar.
MAIO
A 1600 quilómetros ao noroeste de Hawai,
atópase un pequeno anaco de terra,
Laysan.
Nesta illa habita unha das aves mariñas máis grandes do mundo.
Trátase do albatros de Laysan.
Este polo de seis semanas
converterase nun campión das viaxes de longa distancia.
Ao longo dos seus 60 anos de vida, percorrerá millóns de quilómetros.
Agora, non obstante, con apenas catro meses,
aínda non pode voar
e non irá a ningures.
A diferenza do pito,
precisa que lle traian a comida
os seus pais.
Pero estes poderían estar pescando a 3000 quilómetros distancia,
así que igual ten que agardar un anaco.
Soportando choivas torrenciais…
fortes vendavais…
e un calor sufocante.
Os paxaros que cruzan o horizonte danlle esperanza.
Un albatros.
Pero é doutra especie.
É un de pés negros.
Así e todo, seguro que trouxo comida.
A famélica cría de Laysan proba a ver se hai sorte.
Está claro que, para esta nai, a familia é o primeiro.
Pero o que debería ser a súa salvación
pode ser unha sentencia de morte.
Os polos morren por toda a illa.
Hoxe, hai tanto plástico nos nosos océanos
que chega mesmo ás illas máis remotas da Terra
arrastrado polas correntes mariñas.
Os pais confunden os anacos pequenos con comida, lévanllelos ás súas crías
e mátanas accidentalmente.
É moi posíbel que todos os polos da illa teñan plástico no estómago.
Os que toman demasiado, acaban morrendo de fame.
Os albatros de Laysan son a especie máis ameazada.
Consomen máis plástico que calquera outra ave mariña.
E a situación empeora cada ano.
Por fin, despois de case tres semanas no mar…
o pai do polo regresa.
Como pasaron tanto tempo separados,
teñen que renovar o seu vínculo.
Esta podería ser a última comida que reciba a cría.
E é moi probábel que conteña plástico.
O pai retorna á súa vida nómade polo océano Pacífico
e a cría queda abandonada á súa sorte.
Mais aínda non está todo perdido.
Os albatros adoitan vomitar as partes difíciles de dixerir,
coma os picos e as plumas das luras.
No entanto, trousar chisqueiros e tapóns de botella é todo un desafío.
Porén, este polo
é un supervivente.
E, coa mesma,
está un paso máis preto de botar a voar.
Nunhas semanas, co vento ao seu favor,
poderá por fin estrearse
como un dos mellores viaxeiros do océano.
CÍRCULO POLAR ÁRTICO
O percorrido inclinado do noso planeta polo espazo
incide nunha zona máis que en ningunha outra.
XUÑO
É verán no hemisferio norte.
Agora que o Ártico está orientado cara ao Sol
e recibe luz as 24 horas do día,
o xeo que cobre o océano derrétese.
Para sobrevivir a estes cambios,
a vida tamén debe cambiar.
O fogar deste oso polar novo cambia tanto todos os anos
que non pode asentarse nun territorio limitado.
No seu lugar, debe deambular milleiros de quilómetros
en busca de focas.
Pero, no verán, cando o xeo comeza a derreterse,
pasa cada vez menos tempo andando…
e máis tempo nadando.
Agora, son case oito horas ao día.
O oso polar pode ulir as súas presas a 30 quilómetros de distancia.
Por iso, sabe que esta foca barbuda anda preto.
A foca non é consciente do perigo que corre.
E o oso precisa que non detecte a súa presenza.
Ao cazar desde a auga, o índice de éxito é moi baixo.
Se cadra, á terceira vai a vencida.
Este oso é moi novo e aínda non domina a arte de espreitar desde o mar.
Pero é importante que aprenda.
Pode que, co paso dos anos, dependa cada vez máis dela.
O noso planeta está a quecer.
E o lugar máis afectado por este fenómeno
é o Ártico.
Este ano, a temperatura acada
uns impactantes 38 graos Celsius.
O xeo mariño derrétese máis rápido ca nunca.
Este feito aféctalle especialmente a un animal do Ártico.
Para comer,
as morsas precisan augas pouco profundas,
ameixas en abundancia
e icebergs nos que descansar.
Mais agora hai menos zonas que cumpran esas condicións.
Cada verán é máis difícil que o anterior.
E máis para esta femia que acaba de ser nai.
Hai tres días, tivo que abandonar a manda para parir ela soa.
Desde entón, non se afastou da súa cría.
As nais lactantes precisan inxerir o dobre de alimento.
Porén, non poden deixar soas as súas crías mentres comen.
Así que debe buscar as demais morsas
para que lle axuden a coidala.
As crías de morsa saben nadar desde que nacen.
Con todo, non teñen forza abondo para ir moi lonxe.
Por iso, nesta primeira viaxe,
decide facer autostop.
Coa crecente escaseza de icebergs,
deben nadar máis lonxe para buscar axuda.
E, até que a atopen, a nai non poderá alimentarse.
E, mesmo cando atopan o resto,
o xeo debe ser o suficientemente baixo como para que a cría dea subido.
É alto de máis.
Este sérvelles.
Mais, debido á escaseza de xeo axeitado,
o espazo é moi limitado.
Este non é o recibimento que precisaban.
Mesmo cando si hai xeo abondo,
sen ninguén que a axude, a nai non poderá alimentarse
e terá que quedar coa cría.
A busca debe continuar.
A cría dependerá dela durante os próximos tres anos.
Aló onde vaia,
levaraa con ela.
Na próxima década, o xeo mariño podería desaparecer por completo no verán.
Se iso ocorrese,
nin sequera os viaxeiros máis experimentados do Ártico
terían sitio ningún onde ir.
A finais de xuño,
o norte sente o máximo efecto da inclinación terrestre
e recibe máis luz solar que en calquera outra época.
Nun recuncho do Pacífico,
este feito dá lugar ao mellor momento do ano.
Durante seis meses,
o mar de Bering, en Alasca, semella baleiro e sen vida.
Entón, un día de xuño…
todo cambia.
As baleas xibardo aparecen,
despois dunha travesía dun mes…
para o evento máis importante da súa axenda.
Hai milleiros delas.
Ao longo do Pacífico,
máis viaxeiros veñen de camiño.
As pardelas escuras bulen para chegar a tempo.
Percorren mil quilómetros ao día sen parar.
Trátase dunha ocasión tan especial
que veñen desde a outra punta do mundo.
ECUADOR
Fan unha travesía de 65 000 quilómetros,
o que a converte na migración animal máis longa do planeta.
MAR DE BERING OCÉANO PACÍFICO
Un millón destas aves únense ás baleas.
Veñen todas a alimentarse.
É unha das maiores xuntanzas de seres vivos da Terra.
Aquí, hai cinco meses,
había apenas sete horas de luz diarias.
Agora, son 17.
Este cambio provoca unha explosión de plancto e krill.
Para as baleas, podería ser a única vez que se alimenten en todo o ano.
Durante o verán,
cada unha delas consome 900 toneladas de alimento.
Só teñen 90 días para comer tanto como poidan.
Os días axiña se farán máis curtos
e o gran banquete chegará ao seu fin.
Despois, volverán todas ao sur.
As oportunidades que ofrece a inclinación do noso planeta
son enormes, mais tamén efémeras.
Tras un mes de longos días de verán,
as temperaturas no Pacífico Norte van chegando ao seu cumio.
Un predador dos océanos detecta a subida
e cambia o seu rumbo.
O tiburón tigre
emprende unha odisea de mil quilómetros polo Pacífico.
Guiándose polo campo magnético da Terra,
nada en liña recta cara ao seu obxectivo…
ECUADOR
OCÉANO PACÍFICO HAWAI
a illa de Laysan.
E non é o único.
Esta especie de tiburón é das que máis lonxe viaxan.
Tamén é a que máis tipos diferentes de animais caza.
Atrapa incluso aves.
A cría de albatros de Laysan leva sen comer
desde que a abandonaron os seus pais hai dúas semanas.
Para atopar comida,
debe marchar da illa.
Ao ser as aves mariñas máis grandes do mundo, precisan moito vento a favor.
E podería chegar en calquera momento.
En xullo, as altas temperaturas da auga xeran tormentas tropicais no mar.
As tormentas traen vento a Laysan.
Para o xove albatros, é o seu billete para marchar da illa.
A brisa segue a cobrar forza
até que é forte abondo para propulsar mesmo un albatros.
As crías de albatros de pés negros sempre son as primeiras en marchar.
O primeiro voo dun polo nunca é moi longo.
E, aquí, adoita ser tamén o derradeiro.
Os tiburóns tigre acaban de chegar.
E son ben eficaces.
Para o pequeno albatros, a situación non é precisamente alentadora.
Pero é agora
ou nunca.
Se chega a mar aberto,
é posíbel que non volva pisar terra en cinco anos.
Mais non hai marxe para o erro.
Hora de tirarse á auga de cabeza.
É hora de voar.
Subtítulos: Noelia Bernárdez Alonso