Sześćdziesiąt tysięcy lat temu
ludzie po raz pierwszy opuścili Afrykę.
Od tamtej pory się nie zatrzymujemy
i dotarliśmy już we wszystkie zakątki Ziemi.
Jednak nasza wędrówka jest tylko jedną z wielu.
W każdym momencie
w drodze znajdują się miliardy zwierząt.
I od tego zależy zdrowie naszej planety.
NASZA PLANETA 2
Migracja to najważniejsza strategia przetrwania.
Czy chodzi o zdobycie pokarmu…
rozmnażanie się,
czy znalezienie nowego domu.
A nie jest ona pozbawiona ryzyka.
Serial ten opowiada o niezwykłych podróżach
w świecie, który zmienia się szybciej niż kiedykolwiek.
Dopiero teraz zaczynamy rozumieć,
że całe życie na Ziemi
zależy od możliwości przemieszczania się.
ROZDZIAŁ 1 ŚWIAT W RUCHU
Ziemia w Botswanie co roku przechodzi transformację.
Te blizny stanowią jedyny ślad po wodzie,
która pokrywała ją zaledwie trzy miesiące temu.
Wtedy była bujna i zielona.
Teraz jest spalona słońcem i jałowa.
Ta przemiana zmusza zwierzęta do masowego przemieszczania się.
Bawoły afrykańskie maszerują przez pustynię Kalahari
w kierunku ostatniego zbiornika wody.
Pojedyncze grupy połączyły się w jedno megastado.
Największe w Afryce.
Wszystkie te zwierzęta jak co roku pielgrzymują
do jednego odległego bagna.
A inne tylko na to czekają.
Lwy są specjalistami w dziedzinie bawołów.
Przybycie megastada
to dla nich najważniejsze wydarzenie roku.
Wyczekują armii bawołów już od kilku tygodni…
z oczami utkwionymi w każdy nowy punkt na horyzoncie.
Nareszcie.
Zbliżająca się horda to istna ściana rogów i mięśni.
Lwy muszą znaleźć w niej słaby punkt.
A to może być on.
Samotny byk.
Może i odłączył się od stada,
ale nadal waży cztery razy więcej niż lew
i jest jednym z najgroźniejszych zwierząt w Afryce.
Lwy muszą zachować ostrożność.
Jeden po drugim powoli zbliżają się do niego,
jakby w ogóle nie zamierzały polować.
Tak naprawdę zajmują pozycje.
Samice atakują na zmianę…
by zmęczyć byka.
Teraz do walki wkraczają cięższe samce.
Lwy mają tak dobrze wypracowaną technikę,
że w zaledwie trzy minuty
pokonują najtrudniejszego z przeciwników.
Migracja, na której tak polegają lwy,
to jedna z milionów wędrówek związanych z porami roku.
A te z kolei
są konsekwencją innej podróży:
trwającego rok pełnego obiegu naszej planety wokół Słońca.
W trakcie tej wędrówki
Ziemia jest nachylona względem Słońca pod kątem 23,5 stopnia.
Właśnie temu nachyleniu zawdzięczamy istnienie pór roku.
Aby to zrozumieć, spójrzmy na biegun północny.
Przez połowę roku ta część planety jest odsunięta od Słońca,
co sprowadza na nią mrok i zimę.
Przez drugą połowę roku jest przysunięta bliżej Słońca,
a to powoduje wydłużanie się dni.
To właśnie ten roczny cykl
jest głównym powodem przemieszczania się istot żywych na Ziemi.
Na półkuli północnej przynosi on także największą zmianę w roku.
Wiosnę.
MARZEC
Pod koniec marca dni wydłużają się najszybciej.
Rośnie ilość światła słonecznego, które ogrzewa ziemię
i powoduje ulewne deszcze.
Półkula północna nagle staje się cieplejsza
i bardziej mokra.
Idealna dla roślin.
Ziemia okrywa się zielenią.
ETIOPIA
Jedno zwierzę
korzysta z bujnego rozkwitu roślinności jak żadne inne.
Tydzień temu ten przedstawiciel szarańczy pustynnej z Etiopii
był płochliwym samotnikiem, który niechętnie się ruszał.
Już nim nie jest.
Gdy pożywienia jest w bród,
szarańcza przechodzi w tryb gromadny.
Owady zaczynają maszerować
i dziesięć razy szybciej się rozmnażać.
Wraz z eksplozją populacji, zaczynają ogałacać ziemię.
Aby zdobyć odpowiednio dużo pożywienia,
muszą nieustannie się przemieszczać.
Gromada rośnie.
I rośnie.
Pożera każdą roślinę, jaką napotka na swojej drodze.
A to dopiero początek.
Pieszo owady nie zajdą daleko.
Aby dotrzeć dalej,
muszą zmienić formę.
Wykształcają skrzydła.
Teraz, z jeszcze większym apetytem,
cała armia wzbija się w powietrze.
Owady jedzą…
i lecą dalej.
Jedzą…
i lecą dalej.
Razem tworzą supergromadę,
największą od 70 lat.
Liczy ona 200 miliardów osobników.
Jeśli wszystkie mają się wyżywić,
gromada musi wędrować coraz dalej i szybciej.
Pokonuje 100 kilometrów dziennie.
KENIA
Przemierza kraj za krajem
oraz, co ciekawe, przekracza Morze Czerwone.
INDIE
Po raz pierwszy gromada szarańczy pokonuje Himalaje i dociera do Tybetu.
WYŻYNA TYBETAŃSKA
Gdzie się nie pojawi,
wprowadza chaos.
Nie spocznie,
póki zmiana pory roku nie przyniesie suszy.
Bo gdy pożywienie wreszcie się skończy…
zniknie i szarańcza.
KWIECIEŃ
W kwietniu na północy dzień staje się jeszcze dłuższy.
Większa ilość światła słonecznego powoduje ocieplenie oceanu
i rozległe zakwity glonów, a wraz z nimi nagłą obfitość pożywienia.
Dla pewnego zwierzęcia to najlepszy czas na podróż.
Północ na odległej wysepce u wybrzeży Kolumbii Brytyjskiej.
Tam pod ziemią…
coś się dzieje.
Pisklę morzyka sędziwego ledwo co wykluło się z jaja,
a już za chwilę czeka je najtrudniejsza podróż życia.
Nic jeszcze nie jadło
i bardzo potrzebuje pożywienia.
Odzywa się mama.
Na całej wyspie z jamek wyłaniają się głodne pisklęta,
które podążają za głosem rodziców.
Jeśli jednak liczą na szybki posiłek,
czeka je spory zawód.
To jedyny gatunek ptaka morskiego,
który żeruje wyłącznie na morzu.
Pisklęta muszą się tylko do niego dostać.
Nie umieją jeszcze latać,
a więc jedynym sposobem jest…
iść na piechotę.
Czekanie do zmroku pomaga co prawda uniknąć drapieżników,
ale utrudnia orientację w terenie.
A gdy jest się rozmiaru piłeczki golfowej,
wszystko stanowi przeszkodę.
Drogę potrafią zablokować im najdrobniejsze gałązki…
i najmniejsze strumyki.
Czasem podróż dobiega końca, zanim się na dobre zaczęła.
Ale nie w przypadku tego malca.
Nareszcie plaża.
A zarazem ostatnie chwile na lądzie. Kolejne za dwa lata.
Aby znaleźć matkę,
pisklę nawołuje w ciemnościach.
Znowu razem.
Młode jednak nadal nic nie jadło.
Aby dotrzeć do najbliższego źródła pożywienia,
razem z matką pokonuje wpław aż 70 km.
Tutaj samica nareszcie może zanurkować
po pierwszy posiłek swojego pisklęcia – kryl.
To jednak tylko krótki przystanek.
Ptaki przepłyną jeszcze 1000 km.
To trwająca cały miesiąc wędrówka do zasobnych mórz północnych,
gdzie czeka je uczta.
ZATOKA ALASKA
Oraz zapewne najdłuższa migracja wśród nowo wyklutych piskląt.
A ponieważ w lecie na oceanie nie brakuje pokarmu,
morzyki są w stanie spędzić na morzu praktycznie całe życie.
MAJ
Tysiąc sześćset kilometrów na północ od Hawajów
znajduje się niewielki skrawek lądu.
Wyspa Laysan.
Zamieszkuje ją jeden z największych ptaków morskich świata.
Albatros ciemnolicy.
To pisklę, tutaj w wieku sześciu tygodni,
zostanie wyśmienitym podróżnikiem długodystansowym.
W ciągu 60 lat swojego życia przeleci miliony kilometrów.
Na razie jednak ma cztery miesiące.
Nie umie jeszcze latać
i nigdzie się nie wybiera.
W odróżnieniu od morzyka, czeka, aż jedzenie zostanie mu dostarczone
przez rodziców.
Oni jednak mogą polować na ryby nawet 3000 km dalej.
Możliwe więc, że młode trochę poczeka.
W strugach deszczu…
porywistym wietrze…
i upalnym słońcu.
Każdy pojawiający się na horyzoncie ptak budzi nadzieję.
To albatros.
Ale nie tego gatunku.
Czarnonogi.
Mimo to samica z pewnością wraca z pożywieniem.
Wygłodniałe pisklę próbuje szczęścia.
Dla tej matki ewidentnie priorytetem jest rodzina.
Jednak to, co wydaje się ratunkiem,
może okazać się wyrokiem śmierci.
Na całej wyspie umierają pisklęta.
W naszych oceanach jest teraz tyle plastiku,
że dociera nawet do najbardziej odległych wysepek na Ziemi.
Przynoszą go prądy.
Rodzice mylą dryfujące drobiny z pożywieniem
i dają je swoim młodym,
niechcący je zabijając.
To właściwie pewne, że w żołądku każdego pisklęcia na wyspie jest plastik.
Maluchy, które dostały go za dużo, umierają z głodu.
Albatros ciemnolicy jest najbardziej zagrożony.
To on połyka najwięcej plastiku ze wszystkich ptaków morskich.
A sytuacja z każdym rokiem się pogarsza.
Nareszcie, po niemal trzech tygodniach na morzu,
wraca ojciec pisklęcia.
Po tak długiej rozłące
trzeba odnowić więź.
To może być ostatni posiłek, jaki to pisklę otrzyma.
I prawie na pewno zawiera plastik.
Ojciec wraca do swojego życia i przemierzania Pacyfiku.
Pisklę zostaje pozostawione własnemu losowi.
Ale dla niego to jeszcze nie koniec.
Albatrosy zawsze zwracają ciężkostrawne fragmenty pożywienia,
takie jak dzioby kałamarnic i ości.
Wyplucie zapalniczki czy zakrętki stanowi jednak większe wyzwanie.
Ale to pisklę…
nie zamierza się poddać.
Dzięki czemu
jest o krok bliżej wzbicia się w powietrze.
Przy dobrych wiatrach już za kilka tygodni doczeka się swojego wielkiego debiutu
w roli jednego z najwspanialszych morskich podróżników.
Tor ruchu naszej pochylonej planety w kosmosie
ma szczególnie silny wpływ na jedno miejsce.
CZERWIEC
Lato na dalekiej północy.
Arktyka znajduje się teraz najbliżej Słońca
i przez całą dobę kąpie się w jego świetle,
które topi skutą lodem powierzchnię oceanu.
Aby przetrwać wśród tych zmian,
życie musi dotrzymywać im kroku.
Siedlisko tego niedźwiedzia polarnego zmienia się w ciągu roku tak bardzo,
że nie przeżyłby na ograniczonym terytorium.
Zamiast tego przemierza tysiące kilometrów
w poszukiwaniu fok.
Gdy nastaje lato i pokrywa lodowa zaczyna topnieć,
musi mniej chodzić…
a więcej pływać.
Teraz już prawie osiem godzin dziennie.
Niedźwiedź potrafi wyczuć ofiarę z odległości 30 km.
Wie zatem, że w pobliżu jest foka wąsata.
Foka nie spodziewa się zagrożenia…
a niedźwiedź chce, by tak zostało.
Skuteczność polowań z wody jest raczej niska.
Może do trzech razy sztuka?
Ten młodzik musi jeszcze dopracować sztukę tropienia ofiary z wody.
I ważne, by to zrobił,
bo z każdym rokiem może być mu bardziej potrzebna.
Nasz klimat się ociepla.
A proces ten jest najmocniej odczuwalny
właśnie w Arktyce.
W tym roku temperatura osiąga aż 38 stopni Celsjusza…
i topi lód morski w rekordowym tempie.
Pewne zwierzę odczuwa to szczególnie dotkliwie.
Aby móc żerować, morsy potrzebują płytkiego dna morskiego,
obfitości małży,
oraz kier lodowych, na których mogą wypocząć.
Tych ostatnich jest jednak coraz mniej.
A każde kolejne lato staje się trudniejsze od poprzedniego.
Zwłaszcza dla młodej matki.
Trzy dni temu musiała oddalić się od stada,
by samotnie wydać na świat młode.
Od tej pory nie opuściła go ani na moment.
Karmiąca matka potrzebuje prawie dwa razy więcej pożywienia.
Ale nie może zostawić potomstwa bez opieki, gdy sama żeruje.
Najpierw musi znaleźć inne morsy
chętne się nim zająć.
Młody mors umie pływać od urodzenia.
Ale jest zbyt słaby, by pokonywać długie dystanse.
Dlatego podczas tej pierwszej podróży
łapie okazję.
Kier lodowych z każdym rokiem ubywa,
a pomocy trzeba szukać coraz dalej.
Samica nie może żerować, póki jej nie znajdzie.
Nawet gdy trafi na inne morsy,
kra musi być wystarczająco niska, by młode mogło się na nią wspiąć.
Ta jest za wysoka.
Ta wygląda dobrze.
Ale gdy odpowiedniego lodu jest niewiele,
trudno o wolne miejsca.
Nie na takie przyjęcie liczyła.
Nawet jeśli lodu jest pod dostatkiem,
bez pomocy matka nie jest w stanie żerować.
Musi zostać ze swoim młodym.
Poszukiwania trwają.
Młode będzie zależne od matki przez pierwsze trzy lata życia.
Wszędzie
będzie podążać za nią.
W ciągu dekady latem lód morski może zacząć całkowicie znikać.
Wtedy nawet najbardziej wprawni podbiegunowi podróżnicy
mogą nie mieć gdzie się podziać.
Pod koniec czerwca
Północ w pełni odczuwa skutki nachylenia naszej planety
i dociera do niej więcej słońca niż w pozostałych miesiącach.
W pewnym zakątku Oceanu Spokojnego
tworzy się wtedy najlepsza okazja roku.
Przez sześć miesięcy
Morze Beringa na Alasce wydaje się pozbawione życia i opustoszałe.
Ale pewnego czerwcowego dnia…
wszystko się zmienia.
Przybywają humbaki,
po trwającej miesiąc podróży,
by wziąć udział w największym wydarzeniu roku.
Są ich tysiące.
Na całym Pacyfiku
w drodze są też inni podróżnicy.
Burzyki szare pędzą, by dotrzeć na czas.
Lecą bez przerwy, pokonując 1000 km dziennie.
NOWA ZELANDIA
Okazja jest tak ważna,
że przybywają z drugiego końca świata.
RÓWNIK
To dystans 65 000 km
i najdłuższa wędrówka w świecie zwierząt.
MORZE BERINGA OCEAN SPOKOJNY
Do płetwali dołącza milion burzyków.
Zbierają się, by żerować.
To jedno z największych skupisk życia na Ziemi.
Pięć miesięcy temu
dzień trwał tu zaledwie siedem godzin.
Teraz trwa 17.
Ta zmiana powoduje eksplozję ilości planktonu i kryla.
Dla humbaków może to być jedyna okazja do żerowania w całym roku.
W ciągu lata
każdy osobnik pobiera nawet 900 ton pokarmu.
Zwierzęta mają tylko 90 dni, by najeść się do syta.
Niedługo dni zaczną się skracać,
a wielka uczta dobiegnie końca.
Wtedy wszystkie wrócą na południe.
Wędrówka naszej pochylonej planety daje ogromne możliwości,
ale są one krótkotrwałe.
Po miesiącu długich letnich dni
temperatura wody w północnym Pacyfiku osiąga najwyższą wartość.
Oceaniczny drapieżnik wyczuwa tę zmianę
i obiera nowy kurs.
Żarłacz tygrysi
wyrusza w liczącą 1000 km odyseję przez Pacyfik.
Kierując się polem magnetycznym Ziemi,
samica płynie w linii prostej do swojego celu…
wyspy Laysan.
I nie jest jedyna.
Żarłacz tygrysi to jeden z dalej migrujących gatunków rekinów.
Poluje też na najwięcej rodzajów zwierząt.
W tym nawet na ptaki.
Pisklę albatrosa ciemnolicego nie jadło,
odkąd dwa tygodnie temu porzucili je rodzice.
Teraz, aby znaleźć pożywienie, musi samo opuścić wyspę.
Ale największy ptak morski świata potrzebuje sporo siły nośnej.
Może się ona pojawić w każdej chwili.
W lipcu wysoka temperatura wody wywołuje na morzu burze tropikalne…
i sprowadza na Laysan wiatr,
który dla młodego albatrosa jest biletem do wolności.
Wiatr się wzmaga,
aż nabiera dość siły, by poderwać nawet albatrosa.
Pisklęta czarnonogiego zawsze startują pierwsze.
Pierwszy lot pisklęcia nigdy nie jest długi.
A tutaj często bywa ostatnim.
Żarłacze tygrysie przybyły na miejsce.
I są niezwykle skuteczne.
Dla młodego albatrosa nie jest to specjalnie zachęcający widok.
Ale zrobi to teraz…
albo nigdy.
Jeśli dotrze na otwarty ocean,
może nie dotknąć lądu przez najbliższe pięć lat.
Nie ma tu jednak miejsca na błędy.
Nie pora na ostrożność.
Pora lecieć.
Napisy: Kaja Olszewska