Laysan.
Isang malayong isla sa Pacific Ocean.
Tahanan ng inakay na Laysan albatross na ito.
Handa na siya sa kauna-unahang paglipad sa malawak na karagatan.
Nguni't di maaaring magkamali.
Mga tiger shark.
Naglakbay sila ng 1,000 kilometro tungo dito,
sakto ang dating sa panahon ng pagyaon.
Ang pag-alis ang pinakamapanganib na paglalakbay ng kaniyang buhay.
Ngunit ang mga kapitbahay niyang inakay na black-footed albatross,
ang nauunang yumaon.
Matilamsik na paglapag.
Na siyang hinihintay ng mga pating.
Ngayon, siya naman.
Sa lakas ng hangin ng tag-araw,
tama na ang mga kondisyon upang ibukadkad ang kaniyang mga pakpak
at lumipad.
Nasa himpapawid na siya sa unang pagkakataon ng buhay niya.
Ngunit sa biglang pagkawala ng simoy…
lalagpak ang inakay.
Kung walang hangin,
wala siyang magagawa.
Isang napakasuwerteng pagtakas.
Pumailanlang na siya.
Hindi na siya muling tatapak pa sa lupa sa loob ng limang taon
habang naglalakbay ng daan-daang libong kilometro
sa karagatan upang humanap ng pagkain.
CHAPTER 2 SUMUSUNOD SA ARAW
Ang planeta natin ay pinagagana ng araw.
Walong minuto bago makarating sa atin ang sinag ng araw.
Pero dahil sa nakahilig ang mundo, di pantay ang pagtama nito sa lupa.
Iba-iba ang dami ng enerhiya ng araw
sa iba't ibang panahon ng taon, depende sa kung saan ito tumatama.
At sa Northern Hemisphere,
ang pagdaming kaakibat ng tag-araw ay naghuhudyat
ng di mabilang na paglalakbay.
Sa unang bahagi ng Hulyo,
mas maraming sikat ng araw sa mga parang ng bulaklak ng Europe
higit sa anumang panahon ng taon.
Kaya abala ang mga honeybee.
Kaunti ang higit na nagsisikap samantalahin ang yaman ng tag-araw.
Upang makagawa ng kalahating kilong pulot,
dapat lumipad ng 90,000 kilometro ang isang kolonya ng mga bubuyog
at bumisita sa mahigit isang milyong bulaklak.
At sinamantala natin ang kanilang pagpapagal sa loob ng libu-libong taon.
Sa domestikadong pugad na ito sa Germany,
60,000 na bubuyog ang nagtutulungan bilang isang superorganism.
At sa pangingitlog kada 30 segundo ng higit na malaking reyna,
isang kolonya itong halos puputok na.
Maaaring may 40,000 bubuyog na lumalaki pa sa pugad na ito.
At walang sapat na lugar para sa kanilang lahat.
Kailangang maghiwalay ang superorganism.
Nagtitipon sa pasukan ang mga aalis.
Pag umabot na sila sa kritikal na dami, bumubuo sila ng pulutong.
Dapat silang humanap ng bagong tahanan.
Pero ang unang paghimpil ay himpilang malapit lang sa pugad.
Makalipas ang ilang minuto, 30,000 bubuyog nagtitipon sa paligid ng reyna,
na ngayo'y protektado ng pulutong.
Sa labas, mahina sila sa mga elemento.
Kaya umpisa na ng karera para sa paghanap ng ibang matitirhan.
Umalis na ang mga tagahanap para maghanap ng angkop na tirahan.
Isang butas sa puno na tama ang sukat, taas, at anggulo sa araw.
Maaaring posible ito.
Pero masyadong malilim.
Napakaliit.
May nakakuha na.
Ngayon, ito kaya?
Mukhang puwede.
Oo, ayos na ito.
Kaya bumalik na ito sa himpilan
para kumbinsihin ang buong kolonya.
At ginagawa niya 'yon sa pamamagitan ng pagsayaw.
Ang anggulo ng pakawag niyang sayaw na may kinalaman sa araw
ang nagsasabi sa kanila kung saan matatagpuan ang butas,
at ang tagal nama'y nagsasabi kung gaano kalayo sa kanila.
At pag mas maganda ang puwesto, mas matindi ang pagsayaw niya.
Bumabalik ang iba para sabihin ang mga nahanap nila.
Pero walang sinabi ang sayaw nila kumpara ng sa kaniya.
Lumalaki ang interes sa kaniya.
At mas maraming bubuyog ang umaalis para tingnan ang butas.
Paghahanap ito ng bahay ng kada komite.
Mukhang sang-ayon sila,
at bumalik sila para ikalat ang balita sa iba pang kasama nila.
Para magawa ito, dapat dikitan ng mga tagahanap ang bawat bubuyog.
At nakakamangha, sa loob lang ng kalahating oras,
silang 30,000 ay handa nang umalis.
Pagdating, bawat bubuyog ay nagsasaboy ng pheromone sa kagubatan,
upang tulungan ang iba na mahanap ang bagong pugad.
Parami nang parami ang dumarating sa bagong lokasyon.
Lahat ay nakikiisa na ipalaganap ang mensaheng kemikal.
Sa loob ng ilang oras, kumilos na ang buong pulutong.
Nakakagalaw ng ganito ang mga bubuyog
pag nabibigyan sila ng sapat na pagkain ng araw
upang muling itayo ang kolonya mula sa simula.
Kaya, sa mga susunod na ilang linggo,
kailangan nilang maging abala na gaya ng bubuyog.
Sa Hulyo, pag-akyat mo sa hilaga,
mas maraming liwanag ng araw.
At, sa maikling panahon lamang,
itong pagtaas ng solar power
ay ginagawang masaganang damuhan ang Arctic tundra,
na umaakit ng higit sa isang milyong mga snow goose.
Nilakbay nila ang kahabaan ng North America,
na 5,000 kilometro ang layo,
at pumupunta sila rito para magparami.
Maikli lang ang tag-araw sa Arctic,
kaya ang mga gansa ay nangingitlog kaagad.
Maayos na naglilimlim ang babae sa pugad.
Habang ang lalaki naman ay nagbabantay sa mga kalaban.
Di matagal ang paghihintay niya.
Ang mga Arctic fox ay nakatira dito sa buong taon,
sabik silang naghihintay sa pagbabalik ng mga gansa.
Ang survival ng soro ay nakasalalay sa patuloy na supply ng mga itlog.
Subalit nangingitlog lang ang mga gansa ng isang kumpol kada taon.
Ipinagtatanggol ito nang buong sikap.
Gayunpaman, bawat soro ay makakanakaw ng mahigit 1,000 itlog sa isang panahon.
Sa kabila ng mga pagkasawi…
maraming itlog ang napipisa.
Maaaring kasagsagan na ng tag-araw, ngunit Arctic pa rin ito.
Kaya't ang mga inakay ay nananatili kay Ina upang mainitan.
Pero kaunti lamang ang espasyo sa ilalim ng isang pakpak.
Gayunpaman, mas mabuting umiwas
pag dumadaan ang mga malalaking residente ng tundra.
Di masyadong mapanganib ang mga caribou.
Pero may dala silang mga problema.
Sinusundan sila ng mga grizzly bear sa pag-asang madaling makakain.
At ang presensya nila ay nagdudulot ng kaguluhan sa kolonya.
Kinakain nito ang bawat inakay na madadaanan.
Dahil nagiging mapanganib na,
oras na para umpisahang kumilos ng mga inakay na ito.
Tutungo ang pamilya sa tubig kung saan ligtas.
Sa loob lang ng walong linggo, kapag humina na ang lakas ng araw dito,
lilipad ang mga gosling patimog sa unang pagkakataon
hanggang sa Gulf of Mexico.
Hindi lahat ng hayop ay nagma-migrate habang nagbabago ang panahon.
Parehong teritoryo taun-taon ang kinokontrol ng mga leon.
Itong pride sa Serengeti ng East Africa ay umaasa sa parating na masisila.
Sa ngayon, kasagsagan na ng tagtuyot,
ang mahaba't madamong kapatagan na tahanan ng leon
ay halos walang laman.
Ngunit malapit nang magbago iyon.
Patungo sa kanila ang daan-daang libong mga wildebeest.
Sila ang bumubuo sa pinakamalaking terrestrial migration sa Earth.
Kumakain ang kawan ng halos 5,000 toneladang damo bawa't araw,
kaya kailangan nilang magpatuloy kumilos.
Isang bagay na inaasahan ng mga leon.
Kaunting nutrisyon lamang ang dala ng mahahabang tuyong damo
pero kailangang ang kawan dito.
At alam iyon ng mga leon.
Ang damo ay mabisang paraan para hindi makita.
Upang di mapansin ang kaniyang amoy,
salungat sa hanging lalapit ang babaeng leon.
Bumubuntot.
At humihinto.
Pinag-iisipan ang
bawat galaw.
Isang maling hakbang ay maglilitaw ng kaniyang kinaroroonan.
Ang anomang pagkabulabog sa damo
ay maaaring maging banta sa kawan.
Guinea fowl lamang iyon.
Isang false alarm.
O maaaring hindi.
Halos perpekto ang pagkapuwesto niya.
Halos 20 metro lang sa puntirya niya.
Matapos ang ilang buwang kakaunti ang pagkain, isa itong mahalagang pagkain.
Kailangang sulitin ng pride ang migration
habang dumadaan ito.
Di maglalaon, aalis ang kawan sa teritoryo ng mga leon,
tutungong hilaga sa walang katapusang paghahanap ng sariwang pastulan.
Tuwing Agosto ang pinakamainit sa Northern Hemisphere.
At sa Vancouver Island ng Canada,
isang hayop ang nakadepende ang life cycle sa mataas na temperatura.
Sa pagsikat ng araw sa Cedar Lake,
may mga gumagalaw sa kailaliman nito.
Ginugugol ng mga butete ang gabi nila na nagtatago sa malalim at malamig na tubig.
Ngayong sikat na ang araw, tumatawid sila sa lawa.
Sa umpisa'y daan-daan.
Pagkatapos ay libu-libo.
Lahat ay patungo sa mababaw na nasisikatan ng araw.
Dito, ang tubig ay limang degree na mas mainit kaysa sa ilalim ng lawa,
na magpapabilis sa pagbabagong-anyo nila bilang palaka.
Ngunit pagkagat ng dilim,
babalik sila kalaliman kung saan ligtas.
Hanggang sa muling kinaumagahan.
Inuulit nila araw-araw ang paglalakbay.
Araw.
Langoy.
Manginginain.
Ulit.
Mukhang perpekto.
Malibang sinasamantala ng iba ang pang-araw-araw nilang nakagawian.
Mga larvae ng tutubi.
Mga ambush predator sila
na may humahabang panga.
At malalakas silang kumain.
Mga lintang di nakakakita na gumagalugad sa putik na kalaliman.
Kapag may nahuli na sila…
sinisipsip nila ang dugo nito.
Sa buong tag-araw,
tuloy-tuloy ang mga butete sa araw-araw na paglalakbay.
Hanggang makalipas ang ilang linggo…
nagmumukha na silang maliliit na mga palaka.
Mabilis silang lumaki gamit ng enerhiya ng araw.
Huminto na sila sa pang-araw-araw na gawain
at naghahanda na para sa paglalakbay sa kagubatan.
Mayroon ditong
naghihintay na maninila.
Dalubhasa ang mga garter snake sa pagkain ng mga amphibian.
Bihira silang magkaroon ng maraming pagpipilian tulad nito.
Sa bandang huli, natatalo ng dami ng bilang ng mga palaka ang mga ahas.
Nagsisipangalat sa gubat ang mga nakaligtas
kung saan sila titira sa loob ng apat na taon.
Hanggang sa muling pagbabalik nila sa lawa upang magparami.
Sa kalagitnaan ng tag-araw, may kaunting niyebe pa sa Pacific Northwest ng America.
Napupuno ng yelong tunaw ang ilog,
handang dalhin ang mga manlalakbay na gumagawa
ng pinakapambihira at mahirap na paglalakbay
ng kahit aling hayop.
Ang sockeye salmon.
At patungo sila pataas ng ilog upang magparami.
Matapos ng tatlong taong panginginain sa Bering Sea,
nilakbay nila ang daan-daang kilometro ng karagatan,
na ginigiyahan ng magnetic field ng mundo
at ng kahanga-hangang kakayahan nilang malaman ang lasa ng ilog
kung saan sila napisa.
Isa sila sa mga isdang kayang lumipat mula sa tubig-alat papuntang tubig-tabang.
At sa susunod na buwan,
maglalakbay sila ng 200 kilometro paakyat ng ilog,
lampas sa Lake Iliamna, tungo sa sapa kung saan sila ipinanganak.
Ito na ang huling paglalakbay na gagawin ng mga salmon na ito.
Pagpasok nila sa ilog, titigil sila sa pagkain…
ginagamit ang buong lakas sa paglaban sa agos.
Hindi sila napipigilan ng mabilis na agos at matataas na talon.
Apat na linggo sa paglalakbay,
magsisimula nang magbago ang katawan nila.
Lumilitaw ang kulay pula sa kanilang katawan.
Ito ang kanilang kulay sa pagpaparami.
At mas mapula ang isda, mas malusog ito.
Ilang linggo pa, at di na sila makilala.
Ang panga ng mga lalaki ay naging mga nakakawit na tuka,
na gagamitin nila para makipaglaban.
Pero halos 100 kilometro pa rin ang layo ng mga kanilang sapang pangitlugan.
At sa itaas pa lamang,
may mga maninila na handang pumigil sa kanila.
Umaasa ang mga oso sa taunang paglangoy ng mga salmon
upang magpataba para sa darating na taglamig.
At ngayon, gutom na gutom na sila.
Sa panahon ng migration,
kayang kumain ng 40 salmon kada araw ng isang malaking oso.
Mabilis at maliksi ang salmon.
Nguni't, habang bumababaw ang tubig,
mas pumapabor ito sa mga oso.
Ilang kilometro sa itaas ng agos,
narating na rin ng mga isda ang Lake Iliamna.
Isa sa mga huling malinis na daluyan ng tubig sa America.
Paitaas ng agos ang pinangitlugan sa kanila.
Pero ngayon, nagtatagal sila
habang pinalalaki ang mga itlog ng babae.
Pero hindi pa natatapos ang problema nila.
Tahanan ang mga katubigan na ito ng tanging freshwater seals sa America.
Walong linggo nang di kumakain ang salmon,
pero naunahan pa rin nila ang mga predator.
Nagpalit ng diskarte ang mga seal
at nagsimulang magtago sa kung saan siya nakikita.
Sa bihirang makitang gawi,
hinihintay nilang pumunta ang salmon sa kanila.
Nakapagtataka, di nila pinapansin ang mga lalaki sa harapan nila.
At pinipili ang mga babae
na mayaman sa itlog na puno ng calories.
Pero sa bawa't salmon na nakakain,
libu-libo ang nakakalusot.
Bugbog at pasa-pasa sa mahabang paglalakbay,
sa wakas, narating na nila ang sapang pangitlugan.
Pagdating dito, magpaparis ang mga lalaki at babae
at, magkasama, lalaban para sa pinakamagandang pugad.
Sa wakas, magme-mate na sila.
Ito ang tanging pagkakataong magagawa nila ito.
Ibinigay nila ang lahat para makumpleto ang epikong migration na ito.
Tapos na ang kanilang buhay.
Nagpapataba ng tubig ang mga sustansya mula sa nabubulok nilang katawan.
Isang sakripisyong tumitiyak na ang susunod na henerasyon
ay magkakaroon ng magandang simula sa buhay.
Agosto sa mataas na Arctic.
Matapos ng tatlong buwang tuloy-tuloy na sikat ng araw,
kaunti na lang ang natitira sa yelo sa dagat.
At iyon ang nagpapahirap sa buhay ng ice bear na ito
at ng kaniyang walong buwang mga anak.
Tatlong buwang nakalipas, naninila sila ng seal na mayaman sa blubber sa yelo.
Ngayon, napipilitan silang lumangoy nang ilang araw
upang maghanap ng makakain.
Limang beses na lakas ang gamit ng mga oso sa paglangoy kaysa paglakad.
At nagsisimula nang makaapekto ito sa pinakamaliit niyang anak.
Nahihirapan siyang makipagsabayan.
Pero gutom na gutom na ang ina para maghintay pa.
Nakakaamoy siya ng pagkain sa islang ito.
At ang mga gull na sumisisid ay tanda na malapit na siya.
Para sa pinakamalaking land carnivore sa Earth,
di sapat na pagkain ang mga inakay na ito.
Kailangang-kailangan ito ng mga anak…
kung kaya nilang makababa bago ito maubos.
Hindi pa sanay ang mas mahinang anak.
Nang makarating siya, huli na ang lahat.
Sa kakapusan ng pagkain,
wala nang oras para magpahinga.
Madali lang dapat ang pag-akyat.
Madaling nakakaakyat ang kapatid nito.
Nguni't pagkatapos ng mahabang paglangoy, kaunti na lang lakas ng mas mahinang anak.
Dahil di makasunod, natataranta siya
at pumupunta sa maling direksyon.
Isang dulas dito ay 15 metrong pagbagsak sa mga bato sa ibaba.
Hindi napapansin ng kaniyang ina ang problema niya,
desperada na siyang kumain ulit.
Ang kaligtasan niya ay nakasalalay sa pagiging malapit sa ina.
Kung hindi siya makakasabay, mapipilitan itong iwan siya.
Nagawa niya.
Para lang malaman na magpapatuloy pa.
Isang paglalakbay na maaaring di makayanan ng batang oso.
Dahil mas maagang natutunaw ang yelo sa dagat sa tag-araw,
gugugulin ng mga polar bear ang buong taon nila sa paglalangoy.
Para sa mga hayop na sanay nang naglalakbay sa yelo,
napakaganda ng mga pagbabagong ito.
6,000 kilometro sa timog ng Arctic,
pinapainit din ng araw ang mababaw na tubig ng Persian Gulf,
ginagawang pinakamainit na dagat ito sa planeta.
At iyon ang umaakit sa pinakamalalaking isda sa karagatan.
Ang whale shark.
Matapos ang libu-libong kilometrong paglalakbay,
dumating sa tamang oras para sa isa sa pinakamagagandang kainan ng taon…
at papunta sa isang partikular na lugar.
Ang katubigan ng Al Shaheen oil fields.
Ang mga platform ay nagsisilbing mga reef,
na nagiging tahanan para sa daan-daang species.
Bawal ang sasakyang-dagat, kalahating kilometro mula sa bawat rig,
kaya nagkakaroon ng marine sanctuaries na ligtas na pangitlugan ng mga isda.
Kasama na dito ang tuna.
Maaari lang silang magparami pag ang tubig ay 25 degrees Celsius o higit pa.
Kaya, sa tag-araw, kapag mainit ang golpo,
nagtitipon sila at naglalabas ng daan-daang milyong itlog.
Pinapalapot ng mga itlog ng isda ang ibabaw ng tubig.
At iyon ang dahilan ng pagtawid ng butanding sa mga karagatan.
Sa pag-inom ng tubig sa bibig na isang metro ang laki,
kinokolekta nito ang mga itlog.
Dumadami na ang mga butanding para sumali sa piging.
Pero ito ang pinakamainit na dagat sa mundo.
At pagkatapos kumain ng ilang oras tuwing umaga,
kailangang bumalik ng mga buntanding sa malamig na kalaliman.
Sa kasagsagan ng panahon ng pangingitlog, may mahigit 100 kada kilometro kuwadrado.
Isa ito sa pinakamalaking pagtitipon ng mga butanding sa planeta.
At higit na kapansin-pansin na ito'y naitala sa unang pagkakataon noong 2010.
Balik sa Serengeti,
milyong wildebeest at zebra ay kumikilos pa rin,
sumusunod sa araw at ulan sa paghahanap ng sariwang pastulan.
At sa gitna ng karamihan,
may bagong buhay.
Naglalakbay ang batang zebra at pamilya nito kasama wildebeest para sa kaligtasan.
Apat na linggo pa lamang siya,
at ang pakikipagsabayan sa kawan ay mahirap araw-araw.
Pero nasa unahan niya ang pinakamalaking pagsubok.
Ang Mara River.
Ang mabilis na agos ng tubig
ay kumikitil ng buhay ng 6,000 hayop bawat taon.
Ang pagtawid ay isang malaking pagsubok para sa batang zebrang di pa nakakalangoy.
Malapit na ang kawan sa gilid ng ilog.
Walang gustong maunang tumawid.
Habang dumarami sila,
tumitindi ang pressure sa nasa unahan.
Pag may isang sigurado,
magtutuloy-tuloy na sila.
Pero naghihintay ang batang zebra at pamilya nito.
Maraming wildebeest ang nalulunod sa siksikan.
Naghihintay pa rin ang mga zebra.
At may magandang dahilan.
Nile crocodiles na limang metro ang haba.
Isa sa pinakamalalaki sa Africa.
Maaaring di pa kumakain ang mga higanteng reptile mula ng nakaraang taon.
Sa dami ng mapagpipilian,
kaya nilang maghintay.
Maaaring mamaya,
mabusog na ang mga buwaya.
Walang suwerte.
Hindi na makapaghintay pa ang zebra.
Dapat silang manatili sa kawan.
Kaya dapat lumangoy na ang batang zebra para sa kaniyang buhay.