Laysan.
Wyspa na dalekim Pacyfiku.
Dom tego młodego albatrosa ciemnolicego.
Jest gotów wyruszyć w swój dziewiczy lot nad otwarty ocean.
Tutaj nie ma jednak miejsca na błędy.
Żarłacze tygrysie.
Przepłynęły 1000 km, by tu dotrzeć
akurat w momencie, gdy młode albatrosy zaczynają latać.
Opuszczenie wyspy będzie najbardziej ryzykowną podróżą jego życia.
Ale to sąsiedzi, pisklęta albatrosa czarnonogiego,
startują pierwsi.
Lądowanie na wodzie.
Właśnie na to czekają rekiny.
Teraz jego kolej.
Wzmagający się letni wiatr
nareszcie stwarza warunki, w których młodzik może rozłożyć skrzydła
i polecieć.
Po raz pierwszy w życiu wzbija się w powietrze.
Jednak kiedy wiatr nagle słabnie,
pisklę opada na wodę.
Gdy nie ma wiatru,
jest bezradne.
Miał dużo szczęścia.
Leci.
Teraz może nie dotknąć lądu nawet przez pięć lat,
przemierzając ocean i pokonując tysiące kilometrów
w poszukiwaniu pożywienia.
NASZA PLANETA 2
ROZDZIAŁ 2 W POGONI ZA SŁOŃCEM
Naszą planetę zasila energia Słońca.
Jego promienie potrzebują ośmiu minut, by do nas dotrzeć.
Ale ze względu na nachylenie Ziemi,
nie ogrzewają jej powierzchni równomiernie.
Ilość docierającej do nas energii słonecznej zmienia się
w zależności od pory roku i położenia na Ziemi.
Na półkuli północnej
towarzyszący latu ogromny wzrost ilości słońca
powoduje niezliczone wędrówki.
LIPIEC
Na początku lipca
do kwietnych łąk w Europie dociera więcej światła słonecznego
niż przez pozostałą część roku.
To bardzo pracowity czas dla pszczół miodnych.
Niewiele zwierząt pracuje równie ciężko, by wykorzystać bogactwo lata.
Aby wytworzyć zaledwie pół kilograma miodu,
rodzina pszczół musi przelecieć 90 000 km
i odwiedzić ponad milion kwiatów.
A my korzystamy z ich pracy od wielu tysięcy lat.
W tym ulu w Niemczech
współpracuje 60 000 pszczół, które razem tworzą jeden superorganizm.
Ponieważ największa, czyli królowa, co 30 sekund składa nowe jajo,
rodzina pęka już w szwach.
W tym ulu może właśnie rozwijać się kolejne 40 000 pszczół.
Dla wszystkich zwyczajnie zabraknie miejsca.
Superorganizm musi się podzielić.
Pszczoły, które mają opuścić ul, zbierają się przy wyjściu.
Gdy osiągają masę krytyczną, zaczynają się roić.
Muszą znaleźć sobie nowy dom.
Pierwszy przystanek to jednak tylko miejsce zbiórki niedaleko ula.
W zaledwie kilka minut 30 000 pszczół tworzy wokół królowej kłąb,
w ten sposób ją osłaniając.
Na otwartym powietrzu pszczoły są podatne na warunki pogodowe.
Trzeba zatem jak najszybciej znaleźć nowe mieszkanie.
Zwiadowczynie ruszają na poszukiwania odpowiedniego lokum.
Potrzebują dziupli o właściwym rozmiarze,
wysokości i nasłonecznieniu.
Ta jest niezła.
Ale zbyt zacieniona.
Za mała.
Już zajęta.
Zaraz, a może ta?
Wygląda obiecująco.
Tak, ta się nada doskonale.
Trzeba teraz wrócić na miejsce zbiórki
i przekonać resztę rodziny.
Pszczoła robi to tańcem.
Kąt, pod jakim się rusza w stosunku do Słońca,
wskazuje innym kierunek, w którym znajduje się dziupla,
a czas trwania określa dystans.
Im lepsze miejsce znalazła, tym bardziej przykłada się do tańca.
Inne też zachwalają swoje znaleziska,
ale przy niej ich popisy nie robią na nikim wrażenia.
Zainteresowanie wokół niej rośnie.
Kolejne pszczoły ruszają na inspekcję.
To komisyjne szukanie domu.
Dziupla się podoba,
więc zwiadowczynie wracają, by przekazać nowinę pozostałym.
W tym celu muszą dotknąć po kolei każdej pszczoły.
To zadziwiające, że w ciągu zaledwie pół godziny
całe 30 000 pszczół jest gotowe do wylotu.
Na miejscu każda rozpyla w kierunku lasu feromon,
który wskazuje pozostałym drogę do nowego gniazda.
Do nowego domu przybywa coraz więcej pszczół.
Wspólnie wysyłają ten chemiczny sygnał.
Po kilku godzinach na miejscu jest już cały rój
Pszczoły mogą się przenosić tylko wtedy,
gdy energia słoneczna zapewnia dostatek pożywienia
i umożliwia odbudowanie rodziny.
A więc przez najbliższe kilka tygodni
będą musiały pracować jak, cóż, pszczółki.
KANADA
W lipcu im dalej na północ jesteśmy,
tym dłuższy mamy dzień.
Na krótką chwilę
to nasilenie energii słonecznej
zamienia arktyczną tundrę w soczyście zieloną łąkę,
która przyciąga ponad milion śnieżyc dużych.
Przebyły całą Amerykę Północną,
czyli dystans pięciu tysięcy kilometrów,
by tutaj odbyć lęg.
Lato w Arktyce jest krótkie,
więc gęsi od razu biorą się za składanie jaj.
Samica siedzi na gnieździe.
Tymczasem samiec wypatruje wrogów.
I nie musi długo czekać.
Lisy polarne mieszkają tu cały rok
i niecierpliwie wyczekują powrotu gęsi.
Przetrwanie lisa zależy od stałego dostępu do jaj.
Ale śnieżyce przystępują tylko do jednego lęgu w roku.
I są gotowe oddać za niego życie.
Niemniej jeden lis potrafi ukraść w sezonie ponad 1000 jaj.
Pomimo strat…
z mnóstwa jaj wykluwają się pisklęta.
To pełnia lata, ale jesteśmy w Arktyce.
Gąsiątka trzymają się blisko matki, by nie zmarznąć.
Pod jednym skrzydłem jednak wszystkie się nie zmieszczą.
Tak czy siak, lepiej zejść z drogi,
kiedy w pobliżu przechodzą więksi mieszkańcy tundry.
Same karibu nie stanowią zagrożenia,
ale przynoszą ze sobą problemy.
Niedźwiedzie grizzly podążają za nimi w nadziei na łatwy posiłek.
Ich obecność wywołuje poruszenie w stadzie.
Pochłaniają wszystkie pisklęta na swojej drodze.
Gdy robi się niebezpiecznie,
nadchodzi pora, by gąsiątka zaczęły wędrowne życie.
Rodzina szuka schronienia w wodzie.
Za raptem osiem tygodni, gdy energia słoneczna zacznie tu słabnąć,
pisklęta rozpoczną swój pierwszy lot na południe
aż do Zatoki Meksykańskiej.
ZATOKA MEKSYKAŃSKA
Nie wszystkie zwierzęta migrują, gdy zmieniają się pory roku.
Lwy zajmują to samo terytorium przez cały rok.
Stado z Serengeti we Wschodniej Afryce liczy więc na to,
że ofiara sama do niego przyjdzie.
Mamy szczyt pory suchej,
a trawiaste równiny, na których żyją lwy,
są stosunkowo puste.
Niebawem się to zmieni.
W ich stronę maszerują setki tysięcy gnu.
Ich wspólna wędrówka
jest największą migracją zwierząt lądowych na Ziemi.
Stado zjada prawie 5000 ton trawy dziennie,
więc musi się nieustannie przemieszczać.
I na to właśnie czekają lwy.
Sucha wysoka trawa jest uboga w wartości odżywcze,
ale stado musi przez nią przejść.
Lwy o tym wiedzą.
Trawa świetnie się sprawdza w roli czapki niewidki.
Aby gnu nie wyczuły jej po zapachu,
lwica podchodzi od strony zawietrznej.
Przybliża się.
I staje.
Każdy jej ruch
jest przemyślany.
Jeden nieostrożny krok może ją ujawnić.
Wszelkie poruszenie w trawie
może oznaczać dla stada zagrożenie.
To tylko perlica.
Fałszywy alarm.
A może nie.
Samica jest na prawie idealnej pozycji.
Zaledwie 20 metrów od celu.
Po kilku miesiącach niedoborów ten posiłek jest kluczowy.
Lwy muszą korzystać z migrującego stada,
póki jest w zasięgu.
Wkrótce opuści ich terytorium,
kierując się dalej na północ w poszukiwaniu młodej trawy.
SIERPIEŃ
W sierpniu na półkuli północnej jest najcieplej.
AMERYKA PÓŁNOCNA
Na kanadyjskiej wyspie Vancouver żyje zwierzę,
którego cykl życiowy zależy od tych wyższych temperatur.
Gdy nad jeziorem Cedar wstaje słońce,
w głębinach coś się zaczyna dziać.
Nocą tutejsze kijanki szukają schronienia w chłodnej głębokiej wodzie.
Kiedy wschodzi słońce, ruszają ku brzegom.
Na początku są ich setki.
Potem tysiące.
Zmierzają w kierunku oświetlonych słońcem płycizn.
Woda jest tu o pięć stopni cieplejsza niż na dużej głębokości,
co zwiększa tempo ich przemiany w ropuchy.
Ale gdy zapada zmrok,
znów przenoszą się w bezpieczne głębiny.
Do następnego ranka.
Powtarzają tę wędrówkę codziennie.
Słońce.
Płyń.
Jedz.
Powtórz.
Brzmi jak świetna rutyna.
Tyle że inni nauczyli się z niej korzystać.
Larwy ważek.
Są typowymi drapieżnikami
i mają wysuwane szczęki
oraz nieposkromiony apetyt.
Ślepe pijawki patrolują muliste dno.
Gdy złapią zdobycz…
wysysają z niej krew.
Przez całe lato
kijanki wykonują swój kurs codziennie.
Aż po kilku tygodniach…
zaczynają przypominać małe ropuchy.
Dzięki wykorzystaniu energii Słońca szybko dojrzewają.
Porzuciły już dawną rutynę
i szykują się na wędrówkę do lasu.
Tutaj także
czekają na nie drapieżniki.
Pończoszniki specjalizują się w jedzeniu płazów.
Choć rzadko mają aż taki wybór.
Ostatecznie młode ropuchy pokonują węże przewagą liczebną.
Te, które przeżyły, rozchodzą się po lesie,
gdzie spędzą najbliższe cztery lata.
Potem nadejdzie ich kolej, by wrócić do jeziora na gody.
W połowie lata
na północno-zachodnim wybrzeżu USA jest już niewiele śniegu.
Wody roztopowe wypełniają rzeki gotowe na przyjęcie podróżnych,
którzy są w trakcie najbardziej niezwykłej i wymagającej wędrówki
w świecie zwierząt.
To łososie nerka,
które płyną w górę rzeki na tarło.
KOŁO PODBIEGUNOWE PÓŁNOCNE
Po trzech latach żerowania w Morzu Beringa
pokonują setki kilometrów oceanu,
kierując się polem magnetycznym Ziemi
i niesamowitą zdolnością rozpoznawania smaku rzeki,
z której pochodzą.
To jedne z niewielu ryb na świecie,
które są w stanie przenieść się z wody słonej do słodkiej.
W ciągu najbliższego miesiąca przepłyną 200 km pod prąd,
przez jezioro Iliamna, na położone tuż za nim tarlisko.
To ostatnia podróż w życiu tych osobników.
Gdy wpływają do rzeki, przestają jeść.
Wszystkie swoje siły przeznaczają na walkę z nurtem.
Nie dają się zatrzymać bystrzom i wysokim wodospadom.
Po czterech tygodniach wędrówki
ich ciała zaczynają się zmieniać.
Na bokach pojawia się czerwień.
To ich barwy godowe.
Im intensywniejszy kolor, tym zdrowsza ryba.
Po kilku tygodniach są nie do poznania.
Szczęki samców nabierają kształtów haczykowatych dziobów,
by mogły nimi walczyć o partnerkę.
Do tarliska jednak zostało jeszcze 100 km.
A po drodze
czekają drapieżniki gotowe je przechwycić.
Niedźwiedzie potrzebują corocznej migracji łososi,
by zgromadzić tłuszcz na zimę.
W tej chwili są już bardzo głodne.
W czasie tej migracji
dorosły niedźwiedź potrafi zjeść 40 łososi dziennie.
Ryby są szybkie i zwinne.
Ale gdy woda staje się płytsza,
przewagę zdobywają niedźwiedzie.
Kilka kilometrów dalej w górę rzeki
ryby docierają w końcu do jeziora Iliamna,
jednej z ostatnich tak czystych dróg wodnych w Ameryce.
Łososie są już prawie na miejscu.
Na razie jednak się zatrzymują
i czekają, aż dojrzeją jajeczka samic.
Ale to jeszcze nie koniec kłopotów.
W tych wodach żyje jedyny gatunek foki słodkowodnej w Ameryce.
Łososie nie jadły od ośmiu tygodni,
ale nadal są szybsze od tych drapieżników.
Foki zmieniają strategię
i zaczynają chować się na widoku.
To rzadkie zachowanie wśród fok,
by czekać nieruchomo na zdobycz.
Co ciekawe, foka ignoruje samców, choć ma ich tuż pod nosem.
Poluje na samice,
które są pełne kalorycznych jaj.
Mimo to na każdego złapanego łososia,
tysiące uchodzą z życiem.
Poturbowane długą podróżą
docierają wreszcie na tarlisko.
Tutaj samce i samice łączą się w pary
i wspólnie walczą o najlepsze miejsca na złożenie jaj.
Na końcu odbywają tarło.
Robią to tylko raz w życiu.
Aby ukończyć tę imponującą migrację, poświęcają wszystko.
Ich życie dobiega końca.
Substancje odżywcze z rozkładających się ryb
wzbogacają wodę.
Tym poświęceniem łososie zapewniają nowemu pokoleniu
możliwie najlepszy start w życie.
OCEAN ARKTYCZNY SKANDYNAWIA
Sierpień w dalekiej Arktyce.
Po trwającym trzy miesiące dniu polarnym
z lodu morskiego niewiele zostało.
Nie ułatwia to życia niedźwiedzicy polarnej
i jej ośmiomiesięcznym młodym.
Trzy miesiące temu na lodzie rodzina polowała na bogate w tłuszcz foki.
Teraz jest zmuszona płynąć nawet kilka dni bez przerwy,
by znaleźć coś, co da się zjeść.
Pływanie jest dla niedźwiedzi pięć razy bardziej energochłonne
niż chodzenie.
I zaczyna się to odbijać na mniejszym niedźwiadku.
Nie może nadążyć.
Ale jego matka jest zbyt głodna, by długo czekać.
Gdzieś na tej wyspie wywęszyła jedzenie.
A nurkujące mewy to znak, że jest blisko.
Dla największego mięsożercy na Ziemi
kilka piskląt to żaden posiłek.
Niedźwiadkom jednak dostarczą cennej energii…
jeśli uda im się do nich dotrzeć na czas.
Słabsze młode nie czuje się tu zbyt pewnie.
Kiedy wreszcie schodzi, jest już za późno.
Przy takim barku pożywienia
nie ma czasu na odpoczynek.
Wspinaczka z powrotem na górę powinna być łatwa.
Jego rodzeństwo przecież świetnie sobie radzi.
Ale po tylu dniach pływania mniejszemu niedźwiadkowi brakuje energii.
Zostaje w tyle, wpada w panikę
i zaczyna iść w niewłaściwym kierunku.
Jeśli się tu poślizgnie, spadnie na skały 15 m niżej.
Matka nie zwraca na niego uwagi, bo rozpaczliwie szuka kolejnego posiłku.
Aby przetrwać, niedźwiadek musi się trzymać matki.
Jeśli przestanie nadążać, będzie zmuszona go porzucić.
Wspiął się.
Tylko po to, by odkryć, że musi płynąć dalej.
Tej podróży może nie przetrwać.
Ponieważ lód morski topnieje latem w rekordowym tempie,
niedźwiedzie polarne muszą pływać przez coraz większą część roku.
Dla zwierząt przywykłych do poruszania się po lodzie
ta zmiana może okazać się zbyt wielka.
WRZESIEŃ
Sześć tysięcy kilometrów na południe od Arktyki
letnie słońce ogrzewa też płytkie wody Zatoki Perskiej,
czyniąc je najcieplejszymi na Ziemi.
ZATOKA PERSKA
A to przyciąga do nich największą rybę świata.
Rekina wielorybiego.
Przepłynął kilka tysięcy kilometrów,
by znaleźć się tu w samą porę na największe żerowanie w roku.
I kieruje się w bardzo konkretne miejsce.
Wody pól naftowych Al Shaheen.
Platformy wiertnicze pełnią funkcję rafy
i są siedliskiem setek gatunków zwierząt.
Statkom nie wolno przebywać w promieniu 500 m od każdej z platform.
Powstają więc rezerwaty,
w których ryby mogą bezpiecznie się rozmnażać.
Jedną z nich jest tuńczyk.
Odbywa on tarło tylko,
gdy temperatura wody przekracza 25 stopni Celsjusza.
Dlatego latem, kiedy woda w zatoce jest najcieplejsza,
tuńczyki zbierają się w niej i uwalniają miliardy jaj.
Na powierzchni wody zbiera się gruba warstwa ikry.
Właśnie po to rekin wielorybi przepłynął ocean.
Rekin pobiera wodę przez jamę gębową szerokości metra
i w ten sposób zbiera jaja.
Na ucztę przybywają kolejne osobniki.
Są jednak w najcieplejszym morzu na Ziemi…
dlatego po kilku godzinach porannego żerowania,
rekiny muszą wracać w chłodniejsze głębiny.
W szczycie tarła
bywa tu ponad 100 osobników na każdy metr kwadratowy.
To jedno z największych skupisk rekinów wielorybich na świecie.
Wyjątkowości dodaje mu fakt,
że po raz pierwszy odnotowano je dopiero w 2010 roku.
W Serengeti
milion gnu i zebr kontynuuje swoją wędrówkę,
podążając za słońcem i deszczem w poszukiwaniu młodej trawy.
RZEKA MARA
A wśród tej chmary…
nowe życie.
Źrebię i jego rodzina wędrują razem z gnu, bo tak jest bezpieczniej.
Źrebiątko ma zaledwie cztery tygodnie.
Każdy dzień to dla niego walka, by nadążyć za stadem.
Największa przeszkoda jednak dopiero przed nim.
Rzeka Mara.
W jej rwących wodach
traci życie 6000 zwierząt rocznie.
Przekroczenie jej będzie ważną próbą dla źrebięcia,
które jeszcze nigdy nie pływało.
Stado zbliża się do brzegu rzeki.
Nikt nie chce być pierwszy.
Ale im większy tłum,
tym większy nacisk na osobniki z przodu.
Gdy jeden się odważy,
wszystkie ruszają za nim.
Jednak źrebię i jego krewni czekają.
Wiele gnu ginie w ścisku.
Zebry nadal się wstrzymują.
I mają ku temu powody.
Pięciometrowe krokodyle nilowe.
Jedne z największych w Afryce.
Te ogromne gady mogły nie jeść od zeszłorocznej migracji.
Teraz mają tyle potencjalnych ofiar, że nie muszą się spieszyć z wyborem.
Może krokodyle niedługo najedzą się do syta.
Tak dobrze nie ma.
Zebry nie mogą dłużej czekać.
Inaczej odłączą się od stada.
Źrebię musi więc płynąć, bo od tego zależy jego życie.
Napisy: Kaja Olszewska