Milyong wildebeest,
pagkatapos ng 1,000 kilometrong lakarin,
nahaharap sila sa pinakamalaking hadlang sa taunang migration.
Ang Mara River ng Tanzania.
Kasama nila ang mga zebra. Ang ilan ay mga babaeng may kasamang batang zebra.
At nakaabang sa kanila
ang mga buwaya.
Mas maliit ang batang zebra, mas mababa ang tsansa nito.
At isa na siya sa pinakamaliliit.
Sinusubukan niyang 'wag malayo sa kaniyang ina.
Ang mga nahihiwalay ay di nakakaligtas.
Nahihirapan siyang sumabay.
Sumipa lang ang kaya niyang gawin
habang ang iba ay napapahamak.
Natapos ang pagkalingat
para maabot niya ang kaniyang ina…
para ipagpatuloy ang martsa ng pinakamalaking kawan sa mundo.
CHAPTER THREE ANG SUSUNOD NA HENERASYON
Binibigyan ng ibang mga hayop ng magandang simula mga anak nila
sa pamamagitan ng mga kamangha-manghang paglalakbay.
Hindi lang ang patutunguhan ang mahalaga kundi kung kailan ito.
Pacific Coast ng Mexico.
Mukhang walang laman ang baybayin.
Pero sa ilalim ng mga buhangin,
libu-libong hayop ang gumagalaw.
Bagong pisang Olive ridley turtle.
Pag Oktubre, ang temperatura ng buhangin ay sakto para sa paglabas.
Ang mga unang lumalabas,
ay di muna gumagalaw.
Anumang galaw ay maaaring makaagaw ng pansin.
Dapat munang hintayin ang iba.
Magsisimula na sila
sa pinakamapanganib na paglalakbay sa buhay nila.
At mas mabuting gawin 'yon nang magkakasama.
Sa mga mandaragit…
ito ang pinakamalaking piging ng taon.
Kinukuha nila ang kalahati ng mga lumalabas na bagong pisa.
Pero patuloy na nagdadagsaan ang mga maliliit na pagong
kaya't nahihirapan ang mga mandaragit.
At 'yon lang ang tsansa nila para makarating sa tubig.
Nawawala na ang tubig.
Lalong nagiging mapanganib para sa mga munting pagong.
Ang tanging magagawa lang nila ay sumunod sa iba.
May nakapunta sa mababaw na parte.
Pero hindi pa rin sila ligtas.
Ang mga nakaligtas,
ay mas masikap na lalangoy sa susunod na 24 oras
na di nila gagawin pang muli.
Habang naglalakbay sila, namamarkahan sila ng magnetic field ng mundo.
Isang mental marker na gagabay sa kanila pabalik pag oras na para magparami.
Bawat olive ridley turtle
ay gugugulin ang unang 15 taon ng buhay nito sa Pacific,
kakain at lalaki nang mag-isa.
Ang bawat isa ay maglalakbay ng daan-daang libong kilometro
hanggang sa isang araw, magbabago sila ng ruta
at sisimulan ang mahabang paglalakbay pabalik sa kung saan sila napisa.
Unang beses sa mahigit isang dekada,
ang teenage na pagong na ito
ay makakatagpo ng mga kagaya niya.
Ikaapat ng isang milyon.
Ang pinakamalaking pagtitipon ng mga pagong sa mundo.
Dito siya makikipagtalik, at pupunta sa pampang para mangitlog.
Hindi na siya bagong pisa.
Pero nakakatakot pa rin ang mababaw na parte.
Lupa.
Ang unang natapakan niya sa loob ng 15 taon.
Ngayon, may kailangan siyang gawin agad.
Handa nang mailuwal ang mga itlog niya,
at kailangan niya maghukay ng pugad.
Kung idedeposito niya sa ilalim ng tide line,
malulunod sila.
Pag masyadong malayo sa dagat,
maaari silang matuyo.
Kaya sa gitna ang pinakapopular.
Habang parating ang libu-libong adult,
aabot sa 80% na mga itlog na naiitlog dito
ang aksidenteng nasisira ng ibang mga babaeng nagpupugad.
Pero sa dami ng itlog,
milyon-milyon ang mananatiling buo sa ilalim ng buhangin.
Mahigit isang daan ang naiitlog niya.
At pagkatapos, ganap na ang tungkulin niya.
Pero sa susunod na taon, parehong oras,
babalik siya dito mismo at mangingitlog ulit,
paulit-ulit niyang gagawin ito habang buhay niya.
Karamihan sa mga paglalakbay para magparami
ay halos di nagbago sa loob ng millennia.
Sa malayong bahagi ng Atlantic, silangan ng South America,
matatagpuan ang Falkland Islands.
Pumupunta dito ang elephant seals para magparami
ng ilang libong taon.
Sa katapusan ng Oktubre, sa dalampasigang ito,
pups lang ang nandito.
Iniwan sila ng mga ina nila at dapat nilang buhayin sarili nila.
Sa loob ng ilang araw, aalis rin sila
at mag-uumpisang mabuhay at lumibot sa ilalim ng karagatan.
Pero kailangan muna nilang matutong lumangoy.
Ang ligtas na bahaging ito
ang magandang lugar para gawin 'yon.
Nasasanay na sila sa dagat.
Kusa nilang nagagawa ang mga tamang galaw sa paglangoy
pero di pa rin nila naiintindihan ang panganib.
Orca.
Mga killer whale.
Hindi lang pod na napadaan ito.
Naglakbay sila ng daan-daang kilometro para makarating dito sa tamang oras.
May 20 taon na,
natuklasan ng nangungunang babae kailan lalangoy ang mga pup.
At pag kailan tataas ang tubig, kung saan maaabot n'ya sila.
Kailangan niyang maghintay muna.
Pag mali siya ng oras ng atake,
makukulong siya sa mga bato.
Kapag half tide,
sapat na ang lalim para sa killer whale.
Hindi alam ng pups ang banta sa kanila,
kahit na nakatitig ito sa harapan nila.
Kailangang may pups na mapunta sa tubig,
pero mababaw pa rin ito para sa kanya, delikado.
Maling pagliko
at maari siyang maipit.
Malapit nang maabot ang pups.
Nagmamasid siya at naghihintay
na may lumapit upang madagit.
Dinadala niya ito, buhay pa, papunta sa dagat.
Ang babaeng orca lang ang naninila sa ganitong paraan.
At ginagawa niya ito para sa buong pamilya niya.
Ang pup ay nananatiling buhay nang ilang oras.
Natutong samantalahin ng mga orca
ang taunang pagaparami ng mga seal.
At marahil ay kapansin-pansin,
alam nila kung kailan sila dapat bumalik taun-taon.
Para sa ibang hayop, para ligtas magparami
ay nangangahulugang umiiwas sa karamihan.
New Zealand.
Ang huling matitirhang land mass na nararating ng mga tao.
Para makapunta,
kinailangang tumawid ng mga Polynesian ng libu-libong kilometro sa karagatan.
At ganoon din ang ibang mga hayop.
Gayunpaman, may isang bisita ang naglalakbay ng halos 6,000 kilometro
sa Southern Ocean taun-taon
papunta sa mga pinakaliblib na bahagi ng isla.
Mahiyain at misteryoso.
Ang tawaki penguin ng Fiordland.
Ang penguin ng kagubatan.
Inaalagaan niya ang walong linggong inakay niya
habang ang kapareha niya ay nasa dagat, naghahanap ng makakain.
Pag di niya ito ginawa nang tama, baka iwan siya ng babae.
Talagang mataas ang rate ng diborsyo sa penguin.
Kaya dapat niyang itaboy ang lahat.
Bumalik na sa baybayin ang kapareha niya pagkatapos mangolekta ng pagkain.
Pero di madali ang makarating sa pampang.
Kailangan ng tiyempo.
Malapit na!
Magaling.
Para maabot ang gutom na anak,
lalakbayin niya ang malalaking bato,
mga ugat,
at mga bangin.
Ito ang Deliveroo, penguin style.
Nanonood na naiinggit lang ang ama.
Habang lumalaki ang sisiw, ganoon din ang gana nito sa pagkain.
Para makasabay sa pangangailangan,
dapat tapusin ng nanay ang obstacle course sa gubat
muli
at muli.
Para mapalaki ang sisiw niya, maglalakad siya ng napakalayo
at lalangoy ng mahigit 1,000 kilometro.
At bababa ng kalahati ang timbang niya.
Pero di siya papapigil dito.
At matapos ang sampung linggo,
sa wakas ay titigil na siya.
Dahil tapos na ang delivery service,
gutom ang magtutulak sa inakay tungo sa dagat.
Maraming pagkain malapit sa pampang,
pero ang kakaiba, lumangoy siya kasama ng iba
at lumalayo ng libu-libong kilometro,
halos kalahati papunta sa Antartica.
Ito ang pinakamahabang minsanang paglalakbay na ginawa ng penguin
at maaring walang katuturan.
Pinaniniwalaang ginawa ito ng ninuno nila dalawang milyong taon na
noong dito lang makakakuha ng pagkain.
At malinaw na mahirap baliin ang nakagisnang ito.
Pag Nobyembre,
umiinit ang Indian Ocean dahil mas humahaba ang oras ng sikat ng araw
at magsisimula na ang tag-ulan.
Sa daan nito matatagpuan ang Christmas Island.
Ang tumataas na alinsangan ay gumigising sa natutulog na hukbo.
Christmas Island red crabs
na halos nakatira na sa lupa.
Pero para makahinga,
kailangan ng moisture sa hasang nila
at dagat kung saan sila mangingitlog.
Kaya taunan silang naglalakbay sa pampang na halos 200,000 taon na nilang ginagawa.
Pero kailan lang, marami ang nagbago.
Pero marami na rin ang tumutulong.
Gumawa rin ang lokal na mamamayan ng mga espesyal na tulay
upang makatawid sila ng kalsada sa kanilang sariling bilis,
at mga network subways para gabayan sila.
Mas binibilisan nila,
dahil kailangang abutan ang high tide.
Sa isang gabi, apat na milyong alimango ang nakakarating sa baybayin.
Ang bawat babae ay naglalabas ng 100,000 itlog sa daluyong.
Agad silang napipisa at nagiging larva na lumalangoy.
Sa maraming taon, karamihan dito'y nakakain o napupunta sa malalim na parte,
at walang nakakabalik.
Pero kung susuwertehin, sa high tide sa susunod na buwan,
dadalhin sila pabalik sa baybayin ng isla.
Libu-libong kilometro patimog,
isang unang paglalakbay ang magsisimula.
Huling bahagi ng Nobyembre,
kalagitnaan ng tag-araw, sa dulo ng mundo.
Patagonia, ang pinakatimog na dulo ng America.
Isang malaking grupo lang ng maninila sa lupa ang nakatira dito sa timog.
Ang puma.
Ito si Machito.
Ang kulay abo.
Isang taon na siya at haharapin na niya ang pinakamalaking pagsubok.
Pero di niya ito alam.
Siya at ang kapatid niyang si Niña,
ay nasa edad na para maghiwalay sila at humanap ng sariling teritoryo.
Kompetisyon sa pagitan ng lalaki,
ibig sabihin, mas malayo ang lalakbayin ni Machito kumpara kay Niña.
Pero sa ngayon, dapat matutunan ng bawat isa paano manghuli.
Kahit sa kanilang ina,
walang mas malaking hamon
sa paghuli ng matandang lalaking guanaco,
tatlong beses ang laki sa kaniya.
Pero eksperto siya.
Nagmamasid ang cubs.
Para magtagumpay, kailangan niyang lumapit ng ilang metro.
At kumapit, gaano man kahirap ang sumakay.
Dapat sulitin na ng mga anak ang libreng pagkain.
Matatapos na ang madali nilang pamumuhay.
Nagawa na ng ina ang lahat para sa kanila.
Matapos ang isang taong magkakasama, hindi na sa kanila ang teritoryo niya.
Oras na para umalis sila.
Magsasama ang magkapatid sa loob ng ilang linggo.
Pero malapit na rin silang maghiwalay.
Si Niña, ang babae,
ay papayagang tumira malapit sa tahanan ng kanyang ina.
Pero di papayagan si Machito.
Mas malaki ang teritoryo ng mga lalaki.
Para makahanap ng espasyo,
kailangan niya maglakbay ng daan-daang kilometro.
Sa unang pagkakataon sa buhay,
mag-isa lang siya.
Matapos ng ilang linggong lakbayin,
nagugutom na siya.
Nakita niya paano manghuli,
pero sapat ba ang natutunan niya?
Hindi masyado.
Para makahanap ng pagkain, kailangan magpatuloy,
patungo sa hindi pamilyar na lupain.
Hindi siya titigil hangga't…
sigurado siya sa naaamoy niya na bagong patay na hayop.
Pero ito ay gawa
ng malaking lalaki.
Doble sa laki ni Machito
at maari siyang patayin sa ilang segundo.
Pero gutom na gutom na siya para sumuko ngayon.
Mapapansin na nagpaubaya ang matandang puma
at hinayaan ang bata na kumain,
na bihirang ugali sa mga lalaki.
Nagkaroon ng dagdag oras si Machito dahil sa tapang niya,
pero ang paglalakbay niya ay nagsisimula pa lamang.
Malayo at mabilis maglakbay ang mga lalaking puma.
Dahil dito, kakaunti lang ang nalalaman sa nagsasarili nilang buhay.
Sinasabing kaunti lang ang nabubuhay sa mga unang taon nila mag-isa.
Kung susuwertehin, isa siya sa kanila.
Bisperas ng Pasko,
at ang baybayin ng Christmas Island ay matingkad na kulay pula.
Minsan sa isang dekada,
sakto lang ang agos ng karagatan para sa pagbabalik ng crablets.
At isa na ito sa pinakamalaking nakita.
Bilyun-bilyon ang nasa mga reef
iniistorbo ang mga naninirahan.
Sinusubukang abutin ang tuyong lupa
sa anomang paraang kaya nila.
Dapat makapunta sa gubat kung saan galing magulang nila
at kung saan ligtas sila, dalawang kilometro lang ang layo.
Pero hindi maliliit ang mga magulang nila.
Ngayon ay nagpapalit sila ng balat
para mas madali silang makahinga.
Handa na.
Pero bago pa sila makaalis sa dagat
inaatake na sila ng di nila inaasahan.
Ina?
Malinaw na ang matatandang alimango ay hindi mabait sa mga bata.
Oras na para umalis sa dagat nang mabilis.
Kailangang umakyat sa pader ng dagat.
Nakakatakot na parang matataas na gusali sa atin.
Pagdating sa taas, kailangang gumapang papuntang bayan.
Pero mahirap na hindi mapansin
kapag bahagi ka ng hukbo ng ilang bilyon.
Napakadelikado ng mundo
kapag napakaliit mo.
Kaya kailangan nilang mag-ingat.
Ang gilid ng kagubatan.
Natatanaw na ang kaligtasan.
Pero maaga pa para magkampante.
Yellow crazy ants,
na kumakain ng crablets.
Ang mga nakakaligtas
ang makakauwi sa Pasko.
Sa loob ng limang taon ay kakain sila at magpapalaki
bago ang kanilang paglalakbay pabalik sa dagat
at gagawa ng kanilang sariling crablets.
Ang unang paglalakbay ng hayop
ang palaging pinakamahirap.
Pero may ilan na talagang nakakatakot.
Ang mga batang demoiselle crane
ang may pinakamahirap na migration sa lahat ng mga ibon.
Umalis sila sa nagyeyelong Mongolia
at pupuntang timog para magpalipas ng taglamig sa India.
Ngunit hindi laging ganito kahirap ang paglalakbay doon.
Apatnapung milyong taon ang nakalipas, ang lupain sa ilalim nila ay patag.
Nadurog ito at tinulak paangat ng naglalakihang tupi,
na lumikha ng pinakamataas na bulubundukin sa mundo.
Ang Himalayas.
Dapat silang lumipad 8,000 metro above sea level para makatawid.
Habang tumataas lipad nila, mas umuunti ang hangin.
Dahil sa pagod, madali silang atakehin.
Ang mga golden eagle, na mula sa matatarik na dalisdis,
ay lumilipad sa itaas ng mga tagak.
At pagkatapos, sumisisid sa kanila.
Para mapatumba ang malaking biktima, nagtutulungan ang mga agila.
Ang unang lakbay nitong sisiw
ang kaniyang naging huli.
May mas mababa at mas ligtas na ruta kaysa dito.
Pero likas na sa mga tagak
na lumipad sa direksyon na palagi nilang tinatahak.
Hanggang sa hinuhuli na sila
at nawala ang kanilang dating pinagkakainan.
Hanggang sa isang maliit na bayan sa Northern India,
ang nagbago sa kapalaran nila.
Nagsimulang pakainin at protektahan ng mga taga-Khichan ang mga tagak.
Parami nang paraming tagak ang dumarating pag taglamig.
Taun-taon ay may 15,000 na mga tagak ang bumibisita sa Khichan.
Ito na ang pinakamalaking pagtitipon ng species na makikita.
Sa mga inakay,
ang paglalakbay nila patimog sa pinakamataas na bulubundukin
sa mundo ay tapos na.
Hanggang sa susunod na taon.
Sa nagbabagong mundong ito,
ang mga kumikilos na hayop ay higit na kailangan ang tulong natin.
Ang tropikal na kagubatan ng Yunnan
ang huling tahanan ng mga nanganganib na elepante ng China.
Noong Marso 2020,
tinamaan ang kagubatan ng pinakamalaki at pinakamahabang tagtuyot na naitala.
Namatay ang mga puno,
at nagutom ang mga elepante.
Dahil may bagong miyembro ng pamilya na isisilang…
nagdesisyong lumipat ang kawan.
Ngunit hindi ito ordinaryong paglalakbay.
Napukaw ng kanilang kwento ang imahinasyon ng mundo.
Narito ang pinakamalaking hayop sa lupa,
sinusubukang maghanap ng matitirhan
sa pinakamataong bansa sa mundo.
Nagtungong hilaga ang pamilya
sa parte ng China na ibang-iba kumpara sa iniwan nilang lugar.
Sa loob ng walong buwan, naglakbay sila sa kakaibang mga lupain
ngunit walang mahanap na matitigilan.
Kaya't ipinanganak ang bagong miyembro sa kalagitnaan ng paglalakbay.
At 'yon ay kakaiba para sa mga elepante.
Sobrang nakakapagod ang panimula niya sa buhay.
Pero kinailangan pang maglakbay ng pamilyang nasa labimpito na ngayon.
At para sa kakatuto pa lang na maglakad,
bawat balakid ay problema.
At bawat dalisdis
ay matarik.
Nagpatuloy sila ng 400 kilometro pa.
Mas malayong tinatahak pahilaga,
mas di sila nababagay doon.
Para kumain o uminom,
napipilitan silang magnakaw.
Pero kapansin-pansin,
sa halip na itaboy sila,
hinayaan silang makadaang ligtas ng mga tao
at hinayaan silang mandambong.
Matapos ang isang taong pagmamartsa,
napagod sila.
Karaniwang nakatayong natutulog ang mga elepante
at hihiga lang pag sila'y pagod na pagod na.
Kung patuloy nating babaguhin ang planeta,
mas maraming hayop
ang mapipilitang gumawa ng mga bagong paglalakbay tulad nito.
Pero ang susunod nilang hakbang
ang magiging pinakaekstraordinaryo.