Milion gnu
po przebyciu 1000 km,
staje przed największą przeszkodą w swojej corocznej wędrówce.
Rzeka Mara w Tanzanii.
Razem z gnu wędrują zebry, w tym samice ze źrebiętami.
Na nie wszystkie czekają…
krokodyle.
Im młodsze źrebię, tym mniejsze ma szanse.
To jest jednym z najmłodszych.
Próbuje trzymać się blisko matki.
Te, które się odłączą, mają nikłe szanse na przetrwanie.
Nie może nadążyć.
Pozostaje mu przebierać nogami,
podczas gdy wokół padają inni.
Zamieszanie trwa dość długo,
by pozwolić mu dotrzeć do matki…
i kontynuować marsz z największym stadem na Ziemi.
NASZA PLANETA 2
ROZDZIAŁ 3 NOWE POKOLENIE
PAŹDZIERNIK
Niektóre zwierzęta zapewniają potomstwu najlepszy start w życiu,
wyruszając w prawdziwie nadzwyczajne wędrówki.
Ważne jest nie tylko to, dokąd się udają, ale kiedy.
Meksykańskie wybrzeże Pacyfiku.
Plaża wygląda na opustoszałą.
Ale pod piaskiem
w ruchu są tysiące zwierząt.
Młode żółwie oliwkowe.
W październiku piasek ma idealną temperaturę do wylęgu.
Pierwsze, które się wyłonią,
pozostają w bezruchu.
Każde drgnięcie może przyciągnąć uwagę.
Muszą czekać na resztę.
Już za chwilę wyruszą
w najbardziej niebezpieczną podróż swojego życia.
I lepiej zrobić to razem.
Dla łowców…
to największa uczta w roku.
Zjadają połowę maluchów na plaży.
Ale żółwiki wykluwają się w takich ilościach,
że drapieżniki zwyczajnie nie nadążają.
Tylko dzięki temu mają szansę dotrzeć do wody.
Zaczyna się odpływ.
Sytuacja młodych żółwi robi się jeszcze bardziej niebezpieczna.
Ich jedyną szansą jest podążanie za innymi.
Niektóre docierają do płytkiej wody.
Ale nawet tutaj nie są bezpieczne.
Te, które przetrwają,
przez kolejną dobę będą płynąć bardziej zawzięcie
niż w całym dalszym życiu
W trakcie tej podróży zapamiętują charakterystykę pola magnetycznego,
które wskażę im drogę powrotną, gdy nadejdzie ich pora rozrodu.
Każdy żółw oliwkowy
spędza pierwsze 15 lat życia w Pacyfiku,
gdzie samotnie żeruje i się rozwija.
AMERYKA POŁUDNIOWA
Każdy pokonuje setki tysięcy kilometrów,
aż pewnego dnia zmienia kurs…
i rusza w długą podróż powrotną do miejsca,
w którym się wykluł.
Po raz pierwszy od przeszło 10 lat
ten żółw-nastolatek
spotyka innych przedstawicieli swojego gatunku.
Jest ich tu ćwierć miliona.
Tworzą największe skupisko żółwi na Ziemi.
Samice zostaną zapłodnione, a potem wypłyną na brzeg, by złożyć jaja.
Choć ta samica jest już duża,
płytkie przybrzeżne wody są równie zniechęcające.
Ląd.
Pierwszy, na jakim się znalazła od 15 lat.
Teraz ma do załatwienia pilne sprawy.
Jest gotowa do złożenia jaj
i musi wykopać na nie gniazdo.
Jeśli umieści je poniżej linii przypływu,
zostaną zalane.
Ale jeśli za bardzo oddali się od wody, mogą wyschnąć.
Najpopularniejszy jest więc obszar pośrodku.
W miarę przybywania osobników
nawet 80% złożonych tu jaj
ulega przypadkowemu zniszczeniu przez inne gniazdujące samice.
Jaj jest jednak tyle,
że całe miliony i tak pozostają nienaruszone głęboko w piasku.
Samica składa około 100 jaj
i tym samym wykonuje swoje zadanie.
Ale w przyszłym roku, dokładnie o tej samej porze,
wróci na tę konkretną plażę, by złożyć nowe jaja,
i będzie to robić do końca życia.
POŁUDNIOWY ATLANTYK
Większość wędrówek w celach rozrodczych
pozostaje niezmienna od tysiącleci.
Na dalekim krańcu Atlantyku, na wschód od Ameryki Południowej,
położone są Falklandy.
Mirungi przybywają tu, by się rozmnażać, od wielu tysięcy lat.
Pod koniec października na tej plaży zostają już tylko młode.
Matki opuściły je kilka tygodni temu i maluchy muszą sobie radzić same.
Za kilka dni one także opuszczą wyspę
i rozpoczną swoje wędrowne życie w głębokim oceanie.
Najpierw jednak muszą się nauczyć pływać.
Osłonięty przez skały basen morski
wydaje się dobrym miejscem do nauki.
Foczki oswajają się z morzem.
Prawidłowe ruchy wykonują instynktownie,
ale nie wiedzą jeszcze, czym jest niebezpieczeństwo.
Orki.
Zabójcy.
Ten klan nie znalazł się tu przypadkiem.
Przepłynął kilkaset kilometrów, by trafić na ten moment.
Dwadzieścia lat temu
przewodząca mu samica odkryła, kiedy młode mirungi uczą się pływać.
Oraz w którym momencie przypływu można dostać się do ich basenu.
Na razie samica musi czekać.
Jeśli źle obliczy moment ataku,
utknie na skałach.
W połowie przypływu
woda robi się dla orki wystarczająco głęboka.
Młode mirungi nie rozpoznają zagrożenia,
nawet gdy stają z nim twarzą w twarz.
Orka czeka, aż jakieś młode wejdzie do wody,
która dla niej wziąć jest niebezpiecznie płytka.
Jeden fałszywy ruch
i może utknąć.
Foczki są prawie w jej zasięgu.
Samica obserwuje i czeka,
aż któreś młode będzie dość blisko, by je złapać.
Zabiera je, wciąż żywe, na głębokie morze.
Ta samica jest jedyną, która poluje w ten sposób.
Ale robi to dla całej rodziny.
Mirunga pozostaje przy życiu jeszcze wiele godzin.
Ten klan nauczył się wykorzystywać fakt,
że mirungi co roku przybywają tu, by się rozmnażać.
Równie zdumiewające jest to,
że dobrze wiedzą, dokładnie o jakiej porze roku wrócić.
Dla niektórych zwierząt bezpieczna prokreacja
oznacza unikanie tłumów.
Nowa Zelandia.
Ostatni obszar lądowy, na którym osiedlili się ludzie.
Aby tu dotrzeć,
Polinezyjczycy musieli pokonać tysiące kilometrów otwartego oceanu.
Zwierzęta wcale nie mają łatwiej.
Mimo to pewien odwiedzający co roku płynie 6000 km
przez Ocean Południowy,
by dotrzeć do najbardziej ustronnych zakątków wyspy.
Jest nieśmiały i tajemniczy.
Pingwin grubodzioby.
Ten z dżungli.
Opiekuje się ośmiotygodniowym pisklęciem,
podczas gdy jego partnerka zdobywa na morzu pożywienie.
Jeśli nie wywiąże się z obowiązku, samica może go zostawić.
Odsetek rozwodów wśród pingwinów jest wysoki.
Lepiej niech wszystkich trzyma z daleka.
Partnerka wraca na wybrzeże po całym dniu zbierania pokarmu.
Ale wejście na ląd wcale nie jest łatwe.
Trzeba wyczuć odpowiedni moment.
Prawie!
Bardzo ładnie.
Aby dotrzeć do pisklęcia,
samica musi pokonać wysokie skały,
korzenie
i wąwozy.
Oto Deliveroo w pingwinim wydaniu.
Tata może tylko patrzeć i zazdrościć.
Wraz z pisklęciem rośnie jego apetyt.
Aby sprostać zapotrzebowaniu,
mama musi pokonywać ten sam tor przeszkód
raz…
za razem.
Zanim odchowa swoje pisklę, pokona dystans równy maratonowi
i przepłynie ponad 1000 km.
Straci przy tym prawie połowę swojej wagi.
Ale nic jej nie powstrzymuje.
W końcu, po dziesięciu długich tygodniach,
nareszcie ma dość.
Kiedy dostawy pożywienia się kończą,
głód zaczyna pchać młode do morza.
Znalazłoby mnóstwo jedzenia tuż przy brzegu,
ale o dziwo odpływa z innymi
i pokonuje kilka tysięcy kilometrów,
połowę drogi na Antarktydę.
NOWA ZELANDIA
To jedyny gatunek pingwina, który pokonuje na raz taki dystans.
I zapewne robi to całkiem niepotrzebnie.
OCEAN POŁUDNIOWY ANTARKTYDA
Uważa się, że zaczął tę migrację dwa miliony lat temu,
kiedy tylko tutaj mógł znaleźć pożywienie.
Ewidentnie niełatwo przełamać rutynę.
LISTOPAD
W listopadzie
rosnąca ilość światła słonecznego ogrzewa Ocean Indyjski,
czego efektem jest tworzenie się monsunu.
Na jego drodze znajduje się Wyspa Bożego Narodzenia.
Wzrost wilgotności powietrza budzi pogrążoną we śnie armię.
Krab czerwony
żyje teraz prawie wyłącznie na lądzie.
Nadal jednak potrzebuje wilgoci w skrzelach, by oddychać,
oraz morza, by złożyć jaja.
Dlatego co roku wędruje na wybrzeże i robi to od 200 000 lat.
Ostatnio jednak wiele się zmienia.
Na szczęście pomoc jest w zasięgu ręki.
Lokalni mieszkańcy budują specjalne mosty,
dzięki którym kraby mogą pokonywać ruchliwe drogi we własnym tempie,
a także sieć przejść podziemnych.
Zwiększają tempo,
bo muszą zdążyć przed odpływem.
W ciągu jednej nocy
na wybrzeże docierają cztery miliony krabów.
Każda samica uwalnia do wody 100 000 jajeczek.
Natychmiast wykluwają się z nich swobodnie pływające larwy.
Większość stanie się pokarmem lub zostanie zniesiona w głąb oceanu,
z którego już nie wróci.
Ale przy odrobinie szczęścia za miesiąc wraz z przypływem
morze z powrotem wyrzuci je na brzeg wyspy.
POŁUDNIOWY ATLANTYK
Kilka tysięcy kilometrów dalej
wkrótce rozpocznie się inna pierwsza podróż.
Koniec listopada.
Lato w pełni na końcu świata.
Patagonia, najdalej na południe wysunięty kraniec obu Ameryk.
Tylko jeden duży drapieżnik lądowy żyje tak daleko na południe.
Puma.
To Machito.
Ten szary.
Skończył rok i wkrótce czeka go największy sprawdzian życia.
Nie, żeby o tym wiedział.
On i jego siostra, Niña,
osiągnęły wiek, w którym powinny się rozdzielić
i znaleźć własne terytoria.
Ze względu na rywalizację samców
Machito będzie zmuszony powędrować znacznie dalej niż jego siostra.
Na razie jednak oboje muszą się nauczyć polować.
Nawet dla ich matki
nie ma większego wyzwania…
niż złapanie dorosłego gwanako andyjskiego,
trzy razy większego od niej.
Ona jest jednak ekspertką.
Młode uważnie się przyglądają.
Samica musi zbliżyć się na odległość kilku metrów od ofiary.
A potem nie puszczać, nieważne jak bardzo rzuca.
Kocięta powinny wykorzystać ten darmowy posiłek.
Ich beztroska egzystencja wkrótce się skończy.
Matka zrobiła dla nich tyle, ile mogła.
Po roku wspólnego życia
jej terytorium nie należy już do nich.
Pora, by odeszły.
Przez kilka tygodni rodzeństwo trzyma się razem.
Niedługo jednak ich drogi się rozejdą.
Samica Niña
będzie mogła się osiedlić w pobliżu areału osobniczego matki.
Machito już nie.
Terytoria samców są znacznie większe.
Aby znaleźć dość przestrzeni,
może musieć przejść nawet kilkaset kilometrów.
Po raz pierwszy w życiu
został sam.
Po kilku tygodniach wędrówki
jest bardzo głodny.
Widział, jak się poluje,
ale czy się nauczył?
Niezupełnie.
Aby znaleźć pożywienie, musi iść dalej,
zapuszczając się coraz bardziej w głąb nieznanych krain.
Nie zatrzymuje się, aż nagle…
wyczuwa charakterystyczny zapach świeżo zabitej ofiary.
Tyle że zdobył ją…
ogromny samiec.
Jest dwa razy większy od Machita…
i mógłby go zabić w kilka sekund.
Ale on jest zbyt głodny, by się poddać.
Co ciekawe, starszy osobnik się wycofuje
i pozwala młodzianowi się najeść.
To bardzo rzadkie zachowanie wśród samców.
Dzięki swojej odwadze Machito zyskuje więcej czasu,
ale jego wędrówka dopiero się zaczyna.
Samce pumy przemieszczają się daleko i szybko.
W związku z tym niewiele wiemy o ich samotniczym życiu.
Uważa się, że nieliczne przeżywają pierwszy rok bez matki.
Przy odrobinie szczęścia Machito będzie jednym z nich.
GRUDZIEŃ
Jest Wigilia,
a wybrzeża Wyspy Bożego Narodzenia okryły się czerwienią.
Raz na dziesięć lat
prądy oceaniczne sprzyjają powrotowi krabiątek.
Tym razem wróciło ich najwięcej w historii.
Miliardami tłoczą się na rafie…
wśród oszołomionych mieszkańców.
Próbują dostać się na suchy ląd
w każdy możliwy sposób.
Muszą dotrzeć do lasu, z którego wyszli ich rodzice
i w którym będą bezpieczne.
To tylko dwa kilometry stąd.
Tyle że ich rodzice nie byli rozmiaru łebka szpilki.
Zrzucają pancerzyki,
zamieniając piankę na coś, w czym łatwiej się oddycha.
Gotowe.
Zanim jednak schodzą z plaży,
padają ofiarą zaskakującego ataku.
Mama?
Dorosłe kraby czerwone jak widać nie przepadają za dziećmi.
Czas opuścić plażę, i to szybko.
To wymaga wspięcia się po wałach.
A są one równie onieśmielające, jak dla nas drapacz chmur.
Po wejściu na górę muszą przekraść się przez miasto.
Trudno jednak nie rzucać się w oczy,
gdy należy się do kilkumiliardowej armii.
Świat jest bardzo niebezpieczny,
gdy jest się bardzo malutkim.
Krabiątka muszą więc uważać.
Skraj lasu.
Bezpieczny azyl w zasięgu wzroku.
Ale za wcześnie, by odetchnąć.
Żółte szalone mrówki
żywią się młodymi krabami.
Te, które przeżyją,
dotrą na Święta do domu.
Przez kolejne pięć lat będą jeść i rosnąć,
a potem wyruszą w podróż powrotną do morza
i wydadzą na świat własne potomstwo.
Pierwsza wędrówka
prawie zawsze jest dla zwierzęcia wyzwaniem życia.
Czasem jest ono szczególnie karkołomne.
Młode żurawie stepowe
mierzą się z jedną z najtrudniejszych wędrówek wśród ptaków.
Uciekają z mroźnej Mongolii
i lecą na południe, by przeczekać zimę w Indiach.
Ich podróż nie zawsze była aż tak trudna.
Czterdzieści pięć milionów lat temu ziemia pod nimi była stosunkowo płaska.
Teren ten uległ później fałdowaniu i wypiętrzeniu,
tworząc łańcuch górski, który miał się stać najwyższym na Ziemi.
Himalaje.
Aby je pokonać, żurawie muszą wzbić się na wysokość 8000 m n.p.m.
Im wyżej lecą, tym mniej mają tlenu.
Wyczerpane, stają się łatwym łupem.
Orły przednie,
niesione ciepłym powietrzem płynącym po stromych zboczach,
szybują ponad żurawiami.
A następnie nurkują w ich kierunku.
Aby upolować tak dużą zdobycz, orły działają dwójkami.
Dla tego pisklęcia pierwsza podróż…
okazała się ostatnią.
Istnieją biegnące niżej, bezpieczniejsze trasy.
Jednak instynkt
każe żurawiom wybierać tę samą drogę, co zawsze.
Do niedawna żurawie były celem polowań.
Traciły też wiele miejsc, na których niegdyś żerowały.
Jednak pewnego dnia mała wioska w północnych Indiach
odmieniła ich losy.
Mieszkańcy Khichan zaczęli dokarmiać i ochraniać żurawie.
Z każdą zimą zaczęło przybywać ich coraz więcej.
Teraz do Khichan przylatuje co roku 15 000 osobników.
To największe skupisko tego gatunku na świecie.
Dla piskląt
podróż na południe przez najwyższe góry na Ziemi
wreszcie dobiegła końca.
Kolejna za rok.
W ciągle zmieniającym się świecie
migrujące zwierzęta szczególnie potrzebują naszej pomocy.
Lasy tropikalne Jünnanu
są w Chinach ostatnim siedliskiem zagrożonych wyginięciem dzikich słoni.
W marcu 2020 roku
las nawiedziła największa i najdłuższa susza w historii.
Drzewa umierały,
a słonie głodowały.
Wkrótce miał się urodzić nowy członek rodziny,
dlatego stado postanowiło się przenieść.
Nie była to jednak zwyczajna podróż.
Ich historia poruszyła wyobraźnię całego świata.
Oto największe zwierzę lądowe
próbowało znaleźć dla siebie miejsce
w najbardziej zaludnionym kraju na Ziemi.
Rodzina ruszyła na północ,
do zupełnie innych Chin niż te, które zostawiła za sobą.
CHINY LASY POŁUDNIOWE
Przez osiem miesięcy słonie przemierzały nowe, nieznane krainy,
ale nie znalazły dobrego miejsca.
Najmłodszy członek stada urodził się więc w drodze.
Dla słoni to bardzo nietypowe.
Słoniątko czekał męczący początek życia.
Licząca już 17 członków rodzina musiała jednak wędrować dalej.
Dla tych, którzy dopiero nauczyli się chodzić,
każda przeszkoda stanowiła problem…
a każde zbocze
było strome.
Słonie przeszły jeszcze 400 km.
A im dalej na północ brnęły,
tym bardziej nie umiały się odnaleźć.
Aby najeść się i napić,
zmuszone były kraść.
Ale co ciekawe,
zamiast je przeganiać,
ludzie umożliwili im przejście
i pozwalali plądrować.
Po trwającym rok marszu
były wyczerpane.
Słonie zazwyczaj śpią na stojąco.
Kładą się tylko wtedy, gdy są naprawdę wycieńczone.
Jeśli nie przestaniemy zmieniać naszej planety,
coraz więcej zwierząt
będzie zmuszonych zaczynać nowe wędrówki, takie jak ta.
Jednak to ich kolejny ruch
miał być najbardziej niezwykły.
Napisy: Kaja Olszewska