Bir milyon Afrika antilobu
1000 kilometrelik yürüyüşün ardından
göçlerinin önündeki en büyük engelle karşı karşıya.
Tanzanya'nın Mara Nehri.
Onlarla yolculuk eden zebraların bir kısmı da yavruları olan dişiler.
Ve onları bekleyen…
…timsahlar.
Yavru ne kadar küçükse şansı da o kadar düşüktür.
O da en küçüklerden biri.
Annesine olabildiğince yakın durmaya çalışıyor.
Annesinden ayrı düşenlerin hayatta kalması pek mümkün değil.
Onlara yetişmekte zorlanıyor.
Diğerleri enselenirken
tek yapabildiği gayret göstermek.
Timsahların dikkatini dağıtan şeyler annesine ulaşmasını
sağlamaya yetecek kadar uzun sürdü.
Gezegenin en büyük sürüsüyle yürümeye devam ediyor.
GEZEGENİMİZ II
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM GELECEK NESİL
EKİM
Bazı hayvanlar yavrularını hayata başlatmanın en iyi yolunu
ciddi manada çarpıcı yolculuklarda görür.
Yalnızca nereye gittikleri değil, ne zaman gittikleri de mühimdir.
Meksika'nın Pasifik Kıyısı.
Sahil tenha görünüyor.
Ama kumun altında
binlerce hayvan hareket hâlinde.
Yavru zeytin yeşili deniz kaplumbağaları.
Ekim ayında kum, ortaya çıkmaları için tam olarak doğru sıcaklıkta olur.
Yüzeye ilk çıkan
hareketsiz kalır.
Herhangi bir hareketi dikkat çekebilir.
Diğerlerini beklemeliler.
Hayatlarının en tehlikeli yolculuğuna başlamak üzereler.
Bunu birlikte yapmaları da daha iyi.
Avcılar için…
…yılın en büyük ziyafetidir bu.
Kumsalda yumurtadan yeni çıkan yavruların yarısını avlarlar.
Ama küçük kaplumbağalar öyle kalabalık şekilde gelmeye devam eder ki
avcılar basbayağı onlara yetişemez.
Bu da kaplumbağaların suya ulaşmaları için tek şanslarıdır.
Gelgit çekiliyor.
Küçük kaplumbağalar için işler daha da tehlikeli hâle geliyor.
Tek çıkar yolları diğerlerini takip etmek.
Bazıları sığlıklara ulaşıyor.
Ama o anda bile güvende değiller.
Hayatta kalanlar
önümüzdeki 24 saat boyunca bir daha yüzmeyecekleri kadar sıkı yüzecekler.
Yolculukları sırasında Dünya'nın manyetik alanı tarafından damgalanırlar.
Üreme zamanı geldiğinde onlara rehberlik edecek,
zihinlerine kazınan bir işarettir bu.
Bütün zeytin yeşili deniz kaplumbağaları ilk 15 yıllarını Pasifik'te geçirir.
Beslenip yalnız büyürler.
Her biri yüz binlerce kilometre yol alacak.
Ta ki bir gün rota değiştirip…
…yumurtadan çıktıkları sahile doğru uzun bir yolculuğa başlayana dek.
10 yılı aşkın zamandır ilk kez
bu genç kaplumbağa
kendi türünden başkalarıyla tanışıyor.
Çeyrek milyon kaplumbağa.
Dünya'daki en büyük kaplumbağa topluluğu.
Dişiler burada çiftleştikten sonra kıyıya yüzüp yumurtalarını bırakacak.
Artık küçük bir yavru değil o.
Ama sığlık hâlâ göz korkutucu.
Kara.
15 yıl sonra ilk kez dokunuyor.
Şu anda acilen yapması gereken şeyler var.
Yumurtaları çıkmaya hazır
ve onlar için bir yuva kazması gerek.
Onları gelgit çizgisinin altına yumurtlarsa boğulurlar.
Ama sahilden çok uzaklaşırsa da
kuruyup gidebilirler.
O yüzden orta alan çok rağbet görüyor.
Binlerce yetişkinin daha gelmesiyle
buraya bırakılan yumurtaların yüzde 80 kadarı
diğer yuva yapan dişiler tarafından kazara yok ediliyor.
Ama o kadar çok yumurtluyorlar ki
milyonlarcası zarar görmeden kumun derinliklerinde kalacak.
O da 100 kadar yumurtladı.
Böylece işi bitmiş oldu.
Ama gelecek yıl aynı zamanda
bu kumsala tekrar yumurtlamak üzere dönecek
ve ömrünün geri kalanında da bunu yapmaya devam edecek.
GÜNEY ATLANTİK OKYANUSU
Yavrulamak için yapılan yolculukların çoğu
bin yıldır neredeyse hiç değişmedi.
Atlantik'in ücra bir bölgesinde, Güney Amerika'nın doğusunda
Falkland Adaları yer alır.
Fil fokları binlerce yıldır üremek için buraya geliyor.
Ekim sonunda bu kumsalda sadece fok yavruları vardır.
Anneleri onları haftalar önce terk etti
ve şimdi kendi başlarının çaresine bakmalılar.
Birkaç gün içinde onlar da ayrılıp
açık denizlerde okyanus gezgini olarak hayatlarına başlayacaklar.
Ama daha yüzmeyi öğrenmeleri gerek.
Sahildeki bu korunaklı su birikintisi
bunu yapmaları için uygun bir yer gibi duruyor.
Denizle tanışıyorlar.
Doğru yüzme hareketlerini içgüdüsel olarak yapsalar da
henüz tehlikeyi anlayabilecek gibi değiller.
Orka.
Katil balinalar.
Oradan geçip gidecek bir sürü değil bu.
Tam olarak bu zamanda buraya gelmek için yüzlerce kilometre yol katettiler.
20 yıl önce
lider dişi, fok yavrularının oyun havuzuna ne zaman girdiğini keşfetmiş.
Gelgit yükseldiği zaman o da oraya ulaşabilecek.
O zamana dek beklemesi gerek.
Saldırı zamanlamasını yanlış yaparsa kayalıklarda mahsur kalır.
Gelgitin ortasında
sular bir katil balinaya yetecek kadar derinleşir.
Yavrular tehlikenin farkında değiller.
O tehlike gözlerinin içine bakıyor olsa da.
Yavrunun suya inmesini bekliyor
ama yine de onun için tehlikeli derecede sığ.
Yanlış bir dönüş yaparsa
sıkışıp kalabilir.
Yavrular yetişebileceği uzaklıkta gibi.
Nöbette ve birini kapmak için
yeterince yaklaşmasını bekliyor.
Onu hâlâ hayattayken denize doğru taşıyor.
Bir tek bu dişi orka bu şekilde avlanıyor.
Ve bunu tüm ailesi için yapıyor.
Yavru saatlerce hayatta kalıyor.
Bu katil balinalar, fokların her yıl doğum yapmak için
buraya yaptıkları yolculuktan faydalanmayı öğrenmiş.
Ve belki de aynı şekilde dikkat çekici bir başka şey de
her yıl tam olarak ne zaman gelmeleri gerektiğini bilmeleri.
Bazı hayvanlar için güven içinde üremek
kalabalıktan kaçmak demektir.
Yeni Zelanda.
İnsanların en son ulaştığı yaşanabilir kara parçası.
Buraya gelmek için
Polinezyalılar binlerce kilometrelik açık okyanusu geçmek zorunda kalmış.
Tüm hayvanlar için de geçerli bu tabii.
Ama bununla beraber bir ziyaretçi
her sene Güney Okyanusu'nu geçerek adanın en izbe köşelerine
6000 kilometrelik bir yolculuk yapıyor.
Çekingen ve gizemli bir hayvan.
Fiordland pengueni.
Orman pengueni.
Karısı denizde yiyecek ararken
o da sekiz haftalık yavrusuna bakıyor.
Bu işi layığıyla yapamazsa karısı onu terk edebilir.
Penguen boşanma oranları sahiden de çok yüksektir.
Yani herkesi uzak tutsa iyi olur.
Karısı yiyecek toplamakla geçen yoğun bir günün ardından sahile geri dönüyor.
Ama kıyıya varmak da kolay değil.
Tam bir zamanlama meselesi.
Az kalsın çıkıyordu!
Başardı, aferin ona.
Aç yavrusuna ulaşmak için
aşması gereken kayalar,
kökler
ve koyaklar var.
Bu da penguen tarzında yemek teslimatı hizmeti.
Baba sadece kıskançlıkla izleyebilir.
Yavru büyüdükçe iştahı da onunla birlikte büyür.
Bu talebe yetişebilmek için
annesi ormandaki engel parkurunu tekrar tekrar tamamlamalı.
Ve tekrar.
Yavrusunu büyütmek için bir maraton mesafesi kadar yol tepip
1000 kilometrenin üstünde yüzecek.
Ve vücut ağırlığının yarısını kaybedecek.
Ama bu onu durdurmuyor.
Ve 10 uzun haftanın ardından
sonunda tükendi.
Teslimat hizmeti sona erince
açlık, yavruları denize çeker.
Kıyı açıklarında yenecek epey yiyecek varken
tuhaftır ama diğerleriyle yüzerek uzaklaşır
ve Antarktika yolunu yarılayana kadar binlerce kilometre ilerlemeye devam eder.
Bir penguen tarafından yapılan en uzun yolculuktur bu
ve muhtemelen de en manasızı.
ANTARKTİKA
Atalarının bunu yapmaya iki milyon yıl önce,
yiyeceklerinin sadece burada bulunmasıyla başladığı sanılıyor.
Ve belli ki bozulması zor bir rutin hâline gelmiş.
KASIM
Kasım ayında
günlük güneş ışığındaki artış Hint Okyanusu'nu ısıtır
ve muson yağmurlarını başlatır.
CHRISTMAS ADASI
Yolunda da Christmas Adası bulunuyor.
Nemin artması uyuyan bir orduyu uyandırır.
Christmas Adası kırmızı yengeçleri artık neredeyse tamamen karada yaşıyor.
Ama nefes almak için solungaçlarında nem bulunmasına
ve yumurtalarını bırakmak için denize ihtiyaçları var.
200.000 yıldır yaptıkları gibi her yıl kıyıya doğru gitmeye başlıyorlar.
Ancak son zamanlarda çok şey değişti.
Ama yardım geliyor.
Bölge halkı en yoğun trafikli yolları
kendi hızlarında geçmelerini sağlayan özel köprüler inşa etmiş
ve bir metro ağı da onlara rehberlik ediyor.
Hızlarını artırıyorlar
çünkü gelgiti yakalamaları gerek.
Tek bir gecede dört milyon yengeç kıyıya ulaşır.
Her dişi dalgaların içine 100.000 yumurta bırakır.
Hemen yumurtadan çıkarlar ve serbestçe yüzen larvalara dönüşürler.
Çoğu yıl büyük çoğunluğu yenir veya derinlere doğru sürüklenip
bir daha da dönmez.
Ama şansları yaver giderse gelecek ayki gelgitte
adanın kıyılarına geri sürüklenecekler.
GÜNEY ATLANTİK OKYANUSU
Binlerce kilometre daha güneyde
başka bir ilk yolculuk da başlamak üzere.
Kasım sonu.
Dünyanın bir ucunda yaz ortası.
Amerika Kıtası'nın en güneydeki ucu Patagonya.
Bu kadar güneyde tek bir büyük kara avcısı yaşar.
Puma.
Karşınızda Machito.
Gri olan.
Bir yaşında ve hayatının en büyük sınavıyla karşılaşmak üzere.
Haberi yok ama.
O ve kız kardeşi Niña
ayrılmaları ve kendilerine ait bir bölge bulmaları gereken yaşa geldiler.
Erkekler arasındaki rekabet
Machito'nun kız kardeşinden çok daha uzağa gitmesi gerektiği anlamına geliyor.
Ama şimdi ikisi de avlanmayı öğrenmeli.
Anneleri için bile
kendisinin üç katı büyüklükte olan…
…yetişkin ve iri bir guanakoyu yakalamaktan
daha büyük bir zorluk yoktur.
Ama anneleri bu konuda uzman.
Yavrular yakından izliyor.
Başarılı olmak için birkaç metre yaklaşması gerek.
Sonraki boğuşma da ne kadar sert olursa olsun tutunmalı.
Yavrular bu bedava yemekten olabildiğince faydalanmalı.
Bu el bebek gül bebek hayatları sona ermek üzere.
Anneleri onlar için elinden geleni yaptı.
Birlikte geçen bir yılın ardından annelerinin bölgesi artık onların değil.
Onlar için gitme vakti geldi.
Birkaç hafta boyunca kardeşler birbirlerine yakın durur.
Ama yakında kendi yollarına gitmeleri gerekecek.
Dişi olan Niña'nın
annesinin yaşam alanına yakın yaşamasına izin verilecek.
Machito'ya ise o izin yok.
Erkek bölgeleri çok daha büyük olur.
Yeterli yer bulmak için de
yüzlerce kilometre yol katetmesi gerekebilir.
Hayatında ilk kez
tek başına kaldı.
Haftalarca ilerledikten sonra
açlıktan ölüyor.
Nasıl avlanılacağını gördü
ama iyi öğrendi mi peki?
Pek öğrenememiş.
Yiyecek bulmak için bilmediği toprakların
derinliklerine doğru ilerlemeye devam etmeli.
Hiç durmadan ilerliyor, ta ki…
…yeni öldürülmüş bir avın belirgin kokusunu alana dek.
Ama bunu kocaman bir…
…erkek avlamış.
Machito'nun iki katı büyüklüğünde.
Ve Machito'yu anında öldürebilir.
Ama Machito şu an pes edemeyecek kadar aç.
Şaşırtıcı bir şekilde yaşlı puma geri çekilip
yavrunun beslenmesine izin veriyor.
Erkekler arasında çok nadir görülen bir davranış bu.
Machito'nun cesareti ona zaman kazandırmış olabilir
ama yolculuğu daha yeni başladı.
Erkek pumalar hızlı bir şekilde uzaklara yol alır.
Bu nedenle de bağımsız hayatları hakkında çok az şey biliniyor.
Tek kaldıkları ilk yılda pek azının hayatta kaldığı düşünülüyor.
Şansı yaver giderse o da onlardan biri olacak.
ARALIK
Noel arifesi
ve Christmas Adası'nın kıyıları kıpkırmızı.
10 yılda bir okyanus akıntıları
yavru yengeçlerin geri dönmesi için uygun hâle gelir.
Bugüne kadar görülmüş en kalabalık dönüşlerden biri bu.
Milyarlarcası resifleri doldurup…
…oranın sakinlerini şaşırtıyor.
Bulabildikleri her yolu kullanarak
karaya ulaşmaya çalışıyorlar.
Ebeveynlerinin de geldiği ve güvende olacakları,
yalnızca iki kilometre uzaklıktaki ormana ulaşmaları gerek.
Ama ebeveynleri toplu iğne başı kadar minik değildi.
Şimdi kabuklarını döküp giysilerini kolay nefes alabilecekleri
bir şeyle değiştiriyorlar.
Hazırlar.
Ama daha sahilden ayrılmadan…
…beklenmedik biri tarafından saldırıya uğruyorlar.
Anne?
Yetişkin kırmızı yengeçler pek de çocuk sevmiyor belli ki.
Sahilden ayrılma vakti geldi, hem de hemen.
Bunun için de deniz duvarına tırmanmaları gerek.
Bizlerin bir gökdeleni aşması kadar zor.
Tepeye çıktıklarında kasabanın içinden geçmeleri gerekiyor.
Birkaç milyarlık bir ordunun parçasıyken
dikkat çekmemek biraz zor doğrusu.
Siz çok ama çok ufak olunca dünya da çok ama çok tehlikeli oluyor.
O yüzden adımlarına dikkat etmeliler.
Orman sınırı.
Güvenli alan göründü.
Ama gevşemek için çok erken.
Yavru yengeç yiyen
çılgın sarı karıncalar.
Bunu atlatmayı başaranlar
Noel'de evlerinde olacak.
Önümüzdeki beş yılı beslenip büyüyerek geçirecekler.
Sonrasında denize geri dönüş yolculuklarını yapıp
kendi yavru yengeçlerini yumurtlayacaklar.
Bir hayvanın ilk yolculuğu
neredeyse her zaman en zorudur.
Ama bazıları bilhassa göz korkutucudur.
Genç telli turnalar
tüm kuşlar arasındaki en zorlu göçlerden biriyle karşı karşıya.
Buz gibi Moğolistan'dan kaçarak
kışı Hindistan'da geçirmek için güneye giderler.
Ama oradaki yolculuk her zaman bu kadar zor değildi.
45 milyon yıl önce
altlarındaki arazi nispeten düzdü.
Sonrasında ezildi ve yukarıya doğru büyük kıvrımlar oluştu.
Böylece Dünya'nın en yüksek sıradağları meydana geldi.
Himalayalar.
Turnaların oraya geçmesi için
deniz seviyesinden 8000 metre yükseğe çıkmaları gerek.
Ne kadar yüksekten uçarlarsa oksijen de bir o kadar düşük olur.
Yorgunlar ve saldırıya açıklar.
Sarp yamaçlardan gelen sıcak havayla yükselen kara kartalları
turnaların üzerinde uçuyor.
Sonra onlara doğru dalış yapıyorlar.
Böyle büyük bir avı yakalamak için
kartallar ikili olarak hareket eder.
Bu yavrunun ilk yolculuğu
sonuncusu oldu.
Bundan daha alçak, daha güvenli yollar var.
Ama turnalar içgüdüsel olarak
her zaman gittikleri rotadan uçmayı seçer.
Yakın zamana kadar avcılıkla
ve yerel beslenme alanlarını kaybetmeyle karşı karşıyaydılar.
Sonra Kuzey Hindistan'daki küçük bir köy
kaderlerini değiştirdi.
Khichan halkı turnaları beslemeye ve korumaya başladı.
Her kış daha fazla turna geliyordu.
Şu anda her yıl 15.000 turna Khichan'ı ziyaret ediyor.
Bu türün bugüne kadar görülmüş en büyük topluluğu.
Yavrular için
dünyanın en yüksek sıradağlarının güneyine yaptıkları yolculuk
nihayet sona erdi.
Gelecek yıla kadar.
Bu değişen dünyada
göç eden hayvanların yardımımıza her zamankinden daha çok ihtiyacı var.
Yunnan'ın tropik ormanları
Çin'in nesli tükenmekte olan vahşi fillerinin son yuvası.
Mart 2020'de orman,
bilinen en büyük ve en uzun kuraklığa maruz kaldı.
Ağaçlar öldü
ve filler büyük açlık çekti.
Ailenin yeni bir üyesi doğmak üzereyken…
…sürü taşınmaya karar verdi.
Ama bu sıradan bir yolculuk olmayacaktı.
Onların hikâyesi tüm dünyanın dikkatini çekti.
Dünya'nın en kalabalık ülkesinde
yaşamak için bir yer arayan
en büyük kara hayvanı buradaydı.
Bu aile kuzeye,
geride bıraktıklarından çok farklı bir Çin'e doğru yol aldı.
ÇİN GÜNEY ORMANLARI
Sekiz ay boyunca yabancı yeni topraklarda yürüdüler
ama yerleşecek bir yer bulamadılar.
Yeni yavru da bu taşınma sırasında dünyaya geldi.
Filler için oldukça sıra dışı bir şeydi bu.
Hayata başlaması çok yorucu olacaktı.
Ama artık 17 üyesi olan aile yolculuğa devam etmek zorundaydı.
Yürümeyi yeni öğrenenler için de
her engel bir sorun teşkil ediyordu.
Ve her yokuş
dik geliyordu.
ÇİN
400 kilometre daha devam ettiler.
Ne kadar kuzeye giderlerse bir o kadar onlara uymuyordu.
Yemek veya su içmek için
çalmak zorunda bırakıldılar.
Şaşırtıcıdır ama
insanlar onları uzaklaştırmak yerine
onlara güvenli bir geçiş sağlayıp…
…yağmalamalarına izin verdiler.
Bir yıl yürüdükten sonra
bitkin düşmüşlerdi.
Filler genelde ayakları üzerinde uyur
ve ancak yorgunluktan tükendiklerinde yatarlar.
Gezegenimizi değiştirmeye devam edersek
daha da fazla hayvan
bunun gibi yeni yolculuklar yapmak zorunda kalacak.
Ama sıradaki hamleleri
en sıra dışı olanı olacaktı.
Alt yazı çevirmeni: Verda Tuna