Noong 2021,
pinanood ng mundo ang isang pamilya ng wild Chinese elephants na natutulog,
na pagod mula sa 400 kilometrong paglalakbay.
Napuwersang umalis sa tinitirhan nilang gubat
bunsod ng pinakamalalang tagtuyot,
ang pamilya ay naghahanap ng bagong tahanan.
Sa paglalakbay sa malalawak na bukirin,
wala pa ring senyales ng paghinto nila.
Pero ikinagulat ng lahat ang kanilang sunod na ginawa.
Habang tumatawid sa five-lane na highway,
nagtungo ang pamilya sa lungsod ng Kunming.
Sa loob ng ilang araw, narating ng mga elepante ang lungsod.
At natagpuan ang kanilang sarili sa nakakatakot na bagong mundo.
Sa takot at pagkalito,
walang nagawa ang pamilya
kundi magsimulang maglakbay pabalik.
Kapansin-pansing sa kabila ng pinsalang dinulot nila,
di lang sila hinayaan ng mga tagaroon kundi tinulungan pa,
at daan-daang libong dolyar ang ginastos para ligtas silang maigiya pauwi.
Matapos ang halos dalawang taon at mahigit 1,000 kilometro sa kalsada,
ang pagod na grupo ay nakabalik sa katimugang kagubatan
kung saan humupa na ang tagtuyot.
Sa kabila ng lahat,
ang bahaging ito ng kwento ng pamilya ay may masayang wakas.
Ngunit ipinakita nitong pag nahaharap sa pagbabago ang mga hayop,
napakalakas ng pagnanais na lumayo.
CHAPTER 4 KALAYAANG GUMALA
Ang ating planeta, na umiikot sa araw, ay nakatagilid.
At pag Enero,
ay magiging tag-araw na sa katimugang dulong bahagi.
Ngunit, sa ilalim ng mundo, di ito laging kapansin-pansin.
Sa kasagsagan ng tag-araw,
ang temperatura sa Antarctica ay di lumalampas sa pagyeyelo.
Ngunit sa 24 na oras na liwanag ng araw,
sapat na ang init upang tunawin ang yelo sa paligid ng kontinente.
At mahalaga 'yon para sa Gentoo penguins,
na kailangang makarating sa lupa upang magparami.
Sa mga nakaraang linggo, diktado ang buhay nila
ng 30 kilometrong paglalakabay araw-araw
sa kanilang panginainan sa dagat.
Ngayong busog na sila, babalik na sila sa mga inakay nila.
Matapos ang isang araw sa tubig,
di agad sila nakakalakad nang maayos.
Kailangang ng mga Gentoo ng mga batong walang yelo
kung saan sila mangingitlog at mag-aalaga ng inakay.
Ang huling bahagi ng pag-uwi ay kadalasang paglakad paakyat
sa mahanging tuktok ng talampas.
Walong linggo na mula nang mapisa ang mga inakay at halos malaki na ngayon.
Sa maikling tag-araw ng Antarctica,
sakto lang ang pagtubo ng balahibo nila bago mag-taglamig.
Mas mataba ang inakay, mas malaki ang pangangailangan sa pagkain.
At may mga magulang na parang nag-aalangan silang pagbigyan.
Pero may halaga ang ganitong ugali.
Sa pagpapahanap sa inakay ng pagkain nila,
maa-assess ng mga matatanda ang lakas nila…
ang tibay nila,
at koordinasyon.
Ang pag-asang makakain ang umaakit sa mga inakay tungo sa tubig.
Ngunit di sapat para lumusong.
Parang kahit sa penguin,
kailangan ng tapang sa paglusong sa malamig na tubig.
Pero may kailangan lang manguna
para sumunod ang iba.
Ligtas para subukan ang kanilang waterproof coat sa mga mababaw na pool.
At sa napakaikling tag-araw dito,
kakailanganin nila ito kaagad.
Hindi magtatagal,
matatakpan na naman ng yelo ang mga dagat sa paligid ng Antarctica.
Kaya't ang mga munting inakay ay dapat pumunta sa tubig ngayon kung kakain sila.
Kinakabahan sila.
At sa magandang dahilan.
Sinong gustong makihati ng tubig sa may tatlong metrong leopard seal?
At hindi lang isa sa kanila.
Pero tatlo.
Gaya ng kapangalan nila, nang-a-ambush sila ng biktima.
At ang mga inakay ng Gentoo ay madaling puntiryahin.
Nguni't sa kabila ng panganib,
kailangan ng mga penguin na kumain.
Ang mga Gentoo ang pinakamabilis na penguin sa mundo.
Kung maiiwasan nilang ma-ambush, may tsansa sila.
Nagsasama-sama ang mga batang penguin para sa kaligtasan.
Pero sa kalituhan, may isang inakay na nahiwalay.
Isa laban sa isa na ang labanan.
Ang tanging pag-asa ng penguin ay umasa sa liksi at tibay nito.
Kung mas mahaba ang habulan, mas malaki ang tsansa nito.
Makakasama na ng napakasuwerteng batang penguin na ito ang iba.
At naghihintay ang malawak na karagatan.
Sa Pebrero,
ang hilagang dulo ng planeta ay tututok palayo sa araw.
Kaya sa kalagitnaang taglamig ng Arctic, halos tuloy-tuloy ang dilim,
na ang tanging liwanag ay nagmumula sa aurora.
Ang ethereal na mga palabas na ito ay nalikha
mula sa banggaan ng particles na may kuryente mula sa araw,
sa magnetic field ng mundo.
Ito ang panahon kung kailan nagsisimula ang mahabang paglalakbay ng mga hayop
sa hilagang rehiyong ito.
5,000 kilometro sa timog,
ang snow geese ay nagsimula na ng kanilang taunang migration.
Sa pangunguna ng mga matatandang may karanasan na,
sinusundan ang pagkatunaw ng yelo habang kumakalat pahilaga.
At lumipad mula sa Gulf of Mexico
papunta sa kanilang pangitlugan sa Arctic.
Darating sila sa tundra
habang nalilikha ng mahahabang araw ng tag-araw ang tamang kondisyon
para magpalaki ng mga inakay.
Gumagamit ng likas na palatandaan, gaya ng lawa't ilog,
upang di sila malihis ng landas.
Nguni't ngayon,
ang mundo sa ibaba nila ay iba na
sa mundong niliparan ng kanilang mga ninuno.
Ang dating walang katapusang savanna,
ngayon ay industriyal na sakahan na.
Pero hindi naman 'yon masama para sa mga gansa.
Para makarating sa Arctic, kailangan kumain palagi ang kawan sa daan,
ang bukiring pinanggagalingan ng tinapay ng America
ay naging mahalagang pahingahan.
Ang halos walang katapusang supply na ito
ay nangangahulugang dumoble ang populasyon
ng snow geese sa nakalipas na 50 taon.
Pero may kabayaran ang maging isa sa pinakamaraming gansa sa mundo.
Hindi lahat ng bagay sa modernong mundong ito ay totoo.
Ikaapat ng isang milyon ang binabaril bawa't taon.
Kailangang tiisin ng snow geese ang mga mangangaso
sa halos lahat ng kanilang ruta.
Pero sa pagitan ng dalawa sa migratory flyway ng America
ay may latian kung saan sila ay protektado.
Ang Loess Bluffs ng Missouri.
Isa ito sa pinakamahalagang himpilan sa mahabang paglalakbay sa hilaga.
Depende sa panahon kung gaano sila katagal mananatili.
Sa Pebrero, ang nagyeyelong hangin mula sa Arctic
ay maaaring magdulot ng pagbagsak ng temperatura.
At kung napakalamig dito,
mas malala pa sa pupuntahan nila.
Kaya, sa ngayon, lahat ng lipad sa hilaga ay suspendido.
Maaaring snow geese sila,
nguni't tila di sila komportable sa yelo.
Nagyeyelo ang gilid ng lawa,
kaya't ang mga ibon ay naiipon sa gitna.
Mas siksikan, mas kaunti ang espasyo para sa pagmamaniobra.
At mainam 'yon para sa isa pang bisita.
Pumupunta ang bald eagles dito
mula sa North America.
At sinasakto nila ang pagdating kasabay ng snow geese.
Masyadong malaki ang mga gansa para tangayin sa pakpak,
kaya gumagamit sila ng ibang diskarte sa pandaragit.
Sa paglipad sa kawan, tinatakot nila ang mga ibon para lumipad.
Kung mas siksikan ang mga gansa, mas mabuti ito para sa mga agila.
Dahil sa taranta, nagkakabanggaan ang mga gansa,
at nababali ang mga paa.
Ang mga sugatang ibon ay naiiwan sa yelo
o hindi nakakatakas sa ilalim ng tubig.
Lahat ay mananatiling mahina hangga't tumatagal ang taglamig,
ang kanilang migration ay nahaharangan pa rin ng yelo at niyebe.
Balik sa Arctic, unti-unti nang lumalakas ang araw.
Huling bahagi ng Pebrero,
bahagya pa ring lumilitaw ang sinag nito sa horizon.
Sa napakalamig na kondisyon, kakaunti ang makakain,
karamihan sa mga hayop ay umaatras patimog
o mamaalam nang tuluyan.
Subali't wala sa dalawa ang isang ito.
Ang lynx, ang pinakahilagang pusa sa mundo.
Protektadong-protektado ito sa lamig, kaya hindi ito aatras.
Nguni't kailangan nitong maglakbay nang malayo para makahanap ng pagkain.
May isang natala pa nga
na naglakad ng mahigit 3,000 kilometro sa loob ng isang taon,
higit pa sa inaakala ng sinoman.
Ang pusang ito ay umaasa nang buo sa isang uri lang ng masisila.
At ngayon, kakaunti ang nasa paligid.
Mga snowshoe hare.
Kalahati lang ng hamon ang makakita ng isa.
Kailangang kumain ng lynx kada ilang araw, kaya di natatapos ang paghahanap niya.
Masuwerte siya.
May natukoy siyang panibagong amoy.
Pinakakalma ng liyebre ang sarili
at umaasa sa camouflage nito.
Di kayang higitan ng lynx ang sisilain sa takbuhan,
kaya kailangan niyang makalapit.
Makakakain na rin sa wakas.
Habang ang Northern Hemisphere ng mundo ay lumilihis paharap sa araw,
nagdadala ng mas mahabang araw ng Marso,
nagsisimula na ang pronghorn antelope ng taunang migration nila.
Dadalhin sila sa nagniniyebeng kapatagan ng timugang Wyoming
hanggang sa malalagong lambak ng Rocky Mountains,
kung saan sila manganganak.
Pero ngayon, nagbago na ang kanilang daanan at di na makilala.
Una sa lahat, kailangan nilang makahanap ng daan sa mga oil at gas field.
Sinusubukan ng lalaki ang suwerte niya.
Maingat ang pronghorn,
lalo na kapag nakakasalubong ng mga tao.
Sa ngayon, mabuti naman.
Ngayon para sa natitira sa kawan.
At… kilos!
Sa susunod na ilang mga buwan,
maglalakbay sila 200 kilometro
upang marating ang panganganakan nila sa Norte.
Isang paglalakbay na nagiging mas mahirap taun-taon.
Ang nakadisenyong bakod para mapanatili ang livestock
ay epektibo din para di makapasok ang mga pronghorn.
Ngunit ito ang tinahak ng kanilang mga ninuno,
kaya't nagsisikap sila.
Kamakailan, isang pronghorn ang tumawid sa halos 150 na bakod
sa migration nito pahilaga.
Ngunit ang mga sanga-sangang sungay at barbed wires
ay hindi masayang kombinasyon.
At hindi lang ang mga bakod ang pinakaproblema.
Mas delikado ang mga highway na nasa daanan nila.
Maaaring sila ang pinakamabilis na hayop sa Americas…
pero hindi laging makakaiwas sa kotse.
Ang mga pagbabagong dala ng nakalipas na 200 taon
ang nagpabawas sa bilang ng pronghorn ng mahigit 90%.
Pero may magandang balita.
Ang katapatan ng pronghorn sa ruta ng mga ninuno
ang nagpagingposible sa pagtatayo ng mga overpass sa mga tawiran,
at halos nawala ang mga pagkasagasa sa lugar.
Habang patuloy ang kawan sa hilaga, nararating nila ang tunay na wild west.
Dito, di na mga balakid dulot ng tao ang haharapin nila
kundi mga likas na balakid.
Natutunaw na ang niyebe,
na nagpapakitang nakatakda silang makarating sa lugar
para doon manganak.
Pero may dulot ding problema ang pagbabago ng panahon.
Ang Gros Ventre River ng Wyoming na puno ng tunaw na tubig ay nasa unahan.
Dapat silang tumawid tungo sa lugar kung saan magpaparami
pero mukhang kinakabahan sila.
Hindi sa mismong ilog
kundi sa mga maninilang nagtatago sa kabilang pampang.
Sa tubig,
ang bilis nila sa lupa ay hindi gaanong mahalaga.
Pero sa mga maninila gaya ng mga lobo at cougar
ay halos maubos na sa pangangaso,
kaya maliit ang tsansa ng pag-atake dito.
Di nga lang alam ng pronghorn iyon.
Mahalaga pa ring maging maingat.
Umabot na sila dito.
Ilang linggo pagkatapos umalis,
sa wakas, narating na nila ang breeding ground nila,
ang matatabang lambak ng Rocky Mountains.
Ang Baja peninsula ng Mexico
ay di nakakaranas ng taglamig sa Hilaga.
Ang katamtamang temperatura ng dagat sa panahong ito'y ginagawa
itong isang mahusay na seasonal retreat
para sa isa sa pinakamagaling na malayuang manlalakbay sa mundo.
Mga gray whale.
Kalagitnaan ng Marso,
anim na linggo na ang nakalipas, dito nanganak ang babaeng ito.
Mainit at ligtas mula mga predator ang mga nakatagong tubig.
Napakagandang nursery.
Pero may kapalit ang pagiging perpekto.
Walang pagkain para sa inang ito, at narito na siya mula pa noong Disyembre.
Kaya pag malakas na ang guya niya,
aakayin niya siya 8,000 kilometro sa hilaga
sa kanilang panginainan sa Bering Sea ng Alaska,
pinakamahabang migration na ginawa ng anomang mammal.
Buti na lang, mabilis lumaki ang anak niya.
Pinalalakas ng higit sa 200 litro ng gatas bawat araw,
puno ng enerhiya ang isang toneladang sanggol.
Buti na lang at alam ni Ina ang lugar para magpakawala.
At ito 'yon.
Isang mababaw na sandbar sa gitna ng lagoon.
At malinaw na ito ang lugar.
Habang umaagos ang tubig sa mababaw na pampang,
nakakalikha ito ng marahang alon
na tumatawag sa mga balyena mula sa kabila ng lagoon.
Ito ang unang pagpapakilala ng guya sa lipunan ng balyena.
At mukhang nahihiya siya.
Maiging 'wag lumayo kay Ina.
Magandang lugar ang sandbar
para masanay lumangoy na kakailanganin niya sa paglalakbay sa hilaga.
Dinadala ng agos ang dikya,
pero lumalangoy siya pasalungat dito.
Parang underwater treadmill para palakasin ang stamina niya.
Taun-taon, mahigit 1,000 gray whale ang nagma-migrate sa lagoon na ito.
Pero hindi lahat ay babaeng may guya.
Marami ang malalaking lalaki na naglalakbay sa malayo
sa pag-asang makahanap ng kapareha.
Di interesado ang mga babaeng may anak na,
pero di susuko ang mga lalakeng nanunuyo.
At ang paglangoy palayo ay tila nagpapalakas pa ng loob niya.
Mahirap tanggapin ang pagtanggi
kung nilakbay mo ang kalahati ng planeta para makapunta.
At ngayon, mukhang ang guya ang pinagbabalingan niya ng inis,
pinipilit siyang ilubog, palayo sa ibabaw.
Sa wakas, nakuha ng lalaki ang pahiwatig.
Oras na para tumungo ang dalawa sa hilaga.
Tatlong buwan pagkadating,
pumayat na ang babae ng ikatlong bahagi ng timbang niya.
Maglalakbay siya nang malayo pabalik sa feeding ground.
Kailangan ng anak niya ang suwerte para tapusin ang lakbayin.
Isa sa tatlong batang gray whale
ang hindi aabot sa destinasyon.
Ang kiling ng Earth ang nagtutulak sa lahat ng migration.
Pero sa ekwador, kung saan halos walang epekto sa panahon ang kiling,
may ilang mga hayop na patuloy na kumikilos.
Ang mga army ant.
Araw-araw, bawat paglabas ay katumbas ng human marathon
upang mangolekta ng pagkain.
Dalubhasa ang partikular na langgam na ito sa paghuli ng larvae ng iba pang insekto.
Ang workers na may dalang huli
ay tinutulungan ng iba sa siwang sa dahon sa pagbuo ng buhay na tulay.
Ang bakas ng pheromones ang nagtuturo sa pansamantalang himpilan.
Isang bivouac.
Isang pugad na gawa sa katawan ng mga langgam mismo.
Nakatago sa buhay na pader na ito
ang control center ng kolonya,
ang reyna at ang mga pinakabata.
Nakasabit ang buong bivouac sa nakalipas na dalawang linggo.
Pero magbabago na lahat 'yon.
Naging gabi na ang araw,
at may signal na ramdam sa buong colony.
Isang chemical cue na nagmumula sa kaloob-looban ng bivouac.
Malinaw ang mensahe.
Oras na para umalis.
Magana ang mga maliliit na insektong ito.
At dahil nasimot na sa makakain ang gubat,
kailangan na nilang lumipat at maghanap ng bagong mapagkainan.
Sinusundan ang mga bakas ng makakainan
nililipat ng workers ang mga bagong pisang larvae
habang nakabantay ang soldiers sa tabi.
Maaaring may kalahating milyong langgam sa colony,
at walang maiiwan.
Ang dahilan kung bakit sila kumilos sa dilim ay nagiging malinaw na.
Ang mismong reyna ay kumikilos.
Siya ang pinakamalaki sa kanila.
Sa nakalipas na dalawang linggo, nangingitlog siya bawat minuto
kaya hindi makakapaglakbay.
Ngayon, sa pansamantalang suspendido ang kaniyang pagpaparami
makakagalaw siya tungo sa bagong hunting grounds.
Ngayon lang siya nakikita sa labas.
At hindi lang ang reyna ang mahalagang manlalakbay ng hukbo.
Sa isang pambihirang kaganapang nangyayari tuwing ilang taon,
lumilitaw ang mga napakalalaking larvae na dala ng workers.
Sila ang mga kabataang lalaki at magiging mga reyna
na aalis sa kolonya at magtatatag ng sarili nilang mga dinastiya.
Bago sumikat ang araw, kampo ng hukbo.
Maglalakbay sila kada gabi hanggang marating ang sariwang hunting grounds.
Sa oras na iyon, handa na ang reyna na mangitlog
at magdagdag ng mas maraming worker sa imperyo niya.
Balik sa Hilaga,
ang inang gray whale at anak nito
ay nasa ikaapat na linggo na sa kanilang epikong migration.
Mula nang umalis, ang bata ay nadagdagan ng higit sa 1,000 kilo,
pero ilang buwan nang di kumakain ang kanyang ina.
Mahaba pa ang lalakbaying karagatan
bago siya makapagpiging sa Bering Sea.
Malapit sila sa baybayin, gamit ang palatandaan para giyahan sila.
Sa loob ng 30 taon, maraming beses na niyang nilakbay ito,
at marami ang nagbago mula noong unang biyahe niya.
Gayunpaman, hindi siya umiiwas sa atensyon ng tao.
At mukhang gusto ng guya ang atensyon.
Ang mataong baybayin ng California ay tila napakalayo
sa kanlungang look nila sa Mexico.
At mas magiging abala ito mula rito.
Hindi nagtagal, nakarating ang dalawa sa daungan ng Los Angeles,
ang pinakamalaki sa North America.
Halos 2,000 barko ang gumagamit nito taun-taon.
Ang ingay ng makina ay nakakagambala sa soundscape sa ilalim ng dagat,
nakakalito sa mga balyena at nagdaragdag ng panganib ng banggaan.
Taon-taon, mahigit apatnapung balyena ang namamatay sa pagkabangga sa barko.
Ang grey whale na ito
ay isa sa mga minalas.
Iniwasan ng ina at guya ang pinakaabalang shipping lanes.
Pero nasa unahan ang pinakamapanganib na bahagi ng biyahe.
Monterey Bay.
Tatlumpu't limang kilometro ng laot.
Mahalagang oras ang gugugulin kung mananatili malapit sa baybayin.
Dinala niya ang guya sa malalim na tubig ng look.
Ngunit mapanganib.
Alam ko kung ano ang nandoon.
Naka-stealth mode siya,
tumigil sa regular na pagtawag
at madalang na pumapaimbabaw hangga't maaari.
Orca.
Mga killer whale.
Kabisado nila ang tubig dito
at maninila sila.
Natuklasan ang ina at anak nito.
Sampung beses ang bigat ng matandang grey whale sa orca
at maaaring isang mahirap na kalaban.
Kaya maingat na pumapalibot ang pod, naghahanap ng pagkakataon.
Ayaw nila sa kaniya.
Ang anak niya ang gusto nila.
Pinaibabawan nila siya at pinapailalim sa tubig
upang lunurin ito.
Sa suporta ng ina niya,
nakaligtas siya sa unang pag-atake.
Pero nasugatan siya.
At ngayon, ang pod ay tumawag ng dagdag na tulong.
Napakalaking limang toneladang lalaki.
Pinatapang ng dagdag na lakas,
lumipat ang orca sa todo-atake.
Halos wala nang magawa ang ina.
Sa sobrang bilis ng bangga,
para kang nabangga ng bus.
Hindi maiiwasan ang kahihinatnan.
Ipagpapatuloy ng inang ito ang kanyang paglalakbay nang mag-isa.
Para sa maraming hayop,
ang instinct para kumilos ay nangingibabaw
sa kabila ng mga panganib.
Pero sa bawat paglalakbay na nagtatapos sa trahedya,
nakakarating ang milyon-milyon sa destinasyon nila.
Para kanilang matamasa ang mas mainam na kundisyon
at mga bagong pagkakataon.
At ang migrations na ito ay mahalaga din sa iba.
Gayunpaman, binago na natin ang planeta.
Pinutol ang mga ruta ng ninuno…
at naapektuhan maging ang pinakaliblib na sulok ng mundo.
Ngunit may pag-asa.
Mas marami na tayong alam sa mga paglalakbay na ito kaysa dati.
At sa tulong natin,
maraming hayop ang nagtagumpay sa mga hamon ng ating modernong mundo.
Para sa malusog at konektadong planeta, dapat maingatan ang kalayaang gumalaw.
Kung magagawa natin,
ang mahahalagang paglalakbay ng bawat hayop
ay magpapatuloy sa mga darating na taon.