HAREM SUŁTANA
DWA LATA PRZED OBLĘŻENIEM
Sułtanko Maro, przybył sułtan.
Tutaj?
Nie, to znaczy...
Czeka w komnacie zgromadzeń.
Przekaż sułtanowi, że dołączę do niego tak szybko, jak mogę.
Dziękuję.
Mara Branković jest jedną z głównych postaci XV wieku.
Mehmed darzył ją ogromnym szacunkiem.
Była bardzo ważna i spokrewniona niemal z każdym.
Z rodziną królewską Konstantynopola i z rodem panującym w Serbii.
Miała też kontakty na Zachodzie.
Była spoiwem między światem słowiańskim,
greckim, osmańskim i zachodnim.
Mehmedzie...
Dawno cię nie widziałam!
Matko Maro.
O co chodzi?
Gdy przybyłem tu jako osesek, traktowałaś mnie jak swoje dziecko.
Miłe słowa...
przed czymś nieprzyjemnym?
Zwalniam cię z haremu.
Ojciec zmarł i należy ci się wolność.
- Mam odejść? - Oczywiście, że nie.
Ale powinnaś wrócić do Serbii i rodziny.
Pod koniec tygodnia janczarzy odwiozą cię do domu.
Nie rób tego!
Moja rodzina jest tutaj!
Moje miejsce jest tu,
w służbie tobie.
Będziesz mi służyć na Bałkanach.
Potrzebuję cię.
Komu innemu mogę zaufać?
Po śmierci Murada Mara Branković mogła odejść w zapomnienie,
a tymczasem stała się ważnym doradcą na dworze Mehmeda.
Będziesz moim głosem i uszami na Zachodzie, kiedy przyjdzie pora.
Konstantynopol?
- Tak szybko? - Tak trzeba.
Jeśli przegram, stracę tron
i być może życie.
Ale jeśli wygram, zostanę nowym cesarzem.
Zatem, proszę,
zanim wyjadę, przyjmij moją radę.
Przeanalizuj błędy ojca
i tych, co byli przed nim.
Ich porażki zapewnią ci triumf
u bram Konstantynopola.
NETFLIX — SERIAL ORYGINALNY
Każde imperium rodzi się
z krwi, stali, łutu szczęścia i podbojów.
W 1453 roku cesarz rzymski Konstantyn XI
i sułtan z dynastii Osmanów Mehmed II
toczą wielką bitwę o Konstantynopol.
Miasto to próbowały podbić 23 armie.
Wszystkie bez powodzenia.
Z tej rzezi wyłoni się jeden zwycięzca,
który zmieni bieg historii na kolejne 300 lat.
Ponieważ, aby jedno imperium rozkwitło, inne musi upaść.
Przez dwa tygodnie sułtan osmański Mehmed II
przypuszcza na Konstantynopol największy atak artyleryjski,
jaki widział świat.
Mehmed posyła swoje elitarne wojska przeciwko żołnierzom cesarza Konstantyna
broniącym starożytnych murów miasta.
Obrońcy dowodzeni przez włoskiego najemnika
Giovanniego Giustinianiego
odpierają każdy atak.
Mury nadal stoją,
ale bitwa o Konstantynopol toczy się na wielu frontach.
Konstantynopol ma specyficzne położenie.
Niemal z każdej strony otoczony jest wodami,
więc potrzebne są siły morskie,
aby przejąć kontrolę nad otoczeniem miasta.
Ten front jest niebezpieczny
i może potencjalnie udaremnić każde oblężenie.
Konstantynopol uważa się za najlepiej chronione miasto w okresie średniowiecza.
Ale ma też czuły punkt:
słabo chronione mury morskie wzdłuż Złotego Rogu,
zatoki po północnej stronie miasta.
Wejścia do Złotego Rogu broni jeden element:
masywny 750-metrowy, żeliwny łańcuch.
Turcy nie mogli wpłynąć do Złotego Rogu swoją ogromną flotą
z powodu ogromnego łańcucha rozciągniętego od akropolu
aż do wieży w genueńskiej kolonii Galacie.
Kiedy nadpływał okręt wroga, łańcuch napinano
i blokował on wejście do zatoki.
Wtedy okręty obrońców ostrzeliwały wroga, który nie mógł się ruszyć.
Łańcuch opuszczano, gdy nadpływał statek sojuszniczy,
aby mógł wpłynąć.
Rzymska flota wojenna liczy sobie zaledwie 30 okrętów,
ale w zatoce Złotego Rogu jest bezpieczna.
Mehmed przeanalizował 23 nieudane oblężenia.
Bez przejęcia kontroli na morzu zwycięstwo jest nieosiągalne.
Jego nowa flota złożona ze 126 okrętów
od tygodni próbuje osłabić rzymską obronę miasta.
Osmanie mieli reputację kiepskich żeglarzy.
Istniało przekonanie, że są mocni jedynie na lądzie,
a morzem rządzili Grecy.
Mehmed mocno zainwestował w marynarkę wojenną,
nie tylko dlatego, że istniało ryzyko, iż Bizantyjczykom
pomogą siły morskie z włoskich państw.
Często zapomina się o tym morskim aspekcie oblężenia.
14 DZIEŃ OBLĘŻENIA
W połowie kwietnia Osmanie dowiadują się o genueńskich okrętach
zbliżających się od zachodu.
Będą tu za trzy dni.
Dwa, przy pomyślnych wiatrach.
To może być jedna z wielu flot chrześcijan.
Wczorajszy atak był katastrofą.
Rzymianie i ich najemnicy śmieją nam się w twarz.
Mieli szczęście.
Baltaoğlu Paszo, nie mogę sobie pozwolić na kolejne takie poniżenie.
Dowodzisz największą flotą w naszej historii.
Genueńskie okręty nie mogą dotrzeć do miasta.
Obiecuję, sułtanie,
że poślemy Genueńczyków na dno.
Skorpeny zeżrą ich mięso do kości.
Nie wątpię, że zwyciężysz.
Ale jeśli przegrasz,
sam nakarmię tobą skorpeny.
DOWÓDZTWO FLOTY MORSKIEJ OSMANÓW
Genueńska flota wojenna jest jedną z najsilniejszych.
Powstrzymać ma ją jeden z najlepszych admirałów Mehmeda,
Baltaoğlu Süleyman.
Baltaoğlu, zwany „Synem Topora Wojennego”,
zdobył reputację nieustraszonego wojownika,
przez lata służąc w elitarnych oddziałach janczarów.
Ma powstrzymać Genueńczyków przed dotarciem do Konstantynopola.
Ale nie będzie walczył jedynie z włoskimi okrętami.
Morze Marmara słynie ze zdradliwych wiatrów i prądów.
Baltaoğlu z niepokojem wyczekuje okrętów wroga.
Genueńską flotę wysłał papież
na prośbę cesarza Konstantyna.
Ma ona znacznie wzmocnić obronę miasta.
Okręty wpływają na morze Marmara 20 kwietnia,
zmierzając wprost na osmańską blokadę.
Na horyzoncie pojawiły się cztery okręty chrześcijan.
Trzy wiozły wsparcie od papieża:
łuczników i żołnierzy,
natomiast jeden transportował żywność.
Wiedziałem, że przybędą.
Jeszcze ich tu nie ma.
To Genueńczycy, signore Łukaszu.
Proszę cieszyć wzrok spektaklem.
Cztery jednostki zbliżały się,
a turecki admirał czekał w pogotowiu.
Tylko cztery?
Na pewno jest więcej.
Do kolacji będzie po nich.
Po lądowej stronie miasta
trwa impas w walkach między rzymskimi obrońcami i armią osmańską.
Siły lądowe Mehmeda otwierają kolejny front,
próbując przedrzeć się przez mury Konstantynopola.
Skoro nie da się ich rozbić...
próbują przejść pod nimi.
Szybciej, lenie!
Kopać!
Budową podkopu
zajmują się setki serbskich górników z kopalni srebra.
Mehmed miał tak zwanych saperów,
czyli górników z Serbii,
którzy kopali tunele pod murami,
aby je osłabić i sprawić, by runęły.
Osmanie robili podkopy pod murami,
aby najpierw znacznie je osłabić,
a potem podkładając pod nie proch,
sprawić, by runęły.
Podobny efekt wywołałoby podłożenie pod nie ognia.
Mury zapewne by runęły.
Ale cesarz Konstantyn i Rzymianie mają sposób na górników:
Johna Granta, szkockiego żołnierza posiadającego osobliwy talent.
John Grant to ciekawa postać.
Niemal w każdym momencie historii,
praktycznie w każdej wojnie brał udział jakiś przypadkowy Brytyjczyk.
Bardzo często jest to Szkot.
Być może dlatego, że naród ten ma w sobie jakiś gen walki.
Grant ma reputację dobrego inżyniera
i jego zdolności przydają się Rzymianom podczas oblężenia
ze względu na podkopy osmańskie.
Chcąc ukrócić działania górników Mehmeda,
obrońcy robili kolejny podkop,
chcąc usłyszeć, gdzie kopią górnicy wroga.
Grant miał prostą strategię.
Stawiał przy murach beczki z wodą
i obserwował fale na ich powierzchni,
co pomagało mu zlokalizować podkopy.
Tutaj!
Przez długie dni i tygodnie
serbscy górnicy kopią tajemny tunel z osmańskich okopów
pod mury miasta.
Szybko!
Jeśli tutaj dotrą, mury runą
i tureckie kanalie zeżrą nasze jaja na śniadanie!
Baltaoğlu i osmańskie okręty wojenne stoją na drodze pomiędzy flotą genueńską
i bezpieczną zatoką w Złotym Rogu.
Najpierw muszą powstrzymać większe i szybsze żaglowce wroga.
Osmańskie jednostki przyspieszają,
zbliżając się na dystans umożliwiający łucznikom sięgnięcie żagli wroga.
FLOTA GENUEŃSKA
Słabnące wiatry spowalniają okręty Genueńczyków.
Są teraz łatwym celem dla Osmanów.
Ciągnijcie!
Ciągnąć!
Łucznicy!
Gotowi!
Ognia!
Padnij!
Zgasić ogień!
Gasić!
Gotowi!
Celować w żagle!
Ognia!
Nie przeżyją tego.
Nie rozpaczajmy.
Wiatr musi się wzmóc.
Dalej!
Dalej, ludzie!
- Ciągnąć! - Przyłożyć się!
Zwalniają.
Bez wiatru żagle galeonów opadają,
umożliwiając mniejszym osmańskim galerom zmniejszyć dystans.
Wykończ ich, Baltaoğlu.
Pod zachodnimi murami Konstantynopola
serbscy górnicy kopią tunel w kierunku miasta.
Jesteśmy blisko!
Czuję szczura!
Witajcie, gnojki!
Dalej!
Zapalcie ich, chłopcy!
John Grant podpala tunele ogniem greckim,
starożytną wersją napalmu,
która spala wszystko, czego dotknie, i pali się godzinami.
Giną dziesiątki górników Mehmeda,
a mury Konstantynopola nadal stoją.
Na morzu Marmara wiatr całkowicie ucichł.
Uwięziona flota genueńska ma coraz mniej czasu,
a okręty osmańskie są coraz bliżej.
Zbliżają się!
Połączyć się!
Chrześcijanie łączą swoje okręty,
tworząc coś na kształt pływającego zamku, który wydaje się łatwym celem.
Ich przewagą jest to, że są wyższe i mogą ostrzeliwać Osmanów z góry.
Abordaż!
Zabić wszystkich!
Zabić ich!
Zabić!
Osmanie mieli tak zwane kadırgi.
To zwykłe łodzie.
Europejczycy mieli galeony.
Kiedy kadırga dobija do galeonu, trzeba się na niego wspiąć.
Łatwiej im zabić ciebie, niż tobie zabić ich.
Ruszać!
Zatop ich, Baltaoğlu. Teraz.
Dalej.
Ruszać się!
W zamieszaniu Baltaoğlu zostaje poważnie ranny.
Kapryśne wiatry morza Marmara ponownie interweniują...
Nie.
...i dmą w żagle genueńskich okrętów.
Płyną teraz szybko do Złotego Rogu.
Flota Baltaoğlu z wieloma zabitymi i rannymi
nie nadąża za uciekającymi okrętami wroga.
Szybko!
Zanim dopłyną do Złotego Rogu!
Obie strony robią, co mogą, ale ostatecznie wielkie okręty
docierają pod łańcuch i wpływają do zatoki.
To ogromny zastrzyk morale dla obrońców miasta.
Cóż za chwalebny dzień!
Bóg się do nas uśmiechnął!
Sprowadźcie Baltaoğlu.
Sto czterdzieści jednostek osmańskich
nie powstrzymało czterech genueńskich okrętów,
z których tylko trzy były okrętami wojennymi.
Mehmed był wściekły i to zrozumiałe.
Duch Święty dziś nas ocalił.
Póki Duch tu jest, mury wytrzymają!
Przyprowadziliśmy Süleymana Paszę.
Może Osmanie zrozumieją, gdzie ich miejsce.
Być może, ale sułtan stracił wielu ludzi oraz cząstkę swojej dumy.
Będzie chciał coś za swoje cierpienie.
Niech klęknie przed cesarzem i poprosi!
Pamiętajcie, jaki on ma temperament!
Pomóżmy mu uratować honor...
oferując mu rozejm.
- Rozejm? - Nigdy!
Sułtanie!
Signore Łukaszu, możesz sam mu go zaproponować.
Więcej wiary. Bóg przemówił.
Mehmed wróci ze swoimi psami z podkulonymi ogonami!
Powiedz mi... dlaczego miałbym cię teraz nie ściąć?
Zawiodłem cię.
Wybacz.
Zrobiłeś ze mnie głupca.
Ty tchórzu!
Mów, co chcesz, sułtanie,
ale nie jestem tchórzem.
Z radością zginąłbym na statku
i dumnie umrę od twego miecza.
To moja wina.
Ukarz mnie,
ale wybacz żołnierzom.
Walczyliśmy do końca.
Okaż mu litość!
To żołnierz z honorem, który sprawdził się w licznych bitwach.
Stracił dla ciebie oko!
Mehmed czynił z ludzi przykłady.
Admirał Baltaoğlu przegrał bitwę pod samymi murami miasta,
a Mehmed postawił go przed całą armią,
aby go stracić.
W ten sposób wszyscy mieli zrozumieć,
że nie wolno się poddać, bo sułtan cię obserwuje.
Sułtanie!
Okaż litość dowódcy.
Walczyłem z nim w Bułgarii.
To dobry człowiek. Oddam za niego życie.
Ja też!
Walczył jak prawdziwy wojownik!
Podważacie zdanie władcy?!
Powinienem wszystkich nabić na pal!
Litość jest szlachetna.
Dajcie mu sto batów.
Jesteś litościwy, sułtanie.
Co z nim?
Pani Therma?
Chciałabym tylko właściwie go pochować.
Ma pan brudny bandaż.
Miałem sporo na głowie.
Oczyszczę ranę, zanim się zaogni.
To może boleć.
Wytrzymam.
PROWINCJA SMEDEREVO, SERBIA
Maro, wiadomość z Konstantynopola.
Wieści o niepowodzeniach Mehmeda pod Konstantynopolem
docierają na Bałkany.
O co chodzi, siostro?
Jego macocha Mara mieszka teraz w pałacu swojego ojca,
serbskiego władcy Đurađa Brankovića,
który ma z Osmanami kruchy pakt pokojowy.
Panie, wyślijmy żołnierzy.
Osmanie tkwią pod Konstantynopolem.
Wołosi nas wspomogą.
Serbowie i Węgrzy są odwiecznymi wrogami Osmanów.
Dziewięć lat wcześniej Węgrzy ruszyli na krucjatę przeciw Mehmedowi
na początku jego rządów.
Są ciągłym zagrożeniem.
Co z katolikami i papieżem?
Ponoć na morzu Egejskim gromadzi się 40 włoskich okrętów.
Dotarłyby do miasta w miesiąc.
To jest...
Generale Stefanie.
O co chodzi, córko?
Nie wiedziałam o pańskiej wizycie.
To nic ważnego.
Słyszałam o rozlewie krwi w Konstantynopolu.
Plotki zawsze są przesadzone, moja droga.
Masz jakąś sprawę?
Kontynuujcie.
Sprowadź posłańca.
Pospieszy do Konstantynopola.
TRZECI TYDZIEŃ OBLĘŻENIA
Po niemal trzech tygodniach walk
decyduje się los dalszego oblężenia Konstantynopola.
Mehmed musi zdecydować, czy się wycofać, by zmniejszyć straty, czy zmienić taktykę.
Nad jego obozem wisi większe pytanie.
Czy nadal może liczyć na lojalność swoich wojsk?
W obozie Osmanów było niskie morale,
krzewione przez defetystów w jego armii.
Choć to prawda, że gdyby oblężenie trwało zbyt długo,
z zachodu mogłyby dotrzeć posiłki dla obrońców.
Wtedy Osmanie by przegrali.
Zdobycie tego miasta byłoby trudne nawet dla Aleksandra albo Cezara.
Trudne, ale nie niemożliwe.
Gdyby ich całe armie obległy mury Konstantynopola.
To tylko hipotezy.
Nie będzie hipotezą, jeśli stracimy zaufanie naszych żołnierzy.
Paszo, zapewniam...
Trzeba przekuć tę porażkę w zwycięstwo!
Zaoferować rozejm i zakończyć oblężenie.
Cesarz byłby głupcem, nie przyjmując naszych warunków.
Możesz podyktować im takie, jakich nie żądał wcześniej żaden sułtan.
Podatki, zmiana granic, ziemie.
Ale nie miasto.
To i tak jasne zwycięstwo.
- Może dla ciebie... - Dość!
Dla sułtana, z dworu serbskiego.
Moja macocha przestrzega przed spiskiem krajów bałkańskich.
Trzeba szybko działać.
Zgadzam się.
Mehmed był młody i uparty.
Chciał zrobić coś, co poruszy wyobraźnię.
Ludzie pokroju Çandarlıego byli biurokratami.
„Pora na rozmowy pokojowe. Uważajmy na sąsiadów.
Nie traćmy tego, co już mamy.
Poruszanie wyobraźni to fajna, ale i droga sprawa”.
Halilu Paszo, rozważę twoją sugestię.
To wszystko.
Zaganie Paszo, chodź.
Gdyby Mehmedowi nie udało się zająć miasta,
co wtedy by się stało?
Wraz z pogłoskami o rychłym ataku z zachodu
pomiędzy dworami osmańskim i rzymskim kursują liczni szpiedzy.
Bawiłaś się na tych murach jako dziecko,
kiedy twój pan nie patrzył,
więc nie mów, że nie znasz tajnego wyjścia z miasta.
Za murami jest niebezpiecznie.
Wszędzie są Turcy.
Mało ci zapłaciłem?
Znalazłem ci miejsce w pałacu.
Przekażę twoją wiadomość. Nie rzucam się w oczy.
To delikatna sprawa.
Sam się nią zajmę.
W mieście...
jest stary system cystern.
Zaprowadź mnie.
Kiedy byłam sama, zwykłam się tu bawić.
Nikomu nie pokazywałam tego miejsca.
Dobrze, że cię wybrałem.
Masz w żyłach więcej odwagi niż większość wojowników.
Tędy.
Starożytny system cystern pod Konstantynopolem
stanowi także tajną drogę ucieczki z miasta.
Jesteśmy 400 metrów od obozu Osmanów.
Dobrze.
Wracaj do miasta.
Jeśli Osmanie cię zobaczą, od razu zabiją.
Poradzę sobie.
Wracaj.
Idź, dziecko.
Stój! Ktoś ty i jakie masz zamiary?
Jestem rzymskim szlachcicem z wieściami, które wam pomogą.
To czemu klęczysz jak niewolnik?
Gdybyś wiedział, kim jestem,
mówiłbyś do mnie z większym szacunkiem.
Obudź się.
Wstań, stary Greku.
Umarłem i zstąpiłem do piekła.
Ważyłbym słowa, Notarasie.
Żyjesz tylko dzięki mnie.
Zdezerterowałeś?
Skądże.
Mam interes.
Chcę omówić warunki rozejmu.
Z rozkazu cesarza?
Zostaw go mnie.
Mów.
Powiem ci, co powinien zaoferować Mehmed.
Wasze próby zajęcia miasta nie powiodły się.
Wasze wojska wkrótce się zbuntują,
a młody sułtan przypłaci klęskę własnym życiem.
To samo można powiedzieć o cesarzu i jego najemnikach.
Konstantyn to uczciwy człowiek
i dobrze wie, kiedy się powstrzymać.
A Mehmed jest moim sułtanem.
Zatem przemów mu do rozsądku.
Zakończcie oblężenie, zanim zjawi się tu zjednoczona armia chrześcijan.
Jeśli się zjawi.
Obaj wiemy, że to kwestia czasu.
Jeśli sułtan się nie wycofa,
wszyscy przegramy.
Jakie proponujesz warunki?
Narasta presja, by zaproponować rozejm.
Mehmed ma coraz mniej czasu, by przedrzeć się do miasta.
Pewnego dnia,
kiedy umrę,
ten miecz będzie twój.
Widział niezliczone bitwy.
Ale pamiętaj, synu...
Każdy wielki wódz...
posiada taką broń,
nasyconą historią...
legendą...
i nadzieją.
Jednak to, co trzyma to imperium...
to nie tylko ta broń.
Liczy się także mądrość, lojalność,
strategia i instynkt.
Ostatecznie,
to twój umysł...
da ci zwycięstwo w bitwie.
Wezwać kartografa i skrybę!
Mehmed miał to, co Napoleon.
Ikrę i sporo szczęścia,
a także poczucie wypełniania przeznaczenia.
Jakimś cudem wszystko, co robił, robił we właściwym czasie.
Zaganie Paszo, wiem, jak sprowadzić nasze okręty do Złotego Rogu.
Trzeba się spieszyć.
Poruszę dla ciebie niebo i ziemię. Jak?
To, co powiem, zostanie między nami.
Nie mów nikomu, póki nie zaczniemy działać.
Masz moją dozgonną lojalność.
Spójrz.
Gdyby niewierni musieli bronić się od strony Złotego Rogu, rozpraszając siły,
mury lądowe byłyby osłabione.
Ale łańcuch. To niewykonalne.
Ominiemy łańcuch.
Nie rozumiem. Chcesz przenieść wojska?
Chcę przenieść okręty...
po lądzie.
Napisy: Wojciech Matyszkiewicz