MARZEC 1443 ROKU
DZIESIĘĆ LAT PRZED OBLĘŻENIEM
Powtórzę.
Czy ktoś poda mi czerwone jabłko,
nie wchodząc przy tym na dywan?
Selimie Paszo,
szanowany generale z północy.
Jaki masz plan?
Tak myślałem.
A ty,
wielki wezyrze
Çandarlı Halilu Paszo?
Dla tak bystrego umysłu
taka zagadka powinna być prosta.
Nie mam czasu na zabawy, książę.
Być może tylko dziecko potrafi rozwiązać tę zagadkę.
Masz szczęście...
Nie jestem jeszcze sułtanem.
NETFLIX — SERIAL ORYGINALNY
Każde imperium rodzi się
z krwi, stali, łutu szczęścia i podbojów.
W 1454 roku cesarz rzymski Konstantyn XI
i sułtan z dynastii Osmanów Mehmed II
toczą potężną bitwę o Konstantynopol.
Miasto to próbowały podbić 23 armie.
Wszystkie na próżno.
Z tej rzezi wyłoni się jeden zwycięzca,
który zmieni bieg historii na kolejne 300 lat.
Ponieważ, aby jedno imperium powstało, drugie musi upaść.
Trzeci tydzień oblężenia Konstantynopola przez wojska Mehmeda II.
Artyleria osmańska nieprzerwanie ostrzeliwuje mury miasta.
Po tym, jak jego okręty ponoszą klęskę...
Abordaż!
...z rąk floty genueńskiej
przywożącej do miasta zapasy i żołnierzy,
Genueńczycy cumują w Złotym Rogu,
wąskiej zatoce, która biegnie wzdłuż nadmorskich murów miasta.
Konstantynopol ma ogromną, świetnie osłoniętą zatokę,
zwaną Złotym Rogiem.
Wejście do niej jest bardzo wąskie,
a po każdej jej stronie są dwie wieże.
Kiedy jednak wrogie okręty w nią wpływają,
natrafiają jedynie na jedną linię murów obronnych,
w przeciwieństwie do potężnych murów zwróconych w stronę zachodu,
skąd zwykle przybywali wrogowie.
To tutaj zacumowało wiele okrętów chrześcijańskich.
Był to czuły punkt miasta.
Dostawszy się tam,
wojska osmańskie mogłyby zaatakować te słabo wzmocnione mury.
Dlatego Mehmed II robił, co mógł,
aby otworzyć kolejny front
skierowany na najwrażliwszą część miasta.
Mehmed II zrozumiał, że musi się dostać do Złotego Rogu.
Jednak zatokę chroni potężny, żeliwny łańcuch.
Rozciąga się on przez 750 metrów od Konstantynopola do Galaty
i waży ponad 30 ton.
Zapewnia bezpieczeństwo zatoce od siedmiu wieków.
Wzmocniony na rozkaz cesarza Konstantyna,
jest praktycznie nie do przejścia.
PRZEDMIEŚCIA GALATY TRZECI TYDZIEŃ OBLĘŻENIA
Mehmed nieustannie główkował
i w końcu wpadł na szalony plan.
Trudno powiedzieć, skąd wziął ten pomysł,
ale pod presją czasu
i dzięki swojemu strategicznemu geniuszowi i dobremu PR-owi,
wymyślił, że mogą odwrócić flankę ataku,
przeciągając okręty przez ląd z Bosforu
i wodując je ponownie w Złotym Rogu.
Drzewo!
Wszystkie 76 okręty zostają przetransportowane
przez 2,5-kilometrowy odcinek lasu nad genueńską kolonią w Galacie.
Inżynieria to ważna część wojny.
Nie chodzi o męstwo i odwagę.
Liczą się różne techniki.
To było genialne.
Wybitne.
Sukces planu Mehmeda zależy od dyskrecji
w miejscu, gdzie roi się od szpiegów.
Plany Mehmeda stają się jeszcze bardziej palące
po pogłoskach o zbliżającej się do miasta ogromnej flocie weneckich okrętów.
Jego żołnierze są na skraju buntu.
Wybacz, sułtanie. Strażnik powiedział, że wróciłeś.
Chcesz ogrzać się w moim namiocie, Paszo?
Çandarlı Halil jest tu mile widziany.
- Chciałeś ze mną porozmawiać? - Tak.
Po obozie krążą niepokojące pogłoski.
Jakie?
O tym, że Wenecjanie wysłali nowe okręty i żołnierzy.
Te pogłoski, o których mówisz...
skąd pochodzą?
Nasi szpiedzy w Konstantynopolu słyszą o tym od wielu dni.
Rozumiem.
Jeśli to prawda,
te wieści mogą załamać morale naszych wojsk i zniweczyć
plany zdobycia miasta.
Nie rozważasz rozejmu?
Rozważam różne opcje.
Powiadomię cię, gdy coś postanowię.
- Sułtanie, jesteśmy w niebezpieczeństwie. - Robię, co mogę.
Zaufaj mi, nauczycielu.
Tak jak ja zawsze ufałem tobie.
Sprawdzę, co u moich ludzi.
Chcę widzieć te okręty w Złotym Rogu.
Ruszajmy, zanim nas odkryją.
KONSTANTYNOPOL STOLICA CESARSTWA WSCHODNIORZYMSKIEGO
W Konstantynopolu morskie zwycięstwo
i pogłoski o flocie 40 okrętów wysłanych przez papieża
na chwilę podnosi mieszkańców na duchu.
Jednak wielu z nich uciekło już z miasta,
wiedząc, że to nie koniec bitwy.
Dokąd idziesz?
Myślałeś, że będę tu leżeć przez cały dzień,
patrząc jak słodko śpisz?
Wracaj do łóżka.
Nie musimy spać.
Nie toczysz czasami wojny?
Czy jest coś, co mogłoby sprawić, abyś zmieniła zdanie?
Jest jedna rzecz.
Tylko powiedz.
Zabierz mnie, kiedy stąd wyjedziesz.
Rozmawiałaś ze swoim ojcem?
Czy z tym lizusem Notarasem?
Lepiej miej go na oku.
Powiem ci to, co im.
Nie wyjadę stąd, póki oblężenie się nie skończy.
Przekaż im, że dotrzymam słowa.
Nieważne, co oni mówią.
Zabierz mnie stąd.
Chodzi ci o małżeństwo?
- A twój ojciec... - Nie chcę męża.
Chcę dotrzeć do Włoch.
Zapłacę ci.
Zastanów się.
Na wzgórzach nad Galatą
plan Mehmeda zakładający przeniesienie przez ląd ponad 70 okrętów
i zwodowanie ich w Złotym Rogu, nabiera kształtów.
Aby ta operacja się powiodła, musi być utrzymana w tajemnicy.
Mehmed był bardzo skryty
i zwykł mawiać:
„Gdyby choć jeden włos w mojej brodzie wiedział, o czym myślę,
wyrwałbym go”.
Wokół roiło się od szpiegów.
Wszystkie słowa Mehmeda na naradach trafiały do Rzymian,
a ten z kolei niemal od razu wiedział o wszystkich decyzjach Rzymian.
W Galacie, genueńskiej kolonii handlowej leżącej nad Złotym Rogiem,
tuż przy szlaku, którym transportowano okręty Mehmeda,
roiło się od szpiegów.
To martwiło sułtana.
Genueńczycy byli kupcami.
Nie mieli własnej polityki religijnej
ani strategii oprócz chęci wzbogacenia się.
Uznali, że zostaną w mieście i porozmawiają z Mehmedem,
przekonując go, że nie będą ingerować.
Genueńczycy mieli problem, bo zaopatrywali wojska osmańskie.
Jednak ponoć po kryjomu pomagali Giustinianiemu w obronie miasta.
Grali na dwa fronty.
Sułtanie,
przybył genueński gubernator Galaty.
Signore Lomellini. Dziękuję za wizytę.
Mam tylko kilka minut.
Jak widać, ostatnio mam sporo na głowie.
Oczywiście.
Mam sprawę, która wymaga dyskrecji,
na jaką stać jedynie dobrych sąsiadów.
Nasza kolonia w Galacie zawsze była przyjazna Osmanom.
I Rzymianom.
Być może.
Po prostu chcemy uprawiać handel i zarabiać na życie.
Jesteśmy neutralni.
I?
Wiele razy okazywaliśmy wsparcie sułtanowi,
zaopatrując wasze wojska w zboże, towary i okręty.
Pomogliśmy pańskiemu ojcu
przeprawić się przez cieśniny przed bitwą pod Warną.
Gdyby wasi szpiedzy...
zobaczyli coś, co powinno zostać tajemnicą,
i gdyby powiedzieli o tym Rzymianom,
byłbym bardzo niezadowolony.
Nie puściłbym pary z ust,
gdyby cokolwiek takiego miało się zdarzyć.
Ale?
Przybywają do nas handlarze z całego świata.
Każdy ma własne cele.
Genueńczycy z Galaty od wieków dzielą się informacjami,
ale w nadchodzących tygodniach dyskrecja wam się opłaci.
Zrobię, co mogę, sułtanie.
Dziękuję, Signore Lomellini.
Gdzie trzeba, wzbudzał szacunek,
a gdzie indziej strach.
Miał swój cel.
Aby go osiągnąć, był gotowy na wszystko.
To znak geniuszu.
Mehmed rozkazuje artylerii strzelać ponad Galatą
do okrętów zacumowanych w Złotym Rogu.
Huk armat zagłusza żołnierzy
czyszczących teren okrętom osmańskim
Jest to także jasny komunikat dla gubernatora Lomelliniego:
„Możesz być następny”.
SMEDEREVO, SERBIA
Setki kilometrów dalej na zachód Osmanom szykują się kłopoty
ze strony ich dawnych wrogów: Węgrów i Serbów.
Ciągle pracujesz?
Jak zawsze, moja droga.
Coś na ogrzanie?
Znowu był tu generał Stefan.
Często cię odwiedza.
Dobrze mieć przyjazne relacje z Węgrami.
A z Rzymem?
Rzym zawsze działa wolno w przypadku prawosławnych chrześcijan.
Papież nas nie lubi.
To znaczy?
O co ci chodzi, Maro?
Wysyłasz wojska, by zaatakować Turków?
Nie mogę o tym mówić.
Nie ufasz mi?
Ufam.
Ale?
Niektórzy w radzie twierdzą, że sprzyjasz sułtanowi.
A ty?
To trudne czasy, moja droga.
Gdyby oblężenie trwało zbyt długo,
być może król Węgier przyszedłby z odsieczą
i Osmanie by przegrali.
Kiedy na flance masz węgierską armię i skupiasz się na oblężeniu,
wróg może unicestwić całe twoje wojsko.
Atak na Osmanów byłby ogromnym błędem.
Nie myl młodości ze słabością.
Jeśli on o tym się dowie,
będziesz miał u bram Osmanów, którzy pokonają twoje wojska.
Chyba „nasze” wojska?
Ojcze, proszę,
rozważ swój plan, zanim będzie za późno.
Zawsze byłaś mądrzejsza, niż wskazywałby na to twój wiek.
Jak twoja matka.
Obawiam się...
że sułtan cię omamił.
Mehmed jest mi niczym syn.
Murad nie żyje,
a twój czas w Adrianopolu się skończył.
Być może...
powinnaś rozważyć kolejne małżeństwo.
Na pewno znajdziemy ci odpowiedniego męża.
Sułtanie.
Przybył gubernator Lomellini.
Sułtanie.
Nie chcę przeszkadzać w posiłku, ale mam pilną sprawę.
Signor Lomellini.
Zapraszam do stołu.
Dziękuję, ale to nie zabierze wiele czasu.
Cóż to za pilna sprawa?
Chodzi o nasze statki,
zwłaszcza ten handlowy, który zatopiła dziś wasza artyleria.
Jestem pewien, że to przypadek.
Tak, szybko zatonął.
To genueński statek z Galaty.
Załadowany towarem wartym 100 tysięcy dukatów.
Ale był w zatoce.
Prawda?
Tak.
Drogi gubernatorze,
nie wiedziałem, że w zatoce są jeszcze przyjazne statki.
Ostrzegałem, żebyście wycofali wasze jednostki poza łańcuch.
Uznajemy, że wszystkie statki w Rogu mają wrogie zamiary,
w tym ten należący do tego pirata Giustinianiego.
Ale mówi pan, że on był wasz?
- Nieporozumienie. - Dobrze.
- Zajmę się tym. - Wspaniale.
Jeszcze jedno.
Tak?
Wasze nowe armaty przez cały dzień strzelają tuż nad naszym miastem.
To ciągłe ostrzeliwanie jest...
denerwujące.
Z tego stresu moja szwagierka zaczęła wcześnie rodzić.
Obawiamy się także,
że jakaś zbłąkana kula uderzy w dom lub szkołę.
To byłoby straszne.
Ale jesteśmy w trakcie bitwy.
Gubernatorze, zna się pan na interesach.
Mam zatem propozycję.
Uciszę moje armaty w zamian za pańskie milczenie.
Już zapewniałem, że nie dopuszczę do...
Coś panu pokażę.
Kiedy zdobędę Konstantynopol, będziemy bliższymi sąsiadami.
Wzniosę tam nową stolicę mojego imperium.
Przy niej Rzym będzie niczym wioska.
Kolonie handlowe takie jak pańska będą miały tu raj.
Proszę tylko, aby kontrolował pan swoich rodaków.
Rozumiem.
Dobrze.
Dziękuję za pańskie uwagi.
Byłoby straszne,
gdyby jedna z naszych kul trafiła w waszą piękną wieżę.
Na wzgórzach nad Galatą
tysiące żołnierzy osmańsklch
kończy oczyszczanie terenu dla okrętów sułtana.
Pomyślcie tylko, ile wymagało to wysiłku i pracy fizycznej.
Potrzeba też ogromnych ilości łoju zwierzęcego
do smarowania ściętych drzew, po których toczyły się okręty.
To, że zdołali przenieść te okręty
z jednego akwenu do drugiego,
aby ominąć Rzymian,
pokazuje, jakimi wizjonerami byli niektórzy dowódcy osmańscy
potrafiący znaleźć rozwiązanie problemu niemal nie do przejścia.
Budowali tę drogę przez wiele dni,
za wzgórzami Pery,
gdzie byli niewidoczni zarówno z Konstantynopola jak i Galaty.
Potem rozpoczęło się transportowanie okrętów do Złotego Rogu.
W jedną noc.
Rzymianie spoglądali z murów
i początkowo dziwili się, co to za hałas,
jaka tym razem diabelska maszyna ich atakuje.
Po zbudowaniu drogi i nasmarowaniu jej łojem,
wszystko było gotowe. Okręty wyciągnięto z wody
za pomocą lin ciągniętych przez ludzi i woły.
Na szczycie wzgórza okręty zaczęły się zsuwać
i wylądowały w wodach Złotego Rogu.
22 KWIETNIA 16 DZIEŃ OBLĘŻENIA
Tureckie okręty w zatoce!
To prawda?
Łajdacy są w Rogu.
Przedostali się przez łańcuch?
Ominęli go.
Dobry Boże.
Zapewne każdy, kto obserwował to z murów Konstantynopola,
stracił nieco animuszu.
Cokolwiek by nie robili, wróg zawsze ich przechytrzał.
Zaganie Paszo, przenieście armaty z Galaty do zatoki.
Nakierujcie je na miasto i przygotujcie do ostrzału.
Tymczasem pozdrówmy cesarza.
- Odpalcie armaty wycelowane w ląd. - Tak jest.
To całe moje jedzenie!
Wróg nagle pojawił się pod murami,
ostrzeliwując miasto i wyładowując piechotę.
To musiało być przerażające.
Był to nie tylko udany manewr wojenny,
ale także jasny sygnał, że Mehmed zna się na tym, co robi.
Chodzi o morale.
Wszyscy są pewni siebie i nagle wydarza się coś tak niezwykłego,
a wieści o tym szybko się rozchodzą.
Manewr Mehmeda nadaje oblężeniu rozpędu.
Rzymianie są teraz w trudnym położeniu.
Wysłać żołnierzy na mury zatoki.
Natychmiast.
Wykonać.
Był to ogromny cios, bo Rzymianom brakowało ludzi.
Siedem tysięcy żołnierzy strzegło 23 kilometrów murów miejskich,
a teraz nagle z powodu tureckich okrętów w zatoce,
doszło im do obrony sześć kilometrów murów morskich,
co jeszcze mocniej obciążyło ich wojska.
Co gorsza, nawet gdyby teraz przybyły okręty z posiłkami,
gdzie by wpłynęły?
Jesteś ranna?
Nie, ale wielu jest.
Trzeba coś zrobić. Mogę poinformować twojego przyjaciela...
- Za późno, Ano. - Miasto upada.
- Twój przyjaciel osmański... - Nie wspominaj o tym.
To zaszło za daleko.
Wszystko to uznaliby za naszą zdradę.
Panie...
Teraz nic już nie zrobię.
Oczyść twarz, zajmij się obowiązkami i módl się.
Czemu Galata nas nie poinformowała?
To zdrada!
Gdyby wiedzieli, powiedzieliby nam.
Gdyby wiedzieli?
Nie widzieli, jak okręty osmańskie pokonują wzgórza za ich miastem?
Czemu jeszcze nie zaatakowali?
Przyparli nas z obu stron.
Na ich miejscu
poczekałbym,
powoli nas podduszając...
by wykończyć jednym uderzeniem.
Dobrze przemyślałeś, jak nas wykończyć.
Nie mogą dłużej zostać w zatoce.
Myślą, że będziemy w strachu kryć się za murami.
Dlatego musimy zaatakować ich teraz, zanim się przygotują.
Wysłać nasze okręty przeciwko ich?
Możemy to wykorzystać.
Ich okręty są w zatoce, ale także nie mają drogi wyjścia.
Nasza flota jest lepsza od ich.
Przy dobrze opracowanym ataku, zatopimy wszystkie ich okręty.
Zgadzam się z Signorem Giustinianim.
Oni liczą na to, że będziemy czekać.
Jeśli ich zaskoczymy,
możemy rozbić ich flotę.
Dobrze.
Postanowione.
Przygotujcie się do ataku.
Niech Turcy na tych okrętach spłoną.
Nie zostawiaj mnie!
Puść!
Moje ramię!
Puść!
Zostaw!
Dać mi ją.
Mogę sama pójść!
To boli...
Co tu robisz?
Tak...
ten diabeł mówi po grecku.
Jesteś tu bezpieczna...
i nie musisz o nic się martwić.
Chyba że jesteś szpiegiem.
Mehmed objawia się nam jako niezwykle zawiła postać.
Znał wiele języków: turecki, arabski, perski.
Znał też grecki i jeden z dialektów słowiańskich.
To fascynujące, ponieważ był wojownikiem,
ale potrafił być też hojny wobec cudzoziemców.
Co tu robisz?
Mam dla kogoś wiadomość.
Ostrzeżenie.
- Dla kogo? - Znajomego mego pana.
Nie znam jego imienia.
Kim jest twój pan?
Wiesz, jaka jest kara za szpiegostwo?
- Śmierć. - Tak.
Powolna śmierć w męczarniach.
Nie zadałbym ci jej z przyjemnością.
Bóg będzie czekał.
Jak masz na imię?
Ana.
Co robisz poza murami? To niebezpieczne.
Niebezpiecznie jest w mieście.
Mówiłaś do moich ludzi po turecku.
Moi rodzice byli Turkami.
W Konstantynopolu szukali lepszego życia.
Nie spodobałoby im się, że biegasz w nocy po lesie.
Zmarli, gdy byłam dzieckiem.
W zarazie.
Jesteś chrześcijanką.
Wychowałam się w sierocińcu.
U zakonnic.
No proszę, ty i ja...
dwie sieroty...
zaplątane w wojnie bez końca.
Jesteś sułtanem, a ja niewolnicą.
W oczach Allaha jesteśmy równi.
Twoja Biblia mówi:
„Spotykają się bogacz i nędzarz.
Pan obydwu jest Stwórcą”.
Znasz Biblię?
Studiowałem ją.
Mehmed był potężnym sułtanem.
Chciał zbudować coś,
co byłoby większe od Imperium Osmańskiego.
Kraju, który byłby wieloreligijny,
wieloetniczny i ogromny.
Sułtanie, możesz okazać litość, nim umrą kolejne tysiące.
Gwarantowałem cesarzowi bezpieczeństwo wszystkich mieszkańców,
ale odmówił.
Oślepia go próżność.
W tym ataku chodzi o profity dla twoich ludzi,
nie o twoją chwałę?
Lepiej powiedz z jakim ostrzeżeniem tu przyszłaś.
Chcę powstrzymać rozlew krwi.
Zacznij od siebie. Daruję ci życie.
Twoje okręty w zatoce rozgniewały cesarza.
- Zaatakują. - Nie ma takiej potrzeby.
Twoja flota jest zagrożona.
Włoscy najemnicy zbierają się na murach morskich.
Mają śmiertelnie groźny plan.
Kiedy?
Nie wiem, ale wkrótce.
Mam wierzyć rzymskiemu szpiegowi?
Wierzyłam, że na tę wieść się wycofasz.
Oszczędź siebie i nas wszystkich.
Mam uciekać, choć tak daleko zaszedłem?
Cesarz zaatakuje, a ty uderzysz jeszcze mocniej.
To będzie trwać, aż wszyscy zginą.
Muzułmanie, chrześcijanie, Rzymianie i Osmanie.
- Będzie tylko śmierć! - Nie chcę tego.
Ale otoczyłeś miasto całą armią!
To koniec Rzymian, mały szpiclu!
To cesarz zdecyduje, jak brutalnie to się skończy!
Wezwij Zagana Paszę.
Moi ludzie sprawdzą twoje wieści. Jeśli kłamiesz...
Jeśli chcesz mnie zabić, niech tak będzie.
Ale jeśli zajmiesz miasto,
błagam...
bądź litościwy.
Tak jak to teraz obiecujesz.
W Konstantynopolu planem ataku na flotę osmańską
dowodzi wenecki oficer marynarki Giacomo Coco.
Problemem były relacje między Genueńczykami i Wenecjanami.
Wedle planów ataku,
którym miał dowodzić Wenecjanin Coco,
obrońcy mieli spalić tureckie okręty w zatoce.
Cesarz zatwierdził plany Wenecjan.
Genueńczycy dowiedzieli się o nich i chcieli wziąć udział w ataku.
Akcja opóźniła się więc o kilka dni,
aby Genueńczycy mogli się przyłączyć.
Nie rozumiem, na co jeszcze czekamy.
Taki atak trzeba dobrze zaplanować.
Bez pośpiechu.
Jeden zły ruch
i wszyscy źle skończymy.
Daruj sobie te rady.
Jesteś tu z uprzejmości.
Moim zdaniem to całkowicie zbędne.
Jak chcecie pokonać moją zatokę, by dotrzeć do ich okrętów?
Jeśli moje straże zobaczą ruchy jakichkolwiek okrętów,
będą musiały wszcząć alarm.
A teraz proszę,
omówmy te plany raz jeszcze.
Jeśli muszę coś wiedzieć, powiedz to teraz.
Co jeszcze miałbym powiedzieć, Signore?
Przysięgam na grób matki, jeśli nas zdradzisz,
wypruję ci flaki i spuszczę je z wieży w Galacie.
Bądź zatem pewien, że jestem wierny.
28 KWIETNIA 23 DZIEŃ OBLĘŻENIA
Po kilku dniach zwłoki, nocą 28 kwietnia, rusza tajna misja
mająca na celu zniszczenie floty osmańskiej.
Sabotażyści chcą użyć ognia greckiego,
aby podpalić i zatopić 76 okrętów wroga.
Ogień grecki był mieszanką materiałów łatwopalnych i żywicy sosnowej.
Przy kontakcie z nią człowiek palił się żywcem.
Taki średniowieczny napalm.
Jesteś upartym, genueńskim draniem, Giustiniani,
ale i wojownikiem.
Powiedziałbym to samo o tobie, Coco,
ale nie jesteś Genueńczykiem.
Obyśmy to dziś zakończyli.
Jeśli jednak nie wrócę,
przekażesz to mojej żonie i córkom?
Powodzenia, bracie.
Coco i jego ludzie wyruszają do Złotego Rogu.
Jeśli zniszczą flotę osmańską,
może to zmienić przebieg całej bitwy o Konstantynopol.
Przygotować ogień.
Odwrót!
Kryć się!
Nie!
Zdradzono nas.
Historia nagrodzi twoją lojalność, przyjacielu.
Napisy: Wojciech Matyszkiewicz