ADRIANOPOL
DZIEWIĘĆ LAT PRZED OBLĘŻENIEM
- Gdzie książę? - W swojej komnacie, sułtanko Maro.
Mehmedzie.
Tak mi przykro.
Nie trzeba.
Twoja matka zawsze będzie częścią ciebie.
Ledwo ją znałem.
Nawet nie pamiętam jej twarzy.
Nie warto żyć przeszłością.
Coś ci pokażę.
Chodź.
Starożytni wierzyli, że krwisty księżyc zapowiada wielką zmianę.
Zapamiętaj go.
Powróci, kiedy będziesz go najbardziej potrzebował.
Gdy wszystko będzie wydawać się stracone.
Pod koniec kwietnia Rzymianie w akcie desperacji
chcą zaatakować flotę osmańską stojącą w Złotym Rogu.
Napotykają ścianę ognia artyleryjskiego.
Napastnicy stają się ofiarami.
Wierzy pan w proroctwa, gubernatorze?
Wierzę w słowo Boże.
Wiele lat temu mój przodek Osman miał sen.
Z ziemi wyrosło wielkie drzewo.
Jego korzenie zrodziły cztery łańcuchy górskie
i cztery rzeki.
A wokół tych rzek powstały piękne, mieniące się blaskiem miasta.
Liście wielkiego drzewa przemieniły się w lśniące miecze.
Nagle powiał silny wiatr i miecze skierowały się ku jednemu miastu...
Konstantynopolowi.
Teraz skierowane na niego są nasze miecze.
Cesarz wkrótce odkryje, jak głęboko one tną.
NETFLIX — SERIAL ORYGINALNY
Każde imperium rodzi się
z krwi, stali, łutu szczęścia i podbojów.
W roku 1453 cesarz rzymski Konstantyn XI
i sułtan z dynastii osmańskiej Mehmed II
toczą wielką bitwę o Konstantynopol.
Miasto to próbowały podbić 23 armie.
Wszystkie na próżno.
Z tej rzezi wyłoni się jeden zwycięzca,
który zmieni bieg historii na kolejne 300 lat.
Ponieważ, aby jedno imperium powstało, drugie musi upaść.
ZŁOTY RÓG
24 DZIEŃ OBLĘŻENIA
Genueńczycy z Galaty ostrzegli Turków przed atakiem,
co zemściło się na Bizantyjczykach, których atak nie tylko się nie powiódł,
ale także kosztował ich życie 200 tak cennych żołnierzy.
W tym momencie obie strony zrozumiały,
że dla przegranych nie będzie litości.
Poddanie się nie jest już opcją. Trzeba wytrwać do końca.
Zwycięstwo albo śmierć. Nie ma innej alternatywy.
Wieści o nieudanej zasadzce obrońców i ich losie
zatrzęsły całym Konstantynopolem.
Zdradził nas ten łgarz Lomellini.
Zapłaci za to.
Mówiłem, żeby nie ufać katolickim najemnikom!
Śmiesz mówić o zaufaniu?
Może powiesz nam,
w jakim celu wychodzisz nocą poza mury miasta?
- Uważaj, Genueńczyku! - Panowie!
To ty powinieneś uważać, ty żmijo.
Dość!
Kłócicie się jak dzieci, kiedy nasze cesarstwo walczy o życie!
Jeśli nie przestaniecie,
równie dobrze możemy się poddać.
Sułtan pokonał nas na niemal każdym froncie.
- Mamy mało czasu. - Oni także.
Każdy dzień ich obozowania tutaj jest jak cegła rzucona na plecy sułtana.
Pomoc przybędzie.
Krążą pogłoski o flocie...
Wzniecane przez naszych szpiegów.
Oparte na prawdzie.
- Wenecja obiecała pomoc. - I co z nią?
Przybędą, a mury wytrzymają...
jak zawsze.
Niech straże czuwają.
Wysłać ludzi do wyglądania floty.
Konstantyn był świadom historycznej wagi tego wydarzenia.
Choć władał pozostałościami cesarstwa,
tylko on miał pełne prawo tytułować się
cesarzem Rzymu...
Zostawcie mnie.
...z politycznym rodowodem sięgającym cesarza Augusta.
Był świadom swojej roli
i w tym aspekcie był bardzo konserwatywny.
Konstantynopol istniał tak długo,
że pojawiły się wokół niego różne proroctwa.
Jedno z nich wieściło, że miasto założy
cesarz o imieniu Konstantyn,
którego matka będzie mieć na imię Helena
i że upadnie ono za panowania innego Konstantyna, także syna Heleny.
Niestety Konstantyn XI pasował do tego opisu.
Nie będę Konstantynem, który stracił miasto Boga.
Los 1100-letniego cesarstwa
i jego władcy przesądzi się w najbliższych tygodniach.
W bitwie, która tkwi w impasie,
obie strony okopują się,
i wyrównują stare rachunki.
ZDRAJCA
MAJ 1453 ROKU
Nadchodzi drugi miesiąc oblężenia.
Obóz Osmanów dręczy poczucie zwątpienia.
Walki osiągają nowy poziom okrucieństwa.
W kolejnych tygodniach siły Mehmeda przypuszczają liczne ataki na miasto,
odparte przez zniszczone, ale nadal stojące mury
i obrońców pod wodzą Giustinianiego.
Nie było gwarancji, że oblężenie się powiedzie.
Kilkukrotnie Osmanie byli bliscy rezygnacji i wycofania się.
W XV wieku samo zorganizowanie wojsk stanowi wielkie wyzwanie:
trzeba pozyskać żywność od chłopów, aby wyżywić żołnierzy,
przeznaczyć ogromne fundusze ze skarbca na broń i żołd.
Do tego dochodzą straty w ludziach.
W XV wieku kraje liczyły znacznie mniej ludzi niż obecnie.
Każda śmierć była dużą stratą.
Po wojnie to jedna osoba mniej do uprawiania pola, płacenia podatków,
kolejna rozbita rodzina.
To zatem wielkie ryzyko.
Tymczasem w mieście
obrońcy są wyczerpani, mury są coraz słabsze
i brakuje jedzenia...
Każdy dzień przynosi rosnące poczucie desperacji.
Podczas oblężenia osmańskiego na murach miasta wywiesza się
obrazy i święte relikwie Konstantynopola.
Obrazy Chrystusa Władcy Wszechświata i Matki Boskiej
nosi się po murach, aby dodać odwagi obrońcom.
Matka Boska już wielokrotnie chroniła miasto,
nie tylko przed wojskami islamskimi.
To było przerażające,
ale każda ze stron wierzyła, że Bóg w jakiś sposób ją wspiera.
Oblężenie wchodzi w kolejną fazę: ataki są krwawsze,
metody działania okrutniejsze, a walki bardziej zażarte.
Warto pamiętać o fizycznej naturze średniowiecznych walk.
Żołnierze mieli już broń palną i łuki,
zdolne do zabijania z dystansu.
Ale wiele walk odbywa się wręcz, z użyciem mieczy, siekier i włóczni.
To była prawdziwa krwawa łaźnia...
Potrzeba ogromnej siły fizycznej,
aby rozbić komuś czaszkę siekierą albo ugodzić sztyletem w pierś.
Patrzysz komuś w oczy
i widzisz zniszczenie, jakie czyni twoja broń,
wiedząc, że za chwilę sam możesz być ofiarą.
To musiało być przerażające.
SZÓSTY TYDZIEŃ OBLĘŻENIA
Włosi na murze.
Giustiniani...
Trzeba z nim się rozprawić. On mnie prowokuje.
Marzę o tym, żeby osobiście porachować mu kości.
Podziwiam twój entuzjazm, Zaganie Paszo,
ale może to nie będzie konieczne.
Co masz na myśli?
Signore!
Giustiniani!
Zagan Pasza oszalał?
Co on wyprawia?
Giustiniani!
Przybyłem z wiadomością od sułtana!
Sułtanie.
Zatem to ty jesteś tym genueńskim koszmarem z murów.
Nazywano mnie gorzej.
Piratem?
Ty i twoje zbiry zabiliście wielu moich ludzi,
ale zyskaliście mój szacunek.
Schlebiasz mi.
Oferuję to, co rozsądne.
Po komplementy zwróć się do swoich skomlących mocodawców.
Nie mają na to czasu, bo zabijają osmańskich więźniów.
To nie twoja wojna.
Jesteś najemnikiem, więc mogę zaoferować ci fortunę.
Trochę na to za późno.
Słyszałem pogłoskę,
że cesarz odda ci wyspę Lemnos
jeśli tylko zwyciężycie.
Ale podobno obiecał ją także
trzem innym wojownikom walczącym po twojej stronie.
Słyszałeś o tym?
To niedopuszczalne.
Skąd wiemy, że nas nie zdradzi?
Przeszyjmy ich obu strzałami!
Rozejrzyj się.
Nie możesz wygrać.
Nie muszę.
To kwestia czasu nim przybędzie tu armia chrześcijan.
A jej nie pokonasz.
Mehmed motywował ludzi tak, jak potrafił.
Próbował nawet przeciągnąć Giustinianiego
na swoją stronę
i zaproponował mu pieniądze.
Opuść mury,
a ty i twoi ludzie otrzymacie bogactwa,
o jakich nie śniliście.
Zostaniesz gubernatorem Wysp Egejskich chronionych przez moje wojska.
Będziesz mógł robić, co tylko chcesz,
bez podatków.
Staniesz się bogatszy od samego cesarza.
O czym oni rozmawiają?
Powiedz, sułtanie...
co ma mnie powstrzymać od odcięcia ci głowy
i zakończenia tego na dobre?
Żołnierzu...
czekam na odpowiedź do zmroku.
Zagan Pasza wezwał mnie po imieniu.
I przybiegłeś jak jego dziwka?
Książę Łukaszu! On miał białą flagę!
Warto było go wysłuchać.
Co mówił?
Chciał, żebym zabrał moich ludzi i opuścił miasto.
- W zamian za? - Ujście z życiem, panie.
Gdybyśmy uciekli, oszczędziłby nas.
Okręty osmańskie są w Złotym Rogu,
a wojska Mehmeda stoją pod lądowymi murami Konstantynopola,
przez co Rzymianie muszą bronić miasta na dwóch frontach.
Obrońcy nie mogą się jeszcze otrząsnąć z rezultatów
nieudanego ataku na okręty wroga w zatoce.
Wielu w mieście było wściekłych za zaprzepaszczony atak.
Jakby tego było mało,
podczas ataku w niewolę trafiło wielu marynarzy.
Mehmed kazał nadziać ich na pal tuż pod murami miasta.
Obrońcy odpowiedzieli,
wieszając więźniów tureckich pojmanych podczas bitew.
Można zaobserwować spiralę okrucieństwa nakręcaną przez obie strony konfliktu,
im dłużej trwa oblężenie.
W szóstym tygodniu walk
obie strony są na skraju załamania.
To moment wstrząsu i kompletnego chaosu.
Są jednak także indywidualne przypadki patosu, odwagi i...
Wstań!
...poświęcenia.
Stój!
- Nie widzisz, że jest ranny? - Dobiję go.
Nie masz litości?
Zajmę się jego raną.
Papież uczy, żeby za zło dobrem odpłacać.
Może taki dobry uczynek zyska łaskę w oczach Boga.
Myślałem, że nie przyjdziesz.
Zawsze dotrzymuję obietnic.
Zabiorę cię, dokąd chcesz.
Mój statek czeka w porcie.
Jeśli przeżyjemy.
W porcie jest pełno tureckich okrętów.
Jak długo zdołasz ich odpierać?
Rozpacz ci nie pasuje, Thermo.
Zabiorę cię z dala od tego marnego miejsca.
Będziesz tu bezpieczny.
Mogłaś pozwolić mi umrzeć.
Zmarło już za dużo ludzi.
Chcę wierzyć, że nadal istnieje dobro.
Sułtanie.
Wiadomość z Konstantynopola.
Sułtanie, dziękuję za hojną propozycję.
Rozważyłem ją, ale niestety muszę ją odrzucić.
Kiedy ta krwawa jatka się skończy,
zapraszam do siebie na Lemnos.
SMEDEREVO, SERBIA
Wieści z Konstantynopola?
Mehmed utknął pod murami.
Moje wieści cię ucieszą.
Co to?
W regionie Wielkiej Eurazji
istniała tradycja praktykowania
astronomii i astrologii.
Jednym z obowiązków astrologów było określenie sprzyjającego czasu.
Tutaj mieli oni przewidzieć przyszłość,
to, jak zakończy się to oblężenie.
To prawda?
Astrologowie to potwierdzili. Są tego pewni.
Sama przyniosę mu tę wieść.
W Konstantynopolu
obrońcy mają kolejny problem.
Panie, potrzeba nam cudu.
Nie mamy czasu i pieniędzy.
Niektórzy żołnierze chcą odejść
jeśli nie dostaną żołdu.
Pijawki!
Chcą wyssać ostatnią kroplę krwi z miasta!
Moi ludzie zostaną... albo odejdą...
tam, gdzie pójdę ja.
Signore Giustiniani, każdy żołnierz, żywy czy martwy, otrzyma zapłatę.
Masz moje słowo.
Czy to nic nie warte?
Panie, dałem ci swoje słowo.
Będę bronić miasta do końca.
Ale znasz warunki umowy z nimi.
Ostrzegałem cię, że Włosi będą walczyć, tylko póki będą pieniądze!
Żaden z nich nie ma na tyle honoru, by wytrwać do końca,
a nazywają się chrześcijanami!
Ostrożnie, panie.
Igra pan z niebezpieczną bronią.
Tą samą, która stoi między wami a Osmanami.
Signore Giustiniani, nie jest tajemnicą, że skarbiec jest pusty.
Miasto nie miało pieniędzy.
To moneta cesarza Jana VIII,
który był poprzednikiem Konstantyna.
Ładna, srebrna moneta.
Dla porównania, moneta Konstantyna XI...
bardzo się różni. Ta jest srebrna,
a ta to kawałek cienkiej miedzi bez wybitego znaku.
Nie miał pieniędzy.
Książę Łukaszu, jest pan bardzo majętnym człowiekiem.
Nie mógłbyś udzielić cesarzowi pożyczki?
Oddałem wszystko, co mam.
Zostało mi tylko życie
i z chęcią je oddam.
Konstantyn miał długi.
Była to dość tragiczna sytuacja.
Ale był też prawdziwym wojownikiem.
Bóg...
dopomoże nam w potrzebie.
Aby opłacić najemników,
cesarz każe przetopić wszystkie religijne artefakty
i wybić z nich monety.
Choć sytuacja w Konstantynopolu jest coraz bardziej poważna,
na Morzu Śródziemnym pojawia się promyk nadziei.
Patrz!
Wenecjanie w końcu zebrali armadę, by wysłać ją do Konstantynopola.
Trzeba powiadomić Konstantynopol.
W połowie maja pogłoski o wielkiej flocie weneckiej
gromadzącej się na morzu stają się faktem.
Okręty przygotowują się do rejsu do Konstantynopola,
aby wspomóc rzymskich obrońców.
Mehmed najbardziej obawiał się wsparcia Rzymian ze strony Wenecjan.
Dałem wam każdą możliwą przewagę,
a w zamian nie dostałem nic.
Halilu Paszo,
obiecałeś mi miasto.
Gdzie ono jest?
No gdzie?
Czerwone Jabłko w końcu upadnie.
- Cierpliwości. - Oślepłeś?!
Nie mamy czasu!
Flota chrześcijan jest już niedaleko.
Co z tym zrobicie?
Nic?
Największe umysły w moim imperium nie mogą nic zaproponować?
Zejdźcie mi z oczu. Wszyscy.
O co chodzi?
Znam cię, odkąd byłeś dzieckiem.
Twój ojciec kazał mi cię wykształcić.
Daruj mi lekcję historii.
Raz powiedz, co naprawdę myślisz.
Właśnie przed tym cię ostrzegałem.
Te mury zniosą ostrzeliwanie nawet największymi armatami.
Widzisz też bojowego ducha obrońców.
- Prędzej umrą, niż się poddadzą. - Mamy dziesięć razy więcej ludzi.
Jeśli nie wygramy z taką przewagą,
to znaczy, że ty jesteś za to odpowiedzialny.
Czyż nimi nie dowodzisz?
Konstantynopol kiedyś upadnie.
Ale obawiam się, że w tych warunkach to niemożliwe.
Ponownie zaproponuj rozejm.
Na pewno go zaakceptują.
Zażądaj, czego tylko chcesz.
To będzie nasze zwycięstwo.
W zamian zostaw im miasto... na jakiś czas.
Wrócisz, gdy będą słabsi, a ty mocniejszy.
Rezultat będzie jednoznaczny.
Przynajmniej pozwól mi przygotować warunki rozejmu do twojej akceptacji.
Jeśli się zgodzisz, powiadomimy cesarza.
Kiedy idzie naprawdę źle,
pojawia się pokusa, aby po prostu odejść.
Tak było przy poprzednich oblężeniach miasta.
Nie było gwarancji, że Mehmed zwycięży.
Wieści o włoskiej flocie gromadzącej się na morzu
są zastrzykiem nadziei dla cesarza.
- Jak długo? - Najwyżej sześć dni.
Powstrzymasz na tyle Turków?
Oczywiście.
Książę Łukaszu, Sfrantzesie,
Signore Giustiniani ma mieć wszystko, co trzeba, by obronić mury.
Trzeba trzymać Osmanów na dystans do przybycia floty.
50 KILOMETRÓW OD KONSTANTYNOPOLA
Sułtanie.
20 MAJA 1453 ROKU
Wiadomość.
Pilna.
Konia!
Jak masz na imię?
Ali.
Jestem Ana.
Tak nazywa się moja matka.
Zobaczę ją w niebie?
Tak.
Na pewno.
Nasi bogowie...
nie bardzo się różnią.
- Matko Maro. - Synu.
Przybyłem, jak tylko otrzymałem list.
Co tu robisz? To niebezpieczne.
Mam ważne wieści.
Nie opuszczaj pola bitwy.
Nadworni astrologowie obserwowali niebo.
Gwiazdy ci sprzyjają.
Na dworze sułtana ważną rolę pełnili astrologowie,
którzy interpretowali komety, jak również inne zjawiska niebieskie
i meteorologiczne,
jako znak zwycięstwa Osmanów nad ich wrogami.
To idealna pora na atak.
Pamiętasz, jak mówiłam ci dawno temu...
że kiedy stracisz wszelką nadzieję, pojawi się krwawy księżyc?
Spojrzałeś dziś na księżyc?
Zwykle zaćmienia interpretuje się jako zły znak,
ale astrologowie osmańscy interpretowali takie zjawiska
jako zły omen dla ich wrogów, nie dla samych Osmanów.
Nie możesz w siebie wątpić.
Idź.
Ponownie zobaczę cię na twoim tronie w Konstantynopolu.
Mehmed zrozumiał, że teraz albo nigdy.
Znaki były dobre.
Kiedy sułtan powróci, warunki muszą być gotowe.
Tak, Paszo.
Obecnie nie wierzymy w horoskopy,
choć niektórzy je lubią.
W XV wieku były one częścią życia.
Bogowie i duchy były wszechobecne
i czasami ponoć ukazywały się ludziom.
Morale obrońców Konstantynopola zostało znacznie obniżone
przez zaćmienie księżyca.
Dobry Boże.
Zobaczyli tak zwany „krwawy księżyc”,
a jedno z proroctw mówiło, że miasto upadnie po zaćmieniu księżyca.
Co to oznacza?
Sułtanie, przygotowaliśmy warunki rozejmu.
Halil ciągle mówił: „Ułóżmy się z nimi
w zamian za górę pieniędzy”.
Wojska były niespokojne. Mehmed nie mógł dłużej czekać.
Nie masz oczu, Paszo?
To nasz moment!
Bracia!
Przygotujcie się!
Prorocy przemówili!
Nadchodzi nasz czas!
Nie powątpiewajcie w naszą siłę!
Allah będzie z każdym z nas
i podbijemy miasto!
Z kronik obrońców wiemy, że Turcy byli w siódmym niebie.
Uznali, że to przepowiednia końca miasta.
Pijcie, panowie.
Wkrótce będziemy walczyć o życie.
Mehmed przygotowuje wojska do bitwy.
Jego los rozstrzygnie się pod murami Konstantynopola.
Sułtanie, proszę.
Nie przedłużaj oblężenia.
- Jeśli przegramy... - Przegramy?
Jeśli przybędą okręty weneckie ze 100 tysiącami żołnierzy!
Jeśli Cezar wstanie z grobu, aby dowodzić wojskami Konstantyna.
Nie ma czasu na gdybanie. Trzeba podbić miasto.
Koszty będą ogromne.
Nieustannie prosiłeś, abym ustąpił, Halilu Paszo,
i niemal mnie przekonałeś.
Ale mój los się rozstrzyga...
tak jak i twój.
Sułtanie!
Tuż po krwawym księżycu
i kilka godzin przed ostatnim szturmem Mehmeda,
sułtan widzi apokaliptyczny znak.
Nad dachem świątyni Hagia Sophia rozbłysło światło.
Cóż to za magia?
W mieście wywołało to histerię,
bo uznano, że to koniec świata.
Miasto miała chronić sama Matka Boska.
Ponoć dzień przed upadkiem Konstantynopola
widziano, jak opuszcza ona miasto.
Allah opuścił niewiernych!
Napisy: Wojciech Matyszkiewicz